به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (IV)

پیوند شعر و موسیقی آوازی از جمله سلسله مقالاتی بود که در همین مجله به چاپ می رسید که بعدها با جرح و تعدیلهای فراوان و با مشاوره بسیاری از اساتید زبان شناسی و ادبیات (چون دکتر باطنی، حق شناس و مهدخت معین) برای نخستین بار در سال ۱۳۷۹ توسط نشر ماهور چاپ شد. اما از جمله مقالات مهم دیگر او می توان به مقالات: چند صدایی در موسیقی ایران (موزیک ایران، تیر ۱۳۴۰)، کنتر پوان و مقایسه آن با هارمونی (مهر ۱۳۳۳ موزیک ایران)، در پاسخ به مقاله سعدی حسنی در باره اختلاف ربع پرده (موزیک شهریور ۱۳۳۳)، موسیقی و اجتماع (خرداد ۱۳۳۶ همان)، پدال در موسیقی ایران (خرداد ۱۳۳۴ همان) و حتی مقالات دوران پس از انقلاب مثل نت نگاری در موسیقی ایران (مندرج در ادبستان ش. ۷)، ویژگی های سنتور (در کتاب ماهور شماره ۲ و ۳) و… اشاره کرد.

نظارت و تدوین کتبی چون متد آموزش تنبک و قانون (به ترتیب با همکاری حسین تهرانی و ملیحه سعیدی) را هم باید در راستای فعالیت های مهم او در این زمینه قلمداد کرد.

۵) اما در حیطه آهنگسازی آثار متعدد و متنوع دهلوی را می توان به ۴ دسته تقسیم بندی کرد. دسته اول قطعاتی بی کلام از اوست که بر پایه دستگاههای ایرانی نوشته شده است و می توان گفت که بیشترین آثار او را تشکیل می دهند مانند: سبکبال در شور، شور آفرین در آواز ابوعطا و نغمه ترک در آواز بیات ترک. این آثار که برای ارکستری شامل ساز های زهی، بادی چوبی و سازهای ایرانی مانند تار و سنتور ساخته شده اند، تماما از تحریرها، فواصل خاص موسیقی ایرانی و هارمونی مناسب هریک از دستگاهها و آوازها بهره گرفته اند و اصولا بیشتر برای شنوندگان موسیقی ایرانی نوشته شده اند. فراموش نباید کرد که دهلوی در زمره آهنگسازانی است که مانند بیشتر آهنگسازان دیگر ایران چون پژمان، مسعودیه، پرویز محمود، باغچه بان و… دغدغه استفاده از نغمات محلی برای امر آهنگسازی ندارد و بیشتر از ماتریال موسیقی دستگاهی در کار هایش بهره جسته است؛ دسته دوم آثاری از اوست که بر مبنای دیالوگ یک ساز با ارکستر تصنیف شده اند و در زمره نخستین آثار موسیقیدانان ایرانی در این زمینه هستند.

مانند کنسرتینو برای سنتور و ارکستر (در چهار قسمت اصفهان، همایون، چهار گاه و ماهور) که نخستین کنسرتینو در تاریخ موسیقی ایرانی است که سنتور را (با نوازندگی قدرتمند فرامرز پایور) در مقابل ارکستر قرار داده است، آنهم با وجود محدودیت های ساز سنتور در مدولاسیون هایی که این قطعه برایش تعیین کرده است. بخش دیگری از کارهای دهلوی در این زمینه، آثاری از اوست که بر پایه ملودی های ساخته شده توسط آهنگسازان دیگر به وجود آمده است مانند فانتزی برای تار و ارکستر بر اساس «بندباز» ساخته کلنل علینقی وزیری، شوشتری برای ویولون و ارکستر بر اساس «به زندان» ساخته ابوالحسن صبا، فانتزی برای گروه تمبک و ارکستر بر اساس ریتم های حسین تهرانی هم در زمره کارهای متفاوت در این زمینه است.

دسته سوم کارهای او آثاری از اوست که برای آواز و ارکستر نوشته شده اند مانند: « فروغ عشق» (که با صدای حسین سرشار ضبط شده است)، “سرباز” برای آواز جمعی و ارکستر و در مرحله بعدی تصنیف های ساده تر او که اکثرا در دوران گذشته توسط خاطره پروانه و معدودی توسط احمد ابراهیمی و دیگران خوانده شده است (مثل مقدم نو، سرود گل، سرود کوهسار و گفت وگوی دل) و البته باید به اپرای درخشان «خسر و شیرین» با متنی از حسین دانشور (که با کارگردانی عنایت رضایی و رهبری حشمت سنجری و خوانندگی حسین سرشار و سودابه صفاییه و…) اشاره کرد که در سال ۱۳۴۸ روی صحنه رفت.

لازم به یادآوری است که بخش هایی از موسیقی متن سریال سربداران آقای فخرالدینی شباهت زیادی به بخشی از قسمت سازی اپرای خسرو شیرین دارد.

یک دیدگاه

  • نیما
    ارسال شده در مهر ۲۹, ۱۳۹۲ در ۱۱:۲۳ ب.ظ

    لطفا در صورتی که مقالات مورد اشاره رو دارید مثل مقالات استاد دهلوی در مجله موزیک در این سایت بگزارین

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

از روزهای گذشته…

استنلی جردن، معرف تکنیک تاچ بر گیتار

استنلی جردن، معرف تکنیک تاچ بر گیتار

استنلی جردن (Stanley Jordan) نوازنده آمریکایی و صاحب نام در سبکهای jazz و jazz fusion میباشد و شناخته شده ترین نوازنده در جهان بدلیل داشتن تکنیک مخصوص بخود و آنهم نوازندگی با انگشتان دست راست بدون استفاده از مضراب (تکنیکی که باید وی را بنیانگذارش در این سبک دانست) این تکنیک معروف به touch technique میباشد.
کر شهر تهران آثار کرال قرن بیستم را اجرا می کند

کر شهر تهران آثار کرال قرن بیستم را اجرا می کند

گروه کر شهر تهران در روز ۲۸ آذر ماه ۱۳۹۷، ساعت ۲۱:۳۰، در تالار وحدت قطعاتی از موسیقی قرن بیستم را به رهبری مهدی قاسمی اجرا خواهد کرد. در بخش اول این کنسرت، آگنوس دئی (آداجیو) اثر ساموئل باربر و همچنین گلوریا اثر فرانسیس پولانک برای نخستین بار در ایران اجرا می شود. در بخش دوم این کنسرت، مگنیفیکات اثر جان راتر به اجرا گذاشته می شود. پندار پارسی کنسرت مایستر ارکستری است که در این اجرا گروه کر شهر تهران را همراهی می کنند.
افسوس از آن همه…

افسوس از آن همه…

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.
برداشتی شاعرانه از کنسرتو ویولون اپوس ۶۱ بتهوون

برداشتی شاعرانه از کنسرتو ویولون اپوس ۶۱ بتهوون

ابدا قصد ندارم که تفسیری فنی بر این اثر بنویسم. چرا که عظمت این اثر بر هیچ کس پوشیده نیست. از آن گذشته نه جسارتش را دارم نه بضاعتش. اما این اثر چنان بر آشفته ام می کند که می خواهم احساس روحی خود را که بسیار شاعرانه است را بیان کنم.
اصول نوازندگی ویولن (III)

اصول نوازندگی ویولن (III)

توجه به چگونگی نگهداری شست چپ در حالت صحیح و نکاتی که مربوط به این انگشت و ناحیه ی متصل به آن در کف دست چپ است، همواره باید مورد توجه نوازندگان ویولون باشد.
سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (III)

سر توماس بیچام، رهبر بزرگ انگلیس (III)

در سال ۱۹۱۱ و ۱۹۱۲ ارکستر سمفونیک بیچام باله روسیِ (Ballets Russes)، سرگئی دیاگیلف (Sergei Dioghilev) را هم در باغ کاونت و در کرولوپر (Krolloper) در برلین به رهبری بیچام و پیر مونتو (Pierre Monteux)، رهبر اصلی دیوگیلوف اجرا کرد. بیچام با رهبری موسیقی جدید و پیچیده پتروشکا (Petrushka) ی استراوینسکی (Stravinsky)، در غیاب مونتو، در حالیکه فقط دو روز قبل به او خبر داده بودند، بدون هیچ تمرینی، توانست تحسین فراوانی را از آن خود سازد.
بررسی کوتاه در باب سنت و نوآوری در موسیقی ایرانی (I)

بررسی کوتاه در باب سنت و نوآوری در موسیقی ایرانی (I)

تاریخ به ما نشان داده است، نزاع بر سر سنت و مدرنیته کاری بس بیهوده بوده است. با این همه، همچنان نقش پرنگی در جامعه ما به خصوص جامعه موسیقی که بحث مورد نظر ماست، دارد. از یک سو سنت، تهی و تو خالی بودن ارزش های مدرنیته و از سوی دیگر مدرن ها، کهنه گرایی و ناکارآمد بودن سنت را به یکدیگر گوشزد می کنند.
خداوندگار سنتور (II)

خداوندگار سنتور (II)

استاد فرامرز پایور در جهت حفظ میراث موسیقی ایرانی، «رنگ شهر آشوب» که یکی از آثار قدیمی موسیقی ایرانی است را در خرداد ماه ۱۳۶۳، به نت درآورد و بعد آن را به طور کامل اجرا و ضبط کرد
انتشار «سمفونی دماوند» از شاهین فرهت

انتشار «سمفونی دماوند» از شاهین فرهت

شاهین فرهت، آهنگساز ایرانی، همواره از «سمفونی دماوند» به عنوان بهترین اثر خود نام می بُرد و چند سالی می شد که سخت در پی فراهم آوردن امکان اجرای آن بود. به ارکستر سمفونیک تهران متوسل شد ولی راه به جایی نبرد. بارها در گفت و گو با رسانه ها از نبودن امکانات برای اجرای سمفونی اش سخن گفت تا در نهایت، اجرا و ضبط آن به وسیله ارکستر جشنواره ارمنستان به رهبری سورن خانگالدیان ممکن شد.
رموز ویولن (III)

رموز ویولن (III)

در مورد چوب یک تکه هم برای صفحه زیر ویولون، در مقایسه با صفحه دو تکه که دو قطعه متقارن می باشند وبا برش از وسط واتصال آنها به یکدیگر تقارن خطوط سنی و موجها ایجاد میگردد، صحبتهای بسیاری میتوان نمود.