استفاده بهینه از دست چپ

Voicing صحیح و مناسب آکوردها در موسیقی Jazz هنگامی که با دست چپ نواخته می شوند می تواند به دست راست شما آزادی بیشتری برای نواختن ملودی و Improvise روی آن دهد.

به مثال ساده ای که در شکل آورده شده است دقت کنید. اگر ساز در اختیار دارید آنرا امتحان کنید. هر چقدر نحوه انتخاب و اجرای آکوردها در دست چپ بهتر باشد از یکطرف محیط راحت تری برای فعالیت دست راست خود فراهم آورده اید و از طرف دیگر مغز شما خیلی درگیر انتخاب پوزیسیون برای انگشتهای دست چپ نخواهد شد.

یک توالی آکورد ساده ii-V-I

نکته ای که در شکل اول و دوم مشاهده می شود نیاوردن پایه آکوردها مانند نت “ر” در آکورد Dm7 یا “سل” در آکورد G7 و نت “دو” در آکورد CMaj7 است. که این دقیقآ به انتخاب فرم Voicing بر می گردد. بعنوان مثال اگر طرفدار Vocing افرادی چون باد پاول (Bud Powell) با دو نت که یکی از آنها نت پایه است، هستید، می توانید پایه آکورد خود را با انگشت شماره ۵ دست چپ بگیرد و با انگشت ۲ یا ۱ نت دیگری از آکورد را.

اما در این نمونه هدف گرفتن آکوردی است که بوضوح هارمونی بخش خود را به گوش شنونده برساند. نگران پایه آکورد نباشید چرا که نوازنده باس عمومآ در ضرب اول هر میزان – یا حداکثر هر دو میزان در میان – پایه آکورد را می زند و نت پایه لازم را به هارمونی انتقال داده و احساس آکورد را پدید می آورد. در اینجا به منظور جلوگیری تداخل آکورد پیانو با خطوط که نوازنده باس اجرا می کند، نه تنها از گرفتن پایه آکورد خودداری می شود، بلکه تا حد ممکن آکورد را در قسمت های بالایی کیبرد نواخته می نوازیم.

اما شاید تعجب کنید که مثلآ چرا در آکورد CMaj7 میزان سوم، نه تنها از نت “سی” استفاده نشده است، بلکه نت های بیگانه ای مانند “لا” و یا “ر” در گرفتن آکورد CMaj7 بکار برده شده!

باید اعتراف کرد که تمامآ به سلیقه نوازنده بستگی دارد، خط ملودی و توالی آکورد ها – که همان ii-V-I معمولی است – به ما می گوید که در میزان سوم باید از آکورد CMaj7 استفاده کنیم. دقت کنید که اگر باس نت “دو” را بنوازد در طول زمان اجرای میزان ملودی و باس بطور کامل نتهای آکورد را اجرا خواهند کرد، بنابراین نوازنده می تواند یک تصمیم جسورانه بگیرد و هارمونی غنی تری را برای این میزان استفاده کند. به همین علت از نتهای ششم و نهم در یک آکورد چهار صدایی استفاده می کند. (در آکوردهای اول و دوم نیز از نتهای بیگانه نسبت به نام آکورد استفاده شده است.)

اگر پیانو در منزل دارید امتحان کنید و شک نداشته باشید که از نتیجه آن راضی خواهید بود.

مثال ملودیک بر روی توالی آکورد ii-V-I

بیاید موضوع را از زاویه دیگر، بدون توجه به بخش ملودی بررسی کنیم. آکورد اول Dm7 شامل نتهای F-A-C-E است اگر بصورت مجزا به این نتها نگاه کنیم اولین انتخاب ما احساس آکورد FMaj7 است، اما اگر پایه “ر” توسط باس نواخته شود بدون شک احساس آکورد “ر” مینور هفت که ۹ هم شده است و از زیباترین آکوردهای مینور محسوب می شود را خواهیم کرد.

اگر از جمله افرادی هستید که در ابتدای کار نوازندگی Jazz قرار دارید و عادت ندارید آکوردها را بدون پایه اجرا کنید، در ابتدا چند بار نت “ر” را در قسمت باس بزنید و بعد آکورد Dm7 ای که ما در اینجا آورده ایم را بگیرید. حتی می توانید پس از گرفتن آکورد با دست چپ، از دست راست خود چند بار برای زدن نت “ر” در قسمت باس کمک بگیرید. مطمئن باشید پس از مدتی تمرین، گوش شما خود به خود نت “ر” را به هنگام اجرا در میان چهار نت F-A-C-E خواهد شنید.

نوازندگان پیانو به هنگام اجرای این سبک از همراهی دست چپ، اغلب تمایل ندارند پرشهای بلند را به حرکت بخشها نسبت به هم تحمیل کنند، حتی ترجیح می دهند تا آنجا که می شود بخشها را ثابت نگاه دارند. به همین علت این موضوع خود – یعنی انتخاب پوزیسیون مناسب برای انگشتان – یکی از مهمترین دلایلی است که آوردن نتهای بیگانه به آکورد را موجب می شود، عاملی که در نهایت به زیبایی بیشتر هارمونی و موسیقی می انجامد.

به شکل اول دقت کنید، آکورد اول همان است که تا کنون راجع به آن صحبت کردیم نتهایی شامل فاصله های سوم، پنجم، هفتم و نهم در گام “ر” مینور تئوریک. نوازنده برای انجام حداقل حرکت و رساندن معنای آکورد G7 با توجه به آنکه تمایلی به نواختن پایه آکورد ندارد صرفآ بخش سوم – از پایین – آکورد را تنها نیم پرده پایین می آورد، یعنی نت C را به سمت B می آورد. با نیم پرده پایین آوردن نت “دو” و کشاندن آن به تن حساس گام، همان احساس لازم برای شنیدن یک آکورد پنجم بوجود می آید. نگران هفت بودن آکورد هم نباید بود چرا که از قبل انگشت شماره پنج نت “فا” را نشانه گرفته است. در این حالت آکورد G7 شما شامل فاصله های نه و سیزده نیز هست.

اما برای حرکت از G7 به CMaj7 نوازند ساده ترین، عاقلانه ترین و خوش صدا ترین راه را انتخاب می کند، با همان پوزیسیون، انگشتها را به اندازه یک کلاویه سفید به سمت چپ شیفت می دهد و به آکوردی می رسد که شامل فواصل ۳، ۵، ۶ و ۹ در یک گام ماژور است.

جا دار اضافه کنیم که این سبک از نواختن آکورد بسیار مورد توجه بسیاری از نوازندگان جز از جمله مک کوی تینر (McCoy Tyner) پیانیست بزگ Jazz آمریکایی است.

بنابراین همانطور که دقت می کنید به هیچ وجه نوازنده موسیقی Jazz الزامی ندارد که آکورد نوشته شده بر روی ملودی را عینآ اجرا کند او بر حسب سلیقه و توانایی خود می تواند آنرا تغییر داده Alteration خاصی از آنرا اجرا کند. هر چند این موضوع کاملآ به جایگاه – سازمانی – او در میان اعضای گروه بستگی دارد.

بعنوان مثال دیگر باید بگوییم بسیاری از نوازندگان پیانوی Jazz، آکورد Maj7 را عمومآ با بدون پایه و با افزودن فاصله نهم اجرا می کنند. این مدل اجرا آنقدر مورد علاقه نوازندگان است که به آن پوزیسیون A گفته می شود. برای تمرین کافی است از فاصله سوم بزرگ نسبت به پایه یک آکورد مینور هفت بگیرید، سعی کنید بتوانید این آکورد را در هر پایه ای بزنید.

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (I)

تمپرلی در مقاله اش با نام «متر و دسته بندی در موسیقی آفریقایی» این سوالات را مطرح می کند: «چگونه می توان ریتم آفریقایی را با دید رایج تئوریک ریتم مطابقت داد؟»، «چه شباهت ها و تفاوت های بین ریتم آفریقایی و ریتم غربی وجود دارد؟ با توجه به این که ریتم غربی در بر اساس تئوری موسیقی سنجش می شود.» دیدگاه من در این مقاله نیز تفاوت چندانی با سوالات مطرح شده ندارد. مانند تمپرلی من نیز می خواهم مفاهیم تئوری های اخیر ریتم و متر را با توجه به موسیقی غربی مورد بحث قرار دهم. با این حال، من صرفا موسیقی آمریکایی را مد نظر قرار نمی دهم.

کنسرت ارکستر باربد در سومین جشنواره موسیقی معاصر تهران به روی صحنه می رود

ارکستر زهی باربد به رهبری کیوان میرهادی و سرپرستی محمد هادی مجیدی در سومین دوره جشنواره بین المللی موسیقی معاصر تهران در تاریخ سوم اردیبهشت ماه ۹۷ ساعت ۱۸ در تالار رودکی به روی صحنه خواهد رفت.

از روزهای گذشته…

گفتگو با ریچی (II)

گفتگو با ریچی (II)

ریچی می گوید: “کاواکاس ویولونیست خوبیست. استیلی معمارگونه دارد. ساختاری محکم و پر تپش. ساختار کاری او دارای نقاط واضح و کانونی مختص خود است. از لغزشهای بیهوده اجتناب می کند و این یک نقطه قوت است. ولی به لحاظ شخصیت همچنان معمارگونه است.”
پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت چهارم

پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت چهارم

درنوشته های قبل راجع به انواع پیانوهای موجود در بازار که شامل پیانو های دیواری، بزرگ (رویال) و دیجیتال بودند، صحبت کردیم. در اینجا در دو قسمت تا آنجا که ممکن است راجع به نحوه تصمیم گیری و فاکتورهای مهم برای انتخاب ساز بحث کنیم.
موسیقی متن در یک نگاه (II)

موسیقی متن در یک نگاه (II)

هنگامی که موسیقی بی‌کلام را می‌شنویم بسیار دشوار است تا بفهمیم “چه می‌گوید” (یا به بیانی فنی‌تر؛ معنایش چیست؟) اما به هر حال از لحاظ عاطفی تحت تاثیرش قرار می‌گیریم. به همین ترتیب وقتی که چنین موسیقی‌ای با یک رویداد دیگر همراه می‌شود (که در ساحت امر دراماتیک است) منتظریم تاثیر عاطفی‌ای که موسیقی می‌گذارد معادل همان عاطفه‌ای باشد که در تصاویر جریان دارد یا قرار است از تصاویر به مخاطب سرایت کند.
تمرین بداهه نوازی و همراهی

تمرین بداهه نوازی و همراهی

از روشهای بسیار کارآمد برای فراگیری و کسب مهارت بیشتر در بداهه نوازی همراهی با موسیقی است که قبلآ اجرا و ضبط شده است. کمتر کسی است که امروزه در منزل ساز داشته باشد اما نوار یا CD سبک مورد علاقه موسیقی اش را نداشته باشد، پس می توانیم به راحتی شروع به کار کنیم.
رساله ابن خردادبه (III)

رساله ابن خردادبه (III)

شاعر گوید: نغمه‌ایست که چون بگوش رسد آرامش بخشد… و همچنانکه برای ایرانیها خواب‌آور است ما را نیز به خواب می‌برد. کسری (‌۲۲) گوید: عود عالی‌ترین‌ سازهاست و من حاضرم برای اصلاح و تکمیل این ساز صد هزار درهم اعطا کنم. ایرانیان سازی دارند بنام ونج (۲۳) که هفت تار (سیم) دارد و نواختن آن شبیه صنج است و اهالی‌ خراسان و توابع آنرا در عمل آورند.
گروه بی جیز

گروه بی جیز

Bee Gees که مخفف برادران گیب میباشد (Brothers Gibb) گروهی سه نفره متشکل از بری – روبین و موریس گیب است. شاید برای بسیاری این نام زیاد آشنا نباشد اما باید بدانید که این گروه یکی از محبوبترین گروههای تاریخ موسیقی است!
موسیقی و ریاضیات (II)

موسیقی و ریاضیات (II)

در یونان باستان موسیقی و ریاضیات (حساب و هندسه) در کنار نجوم تشکیل علوم چهارگانه را می دادند، درواقع یونانیان قدیم به این چهار شاخه از علوم به دیده ریاضیات نگاه می کردند. در آن دوران از تمدن بشری موسیقی بعنوان علمی مطرح بود که توسط آن روابط و نسبت های ریاضی به عمل تجربه می شد و به موسیقی در مدارس به اندازه حساب، هندسه و نجوم بها داده شده، دانش آموزان مجبور بودند در موسیقی نیز به انداز سه علم دیگر کسب معلومات کنند.
ویلنسل (XII)

ویلنسل (XII)

ویولنسل یکی از اعضای ترکیب سنتی کوارت های زهی و همچنین کوینتت ها، سکستت ها و تریوهای زهی و دیگر ترکیب های آنسامبل است. قطعاتی برای هم نوازی دو، سه، چهار یا شمار بیشتری ویولنسل نیز نوشته شده که به سبک از آنسامبل «کر ویولنسل» هم گفته می شود. صدای چنین آنسامبلی را می توان با مقدمه اوورتور اپرای ویلیام تل اثر روسینی و یا صحنه Zaccharias’ prayer از اپرای نابوکو اثر وردی همانند دانست.
ارکستر فارابی

ارکستر فارابی

مرتضی حنّانه از پایه گذاران واقعی موسیقی ملّی ایران است، دیگر فکر نمی‌کنم امروز نیازی به تشریح بیوگرافی او برای مردم و علاقه مندان به موسیقی ملی ایران باشد. چون همه می‌دانند که او پس از اتمام تحصیلات در هنرستان عالی موسیقی، مدّت زیادی با پرویز محمود (Parviz Mahmood) آهنگساز معروف کار می‌کرد و با کمک او پایۀ ارکستر سمفونیک تهران (Tehran Symphonic Orchestra) را ریخت و پس از عزیمت پرویز محمود و روبیک گریگوریان به آمریکا مرتضی حنّانه به مدت دو سال سرپرست هنری ارکستر سمفونیک تهران را به عهده گرفت یعنی از اواخر ۱۳۲۹ تا اواسط پاییز ۱۳۳۲٫
هنر خیابانی، موسیقی (II)

هنر خیابانی، موسیقی (II)

درست است که برطرف شدن نیازهای مادی هنرمند، اولین عاملِ به‌صحنه‌ی خیابان کشاندن وی است. اما همه می‌دانیم برای این امرار معاش راه‌های دیگری نیز وجود دارد، به‌خصوص برای کسانی که از بضاعت خوبی در هنرشان برخوردار هستند. در انتخاب این حضور، بارزترین نمودی که دیده می‌شود، طغیان و رهاشدگی‌ست. اصولن در برابر هر نوع فشاری می‌توان طغیان کرد. فشار مالی، شاید از اولین‌ها باشد، اما قطعن تنها عامل برای چنین طغیانی نیست. دیده شدن جسورانه، دلیل محکم‌تری برای این حضور در خیابان‌ها به‌نظر می‌رسد.