نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (II)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
در این نوشته به دلیل نداشتن اجازه برای انتشار دست‌نوشته زنده یاد فرامرز پایور، تنها به تشریح قسمت‌هایی از آن خواهم پرداخت.

در اینجا لازم است به دو مشکلی که در پارتیتورنویسی این «دست‌نوشته» وجود دارد بپردازیم:
الف) عدم نت‌نگاری کامل بخش سه‌تار:
پارت سولوی سه‌تار این قطعه پیشتر توسط احمد عبادی نواخته شده بوده و در کنسرت و ضبط نیز قرار بوده است که او تنها این قسمت را موبه‌مو مانند اجرای گذشته خود بنوازد؛ ضمنا این هنرمند با خط نت آشنایی نداشته و همین امر سبب شده که نت سه‌تار تنها در قسمت‌هایی نوشته شود که نوازندگان گروه تقابل خود را با سولیست می‌بینند.

ب) مشخص نشدن رجیستر سازها:
در نت دست‌نوشته فرامرز پایور، هر گروه روی یک خط نوشته شده است، بدون توجه به این که بعضی از سازها ممکن است آن نت مشخص را در وسعت خود نداشته باشند. البته این نت بیشتر جنبه‌ی یادآوری ملودی اجرایی آنها را داشته و فرکانس و رجیستر نهایی به صورت حضوری در تمرین و ضبط، مشخص می‌شده است. در پارتیتورنویسی این اثر با توجه به وجود فیلم و فایل صوتی، بخش‌هایی وجود داشت که رجیستر دقیق سازها مشخص نبود و به همین دلیل با تجربه شخصی نگارنده از اجرای این اثر، محلی مناسب برای اجرای آن نغمه در نظر گرفته شد.
تاریخچه اثر
احمد عبادی قطعه‌ای از ساخته‌های خود را در دستگاه ماهور به اجرا در می‌آورد که این قطعه اشاره‌هایی به گوشه های درآمد، داد، شکسته، دلکش، اصفهانک داشته است. عبادی مطابق سنت اجرایی‌اش، بخش‌هایی را به اجرای بداهه نوازی و اجرای آوازی می‌پرداخته است که در این قطعه هم این رویه وجود داشته است. تاریخ ساخته شدن این قطعه توسط احمد عبادی دقیقا مشخص نیست.

فرامرز پایور طرح آهنگسازی بر اساس این قطعه را ریخته و در ۲۷ دی ماه سال ۱۳۵۴ در کنسرتی در سالن بزرگ تالار رودکی (تالار وحدت فعلی) در برنامه‌ای با عنوان «بزرگداشت استاد احمد عبادی» این قطعه را به اجرا می‌گذارد که امروز نسخه تصویری آن نیز موجود است، همینطور به صورت جداگانه، این اثر را با تغییرات اندکی در موسیقی و سازهای آن در استودیو، ضبط صوتی می‌کند.

نوازندگانی که در نسخه صوتی این اثر همکاری داشته‌اند: احمد عبادی سولیست سه‌تار، فرامرز پایور نوازنده سنتور، هوشنگ ظریف نوازنده تار، حسن ناهید نوازنده نی، رحمت الله بدیعی نوازنده ویولون، پروین شکالور نوازنده ویولون، پروین صالح نوازنده ویولون، حسین فرهادپور نوازنده ویولا، حسن منوچهری نوازنده عود، محمد دلنوازی نوازنده رباب، محمد اسماعیلی نوازنده تنبک هستند.

بیوگرافی مصنفان
زندگی نامه احمد عبادی و فرامرز پایور بارها و بارها منتشر شده است ولی در این نوشته فقط به موضوعاتی پرداخته می شود که به نوعی در بررسی ما نقش خاصی بازی می کند:
الف) میزان تسلط فرامرز پایور به تکنیک های چند صدایی موسیقی غربی و آشنایی با سه‌تار:
در زندگی‌نامه فرامرز پایور ذکر شده که وی سال‌ها زیر نظر حسین دهلوی و امانوئل ملیک اصلانیان به تحصیل دروس تئوری موسیقی و آهنگسازی پرداخته است. تسلط پایور به علم هارمونی به حدی بود که او یک جزوه هارمونی نیز تهیه کرد که به صورت کپی در اختیار بعضی از شاگردان وی قرار دارد، این جزوه مربوط به آموخته‌های او از هارمونی کلاسیک غربی است.

فرامرز پایور در هیچ بیوگرافی رسمی از خود، درباره آشنایی به نوازندگی سه‌تار سخنی نگفته است. اینکه آیا او سه‌تار را از استادش ابوالحسن صبا آموخته بوده یا از پدرش یا فرد دیگری در هاله ای از ابهام است ولی همنشینان او از نواختن سه‌تار توسط او خاطراتی نقل می‌کنند.

در «قطعه‌ای در ماهور» بخش‌هایی که برای همنوازی سه‌تار و ارکستر در نظر گرفته شده، به صورتی تصنیف شده که تا حد امکان واخوان‌های، سه‌تار باعث به هم ریختگی چند صدایی در ارکستر نشود و بخش‌هایی هم به دستور آهنگساز، تکنواز به صورت تک سیم با ارکستر می‌نوازد. رعایت این موارد نشان می‌دهد که آهنگساز با علم بر خصوصیات سه‌تار و مخصوصا سبک نوازندگی احمد عبادی به تصنیف این قطعه پرداخته است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مغالطات ایرانی – اجرای جهانی

یکی از مهمترین معیارهای سنجش کیفیت یک اثر موسیقایی در فضای موسیقی کلاسیک، اجرای چندین باره یک اثر توسط گروه ها و ارکستر های مختلف در اعصار مختلف است. این اعتقاد در بعضی از جوامع مثل کشور ما چنان همه گیر و جا افتاده شده است که به عنوان تنها معیار سنجش کیفیت یک اثر موسیقی کلاسیک به حساب می آید.

تور اروپایی کر فلوت تهران منتشر می شود

کر فلوت تهران (TCF) به سرپرستی فیروزه نوائی و رهبری سعید تقدسی مجموعه کنسرت هایی را در شهرهای زوریخ، فلدکیرش، گراتس و وین در روزهای ۲۳ تا ۲۸ مارچ به روی صحنه بردند و همچنین قرار است سی دی این کنسرت به زودی به انتشار برسد. فیروزه نوایی سرپرست کر فلوت تهران درباره این برنامه می گوید: فراهم کردن مقدمات برگزاری تور اروپاییِ کر فلوت تهران شش ماه طول کشید و ما در ماه مارچ وارد اروپا شدیم و ۱۲ روز در اروپا بودیم و در شهرهای زوریخ، فیلدکیرش، گراتس و وین به روی صحنه رفتیم. گرفتن ویزا و دعوت نامه ها هر کدام مشکلات زیادی داشت ولی به نتیجه رسید و اعضای کر در ۲۹ اسفند به اروپا آمدند و عید را اینجا جشن گرفتیم و تمرینات را شروع کردیم. در این کنسرت ها پیام تقدسی و کیان سلطانی با ویولنسل و نینا کلینار با ساکسوفن همگی یک کنسرتو از ویوالدی را در هر کنسرت اجرا کردند. در شب آخر نیز رضا ناژفر به عنوان سولیست کر فلوت را همراهی کرد. در یکی از شب ها نصیر حیدریان راستی رهبر ایران و استاد دانشگاه گراتس اتریش به صورت افتخاری بخشی از کنسرت را رهبری کرد.

از روزهای گذشته…

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

در اجراهای دیگر مانند ردیف آوازی محمود کریمی به شور بم هم اشاره می شود که «درآمد خارا » نام دارد. اما اگر اینجا هم «تجزیه» کنیم، می بینیم که ارزش صدا هادر شور بم، کمتر از صدا های اصلی در فاصله فا تا دو است.
برای علیرضا خورشید فر، هنرمندی که سایه ای بلند داشت

برای علیرضا خورشید فر، هنرمندی که سایه ای بلند داشت

از هنگامیکه موسیقی ما در این شش دهه اخیر، بیشتر به جانب موسیقی ارکسترال و چند صدایی (پلی فونیک) تمایل یافت و سعی داشت تا لایه ها و مفاهیم تازه ای را در موسیقی به ذهن و ضمیر مخاطب تشنه ادراکی عمیق تر از هنر بود، منعکس نما ید، هنرمندانی با دانش و توان لازم با این راه گام نهادند و با خلاقیت هایی هنر موسیقی ماندگاری بخشیدند.
حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (I)

حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (I)

سالیان درازی بود که این بیت حافظ من را به خود مشغول داشته بود! از خود می‌پرسیدم که این خلوت چگونه است که انس با آن، به تجمع یاران می‌ماند؟ چگونه می‌توان در خلوتی بود که سرشار از انس با یاران است؟
آنتونیو استرادیواری

آنتونیو استرادیواری

آنتونیو استرادیواری لوتیه‌ای بود از اهالی ایتالیا. لوتیه واژه‌ای است مشتق از نام ساز لوت و به سازنده سازهای زهی گفته می‌شود. استرادیواری تقریبا همه نوع ساز زهی می‌ساخت و از او تعدادی ویولن، ویولا، ویولنسل، گیتار و حتی یک هارپ به یادگار مانده که همه از نفیس‌ترینهای نوع خود به شمارند. بی‌دلیل نیست که او را باارزش‌ترین سازساز دانسته‌اند.
مفهوم تنالیته ، قسمت دوم

مفهوم تنالیته ، قسمت دوم

در مطلب قبل (مفهوم تنالیته ، قسمت اول) راجع به تونالیته در نقاشی صحبت کردیم و با آوردن چند مثال و مقایسه موسیقی با نقاشی سعی کردیم احساس تنال بودن یک نقاشی را تعریف کنیم. اینکه نقاشی باید از زوایای مختلف مرکزیت داشته باشد، اینکه در یک کار تنال نمی توان برای کشیدن صورت یک فرد، بینی را از بغل کشید و چشمها را از جلو و … یا در نورپردازی، رنگ و … در این مطلب سعی خواهیم کرد به مفهوم نبود تنالیته در نقاشی اشاره کنیم تا در مطالب بعدی بتوانیم درک بهتری از تنالیته در موسیقی بدست بیاوریم.
طراحی وب سایت

طراحی وب سایت

گروه طراحان «هفت رنگ آسمان»، قصد دارد با تخفیفی ویژه هنرمندان، به طراحی وب سایت بپردازد.
دخترم، بوی فرار می آید (I)

دخترم، بوی فرار می آید (I)

مهاجرت در گذشته بسیار کند تر از امروز انجام می گرفت. اما اکنون به علت فجایع سیاسی و انسانی گاه چند میلیون انسان از جایی به جایی دیگر کوچ می کنند و از این جهت نیز عوارضی را به وجود می آورند. در گذشته مهاجرت های قومی در طی چند سده اتفاق می افتاد و به چشم هم نمی آمد و این چنین کوچ هایی گاه مبدل به جنگ های بسیار کند بطئی آرامی می شد و جوامع نیز آن را به یک تجربه ی تاریخی مبدل می کردند و نتایج اش هم این بود که این نوع تغییر به یک سنت بدل می گشت. سنت هایی چون صلح، جنگ، توافق ها و قراردادهای اجتماعی و… همه ی این ها در طی یک فرآیند رخ می داد تا این که یک مهاجر بتواند مبدل به یک شهروند درجه ی دو و شاید هم درجه ی یک بشود. مانند سیاه پوستان در آمریکا.
اسلامی: از هر گروه موسیقی باید حمایت کرد

اسلامی: از هر گروه موسیقی باید حمایت کرد

در روزهای ۵ و ۶ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۲۱، گروه کر شهر تهران در تالار رودکی، همراه با آثاری از آهنگسازان غربی به اجرای آثار سه آهنگساز ایرانی پرداخت. یکی از آهنگسازان این کنسرت امیر اسلامی بود. وی استاد دانشگاه در رشته آهنگسازی و نوازنده نی است، با او درباره این برنامه به گفتگو نشسته ایم:
احمدیان: پدرم اشتباه کرد!

احمدیان: پدرم اشتباه کرد!

همزمان با پایان جنگ در سال ۱۳۶۷، تصویری میهمان خانه های ایرانیان خسته از جنگ شد که تا امروز در خاطر بسیاری مانده است. جوانی خوش چهره و خوش صدا که برنامه ای از ارکستر سمفونیک صدا و سیما را معرفی و با عوامل آن برنامه مصاحبه می کرد؛ این جوان خود از اعضای ارکستر سمفونیک تهران و به گفته اهالی فن، از با استعدادترین هنرمندان فاگوت نواز جوان آن روزگار بود؛ محمدرضا احمدیان… محمدرضا احمدیان در اواسط دهه ۶۰ از ارکستر سمفونیک تهران به ارکستر صدا و سیما پیوست و در این سازمان بود که فعالیت های خود را در زمینه آهنگسازی آغاز کرد. زمانی که هنوز به دهه سوم زندگی خود نرسیده بود به مقام معاونت موسیقی سازمان صدا و سیما رسید (۱) که آنزمان مدیریت موسیقی این سازمان با دکتر بهمن ریاحی، پدیده آهنگسازی آن دوران بود. شاید درخشان ترین دوران موسیقایی رادیو پس از انقلاب، مربوط به دوره مدیریت دکتر ریاحی در این سازمان باشد.
«رویای شیرین»

«رویای شیرین»

با سازی که دارید با تمپویی حدود ۱۲۰ همین دوتا میزانی را که در این نوشته آمده است را تکرار کنید. جالب است نه؟ نتیجه زیبایی بدست می آید.