علی رهبری و ضبط آثار سمفونیک ایرانی

علی رهبری امروز پرکارترین رهبر ایرانی در سطح بین المللی است. رهبری هنرآموخته هنرستان موسیقی ملی است، همان هنرستانی که در آخرین سالهای زندگی اش در ایران، مدیریت آن را هم (به همراه مدیریت هنرستان عالی موسیقی) به عهده داشت. خصوصیت بیشتر فارغ التحصیلان هنرستان ملی که در دوره ریاست حسین دهلوی تحصیل کرده اند، توجه خاص به موسیقی ایرانی است، چراکه بر خلاف هنرستان عالی که تمرکزش تنها بر شناخت و اجرای موسیقی کلاسیک غرب و رپرتوار وسیع آن بود، هنرستان ملی به سازها و موسیقی ایرانی توجه ویژه ای داشت.

هنرجویانی که در هنرستان ملی تحصیل کرده اند، اکثرا غیر ساز تخصصیشان با یک یا دو ساز ایرانی نیز آشنا هستند. علی رهبری نیز با نوازندگی تنبک و سنتور کاملا آشناست و موسیقی ایرانی را به خوبی می شناسد.

همنشینی با موسیقی ایرانی، غیر از بوجود آوردن احساسات میهن دوستانه، آشتی با رپرتوار جدید موسیقی کلاسیک، بویژه آثار غیر غربی را نیز برای هنرمندان موسیقی ایجاد می کند؛ نقیصه ای که برای بعضی از هنرجویان هنرستان عالی تهران و بسیاری از کنسرواتوارها در سراسر جهان وجود دارد؛ یعنی هنرجو بخاطر آنالیز، تمرین و اجرای آثار بزرگان موسیقی کلاسیک، بعد از مدتی آنها را به عنوان بت می پذیرد و آهنگسازی را اشتباهی نابخشودنی و بی احترامی به بزرگان می داند، بدون اینکه توانایی نقد و دیدن واقعیت های جدید در آهنگسازی را داشته باشد.

به سفارش رئیس هنرستان ملی وقت یعنی حسین دهلوی، بدون ترس از بزرگان، هنرجویان هنرستان در حد توانشان دست به آهنگسازی می زدند تا در آینده تابو زده نشوند؛ البته در کنار این درخواست، هیچ سهل انگاری در کار آهنگسازی هم پذیرفته نمی شد و اگر اثری از هنرستانی ها ساخته می شد، باید قابل دفاع می بود.

علی رهبری در هنرستان ملی، به تحصیل ویولون پرداخت ولی به سرعت به رهبری و آهنگسازی گرایش پیدا کرد و آثاری خلق کرد که امروز جزو با ارزش ترین آثار موسیقی سمفونیک ایران شناخته می شود، آثاری همچون: خون ایرانی روی سل، کنسرتو (کنسرتینو) برای ویولون با نام نوحه خوان، نیمه ماه، باله ایرانی و…

علی رهبری در طول سالهایی که رهبری ارکستر سمفونیک های مختلف را در سطح جهان به عهده داشت، کمتر مجال رهبری آثار آهنگسازان ایران و حتی خودش را پیدا کرد و جای تعجب دارد که منوچهر صهبایی در اجرای آثار سمفونیک ایرانی، ضبط های پر شمارتری نسبت به او دارد.

آثار سمفونیک ایرانی که به رهبری علی رهبری به ضبط رسیده شامل این آثار است:
منظومه های سمفونیک ایرانی: این اثر سفارت دولت وقت به ارکستر سمفونیک نورنبرگ است که علی رهبری هدایت آن را به عهده داشته است و آثاری از: حسین دهلوی، احمد پژمان، هوشنگ استوار، محمدتقی مسعودیه، امین الله حسین و علی رهبری است. این اثر اول به صورت صفحه گرامافون (LP) و اخیرا به صورت دو لوح فشرده (CD) در کشور آلمان به انتشار رسیده است.

بیژن و منیژه برای ارکستر زهی ساخته حسین دهلوی: این اثر پیش از انقلاب در اتریش ضبط شده و در ایران به همراه اثری دیگر از حسین دهلوی به نام «شورآفرین» با رهبری دهلوی به انتشار رسید.

اپرای مانا و مانی ساخته حسین دهلوی: بخش سازی این اپرا بوسیله ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در براتیسلاوا با هزینه علی رهبری ضبط شد و هنوز به خاطر نداشتن بخش آوازی در انتظار انتشار است.

ایرانه خانم ساخته پیمان سلطانی: بخش سمفونیک این اثر بوسیله ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در براتیسلاوا با هزینه آهنگساز به ضبط رسید و در حال حاضر در مرحله میکس است.

خون ایرانی روی سل: این اثر که به تازگی از روی صفحه گرامافون (LP) به روی لوح فشرده (CD) آمده، پیش از انقلاب به ضبط رسیده است که دو قسمت از این سی دی، قبل از انقلاب توسط انتشارات «آهنگ روز» (بتهوون فعلی) به انتشار رسیده بوده و اخیرا با اضافه شدن چند قطعه دیگر به بازار آمده است. این مجموعه شامل قطعات مختلفی از علی رهبری است که با کیفیتی نه چندان بالا توسط انتشارات بتهوون به بازار آمده است.

سراب ساخته احمد پژمان: این اثر که با تکنوازی سنتور اسماعیل تهرانی همراه بود، در اولین سری از انتشار آلبوم «تکسوار عشق» ساخته احمد پژمان، به صورت کاست، به انتشار رسید که در انتشار نسخه سی دی این اثر، قطعه سراب از آن حذف شد و در حال حاضر این اثر دیگر در دسترس نیست.

علی رهبری یکی از سرمایه های با ارزش موسیقی سمفونیک ایران است و همانطور که در مصاحبه های مختلفش عنوان کرده، علاقمند به رهبری و ضبط آثار بین المللی آهنگسازان ایران است؛ این موقعیتی استثنایی برای آثار با ارزش سمفونیک ایرانی است که با رهبری استادی زبده مانند رهبری به اجرا و ضبط برسند و چه نیکوست که مسئولین این موقعیت را قدر دانسته و همچون دولت های گذشته امکان ضبط را برای او با ارکستر های بزرگ جهانی فراهم کنند.

2 دیدگاه

  • محمود
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۳ در ۱۰:۴۶ ق.ظ

    سلام
    اثر “سراب” که گزیده ای است از موسیقی فیلم شاهراه تمدن در آلبوم CD تکسوار عشق به صورت دو قطعه بمدت ۳۸ دقیقه گنجانده شده است.
    یک نکته دیگر اینکه فکر کنم آلبوم حماسه از احمد پژمان هم با رهبری جناب علی رهبری ضبط شده است که در مقاله مفید شما اشاره نشده بود.

  • ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۳ در ۹:۵۲ ب.ظ

    آقای محمود عزیز، ممنون از توضیح شما. گمان می کنم دقیقا همان ترک هایی که در سی دی منظومه های سمفونیک از آقای پژمان اجرا شده در حماسه نیز وجود دارد. در سی دی ای که بنده از تکسوار عشق دارم این ترک وجود ندارد، گویا در نسخه های دیگری که شما هم دارید این ترک دوباره گذاشته شده (شاید هم در ورژنی که من دارم بعدا حذف شده)
    سپاس از شما

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

موسیقی و گفتار را علی رغم تفاوت در واکنش سیستم عصبی به آنها، می توان به دلیل وجود نکات مشترک و یکسان بودن مکانسیم های آکوستیک و سایکوآکوستیک تولید و درک٬ با ابزار یکسانی مورد بررسی قرار داد. به معنی دیگر موسیقی را می توان با ابزار زبان شناسی (Linguistics) مورد مطالعه نمود. چنین مطالعه ای را زبان شناسی موسیقایی (Musicolinguistics) گویند.
نگاهی به آلبوم “طغیان” (III)

نگاهی به آلبوم “طغیان” (III)

“شیدایی” در زمان خود بسیار مورد استقبال اهالی هنر قرار گرفت و نو آوری مشکاتیان در ارائه ریتم ۱۴ ضربی تحسین بسیاری را برانگیخت؛ همنشینی ریتم و تم این قطعه به حدی بود که حتی اشکالاتی که این تصنیف در پیوند شعر و موسیقی داشت (۲) را از دید شنونده اهل موسیقی دور نگه داشت و آنها تا به امروز آنرا یکی بهترین تصانیف موسیقی ایرانی می دانند.
والی: موسیقی دستگاهی یک سیستم وسیع است

والی: موسیقی دستگاهی یک سیستم وسیع است

باید در سیستم آموزش و پرورش به صورت موازی هر دو سیستم را تدریس کرد یعنی ما موسیقی ایرانی را درس می دهیم و در کنارش هارمونی و کنترپوان را هم تدریس می کنیم. مسئله من استتیک و زیبایی شناسی موسیقی ایران است؛ امروز حرکت های مهمی در موسیقی ایران بوجود آمده است، مثلا آقای علیزاده در میان قطعاتشان،‌ آثار بسیار زیبایی دارند که از یک نوع پلی فنی موسیقی ایرانی بهره گرفته است، همینطور آقایان شجریان. این پلی فنی به صورت پنهان در موسیقی قدیم ایران نیز وجود داشته است، منتها چون ما تحت تاثیر موسیقی غربی بوده ایم این پلی فنی را ندیده ایم که به صورت واخوان ها، به صورت فواصلی که به طور موازی حرکت می کنند در موسیقی ترکمن صحرا و خراسان، امروز هم شنیده می شوند.
دو اصطلاح مهم

دو اصطلاح مهم

اگر خیلی دقیق موسیقی را دنبال کرده باشید حتما” تابحال با اصطلاح Opus برخورد کرده اید. Opus یک اصطلاح لاتین به معنای کار(Work) است که برای مشخص کردن توالی کارهای آهنگسازان بکار میرود.
هشتادمین سالگمرگ درویش خان (I)

هشتادمین سالگمرگ درویش خان (I)

غلامحسین درویش معروف به درویش خان از نوابغ موسیقی سدۀ اخیر است. وی هنرمندی خلّاق با سلیقه و ظریف و نوازنده ای ماهر و چیره دست بود. وی در سال ۱۲۵۱ به دنیا آمد پدرش حاجی بشیر نام داشت که از اهالی طالقان بود و سه تار مینواخت. از آنجایی که شوق فرزندش را در یاد گیری موسیقی دریافت وی را به موزیک دارالفنون سپرد.
گزارش جلسه سیزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه سیزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

«نوربرت الیاس» جامعه‌شناس که کارهایی نیز در زمینه‌ی جامعه‌شناسی هنر (و از جمله مستقیماً در مورد موسیقی) انجام داده در گزارشی می‌گوید: «[…] کنفرانسی ارائه می‌دادم و طی آن توسعه‌ی معماری گوتیک را نه به دلیل اعتلای معنوی که ارتفاع ناقوس‌ها را ایجاب کند، بلکه در نتیجه‌ی رقابت شهرها که می‌خواستند با قابل‌ رویت بودنِ عبادت‌گاه‌هایشان قدرتشان را به رخ بکشند، تبیین می‌کردم.» (نقل از الیاس در هینیک ۱۳۸۴). همان‌طور که در اینجا کاملاً قابل لمس است به جای تفسیر یک دگرگونی هنریِ منجر به شکل‌گیری سبک بر اساس دلایل دینی یا تقسیم‌بندی‌هایی براساس ذوق و سلیقه (زیباشناسی)، «پدیده‌ی هنری با علت‌های خارجی نسبت به هنر تبیین شده است، که هم «مشروعیت»شان کم‌تر است و هم ارزش معنوی‌شان» (همان‌جا).
نگاهی به اپرای مولوی (II)

نگاهی به اپرای مولوی (II)

موسیقی اپرای مولوی بر اساس موسیقی دستگاهی تصنیف شده است و اولین اثر در این فرم است که از تمام دستگاه های موسیقی ایرانی در آن استفاده شده است. در این اثر آواز کلاسیک ایرانی و آواز کلاسیک غربی در کنار هم قرار گرفته است و این همنشینی با وجود تفاوت بسیار در تکنیک و رنگ صوتی، کاملا یکدست به گوش میرسد. با وجود مبنا قرار داشتن موسیقی دستگاهی ایران، عبدی از تکنیک های موسیقی مدرن غافل نبوده و این اثر بر خلاف اکثر آثار موسیقی سمفونیک ایرانی، مکتب گرا نیست و در تمام قسمتهای این اپرا از تکنیکهای خاصی که در آهنگسازی مدرن معنا پیدا میکند، استفاده شده است.
سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

در موسیقی یکی دو قرن پیش نگاهی وجود داشت که موسیقی بصورت توصیفی نگاه میشد ولی امروز بسته به نگاه آهنگساز است که چه نگاهی به موسیقی داشته باشد، من نگاهم به موسیقی اینطور نیست و گاهی هم ممکن است به این شکل موسیقی بنویسم.
گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (II)

گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (II)

ولی من به انقلاب دائمی که تروتسکی میخواست داشته باشد اعتقادی ندارم (خنده) میدانی بر سر او و تمام انقلابها چی آمد؟ ضد انقلاب از راه رسید.
درگذشت پوریا حاجی زاده

درگذشت پوریا حاجی زاده

پوریا حاجی زاده نوازنده و نویسنده موسیقی، سوم آبان ماه ۹۲ پس از چند ماه مبارزه با بیماری از میان ما رفت. حاجی زاده با ورود به هنرستان موسیقی و سپس دانشکده ی هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی تهران، رشته ی نوازندگی را ادامه داد و پا به عرصه ی هنر گذاشت. خانواده پدریش (محمد، حمید و فرخنده) از شاعران و نویسندگان مطرح هستند. پدر وی محمد حاجی زاده همچنین ساز سازی مطرح است و تارهای تیکه ای او که ترکیبی است از چوب های مختلف، میان نوازندگان برجسته ایرانی از جایگاهی خاص برخودار است.