از کافه تا رودکی (II)

خواننده سالاری، سنتی دیرینه
مهمترین عنصر گروه موسیقی در سفره خانه از نظر مراجعین، تماشاچیان و مدیر سفره خانه، «خواننده گروه» است. با توجه به مشاهدات عینی در سه سفره خانه ی متفاوت در پایین شهر وسط شهر و بالای شهر تهران آشکارا می توان به محبوبیت بالای خواننده در میان شنوندگان، صاحبان سفره خانه ها و همچنین عوامل پذیرایی و کارکنان پی برد. بر خلاف گروه نوازندگان که در اکثر سفره خانه ها پوششی بصورت لباس فرم با نقوش سنتی خاص دارند و هنگام اجرا روی صندلی های خودشان می نشینند، خواننده ی گروه با پوششی دلخواه که غالبا کت وشلواری است با رنگ های متفاوت برای هر شب، به هنگام اجرا روی صحنه راه می رود و مستقیما با تماشاچیان در حین اجرا گفتگوی مختصری دارد.

پیش از شروع برنامه توسط خواننده، یک به یک اعضای گروه با سوابق اجرایی هنری شان به تماشاچیان معرفی می شوند. در ابتدایی اجرای ترانه یا تصنیف معمولا توسط خواننده و با نام خواننده اصلی اثر معرفی می شوند.

از دیگر نشانه های خواننده سالاری و شاید مهمترین آن، درآمد چند برابر خواننده در دو بخش حقوق شبانه و شاباش است که امروزه از آن به عنوان رو سنی هم نام می برند و در یک بخش مجزا شرح مبسوط تری از آن داده شده است. نکته ای که تلویحا از صحبت های نوازندگان می شود برداشت کرد این است که نوازندگان برای بقا در سفره خانه ها همان قدر که باید دارای سطح کیفی بالایی در نوازندگی باشند، لازم است رابطه ی خوبی نیز با خواننده ی گروه داشته باشند تا از طریق حمایت او نزد مدیر سفره خانه از جایگاه و امنیت شغلی خود مطمئن گردند.

کارگان های اجرایی در سفره خانه
سفره خانه هایی که سابقه ی طولانی تری در این حرفه دارند، معمولا از نوازندگانی استفاده می کنند که آشنایی گسترده ای با کارگان های مختلف موسیقی ایرانی داشته باشند. اجراهای شبانه چیزی حدود سه ساعت و دارای دو وقت استراحت پانزده دقیقه ای برای گروه نوازندگان است. دو وقت استراحت با اجرای نقالی و همچنین نوازندگی دف و نی برای تماشاچیان پر می شود. سفره خانه ها برای اجرای سه ساعت موسیقی از یک گروه چهار یا پنج نفره ی نوازندگان و سه یا چهار خواننده برای جلب رضایت مراجعین بهره می برند.

برای نمونه کارگان اجرایی، نگارنده سفره خانه ی باغ صبا واقع در خیابان شریعتی تهران را مورد بررسی قرار داده است. گروه نوازندگان متشکل از احسان داودآبادی نوازنده ویولن و کمانچه، محمد شیدا نوازنده سنتور، حامد مهرآبادی نوازنده ی بربط و شهاب نوازنده ی سازهای پوستی-کوبه ای هستند که چهار خواننده را در طول اجرا همراهی می کنند.

خواننده ی نخست، همایون نام دارد که مردی است، حدودا هفتاد ساله و معمولا ترانه هایی را در گام ماژور و مینور، همان فواصل تامپره شده ی اصفهان و ماهور در موسیقی ایرانی اجرا می کند. این بخش بیشتر برای مهمان ها و سفرای خارجی که برای تفریح و گاهی برای عقد قراردادهایی به سفره خانه می آیند در نظر گرفته شده است. ترانه هایی مانند: مرا ببوس، بر گیسویت ای جان کمتر زن شانه، مسافر عزیزم خدا تو را نگهدار، دیدم گل می خندد به چمن چون رویت، ای بت چین ای صنم، امید جانم ز سفر باز آمد، آمد آمد با دلجویی، جان مریم، گل گلدون من، امشب شب مهتابه، تولدت مبارک و… در این بخش اجرا می شود.

خواننده ی دوم علی ساعی نام دارد و کارگان متفاوتی نسبت به خواننده اول به روی صحنه می برد. اضافه شدن مختصری آواز در ابتدای بعضی از ترانه ها یا تصنیف ها و اجرای سبکی از موسیقی که از آن با عنوان موسیقی پاپ-سنتی ایرانی و یا پاپ-ایرانی نام برده می شود، کارگان بخش دوم را تشکیل می دهد.

اجرای ترانه هایی از معین و امید که آرامش خاصی را هنگام پذیرایی به مراجعین داده و بعد از آن اجرای ترانه هایی از خواننده ی مشهور کافه ای پیش از انقلاب یعنی نعمت الله آقاسی شور و حال ویژه ای را در شنوندگان ایجاد می کند تا جایی که بیشتر تماشاچیان با همخوانی آن ترانه های خاطره انگیز دستمالی به دست گرفته و به شادی می پردازند.

طبق نظر سنجی که که از تماشاچیان به عمل آمد و تجربه طولانی نوازندگان سفره خانه، می توان گفت با گذشت چند دهه همچنان محبوبیت ترانه های گلپا، ایرج، آغاسی و هایده بیشتر از خوانندگان دیگر بود. در این بخش ترانه هایی مثل اصفهان، قسم نخور به جونم، یه حلقه ی طلایی، فراموشم مکن از معین و باران می بارد امشب، تو محشری، انتظار و… از امید و ترانه های بسیار مشهوری مثل واویلا لیلی، لب کارون، دختر آبادانی و… از نعمت الله آغاسی کارگان اجرایی خواننده دوم در این بخش است که قطعه ی بی کلام در آن وجود ندارد. در پایان بخش دوم استراحتی پانزده دقیقه ای برای گروه در نظر گرفته شده است که با تکنوازی و دونوازی سازهای دف و نی برای تماشاچیان اجرای برنامه می شود.

بخش سوم در هر هفته دو یا سه شب از شب های شلوغ سفره خانه که معمولا روزهای آخر هفته است، توسط رشید وطن دوست خواننده با سابقه ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر ملی ایران اجرا می شود و مخصوص ترانه های آذری و ارمنی بوده و معمولا کوتاه تر از بخش های دیگر است. ترانه های کوچه لره سو سپمیشم، آپاردی سللر سارانی، ساری گلین و.. در این بخش اجرا می شوند. لازم به ذکر است نوازنده ی آکاردئون در این بخش که به همراه خواننده آمده است به گروه اضافه شده و خواننده را همراهی می کند. با توجه به آذری بودن وطن دوست و اینکه در فرهنگ موسیقایی کشور آذربایجان اجرای برنامه در مجالس عروسی و شادی یک امتیاز ویژه و کار پسندیده محسوب می شود، در اجرای سفره خانه ای نیز همین رویکرد را داشتند و در بخش مصاحبه نگارنده را در کمال رضایت همراهی کردند.

بخش چهارم را تقریبا می توان از نظر تماشاچیان و خود نوازندگان پرطرفدارترین و پربارترین بخش موسیقی این سفره خانه دانست. این بخش را خواننده ای جوان به نام داوود ناصریان اجرا می کند. او با ردیف های موسیقی آوازی آشنایی دارد و از همان ابتدای فعالیت های حرفه ای، تصمیم به اجرا در سفره خانه ها و مجالس عروسی و برخی جشن های دیگر گرفته است. کارگان اجرایی او وسیعتر از سه کارگان اجرایی ماقبل خود است. او توانایی خود را در اجرای تصانیف و ترانه های مختلف در هر شب بروز می دهد و همواره مورد استقبال نوازندگان و تماشاچیان است. یکی از دلایل استقبال تماشاچیان از این خواننده مهارت او در ایجاد ارتباط عاطفی با شنوندگان بصورت احوالپرسی و دست تکان دادن و میمیک صورت به هنگام اجرای موسیقی است تا جایی که او نام بسیاری از حاضرین را می داند و آنها را با نامشان در لابلای اجرا صدا می زند.

یک دیدگاه

  • هنگامه
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۵ در ۲:۵۲ ق.ظ

    باز هم سلام و باز هم تشکر از ادامه این موضوع جالب! بنظر من نمیشه گفت خواننده سالاری چون در همه جایه دنیا بیشترین توجه به خواننده ها هست و این موضوع همیشه از اول وجود داشته تا به الان و نمیشه تغییرش داد.اگر خواننده نباشه ۹۰% از آلبوم ها به فروش نمیرسه و حتی مردم به خاطر غذا به سفره خانه سنتی نمیرن و در نزدیک ترین سالن غذا میخورن این یعنی خواننده از بقیه نقشش مهمتره.سنت دیرینه ولی حرف درستی هستش به عقیده من

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

حسرت دیدار، مرئی و نامرئی

حسرت دیدار، مرئی و نامرئی

لحظه ی دیدار، لحظه ی ظهور است و حسرت دیدار ما همین جا رخ می نماید. من سال هاست در انتظار لحظه ای مانده ام که خاطره اش بیشتر به یاد می ماند. حال ما به سوی آن لبریخته ای می ایستیم که نامش فاصله را از میان مشروطه برداشته و در کنار ما به خاک سپرده است. تنها می ماند مهجوری و دلتنگی که آن هم متعلق به این چند سال اخیر است. ما آن صدا را وقتی شنیده ایم و باز ایستاده ایم و زمانی در مقابل آن باز آفرینی واقع شده ایم که راوی ما، از روایت جلوه ای بیشتر یافته بود. راوی ما نقصان را به روی دیگر سکه می کشاند و به آن جلوه ای دیگر می دهد.
درک تصویر صوتی

درک تصویر صوتی

دریافت ایده از تصویر صوتی (Soundscape) یک قطعه موسیقی کاملا” به توانایی های شما در دیدن و تشخیص دادن بهتر شکلها و Object ها در یک قطعه موسیقی دارد. در اینجا لازم است قبل از ادامه بحث به ارائه چند تعریف بپردازیم.
محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (I)

محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ (I)

در سال ۱۳۶۹ محمد رضا شجریان همراه با داریوش پیرنیاکان، جمشید عندلیبی و مرتضی اعیان سه کنسرت را در سه دانشگاه به اجرا گذاشت که هنوز هم در میان آثار محمدرضا شجریان که با ارکسترهای اینچنینی اجرا شده، بی مانند است.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

در اولین پنج دقیقه اى که فرصت دارید، مى توانید تمرین را شروع کنید. در هر بار تمرین، بنا به میزانِ حوصله و خستگى، یک یا دو میزان یا حتا یک خط از درسِ مورد نظر را انتخاب و تمرین کنید. شما باید از آن پنج دقیقه اى که براى تمرین در دسترس دارید نهایت استفاده را ببرید؛ بدین گونه که از آن پنج دقیقه تنها و فقط یک یا دو دقیقه فرصت دارید که به نت ها نگاه کنید (پس مقدارى را انتخاب کنید که بتوانید در یکى دو دقیقه آن قسمت را بنوازید) در دو سه دقیقه ى باقیمانده، همان مقدارى که از روى نت نگاه کردید را از حفظ تکرار کنید تا خوب به آن تکه از قطعه مسلط شوید.
وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی (I)

وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی (I)

با توجه به سوابق و مستندات تاریخی ضرب آهنگ موسیقی ایرانی در گذشته با متریک کنونی متفاوت بوده و بر اساس سیستم ایفاعی تنظیم می گردید. بر اساس بعضی نوشته ها مانند تحقیق ماللهند از ابوریحان بیرونی ، به دلیل حضور تفکر ایقاعی در موسیقی قدیم ایران و هند ، اصول عروض و ایقاع احتمالا ریشه در فرهنگ آریایی داشته است.
امینی: باید مانند سینما در موسیقی هم شورای تهیه کنندگان داشته باشیم

امینی: باید مانند سینما در موسیقی هم شورای تهیه کنندگان داشته باشیم

در این گنجینه، وقتی ما وارد شدیم دیدیم که حجم انبوهی از کار است، به خاطر همین ما آمدیم یک پروسه چند منظوره طراحی کردیم و گفتیم یک کتاب از زندگینامه مجید وفادار باید انتشار پیدا کند که پوراندخت وفادار برادرزاده مجید وفادار که در دفتر حمید وفادار بوده به ما کمک‌های خیلی زیادی که کرد، از او تشکر می‌کنم. از شهرزاد وفادار دختر خود مجید وفادار که در این پروسه واقعا به ما کمک کردند و آثار را در اختیار ما گذاشتند و یک حرکت فرهنگی بزرگ شکل گرفت؛ کتابی تحت عنوان «خنیاگر آسمانی» که مراحل مجوزهاش دارد تمام می‌شود و برای نشر آماده می‌شود که متعاقبا رونمایی می‌شود.
به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (V)

به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (V)

در نهایت می رسیم به دسته چهارم آثار او که میتوان به آنها کارهای سمفونیک وی اطلاق کرد که از یک حیث اپرای «خسرو و شیرین» را هم باید جزو همین دسته قرار داد، به اضافه باله «بیژن ومنیژه» و اپرای «مانی و مانا» که دهلوی در این آثار که قصد ارایه آنها در سطح بین المللی را داشته، از فواصل ریز پرده استفاده نکرده است.
شناخت کالبد گوشه‌ها (VIII)

شناخت کالبد گوشه‌ها (VIII)

نوازنده‌ی ردیف‌دان مدرسی‌ای مثل طلایی نوعی دستور زایشی را برای آن می‌خواهد که بر انجماد ردیف غلبه کند. هدف اصلی تحلیل، بالاتر و اولی‌تر از یک کنش موسیقی‌شناسانه، رهایی ردیف از قید تصلبی است که امروزه کم و بیش همه به روی دادن آن معترف‌اند. او می‌خواهد انجماد را از طریق به بیان درآوردن اجزای امر منجمد در هم بشکند. و ناخواسته وضعیتی را طرح میکند که در پس یک پرسش نخستین پدید می‌آید. پرسش این است که آیا ما می‌توانیم صرفا با دانستن نوع گسترش یا کالبدشناسی گوشه‌ها از مرز عینیت‌یافتگی منجمد آنها عبور کنیم و مثلا برای فلان گوشه یک مقدمه‌ی دیگر طراحی کنیم؟ اگر چنین کنیم یکی از ویژگی‌های مد را در نگاه‌های محافظه‌کارتر سلب کرده‌ایم.
دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (IX)

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (IX)

«یادداشتی در مورد استفاده از کلمه ی هم طول در این مقاله: واضح است که در اجرا، زمان بندی های متریک به ندرت هم طولند و هدف تغییرات بیانی قرار می گیرند برای مثال می توانید نوشته های گبریلسون، سلوبودا، کلارک، شافر و تاد را ببینید. از طرف دیگر، این موضوع حائز اهمیت است که تفاوت های بین الگوهای زمانی که داری مدت زمان های مساوی هستند و اقسام دیگر که مدت زمان های متفاوتی دارند را باز شناخت. بنابراین، وقتی من کلمه ی هم طول را به کار می برم، منظور من این است: “بازنمود بنیادین یک سری مدت زمان هم طول که در اجرا می توانند هدف تغییر بیانی قرار بگیرند.»
یادداشتی بر آلبوم «موسیقی نظامی دوره‌ی قاجار»

یادداشتی بر آلبوم «موسیقی نظامی دوره‌ی قاجار»

در حالی‌که از بسیاری از موسیقیدانان نیم قرن قبل نیز، امروزه ضبط‌ها و اطلاعات محدودی در دسترس است، تردیدی نمی‌ماند که شنیدن نواخته‌هایی از موسیقی ایران متعلق به بیش از ۱۱۰ سال پیش، چه اندازه هیجان‌انگیز خواهد بود و به لحاظ بررسی‌های موسیقی‌شناختی تا چه حد می‌تواند اطلاعات مفیدی به دست دهد. لذا انتشار چنین آثاری رخدادی ارزشمند و مسرت‌بخش است. اما وقتی اثری منتشر می‌شود که حاوی موسیقی‌ها و اطلاعات تاریخی با ارزش است، ذکر منبع و مأخذ، اعتبار و ارزش آن را مضاعف می‌کند و سبب می‌شود تا مخاطب نیز با اعتماد و دانش بیشتری سراغ آن برود. از این‌رو شایسته بود که مشخص می‌شد ضبط‌های این آلبوم از چه منبع یا منابعی به دست آمده‌اند، تاکنون کجاها بوده‌اند و چگونه کشف شده‌اند. (۱)