امین ماسوری
مقدّمه
پیش از پرداختن به نشانهشناسی موسیقی لرستان، ابتدا باید به عناصر فرهنگی، تاریخی و اجتماعی این منطقه توجه داشت. موسیقی لرستان بهعنوان بخشی از فرهنگ غنی این منطقه، دارای ویژگیهای منحصر بهفردی است که آنرا از دیگر انواع موسیقی ایرانی متمایز میکند. این موسیقی بهعنوان بخشی از هویت فرهنگی لرستان، دارای نشانههای عمیق و متنوعی است که از زبان، ساز، مِلودی، ریتم، مضامین، مراسم و آیین، رقصهای محلّی، تأثیرات تاریخی و نمادهای طبیعت سرچشمه میگیرد. موسیقی لرستان نه تنها بیانگر احساسات و باورهای مردم این منطقه است، بلکه بهعنوان یک رسانهی فرهنگی، تاریخ و هویت این منطقه را حفظ کرده و انتقال میدهد.
۱. زبان و گویش
– نشانه: مردم لرستان به زبانهای لکی و لری گفتار میکنند و ترانهها و ملودیهای آنان به لری و لکی است.
– معنا: این زبانها نشاندهندهی هویتِ قومی و فرهنگی مردم لرستاناَند و ارتباط عمیقی با تاریخ و جغرافیای منطقه و زیستبومشان دارند.
۲. سازهای موسیقی
– نشانه: استفاده از سازهای خاص مانند سرنا، دهل، دو زله (نِیجفتی)، بِئلور (نی چوپانی)، تَمیره (تنبور)، تال (کمانچه)، تُمَک(تُمبَک)، دُهِل (دُهُل) بیانگر شناسنامه فرهنگی این قوماَند که در فراز و نشیب روزگاران نزد آنان حفظ گردیده است.
– معنا: هر یک از این سازها دارای قابلیت متفاوت و نماد مراسم خاصیاَند. بهعنوان مثال تنبور برای آیین عرفانی، کمانچه برای شادی، سرنا و دهل کارکردی دوگانه داشته، برای پایکوبی و شادی یا مراسم سوگواری استفاده میشوند.
۳. ریتم و ملودی
– نشانه: ریتمهای لُری در ضرباهنگهای مختلف به فراخور مقامهای اجرا شده متغیر است، گاه تند و شاد هستند و گاه سنگین و آرام.
– معنا: ریتمهای تند نشاندهندهی شادی و نشاطاَند، در حالیکه ملودیهای آرام و غمانگیز بیانگر احساسات عمیق، عاشقانه، سوگآوایَند.
۴. محتوا و مضامین
– نشانه: در کل محتوای ترانههای لُری دارای مضامینی چون طنز، سوگ، شادی، کار، عشق، طبیعت، جنگها، قهرمانیها و زندگی روزمرهاَند.
– معنا: این مضامین نشاندهندهی ارزشها، باورها و تجربیات تاریخی مردم لرستاناَند. از هجر و فراق یار تا پیروزی و طرفه دلاوریهای ساکناناَش.
۵. مراسم و آیینها
– نشانه: اجرای موسیقی در مراسم خاص مانند عروسی، سوگ و جشنهای محلّی.
– معنا: موسیقی بهعنوان بخشی جداییناپذیر از آیینها، نقش اجتماعی و فرهنگی مهمّی در تقویت همبستگی و انتقال ارزشها دارد. بهنوعی معنا دهنده و تقویت کنندهی ساختار اجتماعی و حافظ آیین و مراسمهای فولکلور آنان است.
۶. رقصهای محلّی
– نشانه: همراهی موسیقی با رقصهای گروهی مانند دوپا، سهپا، سنگین سماع و… .
– معنا: رقصهای محلّی نزد مردمان لُر نشاندهندهی همبستگی، وحدت، اتحاد و یکپارچهگی جمعیاَند که به موسیقی بُعدی حرکتی و بصری میبخشند.
۱ نظر