گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XVI)

نمونه مورد انتخاب ما، برای بررسی دارای تمامی اشکالات مطرح شده است. این نمونه، نتِ چاپ شده پیش درآمد ماهور ساخته درویش خان است که در مجموعه آثار ایشان به چاپ رسیده است. مقایسه ملودی و ریتم قطعه که خطوط کلی اثر را نشان می دهد، با اجرای نزدیک به اصل آن در لوح فشرده (شماره ۳) درسهایی از استاد نورعلی برومند (دستگاه ماهور)، مشخص می کند دست نوشته موسی خان معروفی ـ که این پیش درآمد (بدون دخل و تصرف و تصحیح) از روی آن به چاپ رسیده است ـ دچار نقصهای فراوان بوده است. نت منتشر شده، دارای این نواقص است: کسر میزان شش چهارم (دو ضربی ترکیبی) به طور ثابت تا انتها منظور شده است که با اجرای مورد بحث تفاوت آشکار دارد؛ همچنین هیچگونه علائم مربوط به آرتیکولاسیون، به طور مثال شدت و ضعف ها و تغییرات تمپو، نگاشته نشده است و از تزئینات، تنها علامت مربوط به تکیه در آن یافت می شود و سایر علائم راهنما مانند دراب، استاکاتو، ترمولو، نت های باریک و… که به بهتر اجرا شدن قطعه از روی نت کمک می کند، نگاشته نشده است.

• نمونه مورد انتخاب ما، برای بررسی دارای تمامی اشکالات مطرح شده است. این نمونه، نتِ چاپ شده پیش درآمد ماهور ساخته درویش خان است که در مجموعه آثار ایشان به چاپ رسیده است. مقایسه ملودی و ریتم قطعه که خطوط کلی اثر را نشان می دهد، با اجرای نزدیک به اصل آن در لوح فشرده (شماره ۳) درسهایی از استاد نورعلی برومند (دستگاه ماهور)، مشخص می کند دست نوشته موسی خان معروفی ـ که این پیش درآمد (بدون دخل و تصرف و تصحیح) از روی آن به چاپ رسیده است ـ دچار نقصهای فراوان بوده است. نت منتشر شده، دارای این نواقص است: کسر میزان شش چهارم (دو ضربی ترکیبی) به طور ثابت تا انتها منظور شده است که با اجرای مورد بحث تفاوت آشکار دارد؛ همچنین هیچگونه علائم مربوط به آرتیکولاسیون، به طور مثال شدت و ضعف ها و تغییرات تمپو، نگاشته نشده است و از تزئینات، تنها علامت مربوط به تکیه در آن یافت می شود و سایر علائم راهنما مانند دراب، استاکاتو، ترمولو، نت های باریک و… که به بهتر اجرا شدن قطعه از روی نت کمک می کند، نگاشته نشده است.

نمونه های خوب
متاسفانه نمونه های خوب نگاشته شده نسبت به حجم نت های چاپ شده بسیار کم است. اما به طور محسوسی آثار چاپ شده ای که معرفی میکنم بهتر کاملتر و دقیقتر (از نظر همه ابعاد نگارش نت تجویزی) نوشته شده خصوصا مورد آخری. آثار استاد صبا(به نگارش خودشان)، آثار استاد فرامرز پایور، آثار استاد علی تجویدی، حسین علیزاده (ده قطعه ها و… )، پرویز مشکاتیان (تمام آثار چاپ شده) و نگاشته های حسین مهرانی (تمامی آنچه منتشر کرده است).

• نمونه انتخابی به عنوان نمونه خوب نگارش یافته، قطعه دوضربی بیات ترک اثر استاد صبا است. این نت که در مجموعه آثار صبا برای سه تار نوشته حسین مهرانی، به چاپ رسیده است، برعکس نمونه قبلی دارای تمامی علائم لازم در زمینه تزئینات و انگشت گذاری صحیح بر روی ساز است. به علاوه تمامی صداهای اصلی و جانبی به صورت نت های توپُر و نت های باریک نمایش داده شده است. اگرچه در این نمونه نیز علائم مربوط به دینامیک و احیاناً تغییرات تمپو نگاشته نشده است.

• درباره نگارش تغییرات دینامیک و تمپو، مثال دیگری مطرح می شود که نگارش علائم این مفاهیم به درک بهتر و نهایتاً اجرای صحیح تر از روی نت می انجامد. قطعه شورانگیز اثر حسین علیزاده، از ده قطعه شماره یک برای تار است. در این نمونه علائم مربوط به دینامیک، به اجراکننده حالت صحیح تر اجرا نمودن ملودی را که در نهایت به بیان و اجرای بهتر می انجامد، نشان می دهد(اگر چه متر نوشته شده و میزیان نمای انتخاب شده ناصحیح است).

هادی سپهری

متولد ۱۳۵۶ تهران
فوق لیسانس اتنوموزیکولوژی از دانشگاه هنرهای زیبا اتنوموزیکولوگ و نوازنده تار، سه تار، دیوان، دف و تنبک
sepehrimusic@gmail.com

۱ نظر

بیشتر بحث شده است