نقدی بر هارمونی زوج (V)

مهدي رضايي نيا
مهدي رضايي نيا
علاوه بر این نویسنده در اصالت پا را فراتر می گذارد و به خطا می افتد. او می پندارد که تنها سازهای ایرانی هستند که از دیگر قوم ها تاثیر گرفته اند. کدام یک از سازهای غربی یا شرقی هستند که تنها زاده و ساخته ی یک فرهنگ هستند؟ رجوع کنید به تاریخ پیانو، ویولن، گیتار، تنبور و رباب. در بسیاری موارد تاثیر پذیری چندان زیاد بوده که در هیچ سندی یک فرهنگ یا کشور را سازنده ی یک ساز نمی دانند.

اشتباه دیگر، اصیل دانستن بیشتر موسیقی آوازی نسبت به سازی است. در چندین نوشته از دکتر فاطمی در فصلنامه ی ماهور و همچنین در مصاحبه با حسین علیزاده (پس از بازگشت از آخرین کنسرت مشترک با شجریان) و در مقاله ی نگاهی به مضراب گذاری ردیف از فرشاد توکلی به این نکته اشاره شده است که ردیف آوازی کنونی تاثیر گرفته از موسیقی مذهبی (روضه خوانی) است.

تاکید بر روی حرف زوج در مقابل فرد نیز کاملا درست نیست زیرا تاکید نویسنده بر روی درجه ی چهارم بوده است و نباید فراموش کرد که فاصله ی ششم و هشتم نیز که زوج هستند در هارمونی غربی با اهمیت و خوش صدا هستند.

بهتر بود ایشان تنها تئوری ترکیبی خود و مرتضا حنانه را “توضیح” می دادند و وارد مقوله ی “اصالت ها”، “تاریخ موسیقی”و “تاریخ سازها” نمی شدند یا سندهای محکمی برای گفته هایشان می آوردند و در آخر کار نیز قضاوت را به عهده ی خوانندگان می گذاشتند و از سویی از اول مشخص می کردند که این تئوری برای این منظور نوشته شده که دیگر مللی که موسیقی ما را نمی دانند نیز بتوانند آن را درک کنند. (بخش۴)

چند صدایی بر اساس نیاز انسان ها و سلیقه ی فرهنگی یک قوم به وجود می آید. در موسیقی غربی پس از سده ی بیستم دیگر حتا قانون ویژه ای برای آن وجود ندارد. فاصله های خوش صدا و بد صدا دیگر آنگونه به حساب نمی آیند. چند صدایی در دوران ما بر اساس ترکیبی از “درک قانون های گذشته” و “درک آثار آهنگسازان امروز” (که معمولا قانون ها را شکسته اند) به وجود می آید.

خود نویسنده نیز این مساله را می داند و در بخش ۵ به آن اشاره می کند: “صداهای مدرن و ناهنجار جهان پیرامون ما را احاطه کرده اند و ما از آنها لذت می بریم”. پس دیگر چرا صحبت بر سر اصالت موسیقی قدیم و اینکه تار از کجا آمده و چه شده و گفتن “انسان تاسف می خورد بگوید مثلا تار ساز ملی ایرانیان است” (بخش ۵) چرا؟ مگر اروپاییان تاسف می خورند که مادر بیشتر ساز هایشان، سازهای شرقی بوده اند؟

از سویی تاریخ هنر و همچنین تاریخ موسیقی نشان داده است که اصالت دلیل لازم و کافی برای “ارزشمندی” یک اثر هنری نیست.

اصالت پس از چندی شکسته می شود، چیزهایی کم می شوند و افزوده می شوند تا یک نظام بارور بماند. اگر موسیقی ایرانی “آشفته بازاری” دارد تنها به دلیل نبود قانونی برای چند صدایی کردن اش نیست، عوامل مهمتر دیگری نیز وجود دارند که مهمترین شان نبود پشتوانه ی دولتی است.

توجه مرتضا حنانه به درجه ی چهارم به جا و پر اهمیت است و ساخته های ایشان از آثار ارزنده ی چند صدایی ایرانی اما بسته به سلیقه آهنگساز و نوع موسیقی تولیدی او و دوره ای که او کار می کند، نگرش های دیگری نیز وجود داشته و خواهند داشت.

پایور که در کارهایش کوچکترین تغییری در تعدیل گامها انجام نداده است، در چند صدایی از همان فاصله های هارمونی۳، ۵، ۶، ۸ استفاده کرده و از ایرانی بودن آنها نیز چیزی کم نشده است، دهلوی همین طور. علیزاده با استفاده از هارمونی دوره کلاسیک اروپا “نی نوا” را به وجود آورد و بدون توجه به آنها و تاکید بر روی ماهیت گوشه ها “راز نو” را به وجود آورد. آقای فیاض نیز ابتکارهای جالبی کرده اند و حتمن بسیاری دیگر هستند که من نمی شناسم.

7 دیدگاه

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۲ ب.ظ

    با سلام.
    از نقد ارزشمند شما بسیار سپاسگزارم.به نظر بنده خیلی از ایرادات شما به مطالب جناب امیرعلی حنانه وارد می باشد.البته به نظرم با بررسی پارتیتور نی نوا،در باره مطلبی که فرموده اید جناب علیزاده در نی نوا از هارمونی دوره کلاسیک اروپا استفاده کرده اند باید بسیار تردید کرد.به نظرم هارمونی اصلی و پایه ای این اثر ،اگر اشتباه نکنم،سل-دو-ر-سل (در نوای سل) می باشد.
    همجنین جناب دهلوی هم در بسیاری از آثار خود(خصوصا آثار سمفونیک خویش)،از هارمونی متفاوتی نسبت به هارمونی کلاسیک و رمانتیک اروپا استفاده کرده اند.
    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۸ ب.ظ

    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر و هوشمندانه تر موسیقی مقامی و همچنین موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی،بتوان به بسیاری از اختلافات موجود پایان داد.بطور مثال کوک دو-سل-ر در ساز تار هنگام نواختن نوای سل.

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۹۲ در ۵:۲۰ ب.ظ

    البته ناگفته نماند که تلاش ها و تحقیقات استاد حنانه و فرزند گرامی ایشان نیز بر هیج کس پوشیده نیست.

  • احمد حسینی
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۲ در ۳:۴۳ ق.ظ

    نظر نیما درسته استاد علیزاده در نی نوا از هارمونی مدرن : کوارتال و اددتن استفاده کرده اند البته در برخی مواقع هارمونی کلاسیک هم بکار برده اندهمین طور استاد دهلوی

  • امیر علی حنانه
    ارسال شده در آبان ۵, ۱۳۹۲ در ۲:۵۰ ق.ظ

    موضوع هارمونی زوج فاصله به معنای اخص نیست آقایان بلکه موضوع زوجیت “مد”و کنترمد” و گسترش آنها با استفاده از اجزای نوینی که آکورد را تشکیل میدهد یعنی یک زوج +یک فرد که عکس بک فرد+یک فرد است و….۱+۲+۴ و نه۱+۳+ منطقی نوین ..۵

  • قائم
    ارسال شده در آبان ۱۸, ۱۳۹۲ در ۱۲:۴۰ ق.ظ

    آقای حنانه شما این تعبیر را از خودتان در می آورید و ربطی به ادعای پدرتان ندارد. پدر بارها در مورد هارمونی زوج صحبت کرده اند و گفته اند فواصل زوج باشد نه مد و کنتر مد!

  • محمد
    ارسال شده در اسفند ۱۴, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۶ ق.ظ

    خیلی خوشحلم که در این بحث تنها نیستم بحث این است که ارث پدری را تا اخر نباید خورد بلکه با دریات و واقع بینی بر ان افزود مهم این نیست که چه اکوردهایی درست یا غلط است مهم این است که چه اکوردهایی می توان بست حال درست باشد یائ غلط اگر خوشاییند است پس درست است است چون روزی به بتهون در مورد یکی از اثارش گفتند این با قواعد موسیقی نمی خواند واو جواب داد من این را نوشتم وشما قانونش بدانید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

به زبان ایرانی (IV)

به زبان ایرانی (IV)

در سراسر قطعه، تکیه‌ها به عنوان عناصر تزیینی با نقش تقویت شده‌ی یادآوری کننده‌ی رابطه با موسیقی ایرانی حضور دارند (به‌عنوان نمونه در لحظات آغازین ملودی ویلن، همراهی‌های فلوت چیزی نیست جز همین تزیینات). مشاهده می‌کنید که موضوعات ژرف‌تر نغمه‌ی مرکزی، فرم بی‌بازگشت و تزییناتی به عنوان چاشنی، چگونه اثری قطعی در ساختن هویت این قطعه‌ی موسیقی داشته است.
موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

در ژرف اندیشی هنری انسان به مشاهده گری بی تعلق بدل می شود. اما مقصود این نیست که ژرف اندیشی هنری چیزی دل انگیز نیست. برای مثال، اگر من به یک شیء همچون شیئی هوس خیز یا هوس انگیز بنگرم، دیدگاه من، دیدگاه ژرف اندیشی هنری نیست؛ در این صورت من نگرنده ای دلبسته ام و در واقع بنده یا ابزار خواستم. اما من می توانم به شیء زیبا ، نه همچون چیزی هوس خیز یا هوس انگیز، که تنها و تنها به ارزش هنریش بنگرم.
این آب‌های اهلیِ وحشت… (II)

این آب‌های اهلیِ وحشت… (II)

جوزپه تارتینی (۱۷۷۰-۱۶۹۲) نوازنده و آهنگساز ایتالیایی، از مکتب‌آفرینان نوازندگی ویولن تا قبل از پاگانینی است. این موسیقیدان دوره‌ی باروک، با وجود اینکه در طول حیات خود بیش از ۱۴۰ کنسرتو ویولون ساخت، اما امروزه بیشتر با اثری شناخته می‌شود که در سال ۱۷۱۳ و در ۲۱ سالگی پس از دیدن کابوسی آن را ساخته بود. کابوسی که در آن، شیطان بر سر قبض روح آهنگساز با او نزاع دارد و در جایی، از تارتینی می‌خواهد تا ویولون‌اش را به او دهد تا برایش بنوازد.
نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VII)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VII)

واژه ترکیبی «رپرتوار موسیقی کلاسیک ایرانی» هم با وجود ظاهر علمیش نشان از عامیانه گویی دارد. در زیر نویس آمده است که «رپرتوار به معنی مجموعه است.» اگر واقعاً چنین باشد، چه لزومی دارد که در یک متن فارسی، به جای «مجموعه» از یک واژه فرنگی استفاده کنیم و بعد ترجمه فارسیش را در زیر نویس به اطلاع خواننده برسانیم؟ اما «رپرتوار» به معنی مجموعه نیست. داریوش آشوری در «فرهنگ علوم انسانی» به «انبان برنامه» و «کارستان» ترجمه کرده است. واژه ترکیبی«رپرتوار موسیقی کلاسیک غربی» هم بی معنی است.
وکیلی: ردیف کاظمی به معنای واقعی آوازی است

وکیلی: ردیف کاظمی به معنای واقعی آوازی است

وقتی ردیف استاد دوامی را گوش می دهیم متوجه می شویم که به دلیل اینکه ایشان ضربگیر بوده و در کنار بسیار از استادان آن دوره به همکاری پرداخته است، هم آواز خوانی خیلی ها را شنیده، هم از ساز بسیاری از استادان آن دوره استفاده و در محضرشان تلمذ کرده است، جمله بندی تحریر های ایشان بسیار شبیه به جمله بندی تحریر های تار است؛ تکیه های ساز کسی مثل میرزاحسینقلی، شکستن ریتم ها، بالا و پایین کردن سرعت تحریر ها همه قرابت زیادی با ساز تار دارد.

پیانوی شیمل (VOGEL V115 Modern-2013)

این پیانو به صورت کوک شده و آکبند توسط شرکت «آوا هنر حنانه» عرضه می شود و خرید این پیانو همراه با ۵ سال گارانتی و خدمات پس از فروش است. برای اطلاعات بیشتر با این شماره تماس بگیرید: ۰۹۱۲۷۳۰۵۲۰۹ مشخصات Proffesional upright VOGEL V115 Modern-2013 ۵years guaranty Hannaneh arts Co. Made By Schimmel Germany…
ادامهٔ مطلب »
فرانک زاپا، آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز

فرانک زاپا، آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز

رانک وینسنت زاپا Frank Vincent Zappa آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز آمریکایی است. او در طی ۳۳ سال فعالیت در زمینه موسیقی ثابت کرد که یکی از پرکارترین موسیقی دانان عصر خود بوده است. زاپا در طی زندگی خود بیش از ۶۰ آلبوم منتشر کرد که تقریبا تمام آنها شامل آثاری تازه بودند.
آکوردهای شش

آکوردهای شش

کافی است در گامی که هستید فاصله ششم بزرگ را هم به آکورد پایه – مینور یا ماژور – اضافه کنید، آکورد جدیدی با صدای پر رنگ تری بنام آکورد ششم بدست می آید.
شناخت کالبد گوشه‌ها (V)

شناخت کالبد گوشه‌ها (V)

چنان که اشاره شد، امروزه اغلب کسانی که با متن ردیف سر و کار دارند دست کم به نوعی دسته‌بندی و نقش خاص اجزای درون‌گوشه‌ای باور دارند؛ خواه مانند مسعودیه در تحلیلی ریزمقیاس تعدادی از نقش‌مایهها را با نقش‌های آغازگر و کادانسی تشخیص داده و دسته‌بندی کنند خواه مثل نمونه‌های با اهداف تحلیلی کم‌تر پیچیده، کنش‌های فرود و گسترش و خاتمه را به شکلی بسیار کلی به وصف درآورند.
میکسرهای صدا – ۲

میکسرهای صدا – ۲

اغلب میکسرها برای کانالهای مجزا دارای اکوالایزر هستند. کنترل اکوالایزرها بخلاف کنترلهای حجم صداکه بصورت کشویی (Slider) هستند، حالت تکمه (Knob) های گردشی دارند. بسته به میزان کیفیت میکسر اکوالایزر می تواند از یک کنترل تن (Tone) ساده شروع شود و یا داردی چندین باند کنترل حجم بازه های فرکانسی باشد.