سالاری: امیر خسرو دهلوی مبتکر سبک های جدید آوازی و
احیا کننده بسیاری از سبک های قدیمی است

داریوش سالاری
داریوش سالاری
استاد داریوش سالاری سال ۱۳۲۹ در شهرستان آبادان چشم بر جهان گشود.وی بیش از بیست سال است که بصورت حرفه ای سنتور می سازد و با اساتید بزرگ موسیقی ایران زمین همچون استاد محمد رضا شجریان ، و نوازندگان توانایی چون استاد پرویز مشکاتیان ، استاد پشنگ کامکار و استاد اردوان کامکار همکاری داشته است. طنین سازش گوش هزاران هزار آشنای موسیقی را به نوازش درآورده است و نزدیک به پانزده هزار سنتور نه تنها تراشه ی کالبدشان را بلکه لطافت و زیبایی روح و روانشان را از دستان هنرمند این سازنده ی توانای ایرانی گرفته اند.

داریوش سالاری تحصیلات آکادمیک خود را در کشور هند به پایان رسانده است و در نواختن سی تار تبحر خاصی دارد.وی مبتکر سنتور های دوطرفه ، سنتور بیسکویتی ، روش های پل گذاری جدید و استفاده از چسب های رزین دار به جای سریشوم های حیوانی در ساخت سنتور است و تلاش های ارزشمندش در این زمینه موجب رشد و پیشرفت هنر سنتور سازی در ایران شده است.

لطفا در مورد تاریخچه ی سنتور و سازهای شرقی برای ما صحبت کنید.
سنتور یا بهتر بگویم شاهانتور قدمتی ۶۰۰ ساله دارد و مصادف با جایگزینی سیم فلزی به جای روده و ابریشم توسط امیر خسرو دهلوی در شمال هندوستان ساخته شد.امیر خسرو دهلوی (۷۲۵-۶۷۴ ه.ق) مبتکر سبک های جدید آوازی و احیا کننده بسیاری از سبک های قدیمی است که بخاطر نیاز به سه اکتاو صدا در سبک های جدید، سیم فلزی را جایگزین روده و ابریشم کرد. روده و ابریشم عمدتا در سازهایی همچون چنگ ایستاده، چنگ خوابیده، چنگ نشسته، تنبور، تنبورا، تنبورک، تنورین، سارنج یا سارنگی و سه تار پارسی که امروز به آن کمانچه می گویند، به کار می رفت.

سازهای زخمه ای چون تنبور و تار ۲ تا ۲٫۵ اکتاو صدا داشتند و با اضافه شدن سیم فلزی این سازها قادر به ایجاد سه اکتاو صدا بودند. پادشاهان ایرانی در این دوره در شمال هندوستان حکومت می کردند و امیر خسرو دهلوی که دوره سلطنت پنج پادشاه را دیده است سازهای مختلفی را ابداع کرد، از جمله شاهانتور. منظور از تور،تور ماهیگیری است و صدا، صدای برخورد امواج دریا به صخره هاست و شکل ساز چون کشتی است. دهلوی از مهره های سرباز شطرنج بعنوان خرک استفاده کرد و سیم فلزی را در ضخامت ۰٫۵۰ میلیمتر و حتا بیشتر روی ساز قرار می داد و از گوشی های فلزی استفاده کرد و از مضراب های شبیه خنجر برای سنتور نوازی بهره می برد.

سازهایی چون سی تار، سه تار، سارنگی، سارود یا شهرود، شور بهار، شور شیرینگر، دلربا، در زمان امیر خسرو دهلوی تکامل یافت و با اضافه شدن سیم فلزی سبک های آوازی چون غزل، ترانه، دروپات و قوالی به اوج خود رسید. پس از امیر خسرو دهلوی این سازها توسط ترک های سلجوقی به مناطق مختلف جهان برده شدند و بنا به شرایط اقلیمی آن منطقه تکامل یافتند.

Alizadeh and Lotfi
داریوش سالاری در کارگاه
برای مثال وقتی ترک ها چین را تصرف کردند، سنتور را به آن جا بردند و چینی ها آن را یانگ چین به معنای ساز غریبه نام دادند. ترک های سلجوقی با تصرف بغداد و حمله به اروپا سنتور را به آن مناطق بردند و در اروپا با نام های دالسیمر یا سیمبالون تغییر نام داد و در طول زمان با تکامل خاص محیطی آن منطقه با سنتور امروزی در ایران متفاوت شد. سنتور حتا به کشورهایی چون روسیه و مصر و ترکیه برده شد و به ایران هم آمد. در ایران تا زمان قاجاریه هیچ سازی سیم فلزی نداشت و حسن سنتور خان با عزیمت به دربار پادشاهان کشمیر سنتور فرا گرفت و آن را به دربار قاجار آورد. بدین صورت سنتور نوازی به محمد صادق خان انتقال یافت و سماع حضور سپس حبیب سماعی و دیگر اساتید، سنتور یاد گرفتند.

با توضیح تاریخچه سنتور، بد نیست که اشاره ای به تاریخچه سنتور سازی در ایران بکنید و برای ما از سازنده های مجرب آن دوران بگویید.
تا قبل از حبیب سماعی تقریبا عموم سنتور ها از هندوستان آورده می شد ولی با آمدن برق به تهران و بعد از حبیب سماعی با کمک سازنده های ارمنی و کلیمی و با بهره گرفتن از سیم فلزی صنعت مخابرات و صنعت فنر سازی، سنتور در ایران ساخته شد. در زمان حبیب سماعی اکثر سازنده ها ارمنی یا کلیمی بودند.

با قلع و قمع آتاترک، ارامنه به ایران آمدند و در جلفای اصفهان ساکن شدند و با پرورش شاگردان کلیمی نقش مهمی در ساز سازی این کشور ایفا کردند.مهاجرت ارامنه به تهران موجب شکوفایی این هنر در پایتخت شد و سازنده های ماهری چون ملکوم، آمبارسون، مارکار، خاچیک، یحیی، جعفر ظهور کردند و این اساتید تغییرات اساسی و بجایی را در ساز های متفاوت دادند و از جمله تار قفقازی را به تار تهرانی تبدیل کردند و تاری که قبلا به روی سینه گذاشته می شد با ایجاد تغییراتی در کاسه، بر روی زانو قرار گرفت.

سنتور رفته رفته با مشورت و کمک سازنده های ارامنه به شکل سل کوک یا راست کوک برای مردان و چپ کوک یا لا کوک برای زنان ساخته شد و سنتور های ۹ خرک منطبق بر روش های آموزشی نوین ایجاد شد. در تهران سنتور سازان برجسته ای ظهور کردند که عمدتا شاگردان سازندگان ارمنی بودند و معروف ترین آن ها سیف الله خان اصفهانی نام داشت که گل های ۶ پر داوودی یا همان گل تهرانی را بوجود آورد و جایگزین گل های اصفهانی کرد که ساختار مشبک یا سوراخ سوراخ داشتند.

گل تهرانی معمول شد و سازندگانی چون جوراب چی در امیریه تهران ، لئون ارمنی و ناظمی و معلوجی و بخشی ها و سرخوش ها و دل شاد ها از این گل ۶ پر استفاده کردند. مادر دلشاد سازنده توانایی بود و شاگردانی چون عزت الله کلیمی و اکبر سرخوش از شاگردان او هستند. از دیگر اساتید می توان از یاخا کلیمی و حسین ملک نام برد.

21 دیدگاه

  • saeed1922
    ارسال شده در شهریور ۱۴, ۱۳۸۵ در ۴:۳۴ ب.ظ

    اطلاعات واقعا جالبی بود. بسیار سپاسگزارم

  • صمصام
    ارسال شده در دی ۲۳, ۱۳۸۵ در ۲:۴۱ ب.ظ

    جناب داریوش سالاری را چطور میتوان از نزدیک ملاقات کرد بنده حقیر از تار سازان تازه کار هستم و می خواهم از ایشان تجربه اندوزی کنم از شما هم به خاطر اطلاعاتتان ممنون و متشکرم

    صمصام

  • حميد
    ارسال شده در فروردین ۲۵, ۱۳۸۶ در ۴:۲۱ ب.ظ

    با تشکر از اطلاعات ارزشمند استاد سالاری .می خواستم بگم من یک سنتور از ساخته های استاد سالاری دارم و تقریبا ازش راضی هستم ولی اخیرا یک سالی هست که سازهای مشقی وارد بازار کردند که اصلا کیفیت و مرغوبیت ساز های چنین سازنده ای رو نداره . می خواستم بپرسم آیا این کار باعث کمرنگ شدن نام چنین سازنده با تجربه ای نمی شه.آیا استاد خودشون موجبات بد نامیشون رو بوجود میارن؟

  • ناشناس
    ارسال شده در مهر ۱۲, ۱۳۸۶ در ۵:۰۸ ب.ظ

    چرا دو لبه سنتور پس از چند سال بالا میاید وصفحه ی

    زیر بیرون می آید؟

    چگونه می شود مشکل را حل کرد؟

  • محمود
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۸۶ در ۹:۰۴ ب.ظ

    با عرض سلام خدمت آقای سالاری بنده کارمند و حدود ۱۵ سال است که سنتور می نوازم چکونه می توانم یک ساز خوب از شما خریداری نمایم با تشکر در انتظار جواب حضرتعالی

  • حسين جعفري
    ارسال شده در فروردین ۱۲, ۱۳۸۷ در ۷:۱۶ ق.ظ

    با عرض سلام خدمت آقای سالاری
    چکونه می توانم یک ساز خوب از شما خریداری نمایم
    لطفا قیمت مشخص کنید
    مرسی

  • ارسال شده در فروردین ۱۴, ۱۳۸۷ در ۷:۴۶ ق.ظ

    تقدیم به محضر هنر دوستان
    عاشقی را شرط اول ناله وفریاد نیست

    تا کسی از جان شیرین نگذرد فرهاد نیست

    عاشقی مقدورهر عیاش نیست

    غم کشیدن صنعت نقاش نیست

  • رضا افشار
    ارسال شده در مرداد ۲۰, ۱۳۸۷ در ۵:۱۶ ب.ظ

    با سلام خدمت استاد سالاری.میخواهم یک سنتور از خود جناب استاد و بدون واسطه خریداری کنم.لطفا در این مورد بنده را راهنمایی کنید.با سپاس فراوان

  • محمودهورتن
    ارسال شده در دی ۱۱, ۱۳۸۷ در ۸:۲۴ ب.ظ

    سلام بر آقای سالاری عزیز.دوستی که چندین سال است ندیده ام.لطفا در صورت داشتن فرصت شماره همراه ویا آدرس خودرا برایم بنویسید.متشکرم

  • رضا زينا لي
    ارسال شده در اسفند ۶, ۱۳۸۷ در ۸:۰۳ ب.ظ

    سلام آقای سالاری بنده از سال۶۸درکار سنتور سازی هستم وسازم توسط برخی اساتید از جمله استاد محترم رضا شفیعیان نیزدرسال۷۶ مورد باز بینی قرار گرفته و باتذکراتی پسندیدند خواهشا راهنمایی فر مایید حالا در ایران نظر کدام استاد در مورد سنتور مورد قبول جامعه هنری است.

  • مانی
    ارسال شده در اردیبهشت ۴, ۱۳۸۹ در ۱:۴۸ ب.ظ

    salam,salari vaeghan sazhash khobe?

  • الهه.پ
    ارسال شده در تیر ۱۳, ۱۳۸۹ در ۲:۳۴ ق.ظ

    سلام به آقای سالاری؛ من با عشق و علاقه زیادی سنتور می زنم .دوست دارم با سازی که با دستان هنرمند شما درست شده بنوازم .لطفا راهنمایی ام کنید .مرسی

  • arash jalili
    ارسال شده در مهر ۳, ۱۳۸۹ در ۴:۳۹ ب.ظ

    سلام استاد یک سنتور لا میخوام بدون واسطه می خوام بدونم چقدر قیمتش

  • ارسال شده در فروردین ۲۱, ۱۳۹۰ در ۶:۵۵ ب.ظ

    سلام…من خودم سنتور میزنم و می دانم که سنتور به دست نابغه ای مانند شما صدای زیبایی دارد و من از سنتور راضی هستم.سال نو را به همه ی استادان جهان تبریک عرض می کنم…

  • مریم
    ارسال شده در آذر ۲۶, ۱۳۹۰ در ۱۰:۳۶ ب.ظ

    این مطالب منبعش کجاست؟

  • مریم
    ارسال شده در دی ۱۸, ۱۳۹۰ در ۶:۲۸ ب.ظ

    سلام می خوام بدونم منبع مطالب بال از کجاست؟؟؟

    حتما سریع جوابو بدید برا پروژه دانشگام می خوام

    مرسی

  • مریم
    ارسال شده در دی ۱۸, ۱۳۹۰ در ۶:۳۲ ب.ظ

    کسی یعنی نیست که جواب بده؟؟؟؟؟

    حالا که اینطوره منم قهر می کنم دیگه هم به صفحه شما نمیام

    :-(

  • mahboub
    ارسال شده در دی ۱۹, ۱۳۹۰ در ۲:۱۵ ب.ظ

    اگر برای بخش منابع پروژه دانشگاهی می خواین خب باید آدرس سایت رو بدید دیگه!!! دنبال چه منبعی هستید جز خود گفتگوی هارمونیک؟!؟

  • رضا شفیع زاده
    ارسال شده در تیر ۲۲, ۱۳۹۲ در ۱۲:۰۲ ق.ظ

    اینا اراجیفه. سنتور از هند به ایران اومده؟ برند یه سری به نگاره های ساسانی بندازند سنتور رو میبینند.

  • محمد رضا ولدخانی
    ارسال شده در شهریور ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱۱:۲۰ ق.ظ

    در یک جمله اگربخواهم معنی استاد را تفسیرکنم خواهم گفت :استاد به تمام معنا یعنی داریوش سالاری، استاد اخلاق ، یک انسان به تمام معنافرهیخته وبزرگوار، یک انسان تمام عیاروبی نیاز ازمال دنیا، یک فرشته درعالم موسیقی که میتوانم بگویم سنتوربه ایشان بدهکاراست و هرکس که اورامی شناسد و یا نامش را شنیده حتمأمی بایست درباره اوبیشترینها را بداند.
    استاد عزیزجناب آقای داریوش سالاری از صمیم قلب عاشقم دوستتان دارم و از خداوند منان آرزوی سلامتی و طول عمر با عزت وموفقیت وسربلندی روزافزون را برایتان خواستارم .
    شاگرد حقیروناقابل شما: محمد رضا ولدخانی

  • محمدرضاولدخانی
    ارسال شده در شهریور ۱۰, ۱۳۹۲ در ۱۱:۵۲ ق.ظ

    شما را به خدابیائید قدر و منزلت اساتید بزرگ و بزرگوار هنر موسیقی از جمله استاد عزیز داریوش سالاری را بدانیم .
    چنین گوهری نایاب واقعأ کمیاب است .
    استاد عزیزم ازشما آموختم بخشندگی را وزشما یادگرفتم دلبستگی را طریق حسن خلق جنابعالی را همه جا فریاد می کنم .
    الهی که هرچه از خدا می خواهید به خیر و موهبت دریغتان نفرماید . آمین …
    محمدرضاولدخانی –

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره‌ی پتریس وسکس (V)

در دهه‌ی ۱۹۸۰ در موسیقی او تغییراتی پدید آمد. او ابتدا روی ساخت قطعات سازی بر اساس ژانرهای متفاوت تمرکز کرد. توجه او به ژانرهای دیگری به غیر از ژانر کلاسیک موجب جذاب‌تر شدن قطعاتش شد. او در این راستا کوارتت زهی خود را با نام آهنگ‌های تابستانی، دو سونات برای سولو کنترباس (Sonata Per Contrabasso Solo 1986) و سونات بهاربرای سیکستت ویولن (Spring Sonata For Sextet 1989) همچنین کنسرتوهای متعددی را مانند کانتوس اِد پیسم (Cantos Ed Pacem)، کنسرتو برای ارگ (Concerto Per Organ 1984) و کنسرتو برای انگلیش هورن و ارکستر نوشت. میل شخصی‌اش در استفاده از موسیقی‌های سازی محلی لتونی سبب به وجود آمدن ژانری آزاد در فرم‌های سونات، سمفونی و کوارتت زهی با بافتی آوازین همراه با تصویر سازی است.

امیرآهنگ: برای تردد با ساز در خیابان، نیاز به کارتِ مجوزِ حملِ ساز بود!

در آن زمان با خواندن این مطلب در مورد مرتضی حنانه در کتاب تاریخ موسیقی نوشته: سعدی حسنی، برایم این سوال پیش آمد: این آهنگ‌ساز که اعتقاد به هارمونی موسیقی کلاسیک غرب ندارد، چگونه اثرش را هارمونیزه می کند؟ کُنترپوان و ارکستراسیون او چگونه است؟ فرم موسیقی او چگونه است؟ و مهم تر اینکه صدا دهندگی موسیقی و خصوصا هارمونی و پولیفونی او چگونه است؟! توضیح آنکه من در آن زمان با وجود سنِ کم آثار فراوانی از موسیقی دانان دوره های مختلف موسیقی کلاسیک غرب (از دوره رُنسانس و باروک تا قرن بیستم) شنیده بودم؛ چون پدرم و مادرم هر دو از شنوندگان خوب موسیقی کلاسیک و موسیقی اصیل ایرانی بودند و آرشیو بزرگی (شامل بیش از هزار صفحه گرامافون و نوار ریل و کاست) در منزلمان داشتیم.

از روزهای گذشته…

هادی سپهری

هادی سپهری

متولد ۱۳۵۶ تهران فوق لیسانس اتنوموزیکولوژی از دانشگاه هنرهای زیبا اتنوموزیکولوگ و نوازنده تار، سه تار، دیوان، دف و تنبک sepehrimusic@gmail.com
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (II)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (II)

برخی مسائل تاریخ‌نگاری موسیقی (و همچنین تاریخ هنر) با تاریخ عمومی یکی هستند و برخی نیز متفاوت. تاریخ هنر از لحاظ روش‌ها و قلمروهایی که بر آن‌ها تمرکز دارد شبیه تاریخ عمومی است؛ در این‌جا هم محک زدن منابع، روایت تاریخی، تغییرات و علیت‌ها، زندگی‌نامه و دوره‌بندی (۲) تاریخی رواج دارد، اما بین تلقی مدرن از تاریخ هنر و تاریخ عمومی یک تفاوت عمده هست و آن هم این که موضوع کار در این جا بیشتر اثر هنری است تا هر چیز دیگری.
مغالطات ایرانی – موسیقی کودک (I)

مغالطات ایرانی – موسیقی کودک (I)

با نگاهی گذرا به اتوبیوگرافی های بزرگان موسیقی جهان، می توان ترجمان این گفته دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی را در زمینه موسیقی هم جست. تقریبا تمام بزرگان موسیقی، چه ایرانی و چه غیر ایرانی، تعلیم موسیقی را با شنیدن آثار بزرگان موسیقی آغاز کرده اند و نه موسیقی های ساده و سطحی.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (X)

کلیه کوشش هایی که تاکنون در جهت تجزیه و تحلیل سیستم های تنال این موسیقی ها با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا به عمل آمده نامؤفق بوده و بی اندازه غیردقیق و خودسرانه صورت پذیرفته است. ایراد و انتقاد بعضی از محققین به آوانویسی موسیقی های غیرغربی با استفاده از نوتاسیون معمول اروپا، بی شک تا حدودی منطقی به نظر می رسد. این نوتاسیون قادر نیست کلیه ویژگی های ملودیک، ترکیبات و کیفیت های صوتی موسیقی فرهنگ های غیرغربی را مشخص کند. به همین دلیل ابتکارها و پیشنهادهای دیگری در جهت ثبت ملودی های این فرهنگ ها ارائه می شود‌‌» (مسعودیه/۱۳۸۳، ۴۸ و ۴۹).
بن بست تحقیقات روی جمجمه موتسارت

بن بست تحقیقات روی جمجمه موتسارت

محققین روز یکشنبه هفته جاری (۸ ژانویه) اعلام کردند، نتوانسته اند بطور قطع ثابت کنند جمجمه ای که از سال ۱۹۰۲ در موزه اتریش قرار دارد، متعلق به ولفگانگ آمادئوس موتسارت موسیقیدان برجسته قرن هجدهم است یا خیر.
در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (I)

در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (I)

مهم‌ترین بخش کارگان (رپرتوار) موسیقی کلاسیک ایران که همچنان از دوره‌ی پیش از ضبط موسیقی (مکتوب و صوتی) در دسترس قرار دارد ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران است. با توجه به اهمیت یافتن ردیف به عنوان ماده‌ی اصلی آموزشی پس از دهه‌ی ۱۳۴۰ شمسی و همچنین خطر از دست رفتن قسمت اعظم این میراث کلاسیک در آن سال‌ها، وزارت فرهنگ و هنر و رادیو و تلویزیون ملی وقت تلاش‌هایی در زمینه‌ی ضبط و نغمه‌نگاری ردیف از اجرای استادان بزرگ موسیقی ایرانی به عمل آورد.
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XVIII)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XVIII)

یک نکته اخلاقی را در جدال کلامی یادآور می شوم، یکی اینکه “قضاوت موردی” در مورد اشخاص حقیقی یک نقد را غیر قابل استناد میکند.
وداع با موسیقی آوانگارد (I)

وداع با موسیقی آوانگارد (I)

«۷ سال پیش، سال ۱۹۶۶، داشتم برای کتابم، “گوناگونی بی نهایت موسیقی” (infinite variety of music)، مقدمه مینوشتم؛ این دوران برای من دوران ضعیفی از لحاظ موسیقی در قرن ما بود، به واقع ضعیف ترین دورانی که در زندگی تجربه کردم.» برنشتاین با این مقدمه سخنرانی خود را در مورد موسیقی آوانگارد و سریال شروع می کند و به جایی می رسد که می گوید: «چند سال قبل در مقدمه ای نوشته بودم، من امروز موسیقی های پاپ و راک را بیشتر از موسیقی های استادان موسیقی آوانگارد می پسندم، هرچند امکان دارد چند سال دیگر از این گفته پشیمان شوم؛ ولی امروز وقتی می بینم آهنگسازان آوانگارد تغییر مسیر داده اند و باز به موسیقی تنال برگشته اند، می فهمم پیش بینی ام درست بوده و استادان این مکتب به مسدود بودن این راه با تغییر مسیرشان اعتراف کرده اند. یک نوع نئوکلاسیسیم روی داده که باعث بوجود آمدن هوایی تازه شده است. دلیل این اتفاق کشف دوباره تنالیته است (نقل به مضمون از سخنرانی لئوناردو برنشتاین در تاریخ ۱۹۷۳ در دانشگاه هاروارد با عنوان «شعر زمین»)
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VI)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VI)

«این کتاب یک «فرهنگ توصیفی و تحلیلی مفاهیم» است، و در توضیح مسائلی نوشته شده که در شرایط کنونی در جریان دریافت جدی و اندیشیدن به موسیقی پدید می‌آیند. این فرهنگ در گام نخست به کار هنرآموزان موسیقی می‌آید تا وقتی کتابی یا مقاله‌ای درباره‌ی موسیقی می‌خوانند از مفاهیم و نکته‌های مهمی باخبر شوند که از فضای فرهنگی و افق دانسته‌های امروزی ناشی می‌شوند و در نوشته‌های نظری و انتقادی بازتاب می‌یابند.» (احمدی ۱۳۸۹: ۲)
دیبازر: مدیون احمد پژمانم

دیبازر: مدیون احمد پژمانم

من الان این طور هستم چون الان این هستم. امکان دارد فردا این نباشم ولی الان اینم چون همینجا هستم ولی اینکه در موسیقی چرا نشانی از آن است چون برای من بخشی از جادوی موسیقی با کودک درون رابطه دارد که نمی خواهم یا دوست ندارم چیزی آن را سرکوب کند و احساس می کنم وقتی اجازه بروز در زمینه اجتماعی به این کودک درون می دهیم، انسان متعادلتر و سالمتر و راحت تری می شویم، شاید آن شیطنت در آنجا نشانه هایی از این قضیه باشد.