دوشنبه ۲۰ مهر ۱۳۸۳ ،
شاهین مهاجری
در یك نگاه می توان 3 جنبه برای میكروتونالیته درنظر گرفت :
1- كاربرد میكروتن به عنوان فواصل كوچكتر از نیم پرده و پرده كه هویت مستقل دارند. در دیدگاه نوین تمام فواصل میكروتنال، هویتی مستقل داشته و به عنوان فاصله فرعی و جمع
شدنی یا كم شدنی با فواصل اصلی پرده ونیم پرده محسوب نمی شوند. همچنانكه فاصله پنجم درست با نسبت 2/3 فاصله ای با هویت است به همین ترتیب فاصله میكروتن 150 سنت با
نسبت 453/494 نیز هویتی مستقل دارد.
2- در میكروتنالیته فواصل و كوكهای نامعمول و خارج از اعتدال به كار گرفته می شود.
3- در میكروتونالیته محدودیتی در استفاده از سیستمها و فواصل موجود در تمام فرهنگهای موسیقایی وجود ندارد. به همین خاطر میتوان علاوه بر فواصل موجود در فرهنگهای موسیقایی،
به كشف فواصل جدید نیز از طریق تئوری پردازی اقدام نمود.
در اوایل جریان میكروتونالیسم، استفاده از "گام تمام ربع پرده " با نام "گام 24 قسمتی مساوی" توسط بعضی از آهنگسازان مرسوم گشت. كسانی مانند Charles Ives با "3 قطعه ربع
پرده برای پیانو" ، Ivan Wyschnegradsky آهنگساز مكزیكی Julian Carillo از این دسته اند. بتدریج آهنگسازان به سوی گام ها و مقام های جدیدتر جلب شدند. چرا كه به زعم
آنان موسیقی ، آزاد خلق شده و به سمت آزادی و هارمونی ابدی پیش میرود.
در روسیه و در اوایل قرن 20 ، Alexander Scriabin علیرغم عدم استفاده عملی از فواصل میكروتنال، همواره در آرزوی استفاده از آنها بوده است. از دیگر محققان روسی میتوان
Arseny Avracimov را نام برد كه به گسترش فواصل از طریق كاربرد هارمونیكهای اصوات اعتقاد داشته و ابداع گام 48 تایی مساوی تحت عنوان "سیستم جهانی اصوات" از
ابتكارات اوست.
در سال 1958 ، دانشمند روسی Evgeny Murzin با ابداع دستگاهی توانست فواصل گام 72 قسمتی مساوی را به وجود آورده و با كاربرد هارمونیكهای مختلف، صداسازی نماید. در
سال 1946 و در عصر استالین، تئوری پردازی به نام Alexei Ogolvetes گام 17 و 22 قسمتی مساوی را معرفی می نماید.
نسل جدید آهنگسازان بعد از جنگ اروپا مانند Karlheinz Stockhausen اقدام به كاربرد گامهای غیراكتاوی مانند گام "5اكتاوی 25 قسمتی" (نسبت پنج یكم به 25 قسمت مساوی
تبدیل شده است تا در هر اكتاو 767/10 صدا داشته باشیم) نمود. همچنانكه در بالا نیز دیدیم، ماهیت فواصل موسیقایی در ارتباط با نحوه تقسیم بندی اكتاو است. یك گام را میتوان به N
قسمت مساوی یا غیرمساوی تقسیم كرد. در گام "5 تایی مساوی5-EDO " 5 فاصله مساوی240 سنتی مشاهده می شود كه از دید موسیقی غربی برای شنونده نامعمول است. حتی گام
میتواند اكتاوی نباشد یعنی اگر گام ها از 5 فاصله 250 سنتی تشكیل شود این گام در 1250 سنت بسته می شود.