گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (III)

کریستوف پندرسکی
کریستوف پندرسکی
یکی از قطعاتی که من اواسط دهه ۷۰ برای اپرا لیریک شیکاگو نوشتم، «بهشت گمشده» بود. همچنین سمفونی شماره ۲ و کنسرتو ویلن. تمام این قطعات با فاصله کمی از یکدیگر خلق شده اند، بین ۷۴، ۷۵ و فکر کنم ۸۲ و کاملا مشخص شد که من میخواستم این سنت را دنبال کنم، سنت رمانتیک.

فقط من اینطوری نیستم. اگر شما به موسیقی سمفونیک قرن ۲۰ نگاهی بیاندازید، مثلا شوستاکوویچ هم همینطور بود، او واقعا راه مالر را ادامه داد. می توان گفت، موسیقی من بیشتر به این سمت گرایش دارد تا بروکنر (روشی که شوستاکوویچ ازموسیقی مالر استفاده می کرد). شاید واقعا موسیقی بروکنر، زیاد در آثار من شنیده نشود، ولی مفهوم سمفونی است که مرا فوق العاده تحت تاثیر قرار داده، شوستاکوویچ هم همینطور بوده.

من موزیکولوژیست نیستم. من موسیقی خودم را آنالیز نمیکنم ولی همه از من میپرسند، چرا عوض شدی؟ چرا موسیقی دهه ۵۰ و ۶۰ را که مینوشتی ادامه ندادی؟ و من همواره میگویم: برای اینکه همه حرفها را در این حوزه زدم، من نمیخواهم مقلد خودم باشم.

پس شما هنوز حرفتان را میزنید، ولی به فرمی دیگر؟
بله و در آخر، فکر میکنم در ۲۰ سال گذشته، در موسیقی من نوعی تلفیق وجود دارد. هنوز هم عناصری از موسیقی اولیه من در آن وجود دارد، برای اینکه این زمان برای من خیلی مهم بود، زمان اکتشاف. ولی الان موسیقی من متفاوت است. من تقریبا فقط فرمهای بزرگ مینویسم. حتی کنسرتو ویلن شماره ۲ کار بزرگی است.

***

در پایان این نوشته، قصد دارم به بخشی از نوشته ساموئل ادلر (۱) بپردازم که در بخشی به تغییرات موسیقی آوانگارد و پندرسکی اشاره می کند:
وقتی داشتم روی ادیشن اول کتاب ارکستراسیون کار میکردم، از من درخواست شد که یک سخنرانی در مجمع آهنگسازان انجام دهم. من اسم سخنرانیم را گذاشتم، اکنون به کجا میرویم؟ پیشبینی کردم که موسیقی دهه ۸۰ و ۹۰ چگونه خواهد بود. پیش بینی من که آنرا درخشان فرض میکردم، کاملا اشتباه از آب در آمد!

در سال ۱۹۷۹، من پیشبینی کردم که موسیقی آینده بپیچیده تر و تجربی تر از موسیقی بعد از جنگ جهانی دوم میشود. متودهای جدید نت نویسی ابداع میگردند، سازهای جدید اختراع میشوند و حتی شاید فضاهای جدید کنسرت درست شوند تا تحولات ناگهانی که پیش بینی کرده بودم را قابل اجرا کند.

ولی خب تئوری من کاملا اشتباه بود. در واقع، موسیقی دو دهه آخر قرن بیستم دارای استیلی با ویژگیهای سادگی، عشق به موسیقی رومانتیک، گوش نواز و حتی گاهی عامه پسند بود. من نمیگویم که تمام آهنگسازان از این فرمول پیروی میکنند. حتما خیلی از آهنگسازان از سنت موسیقی پیچیده قرن ما استفاده میکنند، ولی به طور کلی، آهنگسازان جوانی که بیشتر آهنگهایشان اجرا میشود، از زبان موسیقایی ساده تری برای بیان ایده هایشان استفاده میکنند.

وضعیت مشابهی در مقوله ارکستراسیون وجود دارد. از نیمه دوم قرن بیستم تا اواسط دهه ۷۰، تکنیکهای جدید، نت نویسیهای ابداعی تفکر قالب در ارکستراسیون بود که جای خود را به ارکستراسیون سنتی تر بعد از این دوران داد. یک مثال خوب در این زمینه، آهنگساز لهستانی پندرسکی است؛ او یکی از بزرگان موسیقی آوانگارد بعد جنگ بود که صداهای جدیدی با ارکستر خلق کرد. آثار پندرسکی بعد از اواخر دهه ۷۰، دارای ویژگیهای رمانتیک و حتی ارکستراسیونی همانند سیبلیوس است. این یک نظر کارشناسی نیست، بلکه یک حقیقت است.

پی نوشت
۱- Samuel adler,study of orchestration,third edition,preface,ix

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «زمین»

«زمین» یک دونوازی است؛ دوئت برای پیانو و خوانش شعر، هوشیار خیام و احمد پوری. و نتیجه‌اش شش قطعه‌ی موسیقی است و راهی دیگر برای همنشینی خوانش و موسیقی. نام موسیقایی قطعه‌ها، پرلودیوم، سرناد، آریوزو و … هم به تمثیل همین را می‌گوید. حتا اگر ندانیم که روش ساخته شدن این آثار، اجرای همزمان بوده است، سرشت دونوازانه‌ی این خوانش خود را نخست در نسبت حضور صدای گوینده و صدای پیانو می‌یابد؛ در سکوت‌ها و مکث‌ها. آنجا که شاعر خاموشی اختیار می‌کند تا جایی به حضور همنوازش بدهد. و چه هوشمندانه و با ظرافت چنین می‌کند. می‌شنود. می‌اندیشد و در لحظه تصمیم می‌گیرد و ناگهان بافت ساخته شده از صدای پیانو/انسان دگرگون می‌شود.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (X)

زن هایی که علاقه مند به دریافت هدیه بودند اما نمی خواستند شناخته شوند در حالی که صورت خود را می پوشاندند، الکی به دست گرفته و آن را به صاحب خانه می دادند. او هم که از ویژگی مراسم با خبر بود، هدیه را درون الک گذارده به صاحبش بر می گرداند. علت نام‌گذاری مراسم نیز وجود همین الک است که در هرمزگان به آن آرگیز یا هارگیز (آردبیز) گویند.

از روزهای گذشته…

کنسرت هنرجویان موسیقی هنرستان سوره

کنسرت هنرجویان موسیقی هنرستان سوره

کنسرت هنرجویان موسیقی هنرستان سوره در روز چهارشنبه ۱۳ اردیبهشت ماه ساعت ۱۷:۳۰در فرهنگسرای هنر برگزار می گردد.
«احوالات شخصی» رونمایی می‌شود

«احوالات شخصی» رونمایی می‌شود

«احوالات شخصی» عنوان پروژه‌ای شنیداریست که ایده‌ی مقدماتی آن در سال ۱۳۹۰ شکل گرفت. طی این پروژه در مرحله‌ی نخست مقرر شده‌است تا با حمایت مالی خانه‌ی هنر منظومه‌ی خرد، پانزده آهنگساز جوان که تا حال آلبوم مستقلی نداشته‌اند انتخاب و سفارشی برای تولید یک آلبوم موسیقی به آنها داده شود. شاید مهمترین ویژگی این پروژه در نوع و محتوای همین سفارش باشد.
گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (VII)

گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (VII)

نمونه بعدی مقاله ای است که آقای ساسان فاطمی عضوی از هیئت مؤلفینِ کتاب درسی، در همان شماره و نشریه (ص۱۸۱) نقدی بر نقد محمدرضا فیاض نوشته اند و با طول تفصیل زیاد، نظریه «تمایل شخصی» ایشان را مربوط به تئوری موسیقی نیوتونی / اروپایی _ و کوانتومی / ایرانی _ مردود دانسته اند، و در ضمن آن با ریختن آب پاکی بر دست جویندگان «تئوری و ساختار موسیقی ایرانی» یا «مبانی نظری» آن، اعلام کرده اند که: این فقط یک «کتاب درسی مبانی اولیه» است و اطمینان داده اند که:«هیچ کدام از مؤلفین ادعا نمی کنند که حرف آخر و نه حتا حرف اول را در باره تئوری موسیقی ایرانی زده باشند.» (ص۲۰۵)
فرافکنی در کمانچه نوازی! (I)

فرافکنی در کمانچه نوازی! (I)

مدتی پیش در محل خبرگزاری مهر، برنامه ای درمورد نوازندگی کمانچه برگزار شد که نگارنده مطلبی داشتم پیرامون نوازندگان شاخص تاریخ کمانچه نوازی. در این مقاله، نواخته های نوازندگان آذری با نوازندگان ایرانی نیز مقایسه شدند. پس از این برنامه گفتگوهایی با هنرمندان این ساز توسط خبرگزاری مهر و روزنامه های مختلف انجام شد که در این گفتگوها، نوازندگان نظرات خود را در مورد نوازندگی و پیشرفت های این ساز بیان داشتند.
جایگاه رهبر (II)

جایگاه رهبر (II)

یکی رهبر حرفه ای غیر از اینکه در دوره های آموزشی با روشهای حرکت دست ( با چوب یا بدون آن) آشنا شده است و میداند چه حرکتی حواس نوازنده را به خود جلب کرده و چه حرکتی اشتباه است و نوازنده را گیج میکند، آشنایی کلی ای با روشهای مختلف نگارش و اصطلاحات نوشته شده توسط آهنگساز (به زبانهای مختلف و البته معروف) دارد. این اشراف بخاطر دیدن نت های مختلف و آموزشهای قبلی او حاصل شده و از عهده یک نوازنده ساده و غیر پی گیر(در این زمینه) خارج است.
تئوری بنیادین موسیقی (قسمت چهارم)

تئوری بنیادین موسیقی (قسمت چهارم)

گاه در یک قطعه به نت هایی غیر از ضریب دو نیاز میشود. نقطه یکی از ابزار های ایجاد نت هایی به این شکل میباشد. هر گاه نقطه ای در سمت راست نت قرار دهیم دیرندآن نت معادل نفصف ارزش آن نت به آن اضافه میشود.
پن فلوت (II)

پن فلوت (II)

شواهد وجود پن فلوت در اشعار اوید Ovid، شاعر یونان باستان و در میان تصاویر روی ظروف و مجسمه های سراسر اروپا دیده میشود. برای مثال در یک کولونی رومیان، سازی متشکل از ۷ نی که به شیوه دیاتونیک (وابسته به مقیاس کلید هشت آهنگى در هر اکتاو) کوک شده بود و همچنین شواهد مکتوبی از این ساز در چند کتابچه راهنما یافته شده است.
آشنایی با اولین ساز الکترونیکی: <br>تصادفی که تاریخ موسیقی را متحول کرد

آشنایی با اولین ساز الکترونیکی:
تصادفی که تاریخ موسیقی را متحول کرد

همه ما الیشا گری (Elisha Gray) را به‌عنوان مخترع تلفن می‌شناختیم، اگر الکساندر گراهام‌بل یک ساعت قبل از او به دفتر ثبت اختراعات نرفته بود در عوض نام‌ گری در تاریخ «موسیقی الکترونیکی» به‌عنوان مخترع اولین ساز الکترونیکی ثبت شده است. حال اگر بخواهیم فهرستی از بدشناس‌ترین مردان تاریخ تهیه کنیم، نام الیشا گری (Elisha Gary) بعد از Remo Giazotto (آهنگ‌ساز و محقق موسیقی سبک باروک ایتالیا) در ردیف دوم قرار می‌گیرد. به هر حال در کنار این بدبیاری بزرگ، او اختراع اولین ساز الکترونیکی را مدیون یک اتفاق تصادفی است.
رموز ویولن (IV)

رموز ویولن (IV)

صفحه رو: صفحه رو بر خلاف سایر اجزای اصلی (صفحه زیر، کلافها و دسته) از چوب کاج انتخاب میشود. باید توجه داشت که این چوب با دقت و نکته سنجی خاص تری انتخاب و بکار برده شود زیرا صفحه روی ساز به دلیل موقعیت و وضعیت مهمی که دارد ویژگیهای بیشتری را باید در درون خود داشته باشد.
مصاحبه با راجر واترز (I)

مصاحبه با راجر واترز (I)

“Amused to Death” یکی از زیباترین کارهای راجر واترز می باشد که با وجود شباهت هایی که از لحاظ ساختاری به برخی از کارهای قبلی وی دارد؛ به مراتب از آنها پیچیده تر و سنگین تر می باشد.