بداهه نواز خوب باشیم (II)

هنگامی که خسته شده اید و ایده موسیقی جدیدی در ذهن تان وجود ندارد، به موسیقی دیگران گوش دهید
هنگامی که خسته شده اید و ایده موسیقی جدیدی در ذهن تان وجود ندارد، به موسیقی دیگران گوش دهید
موسیقیدانان و نوازندگان خبره جز (Jazz) از لحاظ جسمی یا روحی چیزی بیش از شما ندارند. در واقع اینطور نیست که خداوند چیزی بیش از شما در وجود آنها قرار داده باشد. برتری آنها بر دیگر علاقمندان عادی به موسیقی آن است که با جدیت و نظم بیشتری به تمرین موسیقی می پردازند بطوریکه پس از مدتی توانایی شنیدن ایده های موسیقی در مغز و انتقال آن به انگشتان خود را بدست می آورند.

هنگامی که خسته شده اید و ایده موسیقی جدیدی در ذهن تان وجود ندارد، به موسیقی دیگران گوش دهید. اینکار علاوه بر لذت داشتن و بالابردن درک موسیقی شما، بدون آنکه متوجه شوید قدرت تخیل شما را افزایش می دهد. شما با اینکار می توانید پاسخ بسیاری از سئوالات و ابهاماتی که به هنگام بداهه نوازی یا ساخت موسیقی برایتان بوجود می آید را پیدا کنید.

کار جدی گوش دادن را باید با قطعات موسیقی نسبتآ ساده شروع کنید. قطعاتی مانند “Autumn Leaves” ،”Summertime” یا “Satin Doll” که ریتم، هارمونی و ملودی پیچده نداشته باشند. به این ترتیب شما می توانید خیلی راحت تر موسیقی را در ذهن خود ترسیم کنید و پس از آشنایی کامل با آن اقدام به بداهه نوازی روی آن نمایید.

در اینجا به نمونه تمرینهایی که بسیاری از نوازندگان جز (Jazz) کم و بیش آنها را مورد استفاده قرار می دهند اشاره می کنیم. سعی کنید آنها را در گامها و قالبهای تغییر هارمونی مختلف تمرین کنید.

• برای شروع به گرم شدن پنج نت اول گام و نیز آکورد پایه گام (اول، سوم، پنجم، هفتم، نهم) را برای تمام گام ها اجرا کنید.
• آکورد پایه را برای همه گام ها اجرا کنید.
• گام کامل را از پایه تا فاصله نهم بصورت رفت و برگشت برای گامهای مختلف تمرین کنید.
• آکوردهای هفتم را بصورت رفت و برگشت اجرا کنید (۱، ۳، ۵، ۷، ۵، ۳، ۱).
• عینآ مورد بالا را برای آکوردهای نهم نیز اجرا کنید.
• گام را تا فاصله نهم اجرا کنید و در برگشت آکورد را پایین بیایید.
• آکورد نهم را بصورت آرپژ بالا رونده اجرا کنید و در برگشت گام را اجرا کنید.
• در محدوده صوتی ساز خود چند اکتاو گام را بصورت رفت و برگشت فاصله های سوم اجرا کنید.

تمرینات بالا چیزی جز گرم کردن دست و آشنا شدن بیشتر گوش شما با هارمونی های متفاوت نیست، نباید فراموش کنید که اساس ایده موسیقی در Jazz از هارمونی بر می خیزد. حتی بزرگترین نوازندگان نیز قبل از کنسرت و اجرا تمرینهای مشابهی را انجام می دهند. ضمن آنکه اینکار ذهن نوازنده را به دنیای هارمونی میبرد و آنرا برای بداهه نوازی آماده می کند.

بنابراین اگر قرار است اجرای کنسرت داشته باشید سعی کنید روی توالی آکورد قطعاتی که می خواهید آنها را اجرا کنید، تمریناتی را که گفتیم انجام دهید. اینکار توانایی شما در بداهه نوازی روی قطعات کنسرت را بالا می برد.

مشاهده می کنید که برخلاف افکاری که معتقد هستند برای کسب مهارت در موسیقی جز (Jazz) تنها باید تمرین کرد، شما باید مطالعه هارمونی و الگوهای تمرینی آنها را نیز داشته باشید. چگونه ممکن است بدون دانستن هارمونی موسیقی Jazz اجرا کرد؟

اما از دیگر تمرینهایی که خلاقیت، دانش و توانایی شما در اجرای بداهه نوازی را بالا می برد، نوشتن (Transcription) قطعات نواخته شده توسط دیگران است. تحلیل این قطعات پس از نوشتن می تواند مزایای بسیاری برای هنرجویان موسیقی جز (Jazz) داشته باشد، مثلآ :

• شناخت اینکه قطعات در چه گامی شروع می شوند و چگونه تغییر گام می دهند.
• ملودی ها از کدام نت گام شروع می شوند و به کدام نت گام ختم می شوند.
• آیا حرفه ای ها اصولآ در طیف صوتی بزرگ موسیقی می سازند یا در طیف کوچک.
• تغییرات هارمونی که موسیقیدانان حرفه ای در کارهای خود بکار می برند چگونه است.
• در ملودی های آنها از نتهای آکورد چگونه استفاده می شود.
• نحوه استفاده از نتهای کروماتیک در یک گام چگونه است.
• آیا موسیقی تنها تعدادی ملودی است یا جریانی است که ابتدا، میانه و انتهایی دارد که نمی تواند جز آن باشد.
• آیا آنها از بلوز هم در موسیقی خود استفاده می کنند.
• چه قسمتهایی از موسیقی (هارمونی، ملودی و ریتم) تکرار می شود.
• و …

بنابراین مشاهده می کنید که صرف نوازندگی و تمرین نمی تواند مهارت های شما در بداهه نوازی را بالا ببرد، بلکه در کنار آنها شما نیاز به مطالعه، تفکر و تحلیل کارهای دیگران نیز دارید. کلام آخر اینکه بداهه نوازی تنها یک مهارت نوازندگی نیست بلکه به مهارت و خلاقیت های ذهنی و علمی هم نیاز دارد.

2 دیدگاه

  • حمیدرضا
    ارسال شده در مرداد ۱۱, ۱۳۸۵ در ۱۰:۱۳ ب.ظ

    تمرین تمرین تمرین تمرین تمرین تمرین این راحل حل نهایی است.

  • مهران
    ارسال شده در مرداد ۱۴, ۱۳۸۵ در ۹:۴۳ ق.ظ

    بسیار کاربردی و خوب بود، اما متاسفانه اغلب ما چنین اراده رو نداریم و می خواهیم با تمرین و وقت کم به این حد و اندازه ها برسیم، همین باعث میشه که جز تلف کردن وقت نتیجه ای نداشته باشه.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کتاب «موسیقی ایرانی در شعر سایه»

«سایه» در دوره‌ای از موسیقی ایران تأثیرگذار بوده است. این تأثیرگذاری می‌تواند موضوع مقاله‌ای تحلیلی-انتقادی باشد. چنین پژوهش‌هایی نه تنها در مورد سایه بلکه در مورد دیگر هم‌دوره‌هایش نیز باید صورت گیرد (که به هر دلیل هنوز انجام نشده). سایه با موسیقی دستگاهی نیز در حد یک موسیقی‌دوستِ بسیار پیگیر که معاشرت‌هایی با اهالی این موسیقی داشته، آشنایی‌هایی دارد. از مجموع صحبت‌های او در منابع مختلف چنین برمی‌آید که این آشنایی، علمی و چندان عمیق نیست و بالطبع شامل داده‌هایی درست و غلط از دیده‌ها و شنیده‌هاست (مانند بیگجه‌خانی را شاگرد درویش‌خان دانستن! و موارد دیگر). واژگانِ موسیقایی نیز در شعرِ او فراوان‌اند.

نظر من، نظر شما، نظر او

خیلی پیش می‌آید که در واکنش به یک نقد بشنویم؛ «این نظر نویسنده است». آیا تا به‌حال دقیقاً فکر کرده‌ایم که چنین جمله‌ای یعنی چه؟ کسی که این جمله را می‌گوید درواقع دارد اعتبار حکم‌های درون نقد را زیر سؤال می‌برد. می‌گوید آنها از جنس «نظر شخصی» هستند. اولین مفهومی که از نظر شخصی به ذهنمان می‌آید چیزی است مثل این جمله «قورمه‌سبزی خیلی خوب است». این «نظر» گوینده است درباره‌ی یک غذا. آنجا «شخصی» بودنش معلوم می‌شود که یک نفر دیگر پیدا می‌شود و درست برعکسش را می‌گوید و ما هم راهی پیدا نمی‌کنیم که بگوییم کدام درست گفته. فقط می‌توانیم بگوییم با اولی موافقیم یا با دومی. یعنی وابسته به «شخص» گوینده یا شنونده است.

از روزهای گذشته…

گزارشی از برنامۀ «بررسی آثار محمد سعید شریفیان»

گزارشی از برنامۀ «بررسی آثار محمد سعید شریفیان»

جمعه یکم خرداد ۱۳۹۳، فرهنگسرای ارسباران میزبان برنامه‌ای بود که به همت باشگاه موسیقی ارسباران برگزار شد. بررسی آثار محمد سعید شریفیان، یکی از آهنگسازان با سابقۀ کشور هدف این برنامه بود و در آن سعی شده بود تا از طریق نمایش فیلم، اجرای زنده و بحث و گفتگو، تعدادی از این آثار معرفی و مورد تحلیل قرار گیرند.
مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

مروری بر اجرای «چند شب دو نوازی همساز»

کمبود یا نبود رپرتوار معتبر و تحسین‌شده اولین چیزی است که پس از سه نوبت کنسرت (در دو شب) با عنوان «چند شب دونوازی همساز» در خاطر می‌مانَد. گویی مهم‌ترین حکمت چنین کنسرت‌هایی بازنمودن جای خالی است و انگشت گذاشتن بر ناداری ما. رپرتوار کم‌شمار به جای خود، اغلب اجراها بیش از آن، در حکم تاباندن نور بر فقدان یا ناآشنایی با تکنیک‌های آفرینش همنوازانه (یا همان فن تصنیف‌کردن همساز) در موسیقی کلاسیک ایرانی بودند. آنها به درجات پیام می‌دادند؛ برخلاف تکنوازی که خواه به صورت بداهه خواه به صورت ازپیش‌ساخته، مجموعه‌ای از فن‌هایش نزد موسیقیدانان ما کاملا درونی شده و گاه به بیان لفظی نیز درآمده، هم‌نوازی حتا به قدر کافی تجربه هم نشده است. و این پیام تا حدودی درست است اما فقط تا حدودی.
تاخیر در اجرای کنسرتهای استونز

تاخیر در اجرای کنسرتهای استونز

ستاره های افسانه ای موسیقی راک گروه رولینگ استونز برنامه اجراهای زنده خود در کشورهای اسپانیا، بلژیک، روسیه، فرانسه و ایتالیا را تغییر می دهند. قرار است تور “A Bigger Bang” در جولای از سر گرفته شود.
گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (III)

گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (III)

گوگسل باکتاگیر (Baktagir Göksel) هم نوازنده ی بسیار عالی و نیز آهنگساز فوق العاده خوبی است. همچنین افرادی مثل آیتاچ دوگان (Doğan Aytaç) (که شیوه و سبک متفاوت خود را در نوازندگی آرپژ ها و نحوه ی بازی کردن با مضراب دارد( از دیگر قانون نوازان برجسته‌ی ترک می توان از هلیل کارادومان (Halil Karaduman)، طاهیر آیدوغدو (TahirAydoğdu) و هاکان گنگور (hakangüngör) نام برد.
بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

برونو نتل و کارول بابی راکی نیز در مقاله‌ی ارزشمند خود با عنوان «روابط درونی میان اجزای دستگاه شور»، گوشه‌های اصلی این دستگاه را در سه بلوک گنجانده‌اند که این بلوک‌بندی بر اساس نحوه‌ی توزیع گوشه‌های اصلی مشترک در ردیف‌ها (هجده نمونه ردیف مورد استفاده در این پژوهش) بنیان نهاده شده‌است.
نگاهی به اپرای مولوی (XIV)

نگاهی به اپرای مولوی (XIV)

مولانا حرف آخر را می زند: «صواب اندیش می گوید که ترک عشق خوبان کن، من این کار خطا هرگز کنم؟ عقل این قدر دارم»* گذشته از کژتابی ای که در «عقل این قدر دارم» به گوش می رسد، آهنگسازی این بخش یکی از نقاط برجسته اپرای مولوی است. ظهور ناگهانی شمس در لحظه آمدن این بیت: «خیال روی شمس الدین، مرا تا مونس جان شد…» و انقلابی که در ارکستر از پدال همان آکوردLa – Re – La – Si b – Do – Re با اجرای ملودی های کوتاه ویولونها در پاسخ به آواز، روی می دهد، شنونده را مجذوب این صحنه درخشان می کند.
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (I)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (I)

چندی پیش به بهانه انتشار یک فایل تصویری از اجرای موسیقی ایرانی با سازی ابداعی («دل و دل» طراحی شده توسط محمدرضا شجریان)، بحثی در یکی از صفحه های فیس بوک پیش آمد که تبدیل به گفت و شنودی طولانی شد. پس از اتمام این بحث بعضی از دوستان تقاضا کردند که این نوشته در سایت باز نشر شود و امروز اولین قسمت این گفت و شنود را که پس از تغییرات و ویرایشی کلی آماده شده است می خوانید. به دلیل اجازه نداشتن از دوستانی که در بحث شرکت کرده اند و انتشار خصوصی این نوشته در جمع دوستان در یک صفحه شخصی، نام هیچ کدام از طرف های گفتگو در این نوشته نمی آید و تنها به جای نام دوستان «الف» و «ب» نوشته می شود و بخشهایی از نوشته های دوستان که به دلیل انتشار در سایت تغییر یافته است در (…) و “” نمایش داده می شود. برای مشخص تر شدن دو طرف بحث، نوشته های دوستان بر زمینه خاکستری و نوشته های نگارنده، در زمینه سفید نمایش پیدا می کند.
منا: از دوره سلامت رضا محجوبی، اثری در دسترس نیست

منا: از دوره سلامت رضا محجوبی، اثری در دسترس نیست

رضا محجوبی در واقع بر نوازندگان بعد از خودش هم موثر بوده است مثلا در نوازندگی استاد پرویز یاحقی؛ در واقع در دو صفحه که باعث اشتهار ایشان بود، استاد یاحقی دو اثر از رضا محجوبی اجرا کرده اند و در نوبت های اول انتشار نوشته شده است: «به یاد رضا محجوبی» و در واقع آثار، ساخته رضا محجوبی هستند که توسط پرویز یاحقی بازنوازی شده اند؛ البته با تغییراتی به سلیقه خودشان ولی ملودی از رضا محجوبی است. به نوعی این موسیقیدان در عین نبوغ و در واقع مایه ای که داشته اند، مهجور مانده و یک دلیل بخاطر جنونی است که به ایشان عارض می شود و کسالت روحی که بوجود می آید و بعد از یک دوره درمان و گذشت یکی دو سال، متاسفانه این بیماری ایشان را تا آخر عمر درگیر می کند، بعد در همان حدود سال های ۱۳۰۶، صفحاتی که از موسیقیدان های مختلف به جا مانده به وفور در ابتدا یا انتهای کارها، اثری از رضا محجوبی بازنوازی شده است و این نشان می دهد که او چقدر محبوبیت داشته حتی در لوح فشرده همراه کتاب دوم، یک نمونه فنوگراف هست (و توضیح اینکه فونوگراف قدیمی ترین سیستم ضبط صدا است که روی استوانه های مومی صدا را در طول مدت ۲ تا ۳ دقیقه ضبط می کرده و اختراع ادیسون بوده است) نمونه ای وجود دارد مربوط به سال ۱۳۰۶ که خواننده ای اثری را دارد زمزمه می کند که آن هم ملودیش از رضا محجوبی است و نشان می دهد که چقدر آثار رضا محجوبی در دوره خودش مقبول و محبوب بوده است ولی خوب طرز زندگی ایشان و سرانجام زندگی ایشان که به جنون می رسد، شاید که سایه می ندازد به آن همه آثار زیبا که خلق کرده و کمتر باعث درخشش و شنیده شدن نواخته هایش شده است.
مازورکا یادآور مقاومت مردم لهستان

مازورکا یادآور مقاومت مردم لهستان

Mazur یا Mazurek که در زبان انگلیسی به آن Mazurka گفته می شود اسامی عمومی هستند برای مجموعه ای از رقص های محلی در لهستان که بصورت سه ضربی اجرا می شوند. ریشه این رقصها به دشتهای مازویا (Mazovia) در اطراف ورشو بر می گردد. در زمانهای قدیم مردم شهرهای بزرگ در لهستان بخصوص ورشو، Mazurs نامیده می شدند و به همین جهت رقص آنها Mazur نامیده می شد. اما همانطور اشاره شد اغلب مردم در سایر نقاط جهان از این سبک رقص یا موسیقی به نام مازورکا یاد می کنند. این لغت – مازورکا – برای اولین بار در سال ۱۷۵۲ در یکی از دیکشنری های معروف آلمان منتشر شد و از آن موقع به بعد اصطلاحی متداول در هنر و بخصوص موسیقی شد.
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XIII)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XIII)

مهم‌ترین نکته در مصداق‌دادن به عبارت تصحیح برای این کتاب اینکه من از جملات خود این ردیف برای همه تصحیحش استفاده کرده‌ام. همان‌طور که می‌دانیم، خیلی از جملات در خیلی از گوشه‌ها تکرار می‌شود ولی مهدیقلی هدایت جمله‌ای را که در دو سه گوشۀ مختلف تکرار شده به دو سه صورت مختلف نوشته است. مثلاً در یک جا با سه‌لاچنگ نوشته و در جای دیگر با دولاچنگ؛ در جایی نت‌ها را به هم متصل کرده و در جای دیگر همان‌ها را از هم جدا کرده است. من فکر می‌کنم چون انسان خیلی دقیقی بوده اشتباه نکرده است، بلکه به قطعیتی نرسیده است که به کدام صورت یک جمله را بنویسد و وقتی می‌دیده یک جمله دارد تکرار می‌شود آن‌را به‌صورت جدیدی می‌نوشته و مطمئن نبوده که کدام است، ولی هر دو صورت را نوشته است.