علی رهبری و ضبط آثار سمفونیک ایرانی

علی رهبری امروز پرکارترین رهبر ایرانی در سطح بین المللی است. رهبری هنرآموخته هنرستان موسیقی ملی است، همان هنرستانی که در آخرین سالهای زندگی اش در ایران، مدیریت آن را هم (به همراه مدیریت هنرستان عالی موسیقی) به عهده داشت. خصوصیت بیشتر فارغ التحصیلان هنرستان ملی که در دوره ریاست حسین دهلوی تحصیل کرده اند، توجه خاص به موسیقی ایرانی است، چراکه بر خلاف هنرستان عالی که تمرکزش تنها بر شناخت و اجرای موسیقی کلاسیک غرب و رپرتوار وسیع آن بود، هنرستان ملی به سازها و موسیقی ایرانی توجه ویژه ای داشت.

هنرجویانی که در هنرستان ملی تحصیل کرده اند، اکثرا غیر ساز تخصصیشان با یک یا دو ساز ایرانی نیز آشنا هستند. علی رهبری نیز با نوازندگی تنبک و سنتور کاملا آشناست و موسیقی ایرانی را به خوبی می شناسد.

همنشینی با موسیقی ایرانی، غیر از بوجود آوردن احساسات میهن دوستانه، آشتی با رپرتوار جدید موسیقی کلاسیک، بویژه آثار غیر غربی را نیز برای هنرمندان موسیقی ایجاد می کند؛ نقیصه ای که برای بعضی از هنرجویان هنرستان عالی تهران و بسیاری از کنسرواتوارها در سراسر جهان وجود دارد؛ یعنی هنرجو بخاطر آنالیز، تمرین و اجرای آثار بزرگان موسیقی کلاسیک، بعد از مدتی آنها را به عنوان بت می پذیرد و آهنگسازی را اشتباهی نابخشودنی و بی احترامی به بزرگان می داند، بدون اینکه توانایی نقد و دیدن واقعیت های جدید در آهنگسازی را داشته باشد.

به سفارش رئیس هنرستان ملی وقت یعنی حسین دهلوی، بدون ترس از بزرگان، هنرجویان هنرستان در حد توانشان دست به آهنگسازی می زدند تا در آینده تابو زده نشوند؛ البته در کنار این درخواست، هیچ سهل انگاری در کار آهنگسازی هم پذیرفته نمی شد و اگر اثری از هنرستانی ها ساخته می شد، باید قابل دفاع می بود.

علی رهبری در هنرستان ملی، به تحصیل ویولون پرداخت ولی به سرعت به رهبری و آهنگسازی گرایش پیدا کرد و آثاری خلق کرد که امروز جزو با ارزش ترین آثار موسیقی سمفونیک ایران شناخته می شود، آثاری همچون: خون ایرانی روی سل، کنسرتو (کنسرتینو) برای ویولون با نام نوحه خوان، نیمه ماه، باله ایرانی و…

علی رهبری در طول سالهایی که رهبری ارکستر سمفونیک های مختلف را در سطح جهان به عهده داشت، کمتر مجال رهبری آثار آهنگسازان ایران و حتی خودش را پیدا کرد و جای تعجب دارد که منوچهر صهبایی در اجرای آثار سمفونیک ایرانی، ضبط های پر شمارتری نسبت به او دارد.

آثار سمفونیک ایرانی که به رهبری علی رهبری به ضبط رسیده شامل این آثار است:
منظومه های سمفونیک ایرانی: این اثر سفارت دولت وقت به ارکستر سمفونیک نورنبرگ است که علی رهبری هدایت آن را به عهده داشته است و آثاری از: حسین دهلوی، احمد پژمان، هوشنگ استوار، محمدتقی مسعودیه، امین الله حسین و علی رهبری است. این اثر اول به صورت صفحه گرامافون (LP) و اخیرا به صورت دو لوح فشرده (CD) در کشور آلمان به انتشار رسیده است.

بیژن و منیژه برای ارکستر زهی ساخته حسین دهلوی: این اثر پیش از انقلاب در اتریش ضبط شده و در ایران به همراه اثری دیگر از حسین دهلوی به نام «شورآفرین» با رهبری دهلوی به انتشار رسید.

اپرای مانا و مانی ساخته حسین دهلوی: بخش سازی این اپرا بوسیله ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در براتیسلاوا با هزینه علی رهبری ضبط شد و هنوز به خاطر نداشتن بخش آوازی در انتظار انتشار است.

ایرانه خانم ساخته پیمان سلطانی: بخش سمفونیک این اثر بوسیله ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در براتیسلاوا با هزینه آهنگساز به ضبط رسید و در حال حاضر در مرحله میکس است.

خون ایرانی روی سل: این اثر که به تازگی از روی صفحه گرامافون (LP) به روی لوح فشرده (CD) آمده، پیش از انقلاب به ضبط رسیده است که دو قسمت از این سی دی، قبل از انقلاب توسط انتشارات «آهنگ روز» (بتهوون فعلی) به انتشار رسیده بوده و اخیرا با اضافه شدن چند قطعه دیگر به بازار آمده است. این مجموعه شامل قطعات مختلفی از علی رهبری است که با کیفیتی نه چندان بالا توسط انتشارات بتهوون به بازار آمده است.

سراب ساخته احمد پژمان: این اثر که با تکنوازی سنتور اسماعیل تهرانی همراه بود، در اولین سری از انتشار آلبوم «تکسوار عشق» ساخته احمد پژمان، به صورت کاست، به انتشار رسید که در انتشار نسخه سی دی این اثر، قطعه سراب از آن حذف شد و در حال حاضر این اثر دیگر در دسترس نیست.

علی رهبری یکی از سرمایه های با ارزش موسیقی سمفونیک ایران است و همانطور که در مصاحبه های مختلفش عنوان کرده، علاقمند به رهبری و ضبط آثار بین المللی آهنگسازان ایران است؛ این موقعیتی استثنایی برای آثار با ارزش سمفونیک ایرانی است که با رهبری استادی زبده مانند رهبری به اجرا و ضبط برسند و چه نیکوست که مسئولین این موقعیت را قدر دانسته و همچون دولت های گذشته امکان ضبط را برای او با ارکستر های بزرگ جهانی فراهم کنند.

2 دیدگاه

  • محمود
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۳ در ۱۰:۴۶ ق.ظ

    سلام
    اثر “سراب” که گزیده ای است از موسیقی فیلم شاهراه تمدن در آلبوم CD تکسوار عشق به صورت دو قطعه بمدت ۳۸ دقیقه گنجانده شده است.
    یک نکته دیگر اینکه فکر کنم آلبوم حماسه از احمد پژمان هم با رهبری جناب علی رهبری ضبط شده است که در مقاله مفید شما اشاره نشده بود.

  • ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۳ در ۹:۵۲ ب.ظ

    آقای محمود عزیز، ممنون از توضیح شما. گمان می کنم دقیقا همان ترک هایی که در سی دی منظومه های سمفونیک از آقای پژمان اجرا شده در حماسه نیز وجود دارد. در سی دی ای که بنده از تکسوار عشق دارم این ترک وجود ندارد، گویا در نسخه های دیگری که شما هم دارید این ترک دوباره گذاشته شده (شاید هم در ورژنی که من دارم بعدا حذف شده)
    سپاس از شما

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

از روزهای گذشته…

نگاهی به اپرای مولوی (XX)

نگاهی به اپرای مولوی (XX)

«خون شده ست اندر بر آن خوش درخت شمس را کشته ست آن منحوس بخت» همسر مولوی در گوشه بختیاری می خواند؛ همان گوشه ای که بارها لالایی های مادرانه را در آن شنیده ایم، شاید این گوشه زنانه ترین گوشه در ردیف باشد که به عنوان زمزمه همسر مولوی در سوگ شمس خوانده می شود. البته نباید از نظر دور داشت که آنچنان که تاریخ روایت می کند، سرنوشت شمس تبریزی هیچگاه به طور دقیق مشخص نشده است و کشته شدن شمس به دست متعصبین مذهبی، تنها یک نظریه است و به همین دلیل است که غریب پور در لیبرتو مرگ شمس را در رویای مولوی به تصویر کشیده است.
به دنبال نگاه (II)

به دنبال نگاه (II)

روند رو به رشد شهر نشینی؛ تغییر الگوهای زندگی بشر که در طول این قرن بیش از هر دوره‌ی دیگری در طول تاریخ بود، باعث شد که پدیده‌ی مرگ فرهنگ‌های خرد رخ بنماید. این موضوع به حدی جدی و حیاتی بود که گاه فقط فاصله‌ی چند سال کافی بود تا آخرین بازماندگان یک فرهنگ از دنیا بروند و همه‌ی دانسته‌های خویش را نیز با خود ببرند، بی آن‌ که کسی را یارای دسترسی به آنان باشد. تولد، تحول و مرگ فرهنگ‌ها و مفاهیم فرهنگی همواره در طول تاریخ وجود داشته، و به نظر نمی‌رسد که کسی (جز در دوره‌ی اخیر) نگران این موضوع بوده باشد.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (IV)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (IV)

پیش از انقلاب، زمانی که حسین دهلوی در مسند رهبری ارکستر قرار داشت، «شوشتری برای ویولون و ارکستر» بارها به روی صحنه رفت که بعضی از این کنسرتها با سولیست های معتبر آن زمان مثل رحمت الله بدیعی و شجاع الدین لشکرلو و بعضی دیگر با هنرجویان هنرستان موسیقی ملی که در رشته ویولون تحصیل میکردند به اجرا رسید.
Sunrise Sunset

Sunrise Sunset

یکی از قطعات زیبای موسیقی فیلم “ویولن زن روی بام” (fiddler on the roof) قطعه ای است بنام “طلوع و غروب خورشید”. اگر قطعه را شنیده باشید حتمآ متوجه حزن و اندوه نهفته در آن شده اید.
گفتگو با گیل شاهام (II)

گفتگو با گیل شاهام (II)

من خیلی خوش شانس بودم که تونستم خودمو آماده کنم؛ انگار همه چیز دست به دست هم داده بود که این اتفاق بیفتد. من یک سال قبل با ارکستر سمفونیک لندن، بر روی کنسرتوD-Major پروکوفیف کار میکردم. وقتی پرلمن برنامشو لغو کرد، من تقریبا مطمئن بودم آنها قبل از من ۵۰۰ ویولونیست دیگر را نیز امتحان کرده بودند. من شانس آوردم که هیچ کدام از آنها نتونست این کار را انجام بده.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

علاوه بر اینها دو نوشتار دیگر (که لزوماً نقد نیستند) در مورد «گوستاو مالر» که نقد آثارش بسیاری اوقات آمیخته با شناخت از زندگی‌نامه‌اش صورت می‌گیرد، ارایه شد؛ یکی با گرایشی بسیار پر رنگ -حتی در عنوان- به روانشناسی موسیقی (The “Mahler’s Brother Syndrome”: Necropsychiatry and the Artist) و دیگری با فرازهایی از زندگی‌نامه برای یافتن روابطی موسیقی‌شناسانه (Textual and Contextual Analysis: Mahler’s Fifth Symphony and Scientific Thought).
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و چهارم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و چهارم)

هر کسی کاری را که برایش ساده تر است مایل است که آن کار را انجام بدهد. فای درست دیگر برای کودک ساده و طبیعی تر شد به این دلیل بعد از آن دیگر فقط صدای درست را توانست بخواند. نتیجه این است که خواندن غلط دیگر رخت بر بست و ناپدید شد، پس به جد نتایجی که می‌توان بر روی یک کودک در طول شش یا هفت ماه رسید، با این روش امکان پذیر است و می توان یک آموزش درست را جایگزین آموزش غلط کرد. در نتیجه آموختیم که هدف تصحیح کردن نبوده بلکه جایگزین کردن یک از مهارت بر جای یک روش اشتباه و غلط بوده است.
دو مضراب چپ (قسمت نهم)

دو مضراب چپ (قسمت نهم)

یکی از ویژگی های خیلی مهم در اجرای دو مضراب چپ آزاد بودن هر دودست پس از اجرای این تکنیک است، به طوری که در صورت اجرای درست می توانیم هم از دست راست استفاده کنیم و هم از دست چپ و نکتۀ جالب تر اینجاست که حتی قادر خواهیم بود، پس از دومضراب چپ سریعاً جفت مضراب و دوبل نُت هم استفاده کنیم.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (III)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (III)

ژان دورینگ گوشه ها را به سه گروه تقسیم می کند: ۱- شاه گوشه ها: گوشه های بزرگی که دارای درآمد و دیگر بخش ها (مانند فرود) هستند و می توانند دارای چند مقام باشند ۲- گوشه هایی که یک بخشی هستند اما بیشتر از یک ملودی یا انگاره دارند ۳- گوشه هایی که تنها یک انگاره یا ملودی کوچک دارند. دورینگ تنها شاه گوشه ها را دارای قابلیت آن می داند که بتوان با استفاده از آنها -بدون استفاده از دیگر گوشه ها- در فرم های گوناگون (چهارمضراب،‌ تصنیف) قطعه ها ی ریتمیک ساخت (ایرانیکا:‌ مقاله ی گوشه) اما شاه گوشه های دستگاه های گوناگون را نامگذاری نکرده است.
شاهین مهاجری

شاهین مهاجری

متولد ۱۳۵۰ تهران لیسانس زمین شناسی٬ دانشگاه تهران٬ ۱۳۷۴ نوازنده و محقق تمبک٬ میکروتونالیست acousticsoftombak@gmail.com