قول و غزل یا قول و غزل (III)

عنوان قول و غزل در آلبوم منتشر شده توسط سروش نیز وضعیتی مشابه این دارد. به عبارت دیگر علارغم اینکه قول و غزل از دنیای موسیقی به عاریت گرفته شده و با گذر از فیلتر شعر و ادبیات، به عنوان اسم یک آلبوم موسیقی انتخاب شده است، لیکن به واسطه منسوخ بودن این اصطلاح شناسی در موسیقی روزگار خود، فاقد هرگونه دلالت موسیقایی صریح بوده است.

اما در خصوص آلبوم مورد بحث ما ماجرا متفاوت است و شنود این اثر با در نظر گرفتن سبقه صاحب اثر، عنوان آلبوم و گفتمان جدید مطرح شده، علی الاصول می بایست متأثر از رویکرد جدید به مسأله فرم در موسیقی کلاسیک ایران باشد.

بویژه اینکه پنج قسمت این آلبوم نیز به صراحت در این فضا معرفی شده اند: غزل در همایون. قول در چهارگاه. قول و غزل بر اساس مقام بیاتی حسینی و… ** اما نائب محمدی در بخش اعظم توضیح خود در پشت جلد آلبوم، رویکرد خود به سیستم مدال (به جای تفکر دستگاهی) را رویکرد غالب اثر معرفی کرده و اشاره ای به فرم قطعات و اساساً اندیشه فرمال در فرآیند آهنگسازی این اثر ننموده است.

گویی اصطلاح های قول و غزل و مقام بیاتی حسینی و غیره (۷) چنان جاافتاده اند که دیگر نیازی به پرداختن به آنها نیست و بالعکس آرایش چند مدی و نگاه مدال به قطعه موسیقی است که آنقدر بدیع و کم سابقه است که در معرفی این اثر می تواند به عنوان پررنگترین وجه آن مطرح گردد.

در حالیکه می دانیم حتی در نظام های موسیقایی از دوره قاجار تاکنون نیز علارغم سلطه تفکر دستگاهی، ایده تغییر مایه ها و مدگردی ها، بارها و بارها تجربه شده اند و گوش موسیقی کلاسیک ایرانی امروزی، این تغییرات را شنیده و درک نموده است و در نقطه مقابل، همین گوش، هنوز عادت نکرده است که قطعه موسیقی را تا پایان و با تعقیب و تشخیص فرم و به زبان ساده با رصد نمودن بخش بندی پرداخته شده توسط آهنگساز گوش کند.

لذا به نظر می رسد با پذیرش خلاً شنود فرمال مخاطب -که واقعیت غیر قابل انکار موسیقی امروز ماست- و نیز فقدان قطعیت در انگاشت از تعابیر و واژگان کهن موسیقی، همچنین عدم تجربه کافی جامعه موسیقی در سپهر فرم و ساختار در موسیقی کلاسیک ایران، ارائه کلیدهایی در این خصوص ضروری باشد.

حتی اگر تمامی نوشته های چندساله اخیر در این موضوع را کنار هم بگذاریم، گذشته از اینکه هنوز این حجم از مطالب برای این موضوع بسیار ناچیز است، با لحاظ همین مطالب نیز ابهامات و مغایرتهایی بین عناوین آلبوم مورد نظر و مطالب نگاشته شده وجود دارد. برای نمونه می توان به این مورد اشاره کرد که هم قول و هم غزل، جزو گونه های سازی نیستند و همانگونه که عبدالقادر نیز تصریح نموده بود، هرگاه صحبت از غزل یا قول است، پای شعر نیز در میان است.

اگر این مورد را نیز نادیده بگیریم، دورهای مشخصی برای این دو تعریف می شود که در آلبوم مورد نظر، اساساً بحث دورها موضوعیتی نداشته و هیچیک از قطعات بر اساس دورهای ایقاعی نیستند.

بنابراین بدون در نظر گرفتن عنوان آلبوم و عناوین قطعات، می توان به این اثر گوش داد و آنرا صرفاً بدین شکل معرفی نمود:
«تکنوازی عودی به همراهی تنبک، شامل پنج قطعه که صاحب اثر با بیانی به شیوه خود، سعی داشته است تا به جای تفکر دستگاهی و توقف در ایستگاههای مشخص و از پیش تعیین شده، آزادانه تر حرکت نموده و معابر جدیدی را تجربه کند».

پی نوشت
۷-عنوانی چون «غزل در همایون» دقیقاً نامی است شبیه «مس در سی مینور» و این نیز شیوه ایست دیگر در نامگذاری قطعات که جای عناوین شاعرانه و اثیری یا هر چیز دیگر ، ‌فرم(یا گونه) و مایه قطعه، نام آن می شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کتاب «ردیف آسان است؛ قدم به قدم با ردیف موسیقی ایران، دستگاه شور»

روژا پیتِر –ریاضیدان مجار- در کتاب «بازی با بینهایت» بدون اینکه نام کتابش را «ریاضی آسان است» بگذارد، هنرمندانه پیچیده‌ترین موضوعاتِ ریاضی را دست‌یافتنی کرده است. اگر فرمانروای مطلقِ همه‌ی دانش‌ها می‌تواند آسان شود پس ردیفِ ما هم علی‌القاعده باید بتواند. کتابِ حاضر با وجود تلاش‌هایی که شده نه تنها در این کار توفیقی نیافته بلکه به جای زدودنِ ملال و پیچ و خم‌های زاید از پیکره‌ی موضوع (بر طریقِ یک متدلوژیِ منسجم و به پشتوانه‌ی یک ساختمانِ نظری مستحکم و واحد) به خوبی توانسته است نشان دهد که ردیف چقدر می‌تواند غامض و گیج‌کننده باشد.

تکروی بااستقامت! (II)

نتیجه همان که در سال ۱۳۴۹ براثر «مشکلات سیاسی» از بانک کشاورزی اخراج شد. مخالفت با رژیم شاه در آن زمان بین روشنفکران عادی بود اما بین موسیقیدانان که عموما به جماعتی محافظه کار و خطرگریز و «صلح کل» نامیده شده اند، چنین مخالفت هایی اصلا رایج نبود بلکه سازش با وضع موجود و تلاش درجهت جلب منافع مادی بود که ارجح شمرده می شد. نتیجه هرچه بود، رجبی دیگر به کاردولتی برنگشت و زندگی «بهمن گونه و رجبی وار» او از آن زمان شکل گرفت. او هنرمندی بود برخلاف جریان آب. به شب نشینی و مطربی نمی رفت، از ارباب قدرت بیزار بود، از تعارف و حفظ ظاهر به قیمت ریاکاری نفرت داشت و صراحت تلخش دشمن تراش بود، اهل مطالعه بود، ورزش حرفه ای را برگزیده و کوهنوردی همیشگی بود.

از روزهای گذشته…

برگزاری مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران

برگزاری مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران

مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران در سه رشته آواز، پیانو و فلوت برگزار می شود. هزینه شرکت در مستر کلاس های یک روزه (یک ساعته) برای دانشجویان ۷۰ هزار تومان و برای سایر علاقمندان ۹۰ هزار تومان است. همینطور هزینه شرکت در کلاس های ۸ جلسه ای این اساتید ۳۲۰ هزار تومان می باشد. در تمام این کلاسها، مترجم زبان روسی حضور خواهد داشت.
ناهماهنگی رایحه عصیانگری

ناهماهنگی رایحه عصیانگری

به گفته خودش : “در فرهنگ لغت نوشته است که هماهنگی یا Consonance، ترکیب چند نوای مختلف و به وجود آوردن یک واحد هارمونیک است. ناهماهنگی یا Dissonance، نتیجه ایجاد اختلال در این هارمونی است که با وارد کردن آواهای نامربوط به این مجموعه ایجاد میشود. من باور دارم که این تعریف واضح نیست. از زمانی که این لغات در گنجینه لغوی ما وارد شده است، لغت “ناهماهنگی” حامل رایحه ای عصیانگرانه است.”
منبری: اهالی هنر نیاز به دیده شدن دارند

منبری: اهالی هنر نیاز به دیده شدن دارند

صحبتهایی بود که سروش به صورت یک سری و در چند آلبوم آثار تولید شده در سه سال فعالیت انجمن را منتشر کند. من و دکتر ریاحی و مزدا انصاری و امیر بکان و کاظم داوودیان هیأت موسس آن انجمن بودیم. آقایان دهلوی و روشن روان و مرحوم بیگلری پور و بنده و دکتر ریاحی هم شورای آموزش و پژوهش بودیم که به کارها نظارت داشتیم. زمانی هم گروه موسیقی دانشکده صدا و سیما را تأسیس کردیم که بنده هم جزء هیأت ژوری بودم و در تدوین اساسنامه اش هم بودم و خلاصه چه عرض کنم… رسیدیم به اینجایی که مشاهده می کنید. در مورد انتشار آلبوم هم پروسه سختی شده که سراغش نرفتم.
بوطیقای ریتم (V)

بوطیقای ریتم (V)

آیا او می‌تواند در همان متر متقارن معمولی که تاکنون بسیاری اجرا کرده‌اند ایده‌ی ریتمیک و تاکیدی جدید را جای دهد که کسی پیش از او به آن نپرداخته است؟ بله، و به گمان من یکی از رازهای زیبایی قطعات او در همین امر نهفته است. نگاهی کوتاه به میزان‌های اولیه‌ی قطعه‌ی کاروانیان موضوع را روشن می‌کند (شکل ۳). قطعه در متر ۴/۴ نوشته شده، اما الگویی که آهنگساز برای شروع انتخاب کرده بسیار بدیع است؛ الگوی سنکوپ‌دار (چه زمانی که در سکوت شنیده می‌شود و چه زمانی که واخوان‌ها نقش همان سکوت را به خود می‌گیرند) که به تاکیدی در انتها می‌رسد. چیزی که به سختی شمردن چهار ضربه را در ذهن شنونده تثبیت خواهد کرد.
هرآنچه که باید درباره “ریورب” بدانیم (I)

هرآنچه که باید درباره “ریورب” بدانیم (I)

در هنگام ضبط یک قطعه موسیقی، زمانی که سازها (از جمله سازهای سولو، آنسامبل، ارکستر، گروه کر و یا هر ساز دیگری ) شروع به نواختن می کنند، صدا در جهات مختلف شروع به برخورد با سطوح اطراف (نظیر دیوار ها، گوشه ها، کف و سایر نقاط استیج) می نماید. این برخورد به سرعت و انقدر انجام می شود تا در نهایت صدا به گوش شنونده برسد. پس در حقیقت صداهای آزاد شده از بند، خودشان را به تمامی اجسام سخت و یا نرم در مقابلشان میزنند پس از برخورد، از آنها منعکس می شوند. اینکار آنقدر اتفاق می افتد تا زمانی که قدرت این انعکاسها ضعیف شده و دیگر شنیده نشوند.
تحقق رویای علاقمندان موسیقی

تحقق رویای علاقمندان موسیقی

برای بسیاری از مردم، موسیقی معنایی بیشتر از چیزی برای شنیدن دارد، موسیقی میتواند وجود شما را تعریف کند. خصوصیت شما، چیزهایی که دوست دارید و از آنها بیزارید، همه در ترانه های مورد علاقه شما پدیدار میشوند.
مروری بر آلبوم «موسیقی نو در ایران (۲)»

مروری بر آلبوم «موسیقی نو در ایران (۲)»

آنگاه که یک مجموعه‌ی دنباله‌دار «موسیقی نو در ایران» نام می‌گیرد و از پس شماره‌ی نخستش شماره‌ی دومی نیز می‌آید، انتظاری را در پس خود برمی‌انگیزد. آن انتظار از جنس توصیف است یا تبیین. بدین معنا که شاکله‌ی «موسیقی نوی واقعا موجود» همچون یک بیانیه دست‌کم از خلال فرایندهای شناسایی/گزیدن و اعتباربخشی پدیدآورنده‌ی آن برابر ما بایستد.
واکاوی نظری موسیقی امبینت (IX)

واکاوی نظری موسیقی امبینت (IX)

او در کتاب خود «موسیقی در گذر از قرنها» داستانی جالب از پادشاه موسیقی شفا بخش استیون هالپرن (۵۲) نقل می کند: «بعد از اتمام یک سمینار در مورد موسیقی نیوایج که در دهه ۷۰ برگزار شده بود من او (استیون هالپرن) را برای صرف شام به خانه ام دعوت کردم و مدت زیادی در باره موسیقی باب روز یعنی نیوایج صحبت کردیم. در آخر من در مورد آلبومش اخیرش (۵۳) از او سوال کردم. یادداشت های او درخلال بروشور آلبوم ادعا می کرد که هر یک از هفت آهنگ این آلبوم برای مدیتیشنی خاص و مخصوص یکی از چاکراهای هفتگ