نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (II)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
در این نوشته به دلیل نداشتن اجازه برای انتشار دست‌نوشته زنده یاد فرامرز پایور، تنها به تشریح قسمت‌هایی از آن خواهم پرداخت.

در اینجا لازم است به دو مشکلی که در پارتیتورنویسی این «دست‌نوشته» وجود دارد بپردازیم:
الف) عدم نت‌نگاری کامل بخش سه‌تار:
پارت سولوی سه‌تار این قطعه پیشتر توسط احمد عبادی نواخته شده بوده و در کنسرت و ضبط نیز قرار بوده است که او تنها این قسمت را موبه‌مو مانند اجرای گذشته خود بنوازد؛ ضمنا این هنرمند با خط نت آشنایی نداشته و همین امر سبب شده که نت سه‌تار تنها در قسمت‌هایی نوشته شود که نوازندگان گروه تقابل خود را با سولیست می‌بینند.

ب) مشخص نشدن رجیستر سازها:
در نت دست‌نوشته فرامرز پایور، هر گروه روی یک خط نوشته شده است، بدون توجه به این که بعضی از سازها ممکن است آن نت مشخص را در وسعت خود نداشته باشند. البته این نت بیشتر جنبه‌ی یادآوری ملودی اجرایی آنها را داشته و فرکانس و رجیستر نهایی به صورت حضوری در تمرین و ضبط، مشخص می‌شده است. در پارتیتورنویسی این اثر با توجه به وجود فیلم و فایل صوتی، بخش‌هایی وجود داشت که رجیستر دقیق سازها مشخص نبود و به همین دلیل با تجربه شخصی نگارنده از اجرای این اثر، محلی مناسب برای اجرای آن نغمه در نظر گرفته شد.
تاریخچه اثر
احمد عبادی قطعه‌ای از ساخته‌های خود را در دستگاه ماهور به اجرا در می‌آورد که این قطعه اشاره‌هایی به گوشه های درآمد، داد، شکسته، دلکش، اصفهانک داشته است. عبادی مطابق سنت اجرایی‌اش، بخش‌هایی را به اجرای بداهه نوازی و اجرای آوازی می‌پرداخته است که در این قطعه هم این رویه وجود داشته است. تاریخ ساخته شدن این قطعه توسط احمد عبادی دقیقا مشخص نیست.

فرامرز پایور طرح آهنگسازی بر اساس این قطعه را ریخته و در ۲۷ دی ماه سال ۱۳۵۴ در کنسرتی در سالن بزرگ تالار رودکی (تالار وحدت فعلی) در برنامه‌ای با عنوان «بزرگداشت استاد احمد عبادی» این قطعه را به اجرا می‌گذارد که امروز نسخه تصویری آن نیز موجود است، همینطور به صورت جداگانه، این اثر را با تغییرات اندکی در موسیقی و سازهای آن در استودیو، ضبط صوتی می‌کند.

نوازندگانی که در نسخه صوتی این اثر همکاری داشته‌اند: احمد عبادی سولیست سه‌تار، فرامرز پایور نوازنده سنتور، هوشنگ ظریف نوازنده تار، حسن ناهید نوازنده نی، رحمت الله بدیعی نوازنده ویولون، پروین شکالور نوازنده ویولون، پروین صالح نوازنده ویولون، حسین فرهادپور نوازنده ویولا، حسن منوچهری نوازنده عود، محمد دلنوازی نوازنده رباب، محمد اسماعیلی نوازنده تنبک هستند.

بیوگرافی مصنفان
زندگی نامه احمد عبادی و فرامرز پایور بارها و بارها منتشر شده است ولی در این نوشته فقط به موضوعاتی پرداخته می شود که به نوعی در بررسی ما نقش خاصی بازی می کند:
الف) میزان تسلط فرامرز پایور به تکنیک های چند صدایی موسیقی غربی و آشنایی با سه‌تار:
در زندگی‌نامه فرامرز پایور ذکر شده که وی سال‌ها زیر نظر حسین دهلوی و امانوئل ملیک اصلانیان به تحصیل دروس تئوری موسیقی و آهنگسازی پرداخته است. تسلط پایور به علم هارمونی به حدی بود که او یک جزوه هارمونی نیز تهیه کرد که به صورت کپی در اختیار بعضی از شاگردان وی قرار دارد، این جزوه مربوط به آموخته‌های او از هارمونی کلاسیک غربی است.

فرامرز پایور در هیچ بیوگرافی رسمی از خود، درباره آشنایی به نوازندگی سه‌تار سخنی نگفته است. اینکه آیا او سه‌تار را از استادش ابوالحسن صبا آموخته بوده یا از پدرش یا فرد دیگری در هاله ای از ابهام است ولی همنشینان او از نواختن سه‌تار توسط او خاطراتی نقل می‌کنند.

در «قطعه‌ای در ماهور» بخش‌هایی که برای همنوازی سه‌تار و ارکستر در نظر گرفته شده، به صورتی تصنیف شده که تا حد امکان واخوان‌های، سه‌تار باعث به هم ریختگی چند صدایی در ارکستر نشود و بخش‌هایی هم به دستور آهنگساز، تکنواز به صورت تک سیم با ارکستر می‌نوازد. رعایت این موارد نشان می‌دهد که آهنگساز با علم بر خصوصیات سه‌تار و مخصوصا سبک نوازندگی احمد عبادی به تصنیف این قطعه پرداخته است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

از روزهای گذشته…

هربرت هانکوک

هربرت هانکوک

هربرت هانکوک (Herbert Jeffrey Hancock) در تاریخ ۱۲ آوریل سال ۱۹۴۰ در شیکاگو آمریکا بدنیا آمد. وی یکی از برجسته ترین پیانیست ای سبک جز میباشد که همانند همتای دیگرش چیکوریا تاثیر بسیار زیادی بر موسیقی و نوازندگی جز داشته اند و همچنین جوایز بسیاری را در عرصه های بین المللی از آن خود نموده است.
فخرالدینی: دهلوی مرا معلم هنرستان کرد

فخرالدینی: دهلوی مرا معلم هنرستان کرد

در آن زمان آقای تجویدی ردیف میرزا عبدالله را در محضر حاج آقا محمد ایرانی مجرد یاد گرفته بود و آنها را نت نویسی می‌کرد و من از روی نوشته‌های آقای تجویدی رونویسی می‌کردم. حدود سه سال هم نزد آقای تجویدی بودم که برای من مفید بود و از طرز کارشان بسیار استفاده کردم و برایم دوران خوبی بود. جالب اینجاست که من قصد تحصیل در رشته پزشکی یا مهندسی کشاورزی داشتم و عازم خارج بودم. حدود سال ۱۳۳۸ بود که من دیپلم خود را از مدرسه دارالفنون گرفته بودم ولی در تمام مدتی که شاگرد مدرسه دارالفنون و مدرسه علامه قزوینی بودم با موسیقی سروکار داشتم و از دبیرستان که بیرون می‌آمدم و برای مطالعه کتابهای موسیقی به کتابخانه ملی می‌رفتم.
آسیب شناسی پروژه مدرنیته در جهان سوم

آسیب شناسی پروژه مدرنیته در جهان سوم

اولین و مهمترین خاصیت نظریه مدرنیته به تایید و تصریح اکثر منتقدان ایجاد شفافیت بیشتر و از میان برداشتن ابهام در مناسبات گذشته است (البته بدون در نظر گرفتن این موضوع که در واقع تا چه حد به این موضوع نزدیک می‌شود) و درست در همین نکته است که اولین تعارضات با محیط فرهنگی در جهان سوم آغاز می‌شود.
آلبوم فراموش شده پینک فلوید

آلبوم فراموش شده پینک فلوید

خواه از موسیقی پینک فلوید لذت ببرید و خواه از آن متنفر باشید، هیچ شکی نداشته باشید که نام گروه پینک فلوید در سراسر جهان شناخته شده است و تنها شاید نام گروهی مانند بیتلز بتواند با نام پینک فلوید رقابت داشته باشد.
نباید نگران بود (I)

نباید نگران بود (I)

ابتدا قرار بود این نوشته یک گفتگوی مکتوب با «مهدی میرمحمدی» باشد و در ویژه نامه ی کنسرت سیمرغ به چاپ برسد. پس از آن که پرسش را فرستادند و من در قالب گفتگو پاسخ دادم بنا به صلاحدید همکاران، شکل نهایی یک یادداشت یافت. به دلیل مکتوب بودن مصاحبه و نیز انتشار نهایی آن به شکل یادداشتی از قلم من متن در گفتگوی هارمونیک به نام منتشر شده و نه چنان که رسم است، به نام گفتگو کننده.
دومینانت های دوم

دومینانت های دوم

همانگونه که شاید از اسم این موضوع مشخص باشد بنا به تعریف در موسیقی آکورده های درجه پنجم از درجه پنجم یک گام را دومینانت دوم یا Secondary Dominant می گوییم. بنابراین اگر در گام دو ماژور باشیم دومینانت اول G7 می شود و دومین دومینانت، دومینانت همین آکورد (G7)، یعنی آکورد D7 خواهد بود.
گفتگو با علی صمدپور (VI)

گفتگو با علی صمدپور (VI)

ببینید؛ من می گویم برای نوازنده شدن آیا فقط باید روزی ۸ ساعت ساز زد؟ آنچه محقق می‌شود هنر است؟ آدمی که امروز نگاه گسترده‌ای به جهان ندارد یا به اندازه‌ی خودش رمان نخوانده، فیلم ندیده، روانشناسی نخوانده، چه می‌خواهد بگوید؟ مسأله زاویه دید است. چه چیز در شما منجر به تولید می‌شود؟ فروش و شهرت یا کشف در موسیقی؟ یا استنتاجی از روابط انسانی‌تان؟
آرت تاتوم

آرت تاتوم

آرت تاتوم (Art Tatum) در ۱۳ اکتبر ۱۹۰۹ در تولدو (Toledo) اوها یو متولد شد و علی رغم آنکه از یک چشم نا بینا بود نواختن جاز پیانو را آغاز کرد و آنرا تا زمانی که زنده بود ادامه داد. از یک خانواده علاقه مند و اهل موسیقی برخاسته بود و هنگامی که جوانترهای فامیل در مدرسه موسیقی تولدو تمرینات فرمال موسیقی انجام میدادند، او به تنهایی تمرین می کرد. معلمش به سرعت متوجه استعداد و توانایی خارق العاده وی در موسیقی شد و تلاش کرد تا او را به جلو هدایت کند و موجبات پیشرفت او را فراهم آورد. تا شاید بتواند آرت را در جمع نوازندگان پیانوی کلاسیک جای دهد!
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VII)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VII)

مولفان در این باره می‌گویند: «ایده‌ی این کتاب درخلال تجربه‌ی تدریس به دانشجویان موسیقی (کارشناسی و تحصیلات تکمیلی) پدیدار شد.» (Beard &Gloag 2005: VIII)و پی‌آمد آن هدف کتابشان را چنین اعلام می‌کنند: «هدف این کتاب فراهم ساختن سلسله‌ای از ایده‌ها برای بحث و بررسی بیشتر است […] بنابراین تلاش کرده‌ایم تا آنجا که ممکن است نسخه‌های جدید متن‌ها را استفاده کنیم که احتمالا خواننده به آنها دسترسی دارد. […] امیدواریم نقطه‌ی آغاز تماسی را شکل بدهیم که از طریق آن راهی به سوی دیگر متن‌های اصلی و مفاهیم مرتبط در پیش گرفته شود.» (Beard &Gloag 2005: IX) روشن است که وقتی حوزه‌ی استفاده‌کنندگان با این دقت تعیین شده باشد جهت دادن به متن و مسائل بعدی نیز آسان‌تر صورت می‌پذیرد.
خرید گیتار (II)

خرید گیتار (II)

از سوی دیگر بسیاری از گیتارهای مارک دار که با نام سازنده ای اسپانیایی عرضه میشود و دارای لیبل از کارخانه مشهوری نیز میباشند نیز، استاندارد لازم را ندارند چرا که در حال حاضر بازار گیتار ایران اشباع شده است از سازهای تقلبی که با نام اصلی بفروش میرسد. بسیاری از سازهای چینی با تغییر لیبل داخلی (برچسب داخل گیتار) و تعویض آن با یک لیبل از یک مارک مشهور گیتار در بازار به فروش میرسد و مسلما به هیچ عنوان تشخصیص این مورد از سوی کسی که آشنایی با این ساز ندارد ممکن نیست و حتی بسیاری از اساتید نیز از تشخیص آن عاجز میمانند.