نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان یا نرمه نای
بالابان یا نرمه نای
بالابان (نرمه نای، دودوک)
بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با تکنوازی اسماعیل مردانی

بالابان‌، ساز بادی‌ چوبى‌ دو زبانه‌ به‌ شکل‌ استوانه‌ و از خانواده نای‌ و سُرنا میباشد.

audio file بشنوید اجرایی را از دودوک ارمنستان، با تکنوازی ژیوان گاسپاریان

ساز بالابان در مناطق اطراف شمال غربی ایران مانند ارمنستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان، شمال عراق و… به شکل های گوناگون و متفاوت دیده می شود.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری مقام شوشتری ارمنی با تکنوازی حسین حمیدی

برخی از تفاوت های ظاهری و ساختاری آن عبارتند از:
اختلاف در اندازۀ تنه (طول)
تفاوت در قطر لولۀ صوتی ساز
تعداد سوراخ ها
شکل زبانه – به ۳ شکل دیده می شود – بی زبانه، تک زبانه و دو زبانه

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی جلیل حمیدی

به‌ طور کلى‌، ساختمان‌ این‌ ساز از چند بخش‌ تشکیل‌ یافته‌ است‌:
نخست‌، تنه استوانه‌ای‌ یا لوله‌ای‌ شکل‌ ساز که‌ آن‌ را از چوبى‌ سخت‌ مانند چوب‌ توت‌، گردو، شمشاد یا خیزران‌ و به‌ طول‌ ۳۰ تا ۴۰ سانتى‌متر و قطر ۵/۱ سانتى‌متر مى‌سازند در روی لوله هفت سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. دوم‌، زبانه ساز که‌ دو تیغه‌ یا دو لبه‌ و از نى‌ است‌ و از این‌ رو به‌ نى‌ و قَمیش‌ (یا قامیش‌، لفظى‌ ترکى‌ به‌ معنای‌ نى‌) شهرت‌ دارد.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی حسین حمیدی

سوم‌، پوکه فلزی‌ استوانه‌ای‌ شکل‌ کوچکى‌ که‌ یک‌ سرش‌ با خَرَک‌ به‌ زبانه‌ و سر دیگرش‌ به‌ تنه ساز مى‌پیوندد.

پیشینه‌:
بنابر اسناد و مدارک‌ در دسترس‌، نوعى‌ ساز بادی از خانواده نى‌ و سرنا دست ‌کم‌ از سده‌های‌ نخستین‌ دوره اسلامى‌ در ایران‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ و در میان‌ مردم‌ بخشهایى‌ از این‌ سرزمین‌ به‌ کار مى‌رفته‌ است‌.

در «لغت‌ آذربایجانى‌ – روسى‌»، بالابان‌ به‌ معنای‌ ساز بادی‌ نه‌ چندان‌ بزرگ‌ و شبیه‌ زُرنا (سرنا)، در دائرهالمعارف‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ یا نای‌ِ بَلَبَن‌ با اشاره‌ به‌مطلب‌ جامع‌الالحان‌، نوشتهعبدالقادر مراغى‌ و «سازهای‌ ترکى‌» نوشته فارمر، سازی‌ بادی‌ شبیه‌ زُرنا، و در «فرهنگ‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ ساز بادی‌ شبیه‌ ساز نیین‌ مِى‌ متداول‌ در ارزروم‌، تعریف‌ شده‌ است‌.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردی با تکنوازی استاد قال مره

در فرهنگها و دائرهالمعارفهای‌ روسى‌ واژه بالابان‌ به‌ معنای‌ سازی بادی زبانه‌دار معمول‌ میان‌ اقوام‌ قفقاز شمالى‌ و ایرانیان‌ آمده‌ است‌.


تصاویری از استاد قال مره
بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (بلبان‌) مى‌گویند.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با همراهی تنبک

بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (= بلبان‌) مى‌گویند.

شمشال
شِــمشال سازی است از خانوادهً آلات موسیقی بادی از ردهً نای. نواختن این نی در کردستان ایران بسیار متداول است.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی قادر عبدالله زاده

ساختمان آن تشکیل می شود از یک استوانهً فلزی که دارای شش سوراخ در رو و یک سوراخ در پشت است. این ساز از لحاظ نوع صدا و وسعت در زمره سازهای بم با طنین خاص خود است و بیشتر مورد استفاده در حوزه درویشان است. گاهی اوقات در مراسم مذهبی نیز در تکیه ها از آن برای همراهی ذکر و یا مناقب خوانی استفاده می کنند.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی کاک میرو کاک شیخ

شمشال از نی ساخته میشود و در جا هایی که به نی دسترسی ندارند از آلیاژ برنج و سایر فلزات استفاده میشود در گذشته نیز از استخوان بال عقاب ساخته می شده است.


تصاویری از شمشال نوازی در کردستان
طرز ساختن:
ابتدا چهل الی پنجاه سانت را بریده و داخل ان شیر ریخته و بعد از جذب شیر، داخل آن را روی لانه مورچه ای گذاشته تا محتویات داخل آن را کاملا بخورند و پوسته ی بسیار سبک و نازکی از آن باقی بماند.برای زیبایی و استحکام نی تکه چوب تری از جنس آلبالوی وحشی را تهیه میکنند پوست آنرا بصورت حلقه هایی به اندازه هایی مساوی در میاوردند و حلقه ها را به تناسب سلیقه ی خود به فاصله ها مورد نظر بر نی سوار میکنند و بدین صورت شمشال را زیباسازی میکنند و استحکام ان چند برابر میشد سپس از چهار سانتیمتر مانده به انتهای نی به قطر نیم سانت تعداد ۶ الی ۷ سوراخ به فاصله های ۳ سانت از هم تعبیه میکنند.

4 دیدگاه

  • narguess
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۲ در ۳:۵۱ ب.ظ

    سلام

    من میخوام نواحتن نی یاد بگیرم با cd های اموزشی و رعایت کردن همه قوانین حتی نتونسم یه صدا خارج کنم نمیدونم مشکلم چی هست

    کسی میتونه کمکم کنه
    ??

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۴ ب.ظ

    دوست عزیز شما یاید سوالتون رو جای دیگه ای مطرح کنید اینجا بحث چیز دیگه هست
    دوستانمون در سایت به اندازه ی کافی زحمت میکشند…

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۵ ب.ظ

    حتم دارم که این مطلب رو تا آخر نخوندید و فقط به تیتر اون نگاه کردید

  • عارف
    ارسال شده در تیر ۲۵, ۱۳۹۳ در ۳:۲۳ ق.ظ

    سلام عزیزم شما باید نی رو هی تئ دهانت بچرخونی تا صداش در بیاد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

از تحصیل تا تدریس گیتار (I)

مطلب را با داستانی شروع می کنم که اولین بار شخصا یک هنرجو مبتلا به اوتیسم روبرو شدم؛ شاید ساده ترین کار این بود که از پذیرش چنین هنرجویی سرباز زنم اما همیشه در امر تدریس چالش های متعددی را گذرانده بودم، پس آموزش شروع شد اما جزوه های سابق و آموخته ها کافی نبود. داستان را همینجا تمام می کنم.

رمضان: به اجرای آثار معاصر علاقه داشتم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با لیلا رمضان، نوازنده و مدرس پیانو درباره فعالیت های اخیرش، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. لیلا رمضان مدتی است که مشغول ضبط و اجرای آثار آهنگسازان ایرانی برای ساز پیانو است و اخیراً هم با یکی از انتشارات‌های معتبر موسیقی کلاسیک در فرانسه یک CD از این آثار ضبط و منتشر کرده است.

از روزهای گذشته…

نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (I)

نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (I)

قبل از تمرین سازتان سعی کنید تا دستهایتان را گرم کنید. به هیچ عنوان در هنگام شروع تمرین قطعه ای سخت و یا تکنیکال را اجرا ننمایید در بسیاری از موارد عدم توجه به این نکته باعث میشود تا فشار زیادی بر عضلات شما وارد شود و حتی کشیدگی هایی در عضله ایجاد نماید؛ یکی از روش های بسیار خوب اجرای گام و آرپژ با سرعت بسیار پایین میباشد و سپس اجرای قطعه ای ساده برای شروع تمرین.
روش سوزوکی (قسمت ششم)

روش سوزوکی (قسمت ششم)

فرم و آرایش امکانات زندگی نتایج خاصی همراه دارد، چنانچه در مثال مینا هم نشان دادیم، در ادامه آن میخواهیم به ساخت و شکل گیری توانائی های انسانی را نشان بدهیم. غالبا مادرها اعتراف میکنند: “که من گوش موسیقائی ندارم” و با چه زحمت و اصراری میخواهند بقبولانند که کودکشان هم همین وضعیت را دارند و فکر میکنند که این مورد ارثی است و یک واقعیت تغییر ناپذیر!
مغالطات ایرانی – فرم اپرا (II)

مغالطات ایرانی – فرم اپرا (II)

در این مطالب دو شبهه مهم به آثار اخیر اپرایی ایرانی وارد می شود که این شبهات به زعم نویسندگانشان (و البته بعضی از همفکرانشان) قابل چشم پوشی نیست و بی درنگ سه اثر اخیر را فاقد شرایط لازم برای گرفتن عنوان اپرا معرفی می کند. این دو مورد، اجرا نشدن این آثار به صورت زنده است و دومی غیر آکوستیک بودن آنهاست.
محمد رضا درویشی و کلیدر (III)

محمد رضا درویشی و کلیدر (III)

در ادامۀ بحث های قبلی نگاهی اجمالی خواهیم داشت به شرایط و امکانات موجود برای آشنایی بیشتر مخاطبین بخصوص جوانان و نوجوانان با ویژگی های ساختاری یک اثر هنری (موسیقی، نقاشی، تئاتر و …)اگر بخواهیم عمیق تر به این مساله نگاه کنیم شاید بهتر باشد نگاهی به آموزش های عمومی در کودکان و نوجوانان داشته باشیم. مدرسه به عنوان یکی از مهمترین مراکزیست که وظیفۀ آموزش و پرورش فکری کودکان و نوجوانان را بر عهده دارد.
ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (IV)

ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (IV)

در کتاب دو شکل از رابطه‌ی کلاسیک-مردم‌پسند واکاوی می‌شود؛ گونه‌ای مردم‌پسند که با موسیقی کلاسیک فرهنگ خودش هم نظام بوده و حاصل ساده‌سازی الگوهای آن است، یا برعکس، گونه‌ای که الگوهای کلاسیک حاصل پیچیده شدن آن باشند. حاصل این واکاوی نظریه‌ای شایان توجه است که امکان می‌دهد گونه‌شناسی موسیقی دقیق‌تری در دست داشته باشیم. بر اساس آن هر دو نوع رابطه می‌توانند در جریان شکل گیری گونه‌های مختلف شرکت کنند و در زمان‌های مختلف به یکدیگر بدل شوند. از همین راه است که فاطمی موفق شده هم خطوط ممیز گونه‌های مختلف موسیقی را در طرح کلی کتاب به روشنی تبیین کند و هم تحولشان را در دوره‌های تاریخی به نمایش بگذارد. ارزش کار آنجا بیشتر جلوه می‌کند که بدانیم به راستی دوره‌بندی تاریخی مبتنی بر سبک‌شناسی موسیقی و روابط موسیقایی در تاریخ موسیقی ما کمیاب است.
بیان جنسیَّت در موسیقی (II)

بیان جنسیَّت در موسیقی (II)

با توجه به اینکه موسیقی به عنوان یک هنر غیر مفهومی و مطلقاً انتزاعی، نمی تواند و نمی خواهد از نشانه های بصری و حتی شنیداری، به منظور بیان هیچ مفهومی بهره ببرد، لاجرم به لحاظ فلسفی تنها وسیله ی ارتباطی آن با مخاطب به ادراکات ذهنیِ هنرمند ختم می شود. وابستگی به همین تنها وسیله ی ارتباطی هنر موسیقی یعنی ادراکات ذهنی سبب می شود که تاثیر جنسیتِ هنرمند حوزه ی موسیقی نسبت به سایر هنرها بیشتر نمود پیدا کند.
ریختر، پیانیستی برای تمام دوران (III)

ریختر، پیانیستی برای تمام دوران (III)

ریختر پیانیست روسی بود که در کنار بزرگانی چون داووید اویستراخ و روستروپویچ، مثلث هنری ای را تشکیل می دادند، همانند آرتور روبنشتاین، گرگور پیاتیگورسکی و یاشا هایفتز که مثلث هنری موسیقی کلاسیک در آمریکا بودند؛ عجیب نیست که با این اوصاف، در زمان جنگ سرد، این هنرمندان بصورت غیر مستقیم، وسیله ای برای قدرت نمایی هنری روسیه و آمریکا بودند.
همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VII)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VII)

دانش تجربی که آن هم چندان مورد پسند عرفا نیست و گاه آن را حجاب راه رهروان دانسته‌اند، به وفور در کتاب برای متقاعد کردن خواننده به درستیِ سخنی که نویسنده می‌گوید استفاده شده. هر چند که تفکر او دانش را چندان در شناخت به معنای عرفانی‌اش موثر نمی‌داند اما ابراز امیدواری می‌کند که همین عامل از درگاه رانده شده روزی به یاری اندیشه‌اش بیاید: «می‌توان با اطمینان گفت که به مدد دستگاه‌های علمی، انشاالله در آینده نزدیک همه‌ی این مطالب اشراقی و عرفانی هم به مرحلۀ اثبات خواهد رسید.» (ص ۵۴) همین‌جا نکته‌ای کلیدی در اندیشه‌ی او و البته بسیاری از همفکرانش آشکار می‌شود؛ درستی یا نادرستی چیزها را کاربردشان در نسبت با پیش‌فرض‌های فکری آنان معین می‌کند.
پایانی بر آغاز (II)

پایانی بر آغاز (II)

فعالیت اصلی بنیاد رودکی مسائل اداری تالار وحدت و رودکی و یا به عبارتی کل ساختمان است، اما دفتر موسیقی بیشتر فعالیتش معطوف به بخش فرهنگی و هنری میباشد و اگر ما بخواهیم همکاری خوبی داشته باشیم باید هماهنگی دقیق بین دو سازمان وجود داشته باشد. البته گاهی مشکلات و ناهماهنگی هایی پیش می آید ولی ما همیشه راه حلی را برای خارج شدن از بن بست ها پیدا کرده ایم، مطمئنا وجود دو سازمان در این مرکز نسبت به مراکزی که توسط یک سازمان اداره میشوند هماهنگی و همکاری بیشتری را نیازمند است.
نقش زنان در موسیقی قرون وسطی

نقش زنان در موسیقی قرون وسطی

زنان در موسیقی قرون وسطا نقشهای مختلفی ایفا میکردند، زمانی بود که آنها تنها در بین تماشاگران بودند اما به تدریج آنها بین اجرا کنندگان، حامیان مالی و حتی سازندگان موسیقی نیز قرار گرفتند. شواهد و مدارک در باره نقش آنان همان اندازه پراکنده و اندک است که درباره مردان.