مصالحه فیزیک و موسیقی (II)

گفتیم که مشکل از اینجا پیش آمد که در یک گام ماژور نسبت فرکانس نتها به نت پایه بصورت یکنواخت بالا نمی رود؛ یعنی برای هر فاصله نسبت فرکانس نت به فرکانس نت پایه اینگونه بود:

فاصله : اول دوم کوچک دوم بزرگ سوم کوچک سوم بزرگ چهارم درست
نسبت : ۱/۱ ۲۵/۲۴ ۹/۸ ۶/۵ ۵/۴ ۴/۳
مقدار : ۱٫۰۰۰۰ ۱٫۰۴۱۷ ۱٫۱۲۵۰ ۱٫۲۰۰۰ ۱٫۲۵۰۰ ۱٫۳۳۳۳


فاصله : پنجم کاسته پنجم درست ششم کوچک ششم بزرگ هفتم کوچک هفتم بزرگ هشتم اکتاو
نسبت : ۴۵/۳۲ ۳/۲ ۸/۵۰۰ ۵/۳ ۹/۵ ۱۵/۸ ۲/۱
مقدار : ۱٫۴۰۶۳ ۱٫۵۰۰۰ ۱٫۶۰۰۰ ۱٫۶۶۶۷ ۱٫۸۰۰۰ ۱٫۸۷۵۰ ۲٫۰۰۰۰

حالا می توان خیلی ساده از روی این جدول نسبت فرکانس هر نت را به نت نیم پرده قبل حساب کنیم.

نتیجه اعداد غیر مساوی بدست می آید که همه آنها بین ۱٫۰۴ تا ۱٫۰۸ هستند. کمی دقت کنید در همین جا می توان به مشکل این گام ماژور پی برد. گامی که در آن فاصله نیم پرده های بین نتها یکسان نیست.

اگر چه ممکن است که برای گوش خیلی محسوس نباشد و گوش به این گام عادت کند اما پیاده سازی آن برای سازهایی مانند پیانو و گیتار غیر ممکن است.

راه حل خیلی ساده است، اینکه بیایم و فاصله یک اکتاو را که میخواهیم شامل ۱۲ نیم پرده باشد، به گونه ای تقسیم کنیم که نسبت نتها یکی در آید. کافی است یک تصاعد هندسی در نظر بگیرم و قدر نسبت را محاسبه کنیم.

مثلا” برای نت C4 با فرکانس ۲۶۱٫۶۳ هرتز که همان دو وسط است و C5 با فرکانس ۵۲۳٫۲۵ هرتز، نتیجه قدر نسبتی معادل ۱٫۰۵۹۴۶ می شود. اختلافی که بدست میاد معادل حداکثر ۵ هرتز بالا یا پایین تر از فرکانس اصلی نت است. البته این مقدار کم نیست چون گوش حساس کاملا” میتواند آنرا تشخیص بدهد. اما به مرور زمان که استفاده از گام های غیر معتدل منسوخ شده و گوش مردم یا موسیقیدانان دیگر به گام معتدل آشنا شده است و دیگر احساس بد صدایی از این گام ها نمی کنند.

ما در این بحث از چند نکته خیلی ساده گذشتیم، اول اینکه این نسبت ها مثل ۹ به ۸ برای دوم بزرگ یا ۳ به ۲ برای پنجم درست و… از کجا آمده اند؟ که در آینده راجع به آنها به ریز صحبت خواهیم کرد.

5 دیدگاه

  • Remote_Network
    ارسال شده در خرداد ۲۷, ۱۳۸۷ در ۹:۲۲ ق.ظ

    قبل از هر چیز لازم میدونم از زحمات فراوانتون تشکر کنم.
    مطلب کاملا علمی و مفید میباشد.اما بهتر بود با توضیحات و مثالهای بیشتری آمیخته میشد.
    به عنوان مثال من متوجه نشدم که آیا در موسیقی قدیم نسبت فرکانس هر نت به همان نت در گام بعدی دقیقا برابر با ۲/۱ است یا نه و اگر نیست آیا این نسبت برای تمام نتها یکی است؟

  • haniye
    ارسال شده در بهمن ۲۸, ۱۳۸۷ در ۱۱:۴۸ ب.ظ

    matlabe kheili jalebi bud,agar bekhaym etelate bishtari dar in morede dashte bashim az che ketab y amanbae digeyi mitunim estefade konim?

  • ارسال شده در بهمن ۲۹, ۱۳۸۷ در ۱:۱۶ ق.ظ

    yani kari ke bach kard hamun peyda kardane adade 1.o5946 bud?(etedale bach) va in ke chera dar moseghi be oon systeme ke har kodom yeki az 1.08 ta 1.04 hastan estefade mishod? bazam mer30 matlabe aliyi budddddd

  • یوسف
    ارسال شده در مهر ۲۸, ۱۳۸۸ در ۱۲:۱۳ ق.ظ

    چیزی نمیتونم بگم جز … ایول!!!

  • فرشاد
    ارسال شده در تیر ۶, ۱۳۹۴ در ۱۰:۳۴ ب.ظ

    سلام ، خسته نباشید استاد گرامی
    اگر که امکان دارد منابعی را معرفی کنید تا ما بتوانیم در مورد این مطالب مهم اطلاعات کاملی داشته باشیم . با تشکر از زحمات شما

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «تصنیف‌های عارف قزوینی»

اجرایِ مقبولِ همه‌ی تصنیف‌های عارف در یک مجموعه، درباره‌ی شخصیت او و تصنیف‌سازی‌اش و در مورد تصنیفِ قاجاری به طور عام، فرصتِ تأملی دیگر می‌دهد. ازاین رو هر چند تصریح شده که هدف، گردآوریِ نمونه‌ای آرشیوی یا آموزشی نبوده اما می‌توان چنین کارکردی نیز برای این مجموعه قائل شد وگرنه با تمام تلاشی که در شنیدنی‌شدنِ اجرای همه‌ی بندهای تصانیف شده، هنوز شنیدن سیزده دقیقه تکرارِ تضرعِ عارف برای ماندنِ مورگان شوستر در ایران، در مقامِ یک اثر موسیقی چندان توجیهی ندارد*.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

مقارن با این تحولات نوار کاست به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی جدید و مستقل از تشکیلات دولتی در ایران رایج شد. دو گروه شیدا و عارف نیز خود نوارهای موسیقی خودشان را با کیفیت بسیار خوب به بازار عرضه کردند. گروه های شیدا و عارف همگام با انقلاب کنسرت هایی با مایه های سیاسی و اجتماعی ترتیب دادند که با استقبال مردم به خصوص گروه های دانشجویی روبرو شد. در این میان کنسرت های گروه شیدا با آهنگ های محمد رضا لطفی (بشارت و سپیده) و پرویز مشکاتیان (ایرانی) همراه با اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه) و آواز محمد رضا شجریان، خاطره درویش خان، ملک الشعرا بهار و حسین طاهرزاده را زنده می کرد.

از روزهای گذشته…

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

Bill Evans نوازنده پیانو و آهنگساز Jazz عصر حاضر که سبک و طریقه خاصی در آهنگسازی برای خود دارد معتقد است که موسیقی عامل اصلی غنای روح انسان بوده و باعث میشود که انسان توان شناخت قسمتی از وجود خود را که قبل از درگیری با موسیقی نشناخته بود پیاده کند.
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XV)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XV)

همانطور که اشاره شد در لابلای آثار متعدد پرویز مشکاتیان به قطعاتی بر می خوریم که یا بر اساس آثار هنرمندان صاحب سبک و صاحب شیوۀ قدیم ساخته شده و یا همان آثار با تنظیمی جدید و امروزی ارائه شده اند. هنرمندانی چون: ابوالحسن صبا، علی نقی وزیری، حبیب سماعی، علی اکبرخان شهنازی، درویش خان، سعید هرمزی، یوسف فروتن، نورعلی برومند، فرامرز پایور و…
انتشار دو نوازی ها با گیتار

انتشار دو نوازی ها با گیتار

بالاخره پس از گذشت، چهار سال از برگزاری کنسرت مشترک حامد پورساعی و فروغ کریمی، بخشی از برنامه اجرا شده در آن کنسرت به صورت سی دی به بازار عرضه شد. ضبط این آثار مربوط به آخرین سفر فروغ کریمی به ایران بوده و پیش از اجرای کنسرت، کار ضبط صورت گرفته است. البته در سی دی حاضر که با نام “دشت گریان” (دو نوازیهای موسیقی کلاسیک) توسط انتشارات ماهور (کارگاه موسیقی) به بازار عرضه شده است، سه همنوازی دیگر هم جای گرفته که با ویولونسل، آکاردئون و پن فلوت است.
گروه کمل (I)

گروه کمل (I)

گروه کمل (Camel)، از جمله گروههای بسیار خوب موسیقی راک پیشرو یا progressive rock بریتانیاست که علی رغم هواداران و پیروان فراوان نتوانست به شهرت و محبوبیت هم دوره های خود از جمله آلن پارسونز پراجکت (the Alan Parsons Project) دست یابد. گروه کمل در طی دوران فعالیت خود دچار تغییرات متعددی شدند اما در تمام این تغییرات، اندرو لاتیمر (Andrew Latimer) همچنان رهبر گروه باقی ماند.
زنان و موسیقی (III)

زنان و موسیقی (III)

سبکِ او تحت تأثیر گرایش جدید ایتالیایی قرار گرفته بود که در آن زمان در فرانسه در حال رشد بود. اِلیزابت توانسته بود برای خود حرفه مستقلی ایجاد کند. وی علاوه بر آموزشی که در خانواده خود دیده بود، با ازدواج با مَرَن دُ لَ گِر که خود نیز نوازنده و از خانواده ای اهل موسیقی بود، توانست بر هویت هنری خود بیافزاید و به این ترتیب با استفاده از شهرت دو خانواده اهل موسیقی پیوندهای خوبی را با جامعه موسیقایی آن زمان برقرار کند.
«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

در ایران، چندین مجله موسیقی با گرایش‌های گوناگون فعالیت دارند؛ «فصلنامه موسیقی ماهور»، «ماهنامه هنر موسیقی» و «ماهنامه فرهنگ و آهنگ» از اصلی‌ترین مجلات موسیقی در ایران هستند. در چنین فضایی و با توجه به اینکه فعالیت‌های موسیقی در ایران چندان وسیع نیست، یک نشریه‌ی تازه‌ی موسیقی که به جنبه‌های عوام‌پسندانه‌ی موسیقی هم نمی‌پردازد تا چه حد می‌تواند توجه دوستداران موسیقی را جلب کند؟
دوره آموزشی «مبانی موسیقی برای موسیقی فیلم» برگزار می شود

دوره آموزشی «مبانی موسیقی برای موسیقی فیلم» برگزار می شود

نخستین دوره «مبانی موسیقی برای موسیقی فیلم» از تاریخ ۱۱ مهرماه در آموزشگاه گذر، توسط بهداد بهرامی (آهنگساز و پیانیست) برگزار خواهد شد. بهرامی طی این دوره، روش ها و تکنیک های آهنگسازی فیلم را شرح داده و آموزش می دهد.
راه نی: نوازنده در پی شور و حال موسیقی ایرانی

راه نی: نوازنده در پی شور و حال موسیقی ایرانی

بشنو از نی چون حکایت می کند ، از جدایی ها شکایت می کند
از نیستان چون مرا ببریده اند ، از نفیرم مرد و زن نالیده اند
گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (III)

گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (III)

نشست پژوهشی نی کلید دار و تنبک کوکی در تاریخ سوم دی ماه، در کنسرواتوار تهران برگزار شد. در این برنامه دکتر حسین عمومی نوازنده نی و استاد دانشگاه ارواین آمریکا، درباره ساخت و نحوه نوازندگی این سازها به سخنرانی پرداخت. در ادامه این برنامه شاهین مهاجری محقق و نوازنده تنبک به سخنرانی درباره تاریخچه و فیزیک ساز تنبک و بعضی از سازهای کوبه ای جهان پرداخت که در این نوشته قسمت سوم متن این سخنرانی را می خوانید.
تغییر زمان برگزاری جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک به جمعه ۲ خرداد

تغییر زمان برگزاری جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک به جمعه ۲ خرداد

دوستان گرامی، به دلیل پاره ای از مشکلات، جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک با یک روز تاخیر، در روز جمعه ۲ خرداد ساعت ۱۷ در فرهنگسرای نیاوران برگزار می شود.