از کافه تا رودکی (II)

خواننده سالاری، سنتی دیرینه
مهمترین عنصر گروه موسیقی در سفره خانه از نظر مراجعین، تماشاچیان و مدیر سفره خانه، «خواننده گروه» است. با توجه به مشاهدات عینی در سه سفره خانه ی متفاوت در پایین شهر وسط شهر و بالای شهر تهران آشکارا می توان به محبوبیت بالای خواننده در میان شنوندگان، صاحبان سفره خانه ها و همچنین عوامل پذیرایی و کارکنان پی برد. بر خلاف گروه نوازندگان که در اکثر سفره خانه ها پوششی بصورت لباس فرم با نقوش سنتی خاص دارند و هنگام اجرا روی صندلی های خودشان می نشینند، خواننده ی گروه با پوششی دلخواه که غالبا کت وشلواری است با رنگ های متفاوت برای هر شب، به هنگام اجرا روی صحنه راه می رود و مستقیما با تماشاچیان در حین اجرا گفتگوی مختصری دارد.

پیش از شروع برنامه توسط خواننده، یک به یک اعضای گروه با سوابق اجرایی هنری شان به تماشاچیان معرفی می شوند. در ابتدایی اجرای ترانه یا تصنیف معمولا توسط خواننده و با نام خواننده اصلی اثر معرفی می شوند.

از دیگر نشانه های خواننده سالاری و شاید مهمترین آن، درآمد چند برابر خواننده در دو بخش حقوق شبانه و شاباش است که امروزه از آن به عنوان رو سنی هم نام می برند و در یک بخش مجزا شرح مبسوط تری از آن داده شده است. نکته ای که تلویحا از صحبت های نوازندگان می شود برداشت کرد این است که نوازندگان برای بقا در سفره خانه ها همان قدر که باید دارای سطح کیفی بالایی در نوازندگی باشند، لازم است رابطه ی خوبی نیز با خواننده ی گروه داشته باشند تا از طریق حمایت او نزد مدیر سفره خانه از جایگاه و امنیت شغلی خود مطمئن گردند.

کارگان های اجرایی در سفره خانه
سفره خانه هایی که سابقه ی طولانی تری در این حرفه دارند، معمولا از نوازندگانی استفاده می کنند که آشنایی گسترده ای با کارگان های مختلف موسیقی ایرانی داشته باشند. اجراهای شبانه چیزی حدود سه ساعت و دارای دو وقت استراحت پانزده دقیقه ای برای گروه نوازندگان است. دو وقت استراحت با اجرای نقالی و همچنین نوازندگی دف و نی برای تماشاچیان پر می شود. سفره خانه ها برای اجرای سه ساعت موسیقی از یک گروه چهار یا پنج نفره ی نوازندگان و سه یا چهار خواننده برای جلب رضایت مراجعین بهره می برند.

برای نمونه کارگان اجرایی، نگارنده سفره خانه ی باغ صبا واقع در خیابان شریعتی تهران را مورد بررسی قرار داده است. گروه نوازندگان متشکل از احسان داودآبادی نوازنده ویولن و کمانچه، محمد شیدا نوازنده سنتور، حامد مهرآبادی نوازنده ی بربط و شهاب نوازنده ی سازهای پوستی-کوبه ای هستند که چهار خواننده را در طول اجرا همراهی می کنند.

خواننده ی نخست، همایون نام دارد که مردی است، حدودا هفتاد ساله و معمولا ترانه هایی را در گام ماژور و مینور، همان فواصل تامپره شده ی اصفهان و ماهور در موسیقی ایرانی اجرا می کند. این بخش بیشتر برای مهمان ها و سفرای خارجی که برای تفریح و گاهی برای عقد قراردادهایی به سفره خانه می آیند در نظر گرفته شده است. ترانه هایی مانند: مرا ببوس، بر گیسویت ای جان کمتر زن شانه، مسافر عزیزم خدا تو را نگهدار، دیدم گل می خندد به چمن چون رویت، ای بت چین ای صنم، امید جانم ز سفر باز آمد، آمد آمد با دلجویی، جان مریم، گل گلدون من، امشب شب مهتابه، تولدت مبارک و… در این بخش اجرا می شود.

خواننده ی دوم علی ساعی نام دارد و کارگان متفاوتی نسبت به خواننده اول به روی صحنه می برد. اضافه شدن مختصری آواز در ابتدای بعضی از ترانه ها یا تصنیف ها و اجرای سبکی از موسیقی که از آن با عنوان موسیقی پاپ-سنتی ایرانی و یا پاپ-ایرانی نام برده می شود، کارگان بخش دوم را تشکیل می دهد.

اجرای ترانه هایی از معین و امید که آرامش خاصی را هنگام پذیرایی به مراجعین داده و بعد از آن اجرای ترانه هایی از خواننده ی مشهور کافه ای پیش از انقلاب یعنی نعمت الله آقاسی شور و حال ویژه ای را در شنوندگان ایجاد می کند تا جایی که بیشتر تماشاچیان با همخوانی آن ترانه های خاطره انگیز دستمالی به دست گرفته و به شادی می پردازند.

طبق نظر سنجی که که از تماشاچیان به عمل آمد و تجربه طولانی نوازندگان سفره خانه، می توان گفت با گذشت چند دهه همچنان محبوبیت ترانه های گلپا، ایرج، آغاسی و هایده بیشتر از خوانندگان دیگر بود. در این بخش ترانه هایی مثل اصفهان، قسم نخور به جونم، یه حلقه ی طلایی، فراموشم مکن از معین و باران می بارد امشب، تو محشری، انتظار و… از امید و ترانه های بسیار مشهوری مثل واویلا لیلی، لب کارون، دختر آبادانی و… از نعمت الله آغاسی کارگان اجرایی خواننده دوم در این بخش است که قطعه ی بی کلام در آن وجود ندارد. در پایان بخش دوم استراحتی پانزده دقیقه ای برای گروه در نظر گرفته شده است که با تکنوازی و دونوازی سازهای دف و نی برای تماشاچیان اجرای برنامه می شود.

بخش سوم در هر هفته دو یا سه شب از شب های شلوغ سفره خانه که معمولا روزهای آخر هفته است، توسط رشید وطن دوست خواننده با سابقه ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر ملی ایران اجرا می شود و مخصوص ترانه های آذری و ارمنی بوده و معمولا کوتاه تر از بخش های دیگر است. ترانه های کوچه لره سو سپمیشم، آپاردی سللر سارانی، ساری گلین و.. در این بخش اجرا می شوند. لازم به ذکر است نوازنده ی آکاردئون در این بخش که به همراه خواننده آمده است به گروه اضافه شده و خواننده را همراهی می کند. با توجه به آذری بودن وطن دوست و اینکه در فرهنگ موسیقایی کشور آذربایجان اجرای برنامه در مجالس عروسی و شادی یک امتیاز ویژه و کار پسندیده محسوب می شود، در اجرای سفره خانه ای نیز همین رویکرد را داشتند و در بخش مصاحبه نگارنده را در کمال رضایت همراهی کردند.

بخش چهارم را تقریبا می توان از نظر تماشاچیان و خود نوازندگان پرطرفدارترین و پربارترین بخش موسیقی این سفره خانه دانست. این بخش را خواننده ای جوان به نام داوود ناصریان اجرا می کند. او با ردیف های موسیقی آوازی آشنایی دارد و از همان ابتدای فعالیت های حرفه ای، تصمیم به اجرا در سفره خانه ها و مجالس عروسی و برخی جشن های دیگر گرفته است. کارگان اجرایی او وسیعتر از سه کارگان اجرایی ماقبل خود است. او توانایی خود را در اجرای تصانیف و ترانه های مختلف در هر شب بروز می دهد و همواره مورد استقبال نوازندگان و تماشاچیان است. یکی از دلایل استقبال تماشاچیان از این خواننده مهارت او در ایجاد ارتباط عاطفی با شنوندگان بصورت احوالپرسی و دست تکان دادن و میمیک صورت به هنگام اجرای موسیقی است تا جایی که او نام بسیاری از حاضرین را می داند و آنها را با نامشان در لابلای اجرا صدا می زند.

یک دیدگاه

  • هنگامه
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۵ در ۲:۵۲ ق.ظ

    باز هم سلام و باز هم تشکر از ادامه این موضوع جالب! بنظر من نمیشه گفت خواننده سالاری چون در همه جایه دنیا بیشترین توجه به خواننده ها هست و این موضوع همیشه از اول وجود داشته تا به الان و نمیشه تغییرش داد.اگر خواننده نباشه ۹۰% از آلبوم ها به فروش نمیرسه و حتی مردم به خاطر غذا به سفره خانه سنتی نمیرن و در نزدیک ترین سالن غذا میخورن این یعنی خواننده از بقیه نقشش مهمتره.سنت دیرینه ولی حرف درستی هستش به عقیده من

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فراخوان سیزدهمین جشنوارۀ ملی موسیقی جوان منتشر شد

در بخش «موسیقی دستگاهی ایرانی تار، تنبک، دف، سنتور، سه‌تار، عود، قانون، کمانچه، نی؛ در بخش «موسیقی کلاسیک» نوازندگان سازهای ابوا، پیانو، ترومبون، ترومپت، فلوت، کلارینت، کنترباس، گیتار، ویلن، ویلنسل، ویولا، هورن؛ و در بخش «موسیقی نواحی ایران» خوانندگان و نوازندگان سازهای زهی، بادی و کوبه‌ای از مناطق مختلف کشور به رقابت خواهند پرداخت.

آمد بهار ِ جان‌ها ای شاخ ِ تر به رقص آ

دهه شصت را می توان سال های اوج تمرکز آهنگسازان ایرانی بر روی اشعار مولوی دانست؛ گویا فضای خاص کشور تحت تاثیر جنگ، موجبات گرایش جامعه به سمت مفاهیم عرفانی اشعار مولوی را دوچندان کرده بود و تصانیفی که برای ارکستر سازهای ایرانی و حتی ارکستر سمفونیک در آن برهه ساخته می شد، از اشعار مولانا بهره زیادی می بردند.

از روزهای گذشته…

لری کوریل و جز بین المللی

لری کوریل و جز بین المللی

لری کوریل (Larry Coryell) آمریکایی را باید یکی از نوازندگان جزی دانست که همواره بدنبال تلفیق موسیقی از فرهنگهای مختلف بوده است. وی در سال ۱۹۴۳ در تگزاس آمریکا بدنیا آمد و قبل از انتخاب گیتار چندین ساز دیگر را نیز نواخته بود از کسانیکه تاثیر عمیقی در آشنایی وی با گیتار و سبک جز داشتند میتوان به :Chet Atkins, Chuck Berry و Wes Montgomery اشاره کرد.
نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (I)

نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (I)

هدف از ارائه این مقاله ومقالات آتی ، معرفی بیشتر خواننده ای است که بسیاری از اهالی متخصص در موسیقی ایرانی و همچنین بسیاری از مخاطبین موسیقی از او و آثارش شناختی ندارند و از او تنها به عنوان خواننده فیلمهای فارسی یاد میکنند! در صورتی که آثاری که او در فیلمها اجرا کرده بخش بسیار کوچک از فعالیتهای بیشمار او بوده که بر خلاف اذهان عموم آن آثار نیز بسیار قابل تامل می باشند.
گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

آن سوفى موتر، یکى از تأثیرگذارترین موسیقى دانان و نوازندگان نسل خودش است. او اولین بار با حمایت هاى رهبر ارکستر معروف، هربرت فون کاریان، به عنوان کودک نابغه در سالن کنسرت دیده شد. از آن پس شاهد اجراهاى زیادى از او هستیم و سالن هاى کنسرت سراسر جهان از او تقاضاى اجرا کردند.او در سن ۳۴ سالگى با لامبرت اورکیس یکى از مهم ترین طرح هاى خود در زمینه موسیقى، یعنى اجراى ۱۰ سونات ویلون بتهوون در سراسر جهان را با موفقیت انجام داد. مصاحبه اى که در این باره با او انجام شد را پیش رو دارید.
رهبرانی که نخواستند رهبر باشند

رهبرانی که نخواستند رهبر باشند

نگاهی به آثار و آرای فرهاد مشکات : ساموئل هانتیگتون در باب تحلیل فرایند گذار به درستی می گوید که: «هر دگرگونی میانه روانه را نمی توان اصلاحات نامید و برای برخی دگرگونی های میانه روانه ، عنوان «تحکیم» (constellation) بیشتر برازنده است تا اصلاحات»
یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (I)

یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (I)

از مدتها قبل و از بدو انتشار آلبوم «آرایش غلیظ» (۱)، مقوله ای در پستوی ذهنم رژه می رفت؛ ترجیح دادم دست نگه دارم تا سیل منتقدان موافق و مخالف فروکش کند و نظرهای اهل فن را مطالعه کنم و پس از آن یادداشتی پیرامون این موسیقی بنویسم. همه می دانیم که یک اثر متعلق به خالق آن است و هر آنچه در آن اتفاق می افتد زیر پرچم درایت و آگاهی خالق است. موسیقی جامعه ما، سالهای طولانی است که زیر سلطه خواننده سالاری است و هر اثر با کلامی را اغلب مردم به خواننده نسبت می دهند نه آهنگساز آن. به ندرت کسی می گوید «بیداد مشکاتیان» مگر اهل فن باشد؛ بیداد را به نام محمد رضا شجریان می شناسند.
آخرین پرچمدار

آخرین پرچمدار

منوچهرصهبایی بدون شک از ممتازترین هنرمندان دوران طلایی موسیقی کلاسیک ایران بوده است. مخصوصا” تحقیق و تحصیل درفلسفه و جامعه شناسی (که در موسیقی نقشی اساسی دارند ولی در ایران کمتر موسیقیدانی به این دو رشته توجه دارد!) جایگاه خاصی برای او در میان همکارانش بوجود آورده.
بیاییم قراری خودآگاه بگذاریم!

بیاییم قراری خودآگاه بگذاریم!

همانطور که میدانید ما برای بیان کیفیت صدا همواره از کلمات زیر و بم استفاده میکنیم که در فارسی کلمه زیر معنی پائین و بم که مخفف بام است، معنی بالا می دهد! میبینید که این، کاملا مغایر با کابرد این دو کلمه در موسیقی است؛ یعنی: ما به صدای بالا، زیر و به صدای پایین بم میگوییم. بصورت کل، جمله اخیر بی معنی و بلاتکلیف مینماید لذا ما برای حل این نقیصه بطور ناخودآگاه قرار گذاشته ایم که دو اصطلاح زیر و بم را با هم و بالا و پائین را با هم بکار میبریم تا اشتباهی رخ ندهد. با این وجود…
آلبوم جاودانگی به صدای حامد تمدن و آهنگسازی سلمان حسینی منتشر می شود

آلبوم جاودانگی به صدای حامد تمدن و آهنگسازی سلمان حسینی منتشر می شود

این مجموعه شامل ۸ قطعه است که دارای تنوع ملودیک و ریتمیک بوده و الهام گرفته شده از فضای موسیقی مقامی تنبور است. اشعار این اثر از مولانا، حافظ و یغما جندقی انتخاب شده است.
حفظ کنیم یا نه؟ (II)

حفظ کنیم یا نه؟ (II)

همسر متکاف، امیلی والهوت، نوازنده ویلون سل است و با ارکسترشان برخی از آثار قرون شانزدهم و هفدهم را اجرا می کند. اعضای ارکستر به این نتیجه رسیده اند که واکنش شنوندگان زمانی که آنها از نت استفاده نمی کنند خیلی بیشتر است:“ شنوندگان عاشق دیدن این صحنه هستند.”
خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت اول

خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت اول

مطلب زیر گفته های چهار آهنگساز پرکار درباره درگیریهای خلاقانه ای است که یک آهنگساز در رابطه با خلق موسیقی انیمیشن با آن روبرو است. این چهار هنرمند دنیس م. هنیگان Denis M. Hannigan، دان گریدی Don Grady، جودی گری Jody Gray و جیمز ل. ونابل James L. Venable توصیه ها و تجربیات خود را در اختیار آهنگسازان، طراحان، کارگردانان و تهیه کنندگان قرار داده اند.