طلایه‌دار تلفیق (III)

عباس شاپوري (1302-1384)
عباس شاپوري (1302-1384)
نکته قابل توجه در این ارکستر استفاده از ساز جاز (درامز) بود که در آن ایام کاری کاملاً نامتعارف می‌نمود. ترکیب این سازهای نامتجانس بهترین نمود ذهن پیشرو و جسور عباس شاپوری بود؛ چرا که تا آن زمان کسی تار و ترومپت را کنار هم ننشانده بود. شاید به سبب همین رویکردهای نامعمول بود که تصمیم‌گیران کلان برنامه گلها که در آن زمان موسیقی‌دانان کلاسیک‌گرایی چون داوود پیرنیا و روح‌الله خالقی بودند، روی خوشی به اجرای آثار شاپوری در برنامه‌های رسمی نشان نمی‌دادند. با این حال، در گزارش مجله موزیک ایران (شماره ۶۴، شهریور ۱۳۳۶)، ارکستر شماره ۴ به رهبری شاپوری به لحاظ هماهنگی «تمیزترین» ارکستر رادیو معرفی شد.

از اوایل دهه ۱۳۵۰ شاپوری به تدریج منزوی شد، اما تا سال‌های ناتوانی آخر عمر، کار ساخت و تعمیر ساز را با جدیت پی‌گیری کرد و برای تهیه و تعمیر ساز به بسیاری از نوازندگان مشهور مشاوره داد. او در هفدهم اسفندماه ۱۳۸۴ درگذشت و در قطعه هنرمندان به خاک رفت. همه همدوره‌ها و نزدیکانش ضمن اشاره به زندگی خصوصی غم‌انگیز او، طبع بلند و صبورش را ستوده‌اند. گویا پرویز یاحقی ارادتی خاص به شاپوری داشت و در اثبات این ارادت، تا بوسیدن دست او هم پیش رفت.

شاپوری شاید نخستین شخصیت موسیقی معاصر بود که فارغ از چارچوب‌های مدوّن موسیقی ایران، دست به تجربه‌هایی تازه زد.

آغاز فعالیت حرفه‌ای او مقارن شد با دهه بیست؛ یعنی درست زمانی که جامعه ایران می‌کوشید خود را با جلوه‌های نوظهور دنیای مدرن همراه سازد. تأثیر چنین فضایی بر همه موسیقی‌دانان، بلکه بر همه هنرمندان آن روزگار، کم و بیش مشهود است.

اما شاپوری ضمن همراهی با شیوه‌های رایج زمانه در آهنگسازی و تکنوازی، به عرصه‌هایی گسترده‌تر گام نهاد. یکی از شاخص‌ترین اقدامات جسورانه او، تلفیق فواصلی از موسیقی‌های همجوار عرب و ترک با نغمه‌های ایرانی بود.

به گواهی همه کسانی که ساز او را در آن دوران شنیده‌اند، شاپوری از جوانی هنگام تکنوازی ویولن، حالت‌هایی از موسیقی عربی و ترکی را با نغمه‌های ایرانی ترکیب می‌کرد و بسیار هم خوب از عهده این کار برمی‌آمد. بعدها بسیاری از سنت‌گرایان ایراد گرفتند که این‌گونه تلفیق‌ها انحراف از موسیقی اصیل است، اما باید دانست که این ایراد به ذهن پویای کسی که به جای در جا زدن در اصالت‌های من‌درآوردی، در پی نوآوری است، وارد نیست.

همچنین در پاسخ به کسانی که استفاده از حالت‌های موسیقی عرب و ترک را خالطور و دون شأن موسیقی ایرانی می‌دانند، باید گفت که احتمالاً شاپوری هفتادسال پیش از این، به موسیقی فلامنکو و راک و کانتری دسترس نداشته تا از آنها برای تلفیق استفاده کند؛ ضمن اینکه بی‌تردید موسیقی فرهنگ‌های همجوار با موسیقی ایران همخوان‌تر است، چنان‌که امروز می‌بینیم بستر گفتگوی موسیقی ایران با موسیقی هندی و ترک بسیار مهیا شده و بیش از همه در تجربه‌های هنرمند ارجمند، کیهان کلهر نمایان گشته است.

از سوی دیگر، شاپوری نخستین کسی بود که به فکر تلفیق آهنگی از فرهنگی دیگر با شعری به زبان فارسی افتاد. بنا به گفته‌ها، او در سفری به لبنان ترانه‌‌ای را از زبان یک خواننده زن عرب شنید و آن را به حافظه سپرد و در بازگشت به ایران، از شاعر همکارش، ناصر رستگارنژاد خواست کلامی فارسی روی آن آهنگ بگذارد و بدین ترتیب ترانه مشهور «شانه» با مطلع «بر گیسویت ای جان کمتر زن شانه» شکل گرفت که هنوز هم بر زبان مردم جاری است. چنین کاری در آن زمان تنها از ذهن تلفیقگر شاپوری برمی‌آمد.

8 دیدگاه

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۹, ۱۳۹۳ در ۵:۰۱ ق.ظ

    عباس شاپوری سازنده و خالق جاودانه‌ترین آهنگ‌ها

  • ارسال شده در آبان ۳۰, ۱۳۹۳ در ۲:۵۶ ب.ظ

    به نظر کلنل علی‌ نقی‌ وزیری و استاد فخرلدینی استاد عباس شاپوری بهترین آهنگساز ایران بود

  • ارسال شده در مرداد ۲۶, ۱۳۹۴ در ۳:۳۴ ق.ظ

    عباس شاپوری در تاریخ موسیقی ایران دیگر تکرار نخواهد شد . زیرا او فقط اهنگ ساز نبود او رهبر ارکستر ، سولیست، تنظیم کننده وگاهی سراینده ترانه نیز بود . بعضی از اهنگ های ساخته شده توسط استاد شاپوری مانند تک درخت ،نیلوفر و ترانه من بعد از نیم قرن هنوز تازه و دلنواز است و ده ها بار باز خوانی شده

  • علاقمند موسیقی
    ارسال شده در خرداد ۲۸, ۱۳۹۷ در ۳:۴۲ ب.ظ

    به نظرم موسیقی جز بنویسیم بهتر است ضمن اینکه جز یک سبک از موسیقی است نه ساز خاصی بهتر است نام این مجموعه ساز را همان درامز یا پرکاشن یا مجموعه ساز های کوبه ای بنامیم . ضمن اینکه تلفیق خلاقانه همیشه زیبا و شنیدنی خواهد بود نه اینکه هر صدایی را بی هدف با صدایی دیگر بیامیزند و نام تلفیق بر آن نهند.

  • علاقمند موسیقی
    ارسال شده در خرداد ۲۸, ۱۳۹۷ در ۳:۴۶ ب.ظ

    بسیاری از آثار هنرمندانی مثل استاد دهلوی تلفیق های استادانه و خلاقانه و زیبا ییست که بر خلاف بسیاری از آثار امروزی بسیار زیبا و گوش نواز هستند مثل کنسرتینو برای سنتور و ارکستر یا فانتزی تار و ارکستر بر اساس قطعه بندباز استاد وزیری یا برای مثال قطعه دونوازی رهگذر استاد فرامرز پایور اثریست متفاوت و بسیار خلاقانه برای سنتور و فلوت که از روی آگاهی و بسیار فکر شده و اصولی انجام شده است یا آثار بسیاری از استادان شهبازیان ، فخرالدینی ، پژمان و …

  • علاقمند موسیقی
    ارسال شده در خرداد ۲۸, ۱۳۹۷ در ۳:۵۱ ب.ظ

    حتی در ترانه های موسیقی پاپ دهه ۵۰ هم استفاده های بسیار خلاقانه از ساز های ایرانی توسط هنرمندانی مانند واروژان ، مجتبی میرزاده ، ناصر و منوچهر چشم آذر ، منفردزاده ، بیات و … شده است. بنابراین وقتی تلفیق از روی آگاهی و خلاقیت صورت پذیرد ، فضایی زیبا و گوشنواز پدید می آید و وقتی مانند بسیاری از امروزی ها چون کلهر ها بی هدف و باری به هر جهت باشد ، ماجرا فقط و فقط در حد یک کالای صوتی پیش می رود و هیچ خاصیتی ندارد.

  • علاقمند موسیقی
    ارسال شده در خرداد ۲۸, ۱۳۹۷ در ۳:۵۲ ب.ظ

    به نظرم می توان مطالب زیادی در مورد اتفاقات هنری دهه های ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ ایران و موج تجدد گرایی در انواع موسیقی نوشت که بحثیست بسیار مفید و آموزنده.

  • علاقمند موسیقی
    ارسال شده در خرداد ۲۹, ۱۳۹۷ در ۱۲:۲۲ ب.ظ

    در بیان خلاقیت های تلفیقی موسیقی پاپ در دهه ۵۰ فراموش شد یادی از استاد محمد شمس شود که در بسیاری از آثار پاپ ایشان هم شاهد تلفیق های خلاقانه و زیبا و استفاده های به جا از ساز های ایرانی مانند سنتور ، تار ، نی و تنبک هستیم. تنظیم های خلاقانه این استاد بزرگوار بخشی فراموش نشدنی از موسیقی گروهی و ارکسترال ایران است . همچنین باید یادی هم از استاد جمال جهانشاد و شهریار فریوسفی کرد که در برخی از آثار تکنوازی های زیبای آنها گوشنواز و دلنواز هستند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

تاکول و شکوه هورن (I)

تاکول و شکوه هورن (I)

بری امانوئل تاکول یک هورن نواز استرالیایی فرانسوی است که بیش تر تجربه حرفه ای خود را در انگلستان و در ایالات متحده آمریکا کسب کرده است. او در پنجم مارس ۱۹۳۱ در شهر ملبورن استرالیا در خانواده ای که همگی اهل موسیقی بودند به دنیا آمد. او قبل از آنکه خواندن و نوشتن بیاموزد نت ها را می شناخت. پس از آموختن پیانو، ارگ و ویولون در گروه کر کلیسای جامع سن اندرو در سن ۱۳ سالگی با هورن آشنا شد و ۶ ماه بعد به طور حرفه ای آن را می نواخت.
قاسمی: برد و باخت برایم مهم نیست

قاسمی: برد و باخت برایم مهم نیست

ما بیستم همین ماه (اسفند) می رویم و بیست و چهارم برمی گردیم. ما دفتر موسیقی را در جریان رفتنمان به این فستیوال قرار دادیم و من از آقای ارجمند تشکر کردم. من در مورد مسائل مالی چیزی از ایشان نخواستم چون فستیوال هزینه رفت و آمد و اسکان ما را بر عهده گرفته است که شرکت های مختلفی هستند و اکثر آنها به ما پولی ندادند ولی به فستیوال داده اند و فستیوال بلیط و هتل در اختیار ما قرار دهد.
طرحی برای فرآیند موسیقایی

طرحی برای فرآیند موسیقایی

امروزه مفهوم فرآیند در سیستم های نوین مدیریتی بکار گرفته می شود. در این مفهوم برای تولید هر محصول سلسله ای از فعالیت ها انجام می گردد. هر فرآیند در درون سیستمی انجام می گردد و طی آن ورودی ها پس از طی یک سری فعالیتها به محصول تبدیل می شوند.
درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

«موسیقی رایانه ای» موسیقی است که بالطبع ابزاری به نام رایانه و نرم افزارهای رایانه ای ساخته می شود. با مراجعه به تاریخچه شکل گیری این موسیقی متوجه می شویم که این ابزارها سالهاست به اجرایی شدن بسیاری از ایده های آهنگسازان کمک قابل توجهی کرده و توانسته اند در تولید اصوات مورد نظر آهنگساز و همچنین اجرای ایده ها و ترکیبات صوتی و همچنین فواصلی که در عمل قابل اجرا نیستند و در خلق آثاری زیبا و قابل دفاع سهیم شوند.
مروری کوتاه بر چهار کتاب از فرهاد فخرالدینی (I)

مروری کوتاه بر چهار کتاب از فرهاد فخرالدینی (I)

کناره‌گیری فخرالدینی از رهبری ارکستر موسیقی ملی ایران در سال ۸۸ فرصت خوبی به او داد تا نوشته‌های پراکنده‌ی خود و از همه مهمتر خاطرات خود و همسرش را سر و سامانی دهد و آثار مکتوب دیگری از خود به جا بگذارد. فخرالدینی در گذشته نیز تنها به آهنگسازی مشغول نبوده و گاه دغدغه‌ها و یافته‌های خود را نیز منتشر کرده است. سلسله مقاله‌های «ریتم در موسیقی ایران» در شماره‌های ۱۱۱ تا ۱۱۷ مجله موسیقی در سال ۱۳۴۶، مقاله‌‌ای در مورد شیوه‌ی ثبت و نگارش الحان موسیقی عبدالقادر مراغه‌ای در جلد سوم کتاب ماهور در سال ۱۳۷۲، مقالات دیگری در شماره‌‌های مختلف فصلنامه‌ی ماهور و موارد دیگر، گواه این مدعا هستند. اما بی‌شک دهه‌ی نود شمسی برای فخرالدینیِ مؤلف جایگاه ویژه‌ای دارد چرا که بین سال های ۹۰ تا ۹۴ چهار کتاب از او به چاپ رسید. یادداشت حاضر مروری است کوتاه بر فحوای این چهار اثر مکتوب از فرهاد فخرالدینی:
چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور

چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور

چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور در تاریخ ۱۹ آبان ۹۰ در رده سنی ۷ تا ۲۷ سال با حمایت محمود عالیشوندی مدیر کل اداره فرهنگ و ارشاد یزد در تالار فرهنگ برگزار شد. در بخش اول این فستیوال نجمه جعفری ۱۱ ساله نوازنده برتر نوجوان کشور با اجرای قطعاتی از آثار چپ کوک سنتور فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان رتبه برتر، زهرا ستون زاده با اجرای قطعاتی از فرامرز پایور رتبه اول و سینا عقدایی و محمد حسین جلیلی رتبه های دوم و سوم را از آن خود کردند.
لیپت: تجربه خوانندگی در کر مفید است

لیپت: تجربه خوانندگی در کر مفید است

یک مس موزار و اپرای موزار تفاوتشان از دید غیر موسیقایی تنها در مذهبی بودن و نبودنشان است و از نظر تاریخی هر دو اثر مربوط به یکدوره هستند و آهنگسازشان هم یکی است ولی از نظر موسیقایی تفاوت این دو استیل را باید در نوع رنگ آمیزی، خوانش و … نشان دهیم؛ پس حتی دو اثر مربوط به یک آهنگساز هم باید با مختصات مشخص شده برای آن اثر خاص اجرا شود.
آئین رونمایی از کتاب «سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته» برگزار می شود

آئین رونمایی از کتاب «سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته» برگزار می شود

آئین رونمایی از کتاب «سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته» نوشته پروفسور مارتا آ.گتزو با ترجمه سینا جعفری کیا برگزار می‌شود. در این مراسم اساتیدی همچون: اسماعیل تهرانی، کامبیز روشن‌روان، وارطان ساهاکیان و کارن کیهانی به ارائه نظرات خود درباره کتاب خواهند پرداخت. کتاب سلفژ، تئوری موسیقی، تربیت شنوایی، ریتم و دیکته نوشتۀ پروفسور مارتا آ.گتزو یکی از مهمترین منابع آموزشی موسیقی‌ست که نسخۀ اصلی توسط دانشگاه آلاباما-آمریکا به چاپ رسیده است.
بدفهمى از مدرن (I)

بدفهمى از مدرن (I)

بعضى ها فکرمى کنند تنها یک رویکرد از مدرن وجود دارد که نوع اصیلى از آن هم هست و سایر رویکردها به آن نزدیک و شبیه هستند و یا از آن دوراند و درصورتى که شبیه و نزدیک باشند صحیح اند و اگر دور طبعاً غلط. اینان کاملاً در اشتباهند!
از نقد علمی تا نقد هنری (II)

از نقد علمی تا نقد هنری (II)

بنظر میرسد اولین و مهم ترین شرط برای ورود به حوزه زاینده هنر ظهور، انسان مستقل و متکی به خود است. انسانی که بتواند برای خود محدوده ای آزاد و عقلانی از طریق قدرت خود بیافریند، محدوده ای که دارای ارزشهای نسبی اخلاقی است. در شرایط فعلی قلمرو نسبی اخلاقی که علی القاعده باید در جهان بیرونی نسبی تلقی شود در ما معکوس شده است.