نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (VIII)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
در شکل ۶ جمله کنترپوانتیک بعدی را می بینید که اولین خط، ساز سه‌تار، دومین خط بخش مضرابی و سومین خط بخش کششی است. پایور بر روی حرکت پهلویی ملودی سه پاساژ به هم پیوسته را در نظر گرفته که در نوشتن آنها، کم‌ترین حد دیسونانس را در نظر گرفته است.

در ادامه ملودی سه‌تار که بسیار ساده تصنیف شده (میزان ۳۸)، پایور سعی کرده بوسیله تنوع ریتم و نوشتن پاساژهای پایین رونده، بخش سه‌تار را رنگ‌آمیزی کند.

پس از این بخش، تکرار کانن مانند جمله سه‌تار را می‌شنویم که از آخرین نت سه‌تار آغاز می‌شود که همان طور که در بخش‌های قبلی گفته شد، در دست‌نویس اولین نت در میزان ۴۷ و ۴۹ که ارکستر جمله سه‌تار را تکرار می‌کند، فاصله دیسونانس نوشته شده بود ولی به احتمال قوی پایور به دلیل وجود این نت در ضرب قوی میزان، آنرا در اجرای استودیویی تغییر داده و با این تغییر فاصله کنسونانس حاصل شده است.

در میزان ۵۶، یک پاساژ به هم پیوسته از طرف سه‌تار و با حرکت معکوس آن بخش کششی ارکستر داریم که بر خلاف بیشتر پاساژنویسی‌های پایور، دو نت دیسونانس دارد، ولی این جمله کوتاه هم به خاطر حرکت سریع معکوس، نامطبوع به گوش نمی رسد؛ در چهار میزان بعد هم این اتفاق در یک پاساژ که با سرعت بیشتری نواخته می‌شود، به چشم می خورد که البته به گوش نمی رسد.

تصویر شماره ۷

audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

در میزان ۶۵ (شکل ۷) که در این تصویر به صورت خلاصه شده بخش سه‌تار را در خط بالا، بخش کششی را در خط وسط و بخش مضرابی را در خط پایین می‌بینید، اتفاق کنترپوانتیک دیگری روی می دهد.

در این قسمت باز پاساژهایی را می بینیم که کم‌ترین میزان دیسونانس را تولید کرده و به یک نت هم‌صدا در ضرب قوی میزان‌ها می‌رسند (البته به جز در میزان ۶۷) که البته این هم‌صدایی، ناگهان ارکستر را کم حجم می‌کند ولی میزان ۶۷ به خاطر وجود نغمه سل، این کم حجمی را ندارد و به عقیده نگارنده بهتر بود در دیگر میزان‌های این بخش نیز، آهنگساز حداقل یک نت کونسونانس را می‌گنجاند.

از میزان ۷۰ (شکل ۸) باز شاهد یک حرکت کنترپوانتیک هستیم که در تصویر پایین بخش کششی را بالا و بخش مضرابی را در پایین می‌بینید:

تصویر شماره ۸

audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

در پارت‌های کششی، موتیف‌های سه نتی را می‌بینیم که از یک چنگ و یک تریوله که در زمان آن یک دولاچنگ و یک چنگ است تشکیل شده است. در زمان نت چنگ بخش کششی، مضرابی‌ها یک تریوله را با دیرند دولاچنگ که حرکت پهلویی دارد، می‌نوازند که بعد از آن تریوله‌ی دیگری که به حالت پاساژ نوشته شده همزمان با بخش تریوله کششی اجرا می‌شود، در این بخش می‌بینیم که چطور بوسیله تم‌های مجرد در کنترپوان، بخش مضرابی و کششی به ترتیب توجه شنونده را به خود جلب می‌کنند.

در فن کنترپوان‌نویسی، استادان پیشنهاد می‌کنند که طوری همه بخش‌ها نوشته شود که گویی همه‌ی آنها در درجه اول اهمیت هستند؛ پایور نیز به این موضوع واقف است ولی با مهارت گاهی ارزش ملودیک یک بخش را چنان بالا می‌برد که تمام توجه شنونده به نرمی از سویی به سویی دیگر می‌رود.

در میزان ۷۹ یک پاساژ که به وسعت چهارمِ درست، به صورت رفت و برگشتی نوشته شده است، نواخته می شود که با تغییر دو نغمه آن، این جمله پایه‌ای می شود برای ورود سه‌تار به گوشه دلکش:

تصویر شماره ۹

audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

در گوشه دلکش، چند میزان ارکستر به حالت سه بخشی در می‌آید و چنین می‌نوازد:

تصویر شماره ۱۰

audio file بشنوید اجرای این بخش را توسط ارکستر سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر

خط اولی را که در تصویر می‌بینید سه‌تار می نوازد و خط دوم که ساده شده همان بخش است (و البته موازی آن بخش می‌تواند محسوب شود)، سازهای کششی و خط سوم را مضرابی‌ها می‌نوازند.

5 دیدگاه

  • ارسال شده در بهمن ۷, ۱۳۹۲ در ۸:۱۷ ق.ظ

    واقعاً سایتتون ارزش بازدید داره؛ هر چقدر داخلش میگردم درباره موسیقی و هنر مطالب مفید پیدا میکنم

    متشکرم از نوشته های هدفمند و منظمتون..

  • ارسال شده در شهریور ۱۰, ۱۳۹۳ در ۱۱:۵۴ ق.ظ

    خیلی هالی هست نوشته هاتون مرسی

  • ارسال شده در اسفند ۲, ۱۳۹۳ در ۱۰:۲۲ ق.ظ

    سلام سایت خوبی دارید واقعا ممنونم از سایت خوبتون و این همه زحماتتون!!!

  • ارسال شده در دی ۱۷, ۱۳۹۴ در ۱:۲۳ ب.ظ

    من به سه تار خیلی علاقه دارم
    عالی بود ممنون

  • ارسال شده در دی ۲۲, ۱۳۹۴ در ۶:۴۴ ب.ظ

    متفاوت ترین سایتی بودین که دیدم
    عالیییییی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (I)

پرسش از چگونگی دریافتن به‌آخر رسیدن ظرفیت سبکی خاص در هنر به‌ویژه موسیقی، پرسش از آغاز دورانی است که می‌توانیم مقدمه‌ی آن را دوره‌ی انتقال بنامیم؛ دوره‌ای که در آن سبک، مکتب یا شیوه‌ای آرام‌آرام توانایی عرضه‌ی آثار نو و زاینده را از دست می‌دهد و صحنه را برای برآمدن سبکی نو می‌آراید؛ درحقیقت، به‌بحث گذاشتن توانایی منتقد در دریافت اتمام ظرفیت نوعی خاص از موسیقی، سخن گفتن از توانایی او در درک این دوران انتقالی است.

نوائی: عرضه و تقاضا برای ساز فلوت منطقی نبود

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با سعید تقدسی، نوازند فلوت و رهبر ارکستر و فیروزه نوایی، نوازنده فلوت و سرپرست کر فلوت تهران؛ این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. از شما خواهش می کنم که اول در مورد کر فلوت تهران صحبت کنید؛ اصولا کر فلوت چه چیزی…
ادامهٔ مطلب »

از روزهای گذشته…

استفان گراپللی

استفان گراپللی

نام استفان گراپللی میتوانست تنها به خاطر نقش مهمش در کوینتت هات کلاب فرانسه، در کتاب تاریخ موسیقی جز جاودانه شود. دوران حرفه ای دیرپا و شیوه نواختن همیشه مشتاقانه گراپللی، نقش بسیار مهمی در تثبیت مقام ویولون به عنوان یک ساز موسیقی جز داشته است.
دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

این کارگاه‌ها که در آخرین جمعه‌ی هر ماه برگزار می‌شود با دو هدف کلیِ ایجاد مخاطب فعال برای آثار موسیقی تولید شده و کنسرت‌‌های کشور و و بالا بردن سطح علمی دست‌اندرکاران موسیقی بنیان گذاشته شده است. تمام کسانی که به موسیقی به عنوان امری جدی و نه فقط سرگرمی نگاه می‌کنند و به دنبال درک بهتر و عمیق‌تر و به دنبال آن لذت بیشتر از موسیقی هستند، با هر سطح شناخت از موسیقی، می‌توانند از این کارگاه‌ها استفاده کنند.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br> روح الله خالقی (قسمت بیست و سوم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و سوم)

در تحلیل خالقی از آثار عارف، همه این جنبه ها در کنار ارادتی که به خلوص نیتِ او داشت جمع شده اند. همدردی او را با عارف در نغمه هائی که بین دو قسمتِ آهنگِ گریه کن آمده است، بخوبی میتوان دریافت. اینجا سخن از دم گرفتن و تأیید ظاهری شکوه ها و تکرار کورکورانه نغمه ها نیست.
جادوگر پیانو

جادوگر پیانو

ری اسپنسر (Ray Spencer) در زندگینامه اش اشاره کرده که آرت تاتوم به طور غریزی با موسیقی خود را تهذیب میکرده و قطعاتی به یاد ماندنی از خود به جای گذاشته که نیازی به قضاوت در مورد آنها نیست.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VII)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VII)

همین مورخ می‌نویسد: «از خلفای عباسی هارون بود که درجات موسیکاران را همچنان برقرار کرد که اردشیر پاپکان ساز کرده بود و همو بود که طریقت پادشاهان ساسانی را برگزید. در این نظم و ترتیب، ابراهیم موصلی و ابن جامع و زلزل (منصور الضارب) درجه یکم را می‌داشتند. زلزل نوازندگی می‌کرد و ابن جامع خوانندگی و سلیم بن سلام (ابو عبیدالله کوفی) و عمروالغزل و امثال ایشان درجه دوم را حائز بودند و درجه سوم به کسانی داده شده بود که تنبور می‌زدند و سنتور می‌نواختند و ضرب گیر بودند.
مخالف خوانی (I)

مخالف خوانی (I)

درست بعد از انتشار آگهی افتتاح “مدرسهٔ عالی موسیقی”، در سال ۱۳۰۲ دشمنان و مخالفان کلنل علینقی خان وزیری سر از تخم بیرون می آورند.
نگاه تیز منتقدان و دشواریهای اجرای زنده (II)

نگاه تیز منتقدان و دشواریهای اجرای زنده (II)

در انتخاب قطعات ارکستر نیز به اعتقاد ما، کفه ترازو،” ناعادلانه ” به سمت موسیقی ملی متمایل نشده، بلکه این تمایل، حاصل خط مشی “ملی” این ارکستر به طور کلی و نیم نگاهی به موسیقی کلاسیک به صورت ضمنی است و این حق دموکراتیک هر گروه هنری است که راه خود را بر طبق یک مرام نامه مشخص و بدون در نظر گرفتن سلیقه دیگر افراد انتخاب کند و این ارتباطی به عدالت یا بی عدالتی نخواهد داشت.
شکل گیری دوباره رولینگ استونز

شکل گیری دوباره رولینگ استونز

اواسط دهه هفتاد گروه استونز به برنامه های جانبی پرداختند، وایمن و وود آلبومهای سولو منتشر کردند. ریچاردز به دلیل همراه داشتن هروئین دستگیر شد و پس از گذراندن دوره بازپروری در سال ۷۸ به گروه بازگشت.
چیستا غریب: خردسالان زود از موسیقی زده می شوند

چیستا غریب: خردسالان زود از موسیقی زده می شوند

سن بسیار کم با آن دیسیپلین های سخت اصلا برای روحیه بچه مناسب نیست؛ حتی در غرب هم به این نتیجه رسیده اند که بهتر است شروع ساز از سن ۸ سالگی به بعد باشد. تا قبل از آن، آشنایی با موسیقی، سازهای ضربی، زیلوفون و فلوت ریکوردر به صورت آموزشی، بسیار ساده و تفریحی برای بچه، در کوتاه مدت اشکالی ندارد، اما امروز به این نتیجه رسیده اند که این روش صحیح نیست که بچه کوچک پشت پیانو بنشیند و تمرین های سخت انجام دهد.