به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (I)

حسین دهلوی
حسین دهلوی
نکاتی از زندگی و آثار استاد حسین دهلوی آهنگساز و معلم بزرگ موسیقی ایران
به مناسبت ۷ مهر سالگرد تولد او


۱) نام دقیق وی “امیر حسین دهلوی پور” است و نام کامل پدر وی “معزالدین امام ” بوده است. پدر، خود شاگرد مستقیم علی اکبر خان شهنازی (نوازنده شهیر تار) بود که دوره ای را هم در کلاسهای کلنل علی نقی وزیری شرکت کرد. لذا هم با نوازندگی تار آشنایی داشت و هم با نوازندگی ویولون. وی در آن زمان، کلاس آموزش موسیقی در خانه خود دایر کرده بود که خود به امر تدریس اشتغال داشت. وی در آن زمان جزو معدود معلمان موسیقی ایرانی بود که تعلیم ساز را با شیوه جدید (استفاده از خط نت) آموزش می داد. دهلوی از ۱۱ سالگی زیر نظر پدر دوره اول ویولون ایرانی (برای چپ کوک) را آموزش دید و در حدود ۱۷ سالگی برای تکمیل آموخته های خود، وارد کلاس استاد ابوالحسن خان صبا شد. اما دهلوی دوره های پیشرفته نوازندگی ویولون را چه در نزد صبا و چه افراد دیگر در آن زمان ادامه نداد.

او از همان ابتدا در سر هوای آهنگسازی داشت و ایجاد ارکستری بر مبنای چند صدایی موسیقی ایرانی. لذا در زمینه آهنگسازی از دانش حسین ناصحی در زمینه تکنیک های آهنگسازی و علومی چون هارمونی و کنتر پوان بهره برد.

مدتی هم نزد هایمو تویبر (رهبر ارکستر اتریشی دعوت شده به ایران در دهه ۳۰) دروسی را گذراند و البته بعد ها بیش از همه از دانش پرفسور کریستین داوید استاد برجسته اتریشی در زمینه ظرایف آهنگسازی بهره مند شد.

کریستین داوید نقش بسیار مهمی در آموزش آهنگسازی به موسیقی دانان ایرانی نسلهای مختلف داشته است، بطوریکه غیر از دهلوی افرادی چون احمد پژمان، پور تراب، هومن خلعتبری و… دوره هایی را در نزد او گذراندند. لازم به ذکر است که هم در دوره هنرستان عالی موسیقی و هم در کلاس کریستین داوید، مصطفی کمال پورتراب (آهنگساز و مدرس مشهور موسیقی و خالق اثر معروف کاپریس ایرانی) با دهلوی هم کلاس بود.

۲) دهلوی دوره دبیرستان خود را بیشتر در هنرستان دارایی گذراند تا ضمن آموختن علومی چون حسابداری، بتواند در وزارت خانه دارایی، کار مناسبی را برای خود بیابد. او در سال ۱۳۲۸ بصورت رسمی وارد وزارت دارایی شد و در آنجا مدتی هم رییس دایره حسابهای خصوصی در خزانه داری کل شد. در آنجا هم اتفاقا همکارانی داشت که بعد ها در عرصه موسیقی درخشیدند. بزرگانی چون داریوش صفوت (که به همراه نور علی خان برومند از موسسین مرکز سنت گرای حفظ و اشاعه موسیقی شدند) و فرامرز پایور (نوازنده مبتکر سنتور و سرپرست ارکستر سازهای ملی).

۳) می توان به جرات اظهار داشت که در کل تاریخ موسیقی ارکسترال ایرانی، دهلوی به همراه کلنل وزیری (و شاید روح الله خالقی شاگرد برومند وی)، مرتضی حنانه و امانوئل ملیک اصلانیان در زمره چهار تن آهنگساز مبدع موسیقی ارکسترال به شیوه نوین و چند صدایی (پلی فونی) بوده است. این نکته البته به مفهوم نادیده انگاشتن دیگر آهنگسازان ما نیست، بلکه به این معنی است که این افراد من حیث المجموع در مقام مقایسه با دیگران، از خصلت خلاقیت و نوآوری بیشتری در آهنگسازی برخوردار بودند و موفق به ارایه نظریات منسجمی هم در عرصه موسیقی ایرانی شدند.

هرچند که سبک و شیوه این عزیزان با هم بسیار متفاوت بوده است، بطوریکه وزیری و دهلوی از درون موسیقی سنتی ایران کار موسیقایی خود را آغاز کردند، اما در ادامه با موسیقی کلاسیک غربی هم آشنا شدند و در نهایت موفق به ارایه یک تلفیق مناسب مابین ملودی های ایرانی (در چارچوب موسیقی دستگاهی ایران) با شیوه ارکستراسیون غربی شدند (البته در این میان آثار آهنگسازی دهلوی فرم تکامل یافته وزیری و خالقی به حساب می آید چرا که استفاده از علومی مانند هارمونی و کنتر پوان در کارهای دهلوی به مراتب برجسته تر است وآهنگ های او خصلت چند صدایی بیشتری دارد و صدادهی ارکسترهای دهلوی زیباتر و دقیق تر بوده است) البته در آثار این دو ویژگی ملودیک از هارمونی برجسته تر است اما تربیت اولیه افرادی چون حنانه و اصلانیان در چارچوب موسیقی کلاسیک غربی بود اما در ادامه به سمت موسیقی ایرانی هم کشیده شدند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (IX)

در اینجا هشترودی به موضوع تمایز میان هنر غرب و شرق پرداخته و به درستی این تمایز را در نوع پیام اثر هنری جست‌وجو می کند، این موضوع نیز از مباحث مهم جهان معاصر بوده و نقش هنر شرق را در آینده جهان نیز روشن می کند. بد نیست که عین جملاتش را بیاوریم. وی در بحثی که با یک دانشمند باستان شناس داشته می گوید؛ «او مدعی بود که هنر شرق در برابر هنر یونانیان قدیم بی ارزش بوده و فی المثل مانند آثار طفلی که تازه با کاغذ و قلم آشنا شده باشد مجسمه های هندی و چینی در برابر زیبایی مجسمه های یونانی مانند هیاکلی ناموزون و نفرت انگیز جلوه گر می شود.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه ای تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه ای در جریانی که اصلا معلوم نیست «مسابقه» باشد.

از روزهای گذشته…

درباره‌ی پتریس وسکس (II)

درباره‌ی پتریس وسکس (II)

موسیقی لتونی تاریخ طولانیی ندارد. این موسیقی به دهه‌ی هفتاد قرن اخیر باز می‌گردد زمانی که یکی از معلم‌های آموزش‌دیده‌ی اصیل لتونیایی به نام جنیس چیمز (Janis Cimze 1814 – 1881) مجموعه‌ای به نام سیزمه روتا (Dziesmu Rota) که آهنگ‌ها و قطعات زیبایی برای کر بودند منتشر کرد. چهار جلد از هشت جلد این مجموعه لکو پوکز (Lauku Pukes) نخستین آهنگ‌های محلیِ تنظیم شده بودند. آهنگ‌های محلی لتونی تنظیم شده برای کر اهمیت زیادی دارند. این موضوع برای دانش‌آموزان سیزما در سمینار معلم‌ها در والکا -از شهر‌های شمالی کشور لتونی- شروع شد و تا امروز ادامه دارد. این تنظیم نشانه‌ای از معنویت و هویت موسیقی لتونی بود.
دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VI)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (VI)

مزدک فرزند بامداد بعد از مانی و در زمان قباد پدر انوشیروان ظهور کرد و مدعی آیینی شد که موسیقی یکی از نمادهای آن بود. در آیین مزدک موسیقی مقام خاصی دارد چنانکه در مکاتب فلسفی و آیین مزدک پس از فیثاغورث بزرگ‌ترین ارج و اعتبار به موسیقی نهاده شده است. در مذهب مزدک «نیروی شادی» نماینده موسیقی ذکر گردیده که مانند سه نیروی دیگر ـ شعور، عقل و حافظه ـ از اهمیت خاصی برخوردار است. او موسیقی و شادی را یکی از قوای محترم نزد ایزد بیان کرده است. کریستنسن در کتاب تمدن در زمان ساسانیان از مزدک یاد می‌کند و اهمیت و مقام موسیقی را در آیین او شرح می‌دهد که چگونه آن را مانند یکی از نیروهای معنوی چهارگانه برابر خداوند جلوه‌گر می‌سازد. (راهگانی، ۱۳۷۷: ۱۰۸)
نوروز تو راهه…

نوروز تو راهه…

سال ۱۳۸۴ سال خوبی برای موسیقی نبود، در این سال شاهد درگذشت ۱۰ هنرمند موسیقی که بعضی از آنها دین بزرگی بر گردن موسیقی ایران داشتند بودیم. دو تن از این بزرگان کریستین داوید و همسرش منصوره قصری بودند که در عرصه موسیقی کلاسیک قدمهای ارزشمندی برداشته و در تعلیم و ترویج موسیقی کلاسیک تلاش بسیار کردند.
استنلی کلارک

استنلی کلارک

استنلی کلارک نوازنده گیتار بیس، جدا از شهرتش در نوازندگی، به عنوان یک آهنگساز موفق و خلاق در زمینه موسیقی فیلم و تلویزیون نیز شناخته میشود. کلارک در ۳۰ ژوئن سال ۱۹۵۱ در پنسلوانیا آمریکا بدنیا آمد. در زمینه آشنایی اش با گیتار بیس، آنرا یک نوع اتفاق قلمداد میکند؛ زمانیکه در سر کلاس موسیقی دیر حاضر میشود و بالاجبار تنها سازی که باقیمانده بود یعنی آکوستیک بیس را انتخاب میکند!
امانوئل پایود (I)

امانوئل پایود (I)

امانوئل پاهود فلوت نواز فرانسوی- سوئیسی (متولد ۲۷ ژانویه ۱۹۷۰)، نواختن فلوت را از شش سالگی آغاز کرد و در سال ۱۹۹۰ با درجه پریمیر پریکس از کنسرواتوار پاریس و تحت نظر و تعلیم میشل دبوست و آرل نیکولت فارغ التحصیل شد. پاهود موفق به دریافت جایزه برتر بزرگترین مسابقات بین المللی نظیر Kobe در سال ۱۹۸۹ و Duino در سال ۱۹۸۸ شده است، و پس از آن هشت جایزه از دوازده جایزه مخصوص Concours de Genève در سال ۱۹۹۲، جایزه تکنوازی انجمن مسابقات رادیویی کشورهای فرانسوی زبان جهان، و همچنین جایزه انجمن اروپایی یوونتوس را ازآن خود کرده است.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

هرچند، ایده ی ساختن قطعه ای بر اساس زندگانی حواریون در ذهن او باقی ماند تا اینکه در فستیوال سال ۱۹۰۳ او دوباره به موضوع دلخواه خود بازگشت. وی در ابتدا یک اوراتوریو در سه قسمت تدارک دیده بود که شامل خیانت یهودا، نفی کردن پطرس و به عروج رفتـن عیسی مسیح بود. بیماری دوباره به سراغ او آمد و بدین ترتیب او تنها به قسمت عروج روحانی مسیح پرداخته و آن را “سلطنت” نام نهاد. مدت ها بعد، او قسمت سومی به نام “قضاوت آخر” به این اوراتوریو اضافه کرد اما هیچگاه این قطعه را به پایان نرساند.
عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VII)

شاید بی آنکه خود شجریان و پاواروتی هم بدانند، سه دیدگاه همه جانبه این دو درباره انسان و موقعیت انسان است که آنها را در دل مردم جای داده است. اما درک بنیادی ماهیت و مناسبات انسان معاصر درگیری عجیبی را با زمان، مکان، اب‍ژه و سوژه پدید می آورد. ما فقط میتوانیم به آنچه که خارج و ورای خویشتن مان جای دارد ایمان بیاوریم.
معلمی برای همه ادوار

معلمی برای همه ادوار

نوشته ای که پیش رو دارید، بخشی از خاطرات آزاده امیری نوازنده و مدرس تار و سه تار و از شاگردان زنده یاد هوشنگ ظریف است که به مناسبت درگذشت این هنرمند به رشته تحریر در آمده است:
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XV)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XV)

ذیل عنوان فرهنگ های شفاهی توضیح دادیم که این فرهنگ ها، حداقل تاکنون یعنی قرن ۲۰ میلادی، از عواملی غیرمشابه فرهنگ های غیر شفاهی استفاده می کرده اند. در سالهای نخستین هزاره جدید و با تغییراتی که در زندگی افراد به وجود آمده و مانند گذشته دسترسی آسان و دائم به استاد برای آموختن صحیح و کامل به روش سینه به سینه وجود ندارد، ما را به این اعتقاد میرساند، که آوانگاری و نت نگاری و همچنین استفاده از نوارکاست، سی دی، دی وی دی تصویری و… در آموختن و انتقال میراث گذشتگان می تواند بسیار مؤثر باشد. ‌‌