سخنرانی سجاد پورقناد درباره هارمونی ایرانی (II)

سجاد پورقناد
سجاد پورقناد
خب تا اینجا یک چالش پیش آمد! اینکه آکوردها می توانند تیرس نباشند ولی از طرف دیگر، نباید به حدی با ساختار هارمونیکها ناسازگار باشند که حداقل، حدی از ملایمت را هم نداشته باشند. در واقع وقتی ما با یک مجموعه آکوردهای ناملایم (یا به قول معروف نامطبوع یا کدر) مواجه هستیم، دیگر نمی توانیم تصوری از هارمونی داشته باشیم. (چراکه هارمونی تناسب بین اصوات است و باید مجموعه ای از اصوات ملایم، نیمه ملایم و ناملایم داشته باشیم، نه تنها آکوردهایی ناملایم!)

حال این ناملایمت یا کدر بودن از کجا ناشی می شود؟

پاسخ این سئوال در شناخت پدیده ضربان است. ضربان نیز یک پدیده فیزیکی است و هنگامی روی می دهد که اختلاف دو فرکانس از حد مشخصی کمتر شود.

در ادامه این جلسه آقای مهاجری بیشتر در مورد پدیده ضربان خواهند گفت و مخصوصا به بررسی آکوردهایی که دارای فواصل میکروتن هستند می پردازند.

پس تا اینجا به این نتیجه رسیدیم که هارمونیک هایی که ضربان کمتری دارند، هارمونیک های اول تا هفتم هستند و ملایم ترین آکوردها، آکوردهایی هستند که در آنها چنین فواصلی وجود داشته باشد.

اما وقتی بحث ما پیچیده تر میشود که به این مسئله بپردازیم: موسیقی ایرانی (دستگاهی) که روند پیشروی اش در بیشتر موارد بر اساس دانگ است و تتراکوردی پیش می رود، چطور می تواند با آکورد ها که باید دارای حداقل، حدی از ملایمت باشند هارمونیزه بشود؟

طبیعی است وقتی ما می خواهیم یک آکورد سه صدایی بسازیم با اصولی که فواصل ما ملایم باشد، باید به طبیعت هارمونیک ها رجوع کنیم؛ این هارمونیک ها فرکانسی دارند که تا هارمونیک هفتم (به زبان موسیقایی) فواصل شان سوم است (بعد از هارمونیک هفتم، هارمونیک هایی که بوجود می آید، تشدید زیادی روی فرکانس اصلی ندارد، پس در استفاده از آنها برای تولید رزونانس در آکورد می توان صرف نظر کرد) ولی همانطور که گفته شد مدهای موسیقی ایرانی اکثرا تا فاصله پنجم وسعت ندارند و ما نمی توانیم یک آکورد سه صدایی با روی هم قرار دادن دو فاصله سوم بسازیم.

پس ناچار هستیم از فواصل داخل دانگ استفاده کنیم ولی آکورد ساختن با این فواصل ما را به سمت آکوردهای ناملایم سوق می دهد که با مفهوم هارمونی دارای تناقض است.

در بین موسیقیدانهای ایرانی، افرادی بیشتر از ساختار موسیقی ایرانی، به ملایمت اصوات توجه کرده اند و از هارمونی تیرس استفاده کرده اند، بخشی دیگر بر خلاف گروه اول، با توجه به ساختار موسیقی دستگاهی ایران، ناملایمات را کمتر مورد توجه دانسته اند و دسته سومی از روشی ترکیبی استفاده کرده اند که بر اساس هارمونی تیرس، آکوردهای ناملایم غیر تیرس را با ترفندهای مختلف به آکوردهای ملایم اتصال می دهند.

آقای امیرآهنگ هاشمی مدرس دروس نظری موسیقی، امروز در مورد گرایشات مختلف موسیقیدانان شاخص ایرانی، در زمینه هامونی به ایراد سخنرانی خواهند پرداخت و تاریخ تحول هارمونی در ایران را بررسی خواهند کرد. همچنین آقای علی قمصری که اخیرا کتابی با عنوان «هارمونی ایرانی ۱» منتشر کرده اند، در مورد این کتاب و روش پیشنهادی شان به ایراد سخنرانی خواهند پرداخت.

2 دیدگاه

  • محمد ط
    ارسال شده در اسفند ۴, ۱۳۹۲ در ۱۲:۱۰ ق.ظ

    خوبه ادامه بدید ممنون!

  • ریزه بندی
    ارسال شده در اسفند ۴, ۱۳۹۲ در ۱۰:۴۸ ب.ظ

    درود

    واقعا بحث بسیار جذابی هست بنده بی صبرانه منتظر ادامه ی این مطلب خواهم بود

    با تشکر از جناب آقای پورقناد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

کنسرت گروه موسیقی برف با عنوان «شبی برای پیانوی ایرانی» در تاریخ جمعه ۱۰ اسفند ساعت ۲۰ در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران روی صحنه خواهد رفت. سرپرست و تکنواز پیانوی گروه برف محمدرضا امیرقاسمی و خواننده این کنسرت علی امیرقاسمی و اجرای تمبک با سحاب تربتی می باشد. در این برنامه علاوه بر اجرای آثار اساتید بزرگ پیانوی ایرانی نظیر جواد معروفی و مرتضی محجوبی، از چند نوازنده پیانوی دوره قاجار مانند اساتید محمود مفخم (مفخم الممالک) و مشیرهمایون شهردار هم قطعاتی اجرا خواهد شد. اجرای آثاری کمیاب و خاص از پیانو نوازیِ دوره ی قاجار و عصر مشروطه اولین بار است که در یک کنسرت اتفاق می افتد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

از روزهای گذشته…

چگونه با مترونوم تمرین کنیم؟

چگونه با مترونوم تمرین کنیم؟

تصورِ عمومی بر این است که مترونوم صرفاً با هدفِ حفظِ ریتم و مطابق وزنِ ثابتِ یک قطعه یا درس نواختن، می‌تواند به کار رود در حالی‌که علاوه بر این هدف -که البته در آموزش و ضبط، مهم و تعیین‌کننده است- تمرین با مترونوم برای یک هنرآموز می‌تواند کارکردهایی بیش از این داشته باشد. کارکردهایی از قبیل طولانی و در عین حال با برنامه و منظم پیش رفتنِ طولِ زمانِ تمرین، کمک به رسیدنِ تدریجی به سرعتِ استاندارد قطعه یا سرعتی که آهنگساز تعیین کرده، و در نهایت کمک به ارتقای بیشتر کیفیت اجرایی قطعه در خصوص مسائل مختلف اجرا (علاوه بر موضوع سرعت).
گفتگو با کیاوش صاحب نسق (II)

گفتگو با کیاوش صاحب نسق (II)

بدنبال تهیه مطلب جشنواره موسیقی آهنگسازان معاصر ایران با کیاوش صاحب نسق آهنگساز معاصر و طراح جشنواره آهنگسازان معاصر ایران مصاحبه ای انجام دادیم که در این مطلب قسمت پایانی آنرا میخوانید.
سرک کشیدن به کمی دوردست تر (IV)

سرک کشیدن به کمی دوردست تر (IV)

تنها قطعه‌ای که از این تضاد برکنار مانده «ترقه» است. یک بخش از آلبوم شب، سکوت، کویر که تنظیم مجددی از آن ارائه شده است. قطعه‌ای که در آن کوئینتت به عنوان سه‌تار به کار گرفته شده است به طوری که حتا صدای سیم‌های همراه در سه تار نیز می‌توان در لحظاتی از حرکت بافت و رنگ کوئینتت شنید.
کاباره ها، محل عرضه و تقاضا

کاباره ها، محل عرضه و تقاضا

بخش بسیار زیادی از زنان جامعه ی من، به نوعی در ادامه ی رمانتیزم اند. رمانتیزمی از مد افتاده و اغراق آمیز. بخش بسیار زیادی شان هم فردگرا هستند و آن “تو”ی درون شان نیز کسی نیست جز خودشان. اما با همه ی این ها، زنان نه سرمه ی خورشید که می توانند خودِ خورشید باشند. در میان زنان، عده ای شان بسیار عمیق و بااصالت، عده ای شان با احساسات ساده و شریف و عده ای شان هم سطحی، بی بنیه و لاابالی اند. همان تقسیم بندی معمول همانند مردان!
پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

مجددا تایید شد، در را باز کردند، وارد اتاق شدم و در بسته شد. بدون اتلاف وقت ابزار و لوازم مورد نیاز را آماده کرده و زوایای لازم را برای عکس برداری دقیق انتخاب و در ذهن مراحل بعدی کار را طبقه بندی می نمودم تا که لحظه ایی پایمال نگردد.
میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

در ادامه مطالب قبل در ارتباط با نظرات آقای کیوان میرهادی موسیقیدان معاصر راجع به موسیقی کشور، آخرین قسمت این مصاحبه در این مطلب آورده میشود. در اینجا لازم است به دو نکته اشاره شود اول این مطلب که در تهیه این گزارش حتی المقدور هیچگونه تغییراتی در کلام ایشان داده نشده است و نکته دوم اینکه هفته آینده نظرات شما دوستان، پیرامون مصاحبه را حتما” نزد ایشان خواهیم برد و پس از دریافت پاسخ های لازم آنها را منتشر خواهیم کرد.
نکاتی در آموزش نوازندگی (II)

نکاتی در آموزش نوازندگی (II)

بطور کلی فراگیری نوازندگی ساز، راهی دشوار و طولانی است و پیشرفت، غالبا با کندی صورت می گیرد. از دیگر سو هنرجو نیز درکی کامل و صحیح از مسیری که باید آنرا طی کند ندارد. بنابراین با توجه به این موارد، بهتر است هنرجویان در مورد میزان پیشرفت خود در نوازندگی، تنها به قضاوت شخصی بسنده نکرده و از نتیجه گیری های زود هنگامی که می تواند به شکلی مخرب در روند رشد و تکامل هنری آنان تاثیر گذارد، پرهیز نمایند و در این زمینه از ارزیابی استادان خود بهره گیرند.
گفتگو با مائوریزو پُلینی (II)

گفتگو با مائوریزو پُلینی (II)

خب، هم نوازی همیشه سخت تر است و نیاز به ریسک دارد. در عین حال با لذتی فوق العاده همراه است، مثل امشب! باید به شما بگویم که کنسرتوی شومان به همراه دانیل بارنبویم (Daniel Barenboim) اجرایی بود که همیشه به خاطر خواهم سپرد، به این دلیل که احساس می کردم کنسرتوی شومان حقیقاتا در اجرای امشب زنده شد، چیزی که همیشه اتفاق نمی افتد.
سارا برایتمن

سارا برایتمن

سارا برایتمن (Sarah Brightman) سال ۱۹۶۰ در انگلستان متولد شد و از سن سه سالگی شروع به فراگیری فنون رقص نمود.
حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (II)

حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (II)

نخستین آن پدیداری است که مورد توجه آن خود سالک درونی قرار می‌گیرد، یعنی ظرفیت آن موسیقی و اثری که می‌شنوی و فضایی که قادر است در ذهن تو ایجاد کند؛ یعنی مورد توجه گوش سرت قرار گیرد. دومینِ آن، فضایی است که این رویداد در آن اتفاق می‌افتد و سرانجام سومین آن، همان شنونده است.