سخنرانی سجاد پورقناد درباره هارمونی ایرانی (I)

سجاد پورقناد
سجاد پورقناد
بیست و نهمین جلسه نقد نغمه، با موضوع «نقد هارمونی ایرانی» در فرهنگسرای اندیشه برگزار شد که امیرآهنگ هاشمی، شاهین مهاجری و علی قمصری به عنوان کارشناس، سجاد پورقناد به عنوان کارشناس مجری و میهمانانی چون هوشنگ کامکار و پیمان سلطانی و عباس تهرانی تاش حضور داشند.

در این برنامه به ترتیب سجاد پورقناد، علی قمصری، امیرآهنگ هاشمی و شاهین مهاجری به ایراد سخنرانی پرداختند و چالش های پیش روی هارمونی ایرانی و وضعیت آن را در طی سالها گذشته بررسی کردند.

در این شماره، بخش مقدمه این برنامه که توسط سجاد پورقناد، پیش از دعوت از میهمانان گفته شد را می خوانید:
هارمونی علمی است که از نظر تاریخی ریشه در ارگانومهای قرن نهم میلادی دارد که ادامه این جریان در قرن ۱۸ به بلوغ می رسد و نزدیک می شود به چیزی که امروز در دانشگاه های سراسر دنیا تدریس می شود؛ البته موسیقی چند صدایی سابقه ای دیرینه تر از قرن نهم میلادی دارد که در ادامه جلسه به طور مفصل آقای مهاجری به آن می پردازند. اگر بخواهیم یک تعریف عمومی از هارمونی بدهیم باید بگوییم: هارمونی علمی است که به چیدمان نت ها به صورت عمودی (ساختمان آکورد) و تقدم و تاخر آنها در کنار هم (نوع چیدمان آنها) می پردازد.

هارمونی قرن هیجدهمی، وابستگی زیادی به مبحث «هارمونیک ها» در فیزیک صوت دارد. برای کسانی که با این پدیده آشنایی ندارند به طور مختصر می توان اینگونه هارمونیک ها را تشریح کرد که: تمام اصوات موسیقایی طبیعی، مرکب اند از فرکانس اصلی و چندین فرکانس فرعی هستند که به فرکانس های فرعی (که رابطه ای ریاضی با فرکانس اصلی دارند) هارمونیک می گویند. این هارمونیک ها مهمترین نقش را در ملایمت و ناملایمت آکوردها دارند.

تا اینجا این سئوال پیش می آید که «آنطور که گفته شد، هارمونی پدیده ای است که بر مبنای هارمونیک ها شکل گرفته است و هارمونیک ها هم پدیده ای علمی و جهان شمول هستند و تنها مربوط به ملیت خاصی نیستند، پس چطور بعضی از کشور ها (مثل کشور ما) علاقه دارد هارمونی ملی داشته باشد؟»

پاسخ به این سئوال بر میگردد به این تصور اشتباه که اولا هارمونی را فقط بر اساس آکوردهای تیرس ببینیم و دوم هارمونی را فقط پدیده ای عمودی ببینیم.

برای توضیح این دو مورد اشاره کوتاهی می کنیم به مفهوم آنها:
اول، ما غیر از روش آکورد سازی بر اساس فواصل تیرس، می توانیم انواع دیگری از ساختمان آکورد را داشته باشیم که معروف ترین آنها آکوردسازی های کوارتال و سکوندال هستند؛ بعضی این نوع چیدمان آکورد را هارمونی می دانند ولی بعضی از استادان (مانند دکتر سعید شریفیان که قرار بود امروز در جمع ما حضور داشته باشند ولی به علت کسالت ایشان، حضورشان میسر نشد) با عنوان هارمونی برای این ساختار آکوردی موافق نیستند و تا وقتی که آکوردها را دارای جاذبه و دافعه نسبت به هم نمی بینند، از به کار بردن عنوان هارمونی برای آن سیستم اجتناب می کنند. لازم به ذکر است، آکوردهای سکوندال و کوارتال، خلاف آکوردهایی که بر اساس فواصلی تیرس ساخته می شوند،‌ دارای جاذبه و دافعه مشخصی نیستند و می شود آنها را بدون قاعده ای در تقدم و تاخر پشت سر هم چید.

دوم، اگر ما مطالعه ای بر اصول هارمونی داشته باشیم متوجه می شویم که در هارمونی، کنترپوان به صورت رقیق وجود دارد و ما با یک پدیده صرفا عمودی سر و کار نداریم؛ همانطور که در کنترپوان هم روابط هارمونیک وجود دارد و در نتیجه کنترپوان نیز پدیده ای کاملا مجزا از هارمونی نیست.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (VI)

در نظریه سازه های میانی گفتیم که هنگامی که جوهره یک اثر به صورت ارغنونی در ذهن یا خودآگاه هنرمند شکل می گیرد، هنرمند ناچار است این اثر درونی را متجسد کرده و عرضه کند. در این حال است که سازه های میانی مطرح می شوند. برای مثال هنگامی که یک ملودی در ذهن شما شکل می گیرد، روند اولین ظهور جوهره اثر تمام می شود. در مرحله بعدی است که هنرمند نیاز به فنون آشکارسازی آن نغمه یا تصویر درونی را پیدا می کند. به این ترتیب هر هنری را می توان شامل دو میدان دانست؛ یکی زایش ارغنونی و درونی اثر و دیگری تجسد یافتن آن از طریق سازه های میانی، چون ابزارهای نقاشی یا سازهای موسیقی.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (XI)

سیر صعودی سازهای زهی و از طرف دیگر دینامیک سازهای دیگر به «دوشنبه» می‌رسد و در دوشنبه که طبق یادداشت‌های راوی داستان روز تولدش است، ثابت می‌ماند و با رسیدن به «شعر تو» دوباره به‌جریان می‌افتد و در لحظه‌ای که راوی آرزو می‌کند که «بارون بزنه» آرام می‌گیرد. تا اینجای کار تنها نیمه‌ی نخست آهنگ را شنیده‌ایم و توالی آکوردها، تغییر سرعت یا تمپو، دینامیک سازها و صدای فرهاد در این نیمه از نظر پیوند ترانه و موسیقی، شاهکاری بی‌بدیل است.

از روزهای گذشته…

مروری بر آلبوم «خداوند رخش»

مروری بر آلبوم «خداوند رخش»

۴۴ قطعه‌ی کوتاه موسیقی «خداوند رخش»، علاوه بر آن‌که همراهِ ۱۰ فصل روایت‌خوانی امیرحسین ماحوزی آمده‌ است، در یک سی‌دی جداگانه نیز پشت سر هم ردیف شده. با این کار، آهنگساز که خود ناشر اثر نیز است، به موسیقی‌هایی که اغلب به‌عنوان تیتراژ یا اینترلود (۱) ساخته شخصیتی مستقل بخشیده است. او از مخاطبش خواسته تا موسیقی‌ها را فقط از آن حیث که موسیقی‌اند، نیز بشنود. پس شایسته است چنین کنیم. و سپس بپرسیم؛ چه در این قطعه‌های موسیقی نهفته است که خواسته‌ی آهنگساز را معنی‌دار کند؟ جواب این است؛ اغلب هیچ.
پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

اینکه بگوییم با صفتهای مختلف این موسیقی زیبا است، یک گفته کلی است ولی اینکه بگوییم چرا این اثر زیباست و چرا با مخاطب ارتباط برقرار میکند و چرا ماندگار میشود، به دلیل وجود هویت است. بررسی مسائلی که به این اثر هویت میبخشد میتواند به این سئوال پاسخ دهد که چرا آثار کاظم داوودیان زیباست.
انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس، یک آهنگساز بد شانس!

انریکو گراندوس (Pantaléon Enrique Costanzo Granados y Campiña) یکی از آهنگسازان بنام اسپانیا در سبک کلاسیک میباشد که نوازنده ای چیره دست در پیانو نیز بود. وی در ۲۷ جولای سال ۱۸۶۷ در شهر Lérida ایالت کاتولونیا اسپانیا بدنیا آمد. نوازندگی را بصورت حرفه ای در زمانی که در بارسلون بود زیر نظر دو استاد بنام آنزمان “Joan Baptista Pujol” و “Francisco Jurnet” فرا گرفت.
نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (II)

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (II)

پیش از انتشار این کتاب، استادانی بودند که موسیقی ایرانی را اول با گوشه‌های مدال ردیف درس می‌دادند؛ کسی که مجدانه در این زمینه تا امروز فعال بوده، حسین عمومی نوازنده و مدرس موسیقی دستگاهی است. عمومی در کلاس‌هایش قبل از آموزش کل ردیف، درسی به نام «پیش‌ردیف» را تدریس می‌کند که در زمانی حدود ۲۰ دقیقه، کل گوشه‌های مدال ردیف را پشت هم می‌خواند. (۵)
عبدالله دوامی، حافظه تاریخی موسیقی ایرانی

عبدالله دوامی، حافظه تاریخی موسیقی ایرانی

عبدالله دوامی فرزند ابوالقاسم خان تعز