نقدی بر هارمونی زوج (II)

مهدي رضايي نيا
مهدي رضايي نيا
درست پس از این تعریف از ایرانی صدا دادن، یک قانون دیگر مطرح می شود بدون آنکه هیچ سندی برای درستی آن آورده شود: “…هارمونی اصولا جایی برای بازی اصوات است و چون همه بازی ها ناچارا از قوانین فیزیکی تبعیت می کنند، بنابراین… این قوانین فیزیکی هستند که دائما خود را به هارمونی تحمیل می کنند.” (بخش ١) سپس به جای سند یک “مثال” آورده اند از حوزه ای دیگر (ورزش) تا این “قانون” را تایید کنند. این گونه مستند سازی در هیچ نوشته ی علمی وجود ندارد.

نمی توان برای گزاره ی “این قوانین فیزیکی هستند که دائما خود را به هارمونی تحمیل می کنند” از یک مثال استفاده کرد.

در توضیح همان مثال جمله ای نقیض وجود دارد: “…می دانیم در فضای سه بعدی همه ی قوانین صدق نمی کنند و قوانین فیزیکی بر پدیده ها چیره می گردند.” اگر قوانین جایی صدق نمی کنند پس چگونه چیره می گردند؟ مگر چیرگی همان صدق قوانین نیست؟

هارمونی در لغت به معنی هماهنگی است یا موافقت. چند صدایی در موسیقی چون دیگر عوامل آن یک سلیقه فرهنگی است که نه صد در صد به طبیعت ربط دارد، نه صد در صد به قوانین فیزیکی (هر چند هر فرهنگی می کوشد نوع کار خود را “طبیعی” و به اصطلاح علمی معرفی کند.) دلیاش هم این است که:
یک: ترکیب بسیاری صداها در موسیقی ایرانی که برای ما خوش آیند هستند و هماهنگ، به گوش یک غربی ناخوش می آیند مانند ترکیب فا / ر کرن – دو/می کرن – فا/لا کرن در اجراهای سه گاه (هر سه در آلبوم «پگاه» از پرویز مشکاتیان وجود دارند). دلیل دوم آن است که در یک فرهنگ خاص نیز در طول زمان سلیقه های فرهنگی دگرگون می شوند. همان فاصله ی چهارم که توضیح دادم یا دیگر فاصله هایی که در دوران باروک ناخوش بودند و اکنون دیگر نه. ترایتون (شش نیم پرده) که در دورانی” شیطانی” دانسته می شد تبدیل شد به امضای واگنر در کارهایش و اکنون حتا در موسیقی مردم پسند هم (مثلن موسیقی کارتن «سیمپسون ها») استفاده می شود.

در آغاز مقاله در بخش اول نویسنده پیش از توضیح مطالبش اعلام می کنند که: “هارمونی زوج… برای گوش انسان لذت بخش است، پس قطعا خود از قوانین فیزیکی تبعیت می کند.”

نویسنده در چند مورد به “اصالت” اشاره می کند و بنای کار خود را بر رعایت اصالت ها می گذارد مانند تعریف نخستین از ایرانی صدا دادن. اگر هدف “رعایت اصالت” ها باشد باید این نکته را در نظر گرفت که “گام” در موسیقی کلاسیک ایرانی چندان کاربرد ندارد زیرا بنیاد این موسیقی بر اساس گوشه هایی است که در مقام هایی که بیشتر شامل یک تترا کورد یا یک پنتاکورد هستند به وجود آمده است و در موارد بسیار کمی به ۸ نت می رسند. در این موسیقی “رابطه ی نت ها با هم” است که نوع مقام را مشخص می کند نه فقط فاصله ی نت ها نسبت به هم آنگونه که در موسیقی غربی معمول است وگرنه نوا، ابوعطا و افشاری گام یکسانی دارند.

آقای حنانه – گویا به دلیل عجله در نوشتن- بعضی عبارت ها را زیادی خلاصه نوشته اند مثلا در همان بخش ١ “همانطور که در مد شور با سی بمل مشاهده می کنید …” در حالی که در این نوشته در همان صفحه این گام وجود ندارد یا چاپ نشده اما به هر حال تعریف یک مد “با یک نت” درست نیست مگر آنکه منظور نت شاهد/تانیک گام باشد که در این صورت حرف “از سی بمل” درست است چون گام های شور بسیاری را می توان شمرد که دارای سی بمل باشند (شور سل، شور ر، شور دو). همینطور گزاره “در موسیقی ایرانی درجه ی پنجم فاقد هرگونه ارزشی است” (بخش ١) درست نیست. بهتر بود گفته می شد “دارای ارزشی چون درجه ی پنجم در موسیقی کلاسیک غربی نیست” یا “با ارزش ترین درجه ی گام نیست”.

2 دیدگاه

  • ارسال شده در تیر ۱۶, ۱۳۹۲ در ۴:۳۷ ب.ظ

    با تشکر از دست انرکاران گفتگوی هارمنیک

  • ناشناس
    ارسال شده در آبان ۲۲, ۱۳۹۳ در ۲:۱۰ ب.ظ

    ضمن تایید بسیاری از مواردی که به این گویش از هارمونی زوج داشته اید، نکته ی اساسی که به نظر من بر نوشته های آقای امیر حسین حنانه وارد است روشن نبودن تکلیف ایشان با گام و دانگ است. اگر موسیقی ایرانی را بر اساس گام بررسی کنیم ( که البته بنا به دلایل فنی به بیراهه رفته ایم) پس باید قبول کرد که ایشان در فهم تعریف گام مشکل داشته اند چرا که بارها این کج فهمی از گام را در مثال هایشان نشان داده اند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیانیه هیات داوران هفتمین جشنواره نوشتارها و وب‌سایت‌ها موسیقی

شکی نیست سلیقه عمومی و شناخت صحیح نسبت به موسیقی در جامعه نیازمند راهبری و هدایت فکری است و این مهم در سایه نگارش و انتشار مقالات، نقدها، یادداشت و گزارش‌های پر مغز در رسانه‌ها تقویت می‌شود. و همین اهمیت بوده است که هر گاه سخن جدی گفتن از موسیقی در رسانه‌ها جدی گرفته شد سطح سلیقه عمومی و دانش شنیداری جامعه نسبت به آنچه به نام موسیقی تولید می‌شود بالاتر رفت و امروز که جدیت این مهم رنگ‌باخته شاهد زوال سلیقه موسیقایی در جامعه هستیم.

بیانیه دبیر هفتمین دوره جشنواره نوشتار ها و وبسایت های موسیقی

هفتمین جشنواره‌ی رقابتیِ سایت‌ها و نوشتارهای موسیقی با تأخیری یک‌ساله، و با تجدیدِ نظر در ساختار و اساسِ جشنواره، سرانجام، جمعه ۲۴ اسفندماه ۱۳۹۷ اختتامیه‌ی خود را پشتِ‌سر گذراند. ازاین‌دوره برمبنای اساس‌نامه‌ی نو-دیوانِ جشنواره هیأتِ محترم اُمنا، به‌نمایندگیِ پژوهش‌گرِ ارجمند، آروین صداقت‌کیش مستقیماً هیأتِ داوران و دبیر هر دوره را انتخاب می‌کنند. امید است برمبنای این اساس‌نامه، جشنواره شاکله‌ی مشخص‌تر و منسجم‌تری به‌خود بگیرد.

از روزهای گذشته…

پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت سوم

پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت سوم

پیانوهای دیجیتال امروزی چه از لحاظ صدا و چه از لحاظ کیفیت لمس و پاسخ کلاویه ها به اندازه های یک پیانو آکوستیک بسیار نزدیک شده اند. بگونه ای که امروزه در بسیاری از استودیوهای ضبط به دلیل سهولت صدا گیری از پیانو دیجیتال، معمولآ از آنها برای ضبط موسیقی استفاده می شود.
نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (II)

نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (II)

انتشار اولین دوره از کتاب سال شیدا در سال‌هایی که دوره‌ی سوم پژوهش‌های موسیقی ایرانی در حال شکل‌گیری بود، نشان می‌دهد که چگونه گرد‌آورندگان این مجموعه با وجود این‌که در آن زمان در ایران نبودند به درستی روح زمان خود را می‌شناختند و به تبعیت از این «شناخت» دست به عمل زدند. گواه این شناخت نیز تطابق مندرجات دوره‌ی کتاب سال شیدا با ویژگی‌های دوره‌ی سوم است.
گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (II)

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (II)

او ادامه داد: در مقابل وقتی از موسیقی صحبت می‌کنیم به طور عام تجربه موسیقایی را مدنظر قرار می‌دهیم و من می‌توانم مطمئن باشم که همه ما تجربه موسیقایی داشته‌ایم؛ یا به عنوان نوازنده یا به عنوان آهنگساز و در مجموع خالق اثر یا به عنوان شنونده آن. تجربه موسیقایی از آن جایی شکل می‌گیرد که به زبان پشت می‌کند. بر اثر شنیدن یا نواختن موسیقی اتفاقی کیفی در ما شکل می‌گیرد که ساحتش با ساحت زبان، چه مکتوب و چه شفاهی کاملا متفاوت است. اگر به همان جمله آشنای هایدگر نگاه کنیم که «زبان خانه ماست»؛ به خاطر آن که زبان است که تفکر و جهت فکری ما را به وجود می‌آورد، اتفاقا آن زمان که در حال تجربه موسیقایی هستیم تفکرمان را کنار می‌گذاریم و با یک احساس کیفی سر و کار داریم و آن احساس کیفی قابل تبدیل مستقیم به زبانِ «زبان» نیست چون با آن سنخیت ندارد. مثالی در مورد این تجربه کیفی می‌زنم؛ من هر حجمی از درد را که از سر گذرانده باشم، احساسی کیفی را از سر گذرانده‌ام که اگر بخواهم در متنی در موردش صحبت کنم نمی‌توانم عینِ آن احساس را در شمای خواننده به وجود بیاورم.
گزارش از نقد آلبوم عطاریه (I)

گزارش از نقد آلبوم عطاریه (I)

همزمان با بزرگداشت روز عطار (شیخ فریدالدین محمدعطار نیشابوری) آلبوم موسیقی «عطاریه» در فرهنگ سرای ارسباران رونمایی شد. در این برنامه، در کنار رونمایی از این آلبوم، بزرگداشتی برای عطار نیشابوری با سخنرانی دکتر محمد بقایی (ماکان) و نقد آلبوم توسط علیرضا میرعلی نقی و سجاد پورقناد به همراه اجرای زنده بخش هایی از آلبوم به اجرا رسید.
ارکستر – قسمت سوم

ارکستر – قسمت سوم

دانستیم ارکستر ها از کجا پدید آمدند و چطور در طول تاریخ پیچیده تر و بزرگتر شدند ،چگونه آنها را تقسیم بندی میکنیم همچنین بحث کردیم که ارکسترهای متوسط و کوچک چه ویژگی هایی را دارند؛در ادامه تعریف ارکستر همانطور که گفته شد میتوانیم انواع مختلفی از تقسیم بندیها را برای سازها یا نوازندگان ارکستر داشته باشیم که یکی ازاین تقسیم بندی ها روی تعداد افراد گروه بود و به ترتیب صعودی ، این صورت بیان میشد …
دو نمود از یک تفکر (IV)

دو نمود از یک تفکر (IV)

همین مساله سبب آن می گردد تا در درک و دریافت یک اثر معماری یا موسیقی ایرانی، با اتفاقی “آنی” طرف نباشیم و همه چیز با کشف و شهود، مراقبه و به صورت تدریجی انجام گیرد. کشف تفاوت ها و خصیصه های هر بنا، کشف جزییات تزیینات سر در یک بنا یا شبستان یک مسجد و یا کشف تفاوت های تاویل دو نوازنده یا موسیقی دان متفاوت در مواجهه با گوشه ای یکسان است که “تنوع” در عین “وحدت” را در هنر ایرانی معنا می بخشد. شاید این تفکر “کشف و شهود”ی، کلیدی باشد برای دریافت بیشتر بینش آثار هنری در شرق و به خصوص در ایران.
خواننده ای که شناخته نشد (I)

خواننده ای که شناخته نشد (I)

جمال صفوی اهل اصفهان بوده که در تهران صدایش با کمپانی کلمبیا به ضبط رسیده است و آثار بسیار با ارزشی را از خود به یادگار گذاشته وی در زمان ضبط صفحات ۲۰ ساله بوده. در سال ۱۳۰۷ ش که ملک الشعرای بهار راهبری هنرمندان موسیقی را به عهده داشته است جمال صفوی را انتخاب کرده و آثاری از ساخته های درویش خان، نی داود و آثار خودش را به ضبط رسانده است؛ کلیه آثاری جمال صفوی در پاییز ۱۳۰۷ ش در تهران با صدابرداری فرانک آرتور فلوید برای کمپانی کلمبیا بوده است. وی اولین هنرمندی است که در اولین سری ضبط صفحات کمپانی کلمبیا می خواند همچنین جزو جوانترین خواننده های موسیقی زمان خود است که آثارش به ضبط می رسد.
کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور» منتشر شد

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور» منتشر شد

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور»، حاوی نُه اثر از درویش خان و موسی معروفی است که در اوایل دهه ی سی توسط طلیعه کامران برای سنتور بازنویسی و اکنون با ویرایش مجدد و اجرای آنها توسط شهاب مِنا ارائه شده است.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VIII)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VIII)

وی در بغداد مورد توجه بود، زیرا هم صاحب جمال بود و هم واجد کمال. هم شاعره بود، هم موسیقی دان. اسحق او را بی‌همتا دانسته است. پس از مرگ امین، مأمون عرب را به یکصد هزار دینار خرید و چون مورد توجه خاص خلیفه بود وی را «مأمونیه» لقب دادند.
استفاده از تیونر برای کوک سنتور (IV)

استفاده از تیونر برای کوک سنتور (IV)

سنتور را به حالت مایل بچرخانید بطوریکه گوشیهای سنتور درست مقابل دست راست شما قرار گیرند تا به آنها کاملاً مسلط باشید.