نقدی بر هارمونی زوج (V)

مهدي رضايي نيا
مهدي رضايي نيا
علاوه بر این نویسنده در اصالت پا را فراتر می گذارد و به خطا می افتد. او می پندارد که تنها سازهای ایرانی هستند که از دیگر قوم ها تاثیر گرفته اند. کدام یک از سازهای غربی یا شرقی هستند که تنها زاده و ساخته ی یک فرهنگ هستند؟ رجوع کنید به تاریخ پیانو، ویولن، گیتار، تنبور و رباب. در بسیاری موارد تاثیر پذیری چندان زیاد بوده که در هیچ سندی یک فرهنگ یا کشور را سازنده ی یک ساز نمی دانند.

اشتباه دیگر، اصیل دانستن بیشتر موسیقی آوازی نسبت به سازی است. در چندین نوشته از دکتر فاطمی در فصلنامه ی ماهور و همچنین در مصاحبه با حسین علیزاده (پس از بازگشت از آخرین کنسرت مشترک با شجریان) و در مقاله ی نگاهی به مضراب گذاری ردیف از فرشاد توکلی به این نکته اشاره شده است که ردیف آوازی کنونی تاثیر گرفته از موسیقی مذهبی (روضه خوانی) است.

تاکید بر روی حرف زوج در مقابل فرد نیز کاملا درست نیست زیرا تاکید نویسنده بر روی درجه ی چهارم بوده است و نباید فراموش کرد که فاصله ی ششم و هشتم نیز که زوج هستند در هارمونی غربی با اهمیت و خوش صدا هستند.

بهتر بود ایشان تنها تئوری ترکیبی خود و مرتضا حنانه را “توضیح” می دادند و وارد مقوله ی “اصالت ها”، “تاریخ موسیقی”و “تاریخ سازها” نمی شدند یا سندهای محکمی برای گفته هایشان می آوردند و در آخر کار نیز قضاوت را به عهده ی خوانندگان می گذاشتند و از سویی از اول مشخص می کردند که این تئوری برای این منظور نوشته شده که دیگر مللی که موسیقی ما را نمی دانند نیز بتوانند آن را درک کنند. (بخش۴)

چند صدایی بر اساس نیاز انسان ها و سلیقه ی فرهنگی یک قوم به وجود می آید. در موسیقی غربی پس از سده ی بیستم دیگر حتا قانون ویژه ای برای آن وجود ندارد. فاصله های خوش صدا و بد صدا دیگر آنگونه به حساب نمی آیند. چند صدایی در دوران ما بر اساس ترکیبی از “درک قانون های گذشته” و “درک آثار آهنگسازان امروز” (که معمولا قانون ها را شکسته اند) به وجود می آید.

خود نویسنده نیز این مساله را می داند و در بخش ۵ به آن اشاره می کند: “صداهای مدرن و ناهنجار جهان پیرامون ما را احاطه کرده اند و ما از آنها لذت می بریم”. پس دیگر چرا صحبت بر سر اصالت موسیقی قدیم و اینکه تار از کجا آمده و چه شده و گفتن “انسان تاسف می خورد بگوید مثلا تار ساز ملی ایرانیان است” (بخش ۵) چرا؟ مگر اروپاییان تاسف می خورند که مادر بیشتر ساز هایشان، سازهای شرقی بوده اند؟

از سویی تاریخ هنر و همچنین تاریخ موسیقی نشان داده است که اصالت دلیل لازم و کافی برای “ارزشمندی” یک اثر هنری نیست.

اصالت پس از چندی شکسته می شود، چیزهایی کم می شوند و افزوده می شوند تا یک نظام بارور بماند. اگر موسیقی ایرانی “آشفته بازاری” دارد تنها به دلیل نبود قانونی برای چند صدایی کردن اش نیست، عوامل مهمتر دیگری نیز وجود دارند که مهمترین شان نبود پشتوانه ی دولتی است.

توجه مرتضا حنانه به درجه ی چهارم به جا و پر اهمیت است و ساخته های ایشان از آثار ارزنده ی چند صدایی ایرانی اما بسته به سلیقه آهنگساز و نوع موسیقی تولیدی او و دوره ای که او کار می کند، نگرش های دیگری نیز وجود داشته و خواهند داشت.

پایور که در کارهایش کوچکترین تغییری در تعدیل گامها انجام نداده است، در چند صدایی از همان فاصله های هارمونی۳، ۵، ۶، ۸ استفاده کرده و از ایرانی بودن آنها نیز چیزی کم نشده است، دهلوی همین طور. علیزاده با استفاده از هارمونی دوره کلاسیک اروپا “نی نوا” را به وجود آورد و بدون توجه به آنها و تاکید بر روی ماهیت گوشه ها “راز نو” را به وجود آورد. آقای فیاض نیز ابتکارهای جالبی کرده اند و حتمن بسیاری دیگر هستند که من نمی شناسم.

7 دیدگاه

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۲ ب.ظ

    با سلام.
    از نقد ارزشمند شما بسیار سپاسگزارم.به نظر بنده خیلی از ایرادات شما به مطالب جناب امیرعلی حنانه وارد می باشد.البته به نظرم با بررسی پارتیتور نی نوا،در باره مطلبی که فرموده اید جناب علیزاده در نی نوا از هارمونی دوره کلاسیک اروپا استفاده کرده اند باید بسیار تردید کرد.به نظرم هارمونی اصلی و پایه ای این اثر ،اگر اشتباه نکنم،سل-دو-ر-سل (در نوای سل) می باشد.
    همجنین جناب دهلوی هم در بسیاری از آثار خود(خصوصا آثار سمفونیک خویش)،از هارمونی متفاوتی نسبت به هارمونی کلاسیک و رمانتیک اروپا استفاده کرده اند.
    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۴, ۱۳۹۲ در ۷:۲۸ ب.ظ

    ضمنا شاید با بررسی دقیق تر و هوشمندانه تر موسیقی مقامی و همچنین موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی،بتوان به بسیاری از اختلافات موجود پایان داد.بطور مثال کوک دو-سل-ر در ساز تار هنگام نواختن نوای سل.

  • نیما
    ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۹۲ در ۵:۲۰ ب.ظ

    البته ناگفته نماند که تلاش ها و تحقیقات استاد حنانه و فرزند گرامی ایشان نیز بر هیج کس پوشیده نیست.

  • احمد حسینی
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۲ در ۳:۴۳ ق.ظ

    نظر نیما درسته استاد علیزاده در نی نوا از هارمونی مدرن : کوارتال و اددتن استفاده کرده اند البته در برخی مواقع هارمونی کلاسیک هم بکار برده اندهمین طور استاد دهلوی

  • امیر علی حنانه
    ارسال شده در آبان ۵, ۱۳۹۲ در ۲:۵۰ ق.ظ

    موضوع هارمونی زوج فاصله به معنای اخص نیست آقایان بلکه موضوع زوجیت “مد”و کنترمد” و گسترش آنها با استفاده از اجزای نوینی که آکورد را تشکیل میدهد یعنی یک زوج +یک فرد که عکس بک فرد+یک فرد است و….۱+۲+۴ و نه۱+۳+ منطقی نوین ..۵

  • قائم
    ارسال شده در آبان ۱۸, ۱۳۹۲ در ۱۲:۴۰ ق.ظ

    آقای حنانه شما این تعبیر را از خودتان در می آورید و ربطی به ادعای پدرتان ندارد. پدر بارها در مورد هارمونی زوج صحبت کرده اند و گفته اند فواصل زوج باشد نه مد و کنتر مد!

  • محمد
    ارسال شده در اسفند ۱۴, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۶ ق.ظ

    خیلی خوشحلم که در این بحث تنها نیستم بحث این است که ارث پدری را تا اخر نباید خورد بلکه با دریات و واقع بینی بر ان افزود مهم این نیست که چه اکوردهایی درست یا غلط است مهم این است که چه اکوردهایی می توان بست حال درست باشد یائ غلط اگر خوشاییند است پس درست است است چون روزی به بتهون در مورد یکی از اثارش گفتند این با قواعد موسیقی نمی خواند واو جواب داد من این را نوشتم وشما قانونش بدانید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیرگلو: نسبت به گذشته افت داشتیم

در آن زمان من هم ماندم و به هر حال یک سری مسائل خانوادگی هم بود، برادرم فوت شده بود و دختراشان را باید نگه می داشتم، مادرم هم که سرطان گرفته بودند و فوت کردند، این شد که فعلا دیگر ماندگار شدم.

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (VI)

این گواه کوتاه نشان می‌دهد پیش از تولد دولت-ملت مدرن هم تصوری از یک فرهنگ موسیقایی که بتوان آن را «موسیقی ایرانی» خواند در مراکز اصلی شهری، یعنی تجمع‌گاه‌های قدرت و ثروت، وجود داشت. با یک جستجوی سردستی نیز دست‌کم تا میانه‌ی دوره‌ی قاجار می‌توان پیشینه‌ی چنین مفهومی را عقب برد. برخلاف نمونه‌های اروپایی در ایران این زبان موسیقایی نه تنها ممنوع (۲۵) یا گمشده نبود بلکه حمایت‌شده و رسمی هم بود. موسیقی دستگاهی افزون بر تمایز بسیار روشن از موسیقی اروپایی، به قدر کافی از همتایانش، یعنی حوزه‌های موسیقایی عربی و ترکی نیز فاصله گرفته بود.

از روزهای گذشته…

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:
انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس (Pantaléon Enrique Costanzo Granados y Campiña) یکی از آهنگسازان بنام اسپانیا در سبک کلاسیک میباشد که نوازنده ای چیره دست در پیانو نیز بود. وی در ۲۷ جولای سال ۱۸۶۷ در شهر Lérida ایالت کاتولونیا اسپانیا بدنیا آمد. نوازندگی را بصورت حرفه ای در زمانی که در بارسلون بود زیر نظر دو استاد بنام آنزمان Joan Baptista Pujol و Francisco Jurnet فرا گرفت.
ارکسترهای جاویدان (II)

ارکسترهای جاویدان (II)

از قدیم الایام طبقه خوانندگان (مغنیان) از منزلت والایی در دربار شاهان برخوردار بودند، هرچند بعد از حمله اعراب مسلمان و با نفوذ و گسترش اسلام در ایران موسیقی جایگاه گذشته خود را از دست داد.
سخنرانی پورقناد در نقد نغمه (II)

سخنرانی پورقناد در نقد نغمه (II)

مشکلی بزرگ در همنوازی سازهای مضرابی وجود دارد که باعث شده حتی عده ای از منتقدان، موافق گروه نوازی سازهای مضرابی نباشند و آن ایجاد نویزی است که هنگام همنوازی ایجاد می شود. وقتی ما گرافی که مربوط به ثبت سازهای کششی است را می بینیم متوجه می شویم یک فرکانس همراه با هارمونیک هایش به شکل موازی و نامیرا از ابتدا تا انتهای نت اجرا شده دیده می شود، در حالی که در سازهای مضرابی یک پیک قوی همراه با نویز و نوفه و فرکانسهای بالا بوجود می آید و پس از آن طنینی از فرکانس اصلی را به صورت میرا داریم.
یادداشتى بر اجراى ولادیمیر اشکنازى

یادداشتى بر اجراى ولادیمیر اشکنازى

بى شک سرگئى راخمانینوف یکى از بزرگترین موسیقیدان هاى معاصر است. او آهنگساز، پیانیست و رهبر ارکستر خارق العاده اى است. در روسیه متولد، و بعدها تبعه آمریکا شد. در سال ۱۸۸۲ وارد کنسرواتوار سن پترزبورگ شده که در مسکو، نیکولاى ژوزف پیانو را به او آموخت. او از سال ۱۸۸۶ شروع به آهنگسازى کرد. اولین کنسرتو را در سال ۱۸۹۰ آغاز و تابستان سال بعد تکمیل کرد. در تابستان سال ۱۸۹۲ او پرلود در دو ریز مینور را نوشت که از محبوب ترین آثارش شد.
چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

درمیان چالش‌های متعددی که والدین در برقرای درس‌های موسیقی کودکان خود با آن دست به گریبانند (انتخاب ساز، یافتن معلم خوب و غیره)، سوق دادن کودکان به تمرین دشوارترین آن‌هاست. شدت مساله و اهمیت تمرین، باورپذیری کمبود مقالات در این زمینه را سخت می‌کند. افزون بر این، والدین و معلمان بیشتر به سراغ تدابیری که از دوران کودکی خود به یاد دارند می‌روند که تلاش‌هایی منجر به شکست در ترغیب کودکان به تمرین هستند.
تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (III)

تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (III)

در بیشتر آموزشگاه‌های موسیقی تأکیدی بر یادگیری تئوری موسیقی پیش یا حین دوره‌ی نوازندگی نمی‌شود و اگر هم، چنین دوره‌هایی اجرا شود چندان بر ذائقه و درک موسیقایی هنرجو راهگشا نمی‌افتد (به این دلیل که ضرورت آن به‌درستی برای هنرجو و خانواده‌ها تشریح نمی‌شود و از روش‌های مناسب هرگروه سنی بهره برده نمی‌شود و هدف را بر ساختن یک شنونده‌ی خوب موسیقی قرار نمی‌دهند). از آنجا که جلسات هفتگی سی‌دقیقه‌ای فرصت کافی برای آشنا‌کردن هنرجو با موسیقی و نه صرفاً نوازندگی در اختیار مدرس قرار نمی‌دهند، دوره‌ی آموزش گیتار به آموزش یک یا دو کتاب مقدماتی و چند ترانه‌ خلاصه می‌شود.
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VII)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VII)

در پی این تعریف، نمونه‌ی دیگری و این بار از قلم «ساسان فاطمی» با عنوان «شوق شنیدن موسیقی قدیم: نگاهی به آلبوم شوق‌نامه» در فصلنامه ماهور شماره‌ی ۵۳ خوانده شد: «مثلا دور ایقاعی کار عجم (بتی دارم) هم از سوی رئوف یکتا […] مخمس دانسته شده و هم در همه‌ی نسخه‌های موجود در سایت‌های نامبرده مخمس معرفی شده است. صبحی ازگی […] نیز آن را با دور مخمس ثبت کرده است […] با این حال، کتابچه‌ی آلبوم به ما نمی‌گوید به چه علت این اثر با دور خفیف اجرا شده و چه نسخه‌ای مبنای چنین تصمیمی بوده است.» (ص ۲۱۷)
پیترو ماسکانی (III)

پیترو ماسکانی (III)

در سال ۱۹۰۰ ماسکاگنی به اجرا در مسکو و سن پترزبورگ پرداخت. در ۱۷ ژانویه ۱۹۰۱، Le maschere در شش سالن تئاتر در ایتالیا اجرا شد. یک ماه پس از مرگ جوزپه وردی، ماسکاگنی در ۲۷ ژانویه بزرگداشتی برای او برگزار کرد. در همان سال نیز او رهبری رکوئم وردی را در وین به عهده گرفت.
Green, Green Grass of Home

Green, Green Grass of Home

من همیشه یکی از طرفداران اصلی جـری لـی لـوئـیس (Jerry Lee Lewis) بوده ام. هنگامی که در سال ۱۹۶۵ در نیویورک به یک مغازه نوارفروشی به نام کلونی رکورد (Colony Record) رفتم، آخرین آلبوم جری لی لوییس راخریدم. این اولین آلبوم کانتری او بود که Country Songs For City Folk نام داشت