شیفراژ

Figured Bass به معنای باس شماره گذاری شده، که در کشور ما بیشتر با اصطلاح “شیفراژ” بکار برده می شود نوعی روش استفاده از اعداد برای مشخص کردن فاصله های موجود در آکودرها نسبت به نت بخش باس است. این روش معرفی آکوردها بیشتر در دوران باروک بخصوص برای همراهی سازی مانند ارگ با گروه کر، کاربرد داشته است و امروزه نیز در کتب مختلف برای آموزش هارمونی از آن استفاده می شود.

استفاده از فاصله های نوشته شد روی باس برای سادگی قرائت موسیقی بکار برده می شود. اما روش کار به این صورت بود که سازی مسئولیت نواختن باس را برعهده می گرفت (مانند ویولن سل، باسون و … ) و ساز دیگری (هارپسیکورد، هارپ و …) اقدام به اجرای فاصله ها نسبت به بخش باس می کرد، نکته جالب اینکه بخش همراهی کننده حتی ممکن بود، نحوه اجرای آکوردها را بصورت بداهه انجام دهد؛ روشی که پس از دوران باروک بندرت در موسیقی کلاسیک دیده می شود و در اغلب موارد نوازنده حق تصرف در موسیقی را ندارد.

روش تهیه بسیار ساده است، برای هر نت، زیر خطوط حاملی که برای بخش باس نوشته می شود، اعدادی قرار می گیرد که معرف فاصله نتهایی است که در آکورد باید وجود داشته باشد، البته نسبت به نتی که برای بخش باس تنظیم شده است.

برای آشنایی بیشتر با این روش به مثالهای شکل مقابل نگاه دقت کنید.

از آنجایی که فاصله های سوم و پنجم طبیعی ترین فاصله هایی است که یک آکورد می تواند داشته باشد، برخی از آهنگسازان در نوشتن Figured Bass این فاصله ها را متذکر نمی شدند.

بعنوان مثال اگر روی نتی شیفراژ قرار نگیرد معنی آن است که آکورد ساده شامل فاصله سوم و پنجم باید اجرا شود.

حالت دیگری که بسیار مرسوم است آنکه اگر روی یک نث باس فقط شماره ۶ باشد به این معنی است که این آکورد شامل فاصله سوم نیز هست بنابراین آکورد حاصله معکوس اول خواهد بود.

همچنین مورد متداول دیگر نوشتن عدد ۷ بر روی باس است که به تنهایی نشان می دهد این آکورد شامل فاصله های ۳ و ۵ نیز هست.

دقت کنید که اگر آهنگساز بخواهد تاکید کند که در قسمتی از موسیقی هارمونی نباید وجود داشته باشد، ممکن است زیر نت باس از عدد ۰ استفاده کند تا بر این موضوع تاکید داشته باشد.

نکته مهم آن است که نوازنده تقریبآ آزاد است که فاصله مورد نظر آهنگساز را در هر اکتاوی که بخواهد اجرا کند، اما شرایط موسیقی از جمله فضا، تمپو و … عملآ محدودیت هایی را برای او بوجود می آورد که باید آنها را رعایت کند.

در مواردی که نت باس حالت پدال دارد و ماندگار است، ممکن است آهنگساز بخواهد آکورد را عوض کند در این صورت در زمان لازم کنار نت باس اقدام به نوشتن Figured Bass جدید می نماید.

حالت برعکس هم کاملآ وجود دارد اینکه ترکیب شیفراژ ثابت بماند اما نت باس تغییر کند، که در اینصورت با امتداد یک خط از سمت شیفراژ قبلی – زیر نت باس قبل – به سمت نت باس جدید، آهنگساز نشان می دهد که هنوز باید همان شیفراژ را اجرا کند.

مواردی که زیر نت باس بدون آوردن شما از علائم تغییر کروماتیک (دیز، بمل و …) استفاده شود، عمومآ منظور فاصله سوم آکورد است چرا که این فاصله روی شخصیت آکورد تاثیر زیادی دارد. در غیر اینصورت فاصله ای که باید تغییر کروماتیک داشته باشد مشخص می شود، بعنوان مثال ممکن است لازم باشد یک فاصله پنجم افزوده مشخص شود که ۵# آورده می شود.

لازم به ذکر است که در برخی کتابها بجای علامتهای دیز، بمل و … از + و – استفاده می کنند در اینصورت +۶ معادل ۶# است.

گفتگوی هارمونیک

6 دیدگاه

  • saeed1922
    ارسال شده در خرداد ۲۰, ۱۳۸۵ در ۱۰:۳۸ ق.ظ

    مثالها اصلا ملموس نیست! میشه یه کم واضحتر توضیح بدین؟!

  • Shelale
    ارسال شده در خرداد ۲۵, ۱۳۸۵ در ۱:۵۳ ب.ظ

    hagh ba saeed 1922 ast.mesalhaa ziaad vazeh nistand. mesalhaaie behtari age bezanin mamnun mishim.

  • hossein
    ارسال شده در دی ۶, ۱۳۸۵ در ۳:۴۶ ق.ظ

    مراجعه کنید به کتاب تئوری بنیادی موسیقی نوشته پرویز منصوری بخش آکورد شناسی

  • مجید دولتشاه
    ارسال شده در دی ۱۷, ۱۳۹۷ در ۷:۰۸ ق.ظ

    یک مثال معکوس هست و بقیه مثال اعداد
    کاملا درسته

  • مصطفی
    ارسال شده در فروردین ۳۱, ۱۳۹۸ در ۱۰:۱۴ ق.ظ

    در مثال اول به جای فاصله پنجم باید فاصله سوم گذاشته بشه.

  • ارسال شده در فروردین ۳۱, ۱۳۹۸ در ۱۰:۲۳ ق.ظ

    آقای مصطفی، گفته شما واضح نبود. چرا باید به جای فاصله پنجم سوم گذاشته شود؟

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VI)

نمونه اولین چکامه در منظومه درخت آسوریک آمده که تا زمان ما حفظ شده است. باربد را بزرگترین شخصیت ناقل فهلویات به شمار آورده اند. یکی از شکلهای معمول شعری و موسیقی زمان باربد پتواژه بوده است. پتواژه از دو واژه پت و واژه یعنی سخن بزرگ تشکیل شده متن آن از اشعار ستایشی و وصفی ترکیب یافته، بیشتر به قصیده های منبعده ی اسلامی شباهت داشت.

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.

از روزهای گذشته…

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (V)

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (V)

سال ۱۹۸۳ کلود لُلوش (Claude Lelouch) ، کارگردانِ فرانسوی، فیلمی به نام «ادیت و مارسل» (Édith et Marcel) ساخت که این بخش از زندگی پیاف و رابطه ی بسیار عاشقانه اش را با این ورزشکار که کمتر از دو سال به طول انجامید، ترسیم می کرد. هنرپیشه فرانسوی اِولین بوایکس (Évelyne Bouix) در این فیلم نقش پیاف را بازی کرد. کلود لُلوش در مورد این دو شخصیت چنین گفته است: «سِردان به من زندگی را آموخت، پیاف به من عشق ورزیدن را آموخت و هر دو آن ها به من مرگ را آموختند.»
مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (I)

در تمامی دانشگاه ها و کنسرواتوارهای دنیا درسی به نام پداگوژی (pedagogy) وجود دارد که همان شیوه «آموزش» است اما متاسفانه در ایران چنین رشته ای مورد کم توجهی قرار گرفته و به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است. یک فارغ التحصیل موسیقی شاید به تمام علم موسیقی اشراف داشته باشد اما شناسایی نیازهای آموزشی یک مقوله جدا از خود دانش موسیقی است. اینکه بدانیم یک کودک یا فردی که از موسیقی چیز زیادی نمی داند اولین نیازهایش چه چیزی می تواند باشد از ضروریات آموزش می باشد؛ در نتیجه پداگوژی، آموزش شاگرد محور است.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (I)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (I)

از لحاظ تبارشناسی آموزشی احد بهجت را همان‌طور که در مقدمه‌ی کتاب ردیف میرزا عبدالله می‌خوانیم؛ «موسیقی را به صورت جدی از سال ۱۳۴۰ نزد دکتر داریوش ثقفی – از شاگردان ارزنده‌ی ابولحسن صبا– آغاز کرد» (بهجت ۱۳۷۹: ۵)، باید غیر مستقیم مرتبط با مکتب آموزشی صبا دانست. در پیشگفتار همان اثر منبع او برای نغمه‌نگاری ردیف میرزا عبدالله چنین ذکر شده است: «منبع اصلی در نت نویسی و تنظیم ردیف حاضر، اجرای برومند بوده است.
ماندولین

ماندولین

ماندولین (mandolin) سازی است با صدای بسیار زیر که در قرنهای هفدهم و هجدهم در ناپل-ایتالیا به وجود آمد، اما اصل آن به قرن چهاردهم به نام ماندورا؛ سازی شبیه به عود – لوت (Lute)، مربوط می شود. بدنه ساز شبیه به قطره اشک و یا کاملا بیضی شکل با سوراخی روی آن است، بعضی از این سازها مانند ماندولینهای دوران باروک، تزئیناتی نیز دارند.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه اول

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه اول

مطلبی که پیش رو دارید اولین شماره چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی است که اخیرا دوره اول آن با تدریس دکتر محمدرضا آزاده فر به پایان رسید و اکنون وارد دوره دوم خود شده است. این مجموعه از نوشته ها با همکاری یکی از دانشجویان این کلاس، نسیم احمدیان (دانشجوی کارشناسی ارشد اتنوموزیکولوژی و نوازنده سنتور) ویراستاری شده و در این سایت به انتشار می رسد.
نقدی بر «شیوه نوازی» علی قمصری (II)

نقدی بر «شیوه نوازی» علی قمصری (II)

اگر این قطعات با رویکردی «آموزشی» ارائه شده اند، پس باید به لحاظ آموزشی دارای مطالب مهم و قابل ارائه ای بوده و به گونه ای کاملا گویا از این دیدگاه اجرا شده باشند اما در هیچ یک از این چهار ویدئو، شیوه های مورد نظر به خوبی اجرا نشده و حق مطلب ادا نشده است.
نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

تمرین تنها فیزیکی نیست بجای اینکه تنها با عضلاتتان ساز بزنید قبل از شروع هر تمرینی چه گام و چه قطعه با نگاه کردن به نت قطعه مورد نظر، ذهن خود را برای تمرین آماده سازید. به عقیده شخصی (نگارنده) بسیاری از تمرینات عضلانی تنها وقت شما را میگیرند و کار مفیدی را انجام نمیدهند! درواقع تنها شما خسته میشوید و حس کاذب پیشرفت را به شما دست میدهد؛ در حالیکه با تمرینات ذهنی میتوانید با فشار کمتر و بازدهی بالاتر از تمرینات خود استفاده ببرید.
حفظ کنیم یا نه؟ (I)

حفظ کنیم یا نه؟ (I)

سال گذشته در روزنامه ای خواندم که به یک نوازنده جوان به دلیل توانایی هایش در اجرای یکی از آثار سخت معاصر از حفظ ، جایزه داده اند. از آن زمان تا به حال روی مساله تاثیر حفظ کردن بر اجرای خوب فکر می کنم. آیا بدون نت نواختن توانایی های اجرایی نوازنده را ثابت می کند؟ برای دریافت جواب با بسیاری از همکارانم صحبت کردم.
لئوش یاناچک (II)

لئوش یاناچک (II)

وی با سبک نئو رومانتیسیزم کرن مخالف بود و کلاسهای جوزف داشز (Joseph Dachs) را نیز ترک کرد زیرا تکنیک پیانو نوازی او را نمی پسندید. وی قطعه سونات ویلن خود را در رقابت کنسرواتوآر وین شرکت داد اما داوران آنرا به دلیل آنکه “بسیار آکادمیک” یافتند رد کردند. وی کنسرواتوآر را علی رغم گزارش بسیار خوبی که فرنتس کرن درباره او نوشته بود، نیمه کاره و نا امیدانه رها کرد. در بازگشت به برنو در ۳۱ ژوئیه ۱۸۸۱ با یکی از شاگردان جوانش ازدواج کرد.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (IV)

این انگشت باید تا حدِ امکان مورب، آرنج تا حد امکان بالا و شست باید روبرویِ انگشتِ یکم باشد. هنگامِ نواختن با انگشتِ یکم در این حالت، در مقایسه با روش انگشت‌گذاری کاملاً عمود، شما قادر به ایجاد تعادل بیشتری در دست‌تان خواهید بود.