نقدی بر هارمونی زوج (V)

مهدي رضايي نيا
مهدي رضايي نيا
علاوه بر این نویسنده در اصالت پا را فراتر می گذارد و به خطا می افتد. او می پندارد که تنها سازهای ایرانی هستند که از دیگر قوم ها تاثیر گرفته اند. کدام یک از سازهای غربی یا شرقی هستند که تنها زاده و ساخته ی یک فرهنگ هستند؟ رجوع کنید به تاریخ پیانو، ویولن، گیتار، تنبور و رباب. در بسیاری موارد تاثیر پذیری چندان زیاد بوده که در هیچ سندی یک فرهنگ یا کشور را سازنده ی یک ساز نمی دانند.

اشتباه دیگر، اصیل دانستن بیشتر موسیقی آوازی نسبت به سازی است. در چندین نوشته از دکتر فاطمی در فصلنامه ی ماهور و همچنین در مصاحبه با حسین علیزاده (پس از بازگشت از آخرین کنسرت مشترک با شجریان) و در مقاله ی نگاهی به مضراب گذاری ردیف از فرشاد توکلی به این نکته اشاره شده است که ردیف آوازی کنونی تاثیر گرفته از موسیقی مذهبی (روضه خوانی) است.

تاکید بر روی حرف زوج در مقابل فرد نیز کاملا درست نیست زیرا تاکید نویسنده بر روی درجه ی چهارم بوده است و نباید فراموش کرد که فاصله ی ششم و هشتم نیز که زوج هستند در هارمونی غربی با اهمیت و خوش صدا هستند.

بهتر بود ایشان تنها تئوری ترکیبی خود و مرتضا حنانه را “توضیح” می دادند و وارد مقوله ی “اصالت ها”، “تاریخ موسیقی”و “تاریخ سازها” نمی شدند یا سندهای محکمی برای گفته هایشان می آوردند و در آخر کار نیز قضاوت را به عهده ی خوانندگان می گذاشتند و از سویی از اول مشخص می کردند که این تئوری برای این منظور نوشته شده که دیگر مللی که موسیقی ما را نمی دانند نیز بتوانند آن را درک کنند. (بخش۴)

چند صدایی بر اساس نیاز انسان ها و سلیقه ی فرهنگی یک قوم به وجود می آید. در موسیقی غربی پس از سده ی بیستم دیگر حتا قانون ویژه ای برای آن وجود ندارد. فاصله های خوش صدا و بد صدا دیگر آنگونه به حساب نمی آیند. چند صدایی در دوران ما بر اساس ترکیبی از “درک قانون های گذشته” و “درک آثار آهنگسازان امروز” (که معمولا قانون ها را شکسته اند) به وجود می آید.

خود نویسنده نیز این مساله را می داند و در بخش ۵ به آن اشاره می کند: “صداهای مدرن و ناهنجار جهان پیرامون ما را احاطه کرده اند و ما از آنها لذت می بریم”. پس دیگر چرا صحبت بر سر اصالت موسیقی قدیم و اینکه تار از کجا آمده و چه شده و گفتن “انسان تاسف می خورد بگوید مثلا تار ساز ملی ایرانیان است” (بخش ۵) چرا؟ مگر اروپاییان تاسف می خورند که مادر بیشتر ساز هایشان، سازهای شرقی بوده اند؟

از سویی تاریخ هنر و همچنین تاریخ موسیقی نشان داده است که اصالت دلیل لازم و کافی برای “ارزشمندی” یک اثر هنری نیست.

اصالت پس از چندی شکسته می شود، چیزهایی کم می شوند و افزوده می شوند تا یک نظام بارور بماند. اگر موسیقی ایرانی “آشفته بازاری” دارد تنها به دلیل نبود قانونی برای چند صدایی کردن اش نیست، عوامل مهمتر دیگری نیز وجود دارند که مهمترین شان نبود پشتوانه ی دولتی است.

توجه مرتضا حنانه به درجه ی چهارم به جا و پر اهمیت است و ساخته های ایشان از آثار ارزنده ی چند صدایی ایرانی اما بسته به سلیقه آهنگساز و نوع موسیقی تولیدی او و دوره ای که او کار می کند، نگرش های دیگری نیز وجود داشته و خواهند داشت.

پایور که در کارهایش کوچکترین تغییری در تعدیل گامها انجام نداده است، در چند صدایی از همان فاصله های هارمونی۳، ۵، ۶، ۸ استفاده کرده و از ایرانی بودن آنها نیز چیزی کم نشده است، دهلوی همین طور. علیزاده با استفاده از هارمونی دوره کلاسیک اروپا “نی نوا” را به وجود آورد و بدون توجه به آنها و تاکید بر روی ماهیت گوشه ها “راز نو” را به وجود آورد. آقای فیاض نیز ابتکارهای جالبی کرده اند و حتمن بسیاری دیگر هستند که من نمی شناسم.

7 دیدگاه

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۲ ب.ظ

    با سلام.
    از نقد ارزشمند شما بسیار سپاسگزارم.به نظر بنده خیلی از ایرادات شما به مطالب جناب امیرعلی حنانه وارد می باشد.البته به نظرم با بررسی پارتیتور نی نوا،در باره مطلبی که فرموده اید جناب علیزاده در نی نوا از هارمونی دوره کلاسیک اروپا استفاده کرده اند باید بسیار تردید کرد.به نظرم هارمونی اصلی و پایه ای این اثر ،اگر اشتباه نکنم،سل-دو-ر-سل (در نوای سل) می باشد.
    همجنین جناب دهلوی هم در بسیاری از آثار خود(خصوصا آثار سمفونیک خویش)،از هارمونی متفاوتی نسبت به هارمونی کلاسیک و رمانتیک اروپا استفاده کرده اند.
    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۸ ب.ظ

    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر و هوشمندانه تر موسیقی مقامی و همچنین موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی،بتوان به بسیاری از اختلافات موجود پایان داد.بطور مثال کوک دو-سل-ر در ساز تار هنگام نواختن نوای سل.

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۹۲ در ۵:۲۰ ب.ظ

    البته ناگفته نماند که تلاش ها و تحقیقات استاد حنانه و فرزند گرامی ایشان نیز بر هیج کس پوشیده نیست.

  • احمد حسینی
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۲ در ۳:۴۳ ق.ظ

    نظر نیما درسته استاد علیزاده در نی نوا از هارمونی مدرن : کوارتال و اددتن استفاده کرده اند البته در برخی مواقع هارمونی کلاسیک هم بکار برده اندهمین طور استاد دهلوی

  • امیر علی حنانه
    ارسال شده در آبان ۵, ۱۳۹۲ در ۲:۵۰ ق.ظ

    موضوع هارمونی زوج فاصله به معنای اخص نیست آقایان بلکه موضوع زوجیت “مد”و کنترمد” و گسترش آنها با استفاده از اجزای نوینی که آکورد را تشکیل میدهد یعنی یک زوج +یک فرد که عکس بک فرد+یک فرد است و….۱+۲+۴ و نه۱+۳+ منطقی نوین ..۵

  • قائم
    ارسال شده در آبان ۱۸, ۱۳۹۲ در ۱۲:۴۰ ق.ظ

    آقای حنانه شما این تعبیر را از خودتان در می آورید و ربطی به ادعای پدرتان ندارد. پدر بارها در مورد هارمونی زوج صحبت کرده اند و گفته اند فواصل زوج باشد نه مد و کنتر مد!

  • محمد
    ارسال شده در اسفند ۱۴, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۶ ق.ظ

    خیلی خوشحلم که در این بحث تنها نیستم بحث این است که ارث پدری را تا اخر نباید خورد بلکه با دریات و واقع بینی بر ان افزود مهم این نیست که چه اکوردهایی درست یا غلط است مهم این است که چه اکوردهایی می توان بست حال درست باشد یائ غلط اگر خوشاییند است پس درست است است چون روزی به بتهون در مورد یکی از اثارش گفتند این با قواعد موسیقی نمی خواند واو جواب داد من این را نوشتم وشما قانونش بدانید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایوارگاه»

وحید طهرانی آزاد با ایوارگاهش نشان می‌دهد که امروز، برخلاف تصور درونی‌شده‌ی عمومی، می‌توان بدون عملیات محیرالعقول و شعبده ساز درخور زد و گوشی یافت. اگر از چهار دونوازی کوتاه سنتور و ویلن (پرنای ۱ تا ۴)، با همه‌ی کمیابیِ خودِ ترکیب و نگاه متفاوت به سبک و سیاق خط ویلن، موقتا چشم بپوشیم هیچ چیز عجیب و غریبی در ایوارگاه نمی‌یابیم. آنچه در ایوارگاه به گوش می‌رسد غریبه که نه، اما شخصی است.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

از روزهای گذشته…

ضرابی: مشکل آموزش در ایران مختص موسیقی نیست

ضرابی: مشکل آموزش در ایران مختص موسیقی نیست

از نظر اهمیت من به آموزش بیشتر اهمیت میدهم تا رپرتوار حرفه ای، چون رپرتوار حرفه ای را نوازنده حرفه ای با درصدی کیفیت بالا و پایین بالاخره میزند ولی برای کسی که سنتور را شروع کرده پس از دوره ابتدایی یک بیابان برهوت است که عده بسیار قلیلی این بیابان را پشت سر میگذارند و باز به یک آبادی که همان قطعات حرفه ای است میرسند.
این زمین بار امانت نتوانست کشید

این زمین بار امانت نتوانست کشید

ناصر فرهودی صدابردار و پیشکسوت موسیقی کشورمان جمعه ۱۳ مرداد به دلیل ایست قلبی درگذشت. فرهودی متولد ۱۳۳۱ دامغان و از جمله صدابرداران شناخته شده موسیقی کشورمان بود که تحصیلات خود را در رشته الکترونیک گرایش صدا از دانشکده صدا و سیما به اتمام رساند. او در سال ۵۱ همزمان با تحصیل در سازمان صدا و سیما به عنوان کارآموز فعالیت عملی خود را آغاز و پس از پایان تحصیل همکاری خود را با رسانه ملی آغاز کرد.
چارلز براون

چارلز براون

اگر بخواهیم در دنیای پیانو – بلوز تنها نام یک موسیقیدان را ببریم، بدون هیچ شک و تردیدی، ناخودآگاه نام چارلز براون را خواهیم آورد. چراکه توانایی غیر قابل تصور او در نواختن پیانو به همراه صدای باز، گرم و نحوه خواندنش که آمیخته با نغمه های Jazz-Blues بود، به اتفاق هم موسیقی ای را پدید می آورد که تا به امروز کسی نتوانسته همانند آن را بیافریند.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VIII)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VIII)

شما می توانید در تصویر ۱۷-۱ ارتعاشات رزونانس صفحات رو و زیر جدا از هم که توسط روش کلادنی به ثبت رسیده است را ملاحظه کنید. سه رزونانس به راحتی قابل ثبت می باشند و سازندگان می توانند بعنوان راهنما در کار ساخت خود از آنها استفاده نمایند. در اولین رزونانس، هر دو صفحه رو و زیر دارای خطوط نودال صلیب شکل هستند (تصویر ۱۷-۱). محل قرارگیری بیشترین ارتعاشات و آنتی نودها در لبه ها بین خطوط نودال می باشد.
پیرگلو: برای انتخاب اجباری سنتور خوشحالم

پیرگلو: برای انتخاب اجباری سنتور خوشحالم

من ۲۶ آبان هزار و سیصد و سی نه در تهران بدنیا آمده ام و موسیقی را از کتاب خانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در واقع در پارک نیاوران (گمان می کنم سال ۱۳۴۸ یا ۴۹) شروع کرده ام. در آن مقطع مربیان زیادی می آمدند و می رفتند از جمله خانم ابراهیمی، آقای راسخ ولی تنها کسی که روی من تاثیر به سزابی گذاشتند و راهم را در زندگی عوض کردند، آقای محمد رضا درویشی بوده اند و اولین قطعه ای هم که راه من را مشخص کرده است، سونات اول بتهوون، سونات پاتیتیک بوده است که آن آکورد اول راه بنده را در زندگی عوض کرده و تا امروز هم ادامه دارد.
تقلای یافتن راهی نو (II)

تقلای یافتن راهی نو (II)

“چه”، که متشکل است از یک مصوت کوتاه و یک صامت، برخلاف خوانش درست وزنی شعر (با توجه به اینکه “سخنی نیست” از اشعار موزون شاملوست)، بیش از “بِ” (که مشابه هجای اول است) و “گو” (که کشیده‌تر از دو هجای پیشین است) کشیده می‌شود و عملاً تناسبات وزنی شعر به هم می‌ریزد. به عبارت دیگر، اگر فرض کنیم که این شعر، با نگاه ریتمیک علی قمصری، بدون هر گونه ملودی خوانده شود، شعر از روانی و وزن خود به حالتی معوج تغییر می‌کند. این بی‌دقتی‌ها باز هم به چشم می‌خورند: خواننده (هاله سیفی‌زاده)، بی‌جهت بر روی کلمهٔ “دراند” در مصرع “جز ز موشی که دراند کفنی نیست”، تشدیدی می‌گذارد که وزن شعر را به هم می‌ریزد. در قطعاتی چون “آنکه مست…” نیز این مساله در اجرای مصرعی چون “دل تنگش سر گل چیدن از این باغ نداشت” ا (با کشش غیر عادی “دلِ”) مشاهده می‌شود.
کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

کلد پلی پایه گذار سبک جدیدی از موسیقی راک (I)

گروه انگلیسی کلد پلی (Cold Play) از محبوب ترین گروههای سبک آلترناتیو راک (alternative rock) است که تا کنون بیش از ۵۰ میلیون نسخه از آلبومهایشان به فروش رفته است. کلد پلی جوایز زیادی دریافت کرده و به سرعت نور به مراتب بالا و شهرت جهانی رسیده است. طرفداران کلدپلی نه تنها دوستداران موسیقی راک بلکه بسیاری از دوستداران موسیقی پاپ و سبک های دیگر هستند که همه و همه جذب موسیقی عمیق با ملودی ساده و دلچسب این پسران نابغه شده اند.
ابوحمزه: سه سی دی در دست انتشار دارم

ابوحمزه: سه سی دی در دست انتشار دارم

اولین اثر من با نام «پایان پریشانی» بر روی اشعار انتظار مرحوم قیصر امین پور شکل گرفته است. ترکیب دوتار با پیانو دو ترک را به خود اختصاص داده که شاید اولین بار باشد که چنین ترکیبی صورت گرفته است. دو تصنیف که با همراهی ارکستر سازهای زهی، سازهای ایرانی و پیانو ساخته شده است. ترک های دیگر هم از پیانو و آواز، پیانو و دکلمه، پیانو و نی و دکلمه تشکیل شده و یک قطعه کوتاه برای گروه کر ساخته آقای امیر آهنگ هاشمی است.
آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

توسکانینی برای داشتن ریتمی سخت و خشن مورد انتقاد بوده و او را به نوعی دشمن آوازهای ایتالیایی و غارتگر هنرغزلخوانی در خوانندگی می دانستند! از دیگر انتقادات به وی، عدم توجه کافی توسکانینی به آثار مدرن، یعنی آهنگسازان قرن بیستم، بوده است. در اواسط سالهای فعالیتش، به دلیل کیفیت ضبطهای خود به ویژه آنهایی که در استودیوی NBC 8-H ضبط شده بود، مورد انتقاد قرار گرفت مبنی بر آنکه: “این استودیو تنها مناسب پخشهای تلویزیونی و رادیویی است نه یک سالن کنسرت”. آکوستیک خشک آنجا ارتعاش کمی داشت در حالی که بسیار مناسب پخش بود اما برای ضبط کنسرتهای سمفونیک و اپرا مناسب نبود.
شهسوار تار

شهسوار تار

جلیل شهناز را می توان به جرات بنیانگذار سبکی در تارنوازی نامید که در دوران حکومت مکتب تهران بر موسیقی ایرانی، تار ملیح مکتب اصفهان را به اوج شکوفایی خود در پایتخت رساند.