- گفتگوی هارمونیک Harmony Talk - http://www.harmonytalk.com -

ارکستر ملل باز با ایده های نو

چند روزیست که دوباره زمزمه هایی از فعالیت مجدد ارکستر خستگی ناپذیر ملل شنیده میشود؛ با رهبر این ارکستر قراری گذاشتم و در مورد اینکه، ارکستری که با چند ده میلیون ضرر مالی فعالیتش متوقف شد و با سنگ اندازی های بی نظیری مقابله کرد چگونه باز سر برآورده، صحبت کردم.

ارکستر ملل اینبار قرار است سنگی بسیار بزرگتر بردارد و آن اجرای کنسرتی است در چهار شب، با ارکستری تلفیقی و تشکیل شده از سازهای ایرانی و سازهای ارکستر سمفونیک. این ارکستر به نسبت کنسرت قبلی خود تغییراتی کرده است که آن، اضافه شدن سازهای بادی برنجی به ترکیب ارکستر است. ولی نکته قابل توجه آن است که این ارکستر نوپا با رهبر جوانش تصمیم اجرای کنسرت در سالن وزارت کشور را دارند که بزرگترین سالن موسیقی ایران است. در کنسرت قبلی بعضی از موسیقیدانان، احتمال برگزاری کنسرت این ارکستر را نزدیک به صفر میدانستند ولی این کنسرت اجرا شد؛ در این برنامه یکبار دیگر سلطانی و بیضایی سختکوشی خود را به بوته آزمایش میگذارند.

پیش از پرداختن به چگونگی اجرای این کنسرت مشخص است که سلطانی و بیضایی، ایده های خاصی در سر دارند، مثلا اجرا در چنین سالنی که پر کردن آن به مدت چهار شب از کمتر موسیقیدانی برآمده. (مثل کنسرت “هم نوا با بم” که در همین سالن به اجرا گذاشته شد)

سلطانی از قول های همکاری با آهنگسازانی چون : احمد پژمان، حسین دهلوی، حسین یوسف زمانی، محمد سریر، کامبیز روشن روان، مهران روحانی، هوشنگ کامکار، همایون رحیمیان، علی اکبر شکارچی و همچنین از صحبتهای اولیه ای که برای همکاری با محمد موسوی-نی نواز برجسته- و هوشنگ ظریف- نوازنده چیره دست تار و معلم اکثر تارنوازن برجسته امروز ایران-، انجام شده بود سخن گفت. هرچند که محمد موسوی بخاطر مشکلی که چندیست با وزارت ارشاد در انتشار یکی از آثارش دارد، پیشتر گفته بود که تا رفع آن مشکل از دادن کنسرت خود داری خواهد کرد ولی ممکن است شعاری که پیمان سلطانی و سیاوش بیضایی برای این برنامه قرار داده اند او و دیگر استادان موسیقی را سرشوق بیاورد که باز به روی سن بیایند.

سلطانی و بیضایی شعار این کنسرت را “دوستی و موسیقی” در نظر گرفته اند؛ آنها قصد دارند در این برنامه آثاری از آهنگسازان مختلف ایرانی اجرا کنند که بسیاری از دوستداران موسیقی هیچ گاه آنها را در کنار هم ندیده اند و گمان میکنند که این دوستی بین موسیقیدانان برقرار نیست؛ ارکستر ملل قصد دارد در این برنامه که قرار است در آذر ماه به اجرا درآید به این مهم – که بروی سن بردن آثار آهنگسازان مختلف ایران در یک برنامه است – دست یابد.

ارکسترهای دیگری هم در ایران فعالیت میکنند که متاسفانه به دلایلی رپرتوار محدودی دارند و در تلاش هم نیستند که از آهنگسازان مختلف برای همکاری دعوت کنند. سالهاست که شنیدن یک موسیقی ارکسترال ایرانی مانند ساخته های هوشنگ کامکار و همایون رحیمیان برای علاقمندان موسیقی ایرانی تبدیل به رویا شده… شاید ریاست افراد مسن در این ارکسترها که مخصوصا با اخلاق پدرسالارانه از روی کار آمدن آهنگسازان جوان و به قولی جوانتر از خودشان (که بعضی از این آهنگسازان دیگر چندان هم جوان نیستند!) جلوگیری می کنند باعث این وضع باشد.

پیمان سلطانی رهبر این ارکستر از ایده های نویی که در این کنسرت استفاده میشود گفت؛ تنظیم قطعه ای از امانوئل ملیک اصلانیان پیانیست و آهنگساز بزرگ ایرانی، قطعه ای برای دوتار و ارکستر، قطعه ای برای چنگ ایرانی و ارکستر (برای کسانی که دوست دارند اثری با صدای این ساز و رنگ خاص این ساز باز سازی شده باستانی ایران، با ارکستر تلفیقی بشنوند) و قطعاتی دیگر از ملودی های قدیمی سومر، مصر و یونان باستان و آثاری از آهنگسازان قدیم ایرانی مانند صفی الدین ارموی و عبدالقادر مراغه ای…

در این برنامه نوازندگان ارکستر ملل برخلاف کنسرت گذشته (که گروه سازهای زهی نوازندگان ارمنی بودند) همگی ایرانی هستند. در این برنامه با توجه ترکیب ارکستر میتوان حدس زد که دست رهبر و مدیران ارکستر در انتخاب قطعات بازتر خواهد بود و قطعات این برنامه به آثاری که برای ارکستر تلفیقی مجلسی( که ترکیبی است از سازهای بادی چوبی، زهی و گروه سازهای ایرانی) ختم نمیشود؛ وجود سازهای بادی برنجی در این ارکستر، این امتیاز را دارد که کنسرتی را با ارکستری متفاوت که کمتر اجرا شده را بشنویم.

در این برنامه ارکستر ملل با همکاری اسپانسر خصوصی موفق به فعالیت شده و برگزاری موفق این کنسرت میتواند باعث ادامه همکاری های چنین شرکتهایی شود که در نبود کمک های دولتی، بهترین حامی برنامه های موسیقی هستند.

در برنامه قبلی، ارکستر ملل به غیر از کارشکنی های معمول فعالیتهای اجرایی موسیقی، به دلیل نقض قرار دادهای مالی از طرف اسپانسرهای دولتی، با کمبود شدید بودجه هم درگیر بود و این مشکل موجب دردسرهای زیاد مالی برای رهبر این ارکستر شد! وقتی درباره کنسرت قبلی و کیفیت آن با سلطانی صحبت شد، او میگفت، “گاهی به قدری مشکلات زیاد بود که همه کارها با عجله انجام میشد، بطوری که حتی گاهی روز تمرین برای اولین بار پارتیتور را میدیدم و دشیفر باید رهبری میکردم!”

غیر از این محدودیت هایی که از نظر تمرین بوده و فشارهای دیگری که روی گروه در روزهای پایانی بود مانند عدم وجود سازهایی مثل تیمپانی که باید در سالن وجود میداشت ولی… به این موضوع هم باید توجه داشت که سالن و فضای مادی و معنوی اجرا کاملا میتواند، روی توانایی مجری تاثیرگذار باشد.

ارکستر ملل، در ابتدا با قصد اجرای کنسرت در تخت جمشید فعالیت خود را آغاز کرد، برنامه ای که هنوز موفق به اجرای آن نشده است. حتی نام ارکستر ملل هم در اوایل فعالیت آن، ارکستر ملل تخت جمشید بود. در راستای این پروژه که هنوز یکی از دغدغه های مهم سلطانی است، یک طراح ماکت که سالها روی ساختمان و شکل واقعی تخت جمشید تحقیق کرده؛ ماکتی از تخت جمشید را روبروی رهبر ارکستر و نوازندگان قرار خواهد داد که در این برنامه میتواند نمادی باشد بر فرهنگ موسیقایی کهن ایران. البته امیدواریم مسئولان به این ماکت با ارزش اکتفا نکنند و شرایطی برای این ارکستر فراهم شود که در تخت جمشید هم بطور مطلوبی کنسرت دهد.