نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان یا نرمه نای
بالابان یا نرمه نای
بالابان (نرمه نای، دودوک)
بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با تکنوازی اسماعیل مردانی

بالابان‌، ساز بادی‌ چوبى‌ دو زبانه‌ به‌ شکل‌ استوانه‌ و از خانواده نای‌ و سُرنا میباشد.

audio file بشنوید اجرایی را از دودوک ارمنستان، با تکنوازی ژیوان گاسپاریان

ساز بالابان در مناطق اطراف شمال غربی ایران مانند ارمنستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان، شمال عراق و… به شکل های گوناگون و متفاوت دیده می شود.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری مقام شوشتری ارمنی با تکنوازی حسین حمیدی

برخی از تفاوت های ظاهری و ساختاری آن عبارتند از:
اختلاف در اندازۀ تنه (طول)
تفاوت در قطر لولۀ صوتی ساز
تعداد سوراخ ها
شکل زبانه – به ۳ شکل دیده می شود – بی زبانه، تک زبانه و دو زبانه

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی جلیل حمیدی

به‌ طور کلى‌، ساختمان‌ این‌ ساز از چند بخش‌ تشکیل‌ یافته‌ است‌:
نخست‌، تنه استوانه‌ای‌ یا لوله‌ای‌ شکل‌ ساز که‌ آن‌ را از چوبى‌ سخت‌ مانند چوب‌ توت‌، گردو، شمشاد یا خیزران‌ و به‌ طول‌ ۳۰ تا ۴۰ سانتى‌متر و قطر ۵/۱ سانتى‌متر مى‌سازند در روی لوله هفت سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. دوم‌، زبانه ساز که‌ دو تیغه‌ یا دو لبه‌ و از نى‌ است‌ و از این‌ رو به‌ نى‌ و قَمیش‌ (یا قامیش‌، لفظى‌ ترکى‌ به‌ معنای‌ نى‌) شهرت‌ دارد.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی حسین حمیدی

سوم‌، پوکه فلزی‌ استوانه‌ای‌ شکل‌ کوچکى‌ که‌ یک‌ سرش‌ با خَرَک‌ به‌ زبانه‌ و سر دیگرش‌ به‌ تنه ساز مى‌پیوندد.

پیشینه‌:
بنابر اسناد و مدارک‌ در دسترس‌، نوعى‌ ساز بادی از خانواده نى‌ و سرنا دست ‌کم‌ از سده‌های‌ نخستین‌ دوره اسلامى‌ در ایران‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ و در میان‌ مردم‌ بخشهایى‌ از این‌ سرزمین‌ به‌ کار مى‌رفته‌ است‌.

در «لغت‌ آذربایجانى‌ – روسى‌»، بالابان‌ به‌ معنای‌ ساز بادی‌ نه‌ چندان‌ بزرگ‌ و شبیه‌ زُرنا (سرنا)، در دائرهالمعارف‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ یا نای‌ِ بَلَبَن‌ با اشاره‌ به‌مطلب‌ جامع‌الالحان‌، نوشتهعبدالقادر مراغى‌ و «سازهای‌ ترکى‌» نوشته فارمر، سازی‌ بادی‌ شبیه‌ زُرنا، و در «فرهنگ‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ ساز بادی‌ شبیه‌ ساز نیین‌ مِى‌ متداول‌ در ارزروم‌، تعریف‌ شده‌ است‌.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردی با تکنوازی استاد قال مره

در فرهنگها و دائرهالمعارفهای‌ روسى‌ واژه بالابان‌ به‌ معنای‌ سازی بادی زبانه‌دار معمول‌ میان‌ اقوام‌ قفقاز شمالى‌ و ایرانیان‌ آمده‌ است‌.


تصاویری از استاد قال مره
بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (بلبان‌) مى‌گویند.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با همراهی تنبک

بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (= بلبان‌) مى‌گویند.

شمشال
شِــمشال سازی است از خانوادهً آلات موسیقی بادی از ردهً نای. نواختن این نی در کردستان ایران بسیار متداول است.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی قادر عبدالله زاده

ساختمان آن تشکیل می شود از یک استوانهً فلزی که دارای شش سوراخ در رو و یک سوراخ در پشت است. این ساز از لحاظ نوع صدا و وسعت در زمره سازهای بم با طنین خاص خود است و بیشتر مورد استفاده در حوزه درویشان است. گاهی اوقات در مراسم مذهبی نیز در تکیه ها از آن برای همراهی ذکر و یا مناقب خوانی استفاده می کنند.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی کاک میرو کاک شیخ

شمشال از نی ساخته میشود و در جا هایی که به نی دسترسی ندارند از آلیاژ برنج و سایر فلزات استفاده میشود در گذشته نیز از استخوان بال عقاب ساخته می شده است.


تصاویری از شمشال نوازی در کردستان
طرز ساختن:
ابتدا چهل الی پنجاه سانت را بریده و داخل ان شیر ریخته و بعد از جذب شیر، داخل آن را روی لانه مورچه ای گذاشته تا محتویات داخل آن را کاملا بخورند و پوسته ی بسیار سبک و نازکی از آن باقی بماند.برای زیبایی و استحکام نی تکه چوب تری از جنس آلبالوی وحشی را تهیه میکنند پوست آنرا بصورت حلقه هایی به اندازه هایی مساوی در میاوردند و حلقه ها را به تناسب سلیقه ی خود به فاصله ها مورد نظر بر نی سوار میکنند و بدین صورت شمشال را زیباسازی میکنند و استحکام ان چند برابر میشد سپس از چهار سانتیمتر مانده به انتهای نی به قطر نیم سانت تعداد ۶ الی ۷ سوراخ به فاصله های ۳ سانت از هم تعبیه میکنند.

4 دیدگاه

  • narguess
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۲ در ۳:۵۱ ب.ظ

    سلام

    من میخوام نواحتن نی یاد بگیرم با cd های اموزشی و رعایت کردن همه قوانین حتی نتونسم یه صدا خارج کنم نمیدونم مشکلم چی هست

    کسی میتونه کمکم کنه
    ??

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۴ ب.ظ

    دوست عزیز شما یاید سوالتون رو جای دیگه ای مطرح کنید اینجا بحث چیز دیگه هست
    دوستانمون در سایت به اندازه ی کافی زحمت میکشند…

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۵ ب.ظ

    حتم دارم که این مطلب رو تا آخر نخوندید و فقط به تیتر اون نگاه کردید

  • عارف
    ارسال شده در تیر ۲۵, ۱۳۹۳ در ۳:۲۳ ق.ظ

    سلام عزیزم شما باید نی رو هی تئ دهانت بچرخونی تا صداش در بیاد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، گفتگوی بیتا یاری با پرفسور هرمز فرهت، موزیسین و استاد دانشگاه موسیقی دابلین و سامان دهنده دانشکده موسیقی دانشگاه تهران است. بخشی از این مصاحبه قبلا در روزنامه به چاپ رسیده است و در این سایت به صورت کامل به انتشار می رسد.

کتاب «نت و تجزیه‌ و تحلیل تکنوازی ماهور یحیی زرپنجه» منتشر شد

انتشارات نارون، کتاب «نت و تجزیه‌وتحلیل تکنوازی ماهور یحیی زرپنجه»، با نت‌نگاری و تجزیه تحلیل مازیار کنعانی و ویرایش و اجرای فایل صوتی حمیدرضا حسن‌پور منتشر کرد. در این کتاب یکی از پیچیده ترین و تکنیکی ترین تکنوازی های تار یحیی زرپنجه، آنالیز و نت نویسی شده است.

از روزهای گذشته…

اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا برگزار می شود

اختتامیه جشنواره اولین جشنواره موسیقی دانشجویی صبا شنبه ۷ اسفند، ساعت ۱۶ در تالار وحدت برگزار می شود، در ابتدای این برنامه بزرگداشتی نیز برای استاد حسین دهلوی با اجرای سه گروه مختلف موسیقی و پخش مستندی ساخته دکتر حمیدرضا اردلان نیز برگزار می شود. مؤسسه‌ی راد نو‌اندیش در نخستین جشنواره‌ی موسیقی صبا، حامی جوایز اهدایی به برگزیدگان جشنواره است. (ورود برای عموم آزاد است.)
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

به نقل از کریستنسن بر دیوارهای غار بزرگ طاق‌بستان دو مجلس از مجالس بزم خسروپرویز که در آن رامشگران دور پادشاه حلقه‌زده‌اند، نقش شده است. یکی از آن دو مجلس شکار آهو است. نوازندگان در بالای تصویر پشت سر ایستاده‌اند. دو تن از آنان کرنا و سومی نقاره‌ای در دست دارد، بر صفحه‌ای که پلکانی به آن تکیه کرده است، گروهی از زنان مشغول نواختن چنگ یا کف زدن هستند. در مجلس شکار زورقی پر از زنان آوازخوان و چنگ زن به چشم می‌خورد. زن زیبایی نیز در کنار شاه ایستاده و مشغول نواختن عود است.
شاهین مهاجری

شاهین مهاجری

متولد ۱۳۵۰ تهران لیسانس زمین شناسی٬ دانشگاه تهران٬ ۱۳۷۴ نوازنده و محقق تمبک٬ میکروتونالیست [email protected]
ده ترانه برتر مجله بیلبورد

ده ترانه برتر مجله بیلبورد

بنا به درخواست تعدادی از دوستان و به منظور اطلاع رسانی از کم و کیف فعالیت های موسیقی در گوشه و کنار دنیا سعی خواهیم کرد همه هفته علاوه بر مطالبی که تاکنون تهیه می کردیم، نگاهی به رده بندی های مختلفی که در دنیای موسیقی در سبکهای مختلف انجام می گیرد بیندازیم.
گیتار هوایی

گیتار هوایی

مقدمه:در چند روز اخیر که به دنبال خبری درباره موسیقی بودم، مدام به مطلبی برخورد میکردم که درباره به صدا درآوردن گیتار مجازی بود. همان کاری که بیشتر ما هنگام شنیدن گیتار در موسیقی محبوب خودمان انجام میدهیم یا میداده ایم. ماجرای این اختراع برایم چندان جالب نبود، اما وقتی دیدم نواختن گیتار مجازی یا به عبارتی “ادای گیتار زدن در آوردن” در جهان چه اهمیتی دارد، برایم جالب شد و فکر کردم
ناظری نمودار یک فرهنگ ملی (I)

ناظری نمودار یک فرهنگ ملی (I)

قاعدتاً باید در اینجا آواهایی را ارائه کنیم و مردانی را معرفی سازیم که هیچ تصمیم خودسرانه و واکنشی دور از مشروعیت در آن حضور نیافته باشد. پس نخستین کلام این که آواز نباید در خدمت امیال خودی باشد و امیال نباید در خدمت روایت های کوتاه ذهنی آواز خوان. ما قرار است در اینجا بحثی مشترک درباره ی نشانه هایی داشته باشیم که آواز خوان هنگام تولید آواها، مهر خود را بر آن می گذارد و این سلسله غالباً بر اساس شواهد موجود یا با پایان هنرمند آواز خوان به پایان می رسد و یا بدون هیچ افزوده ای توسط دیگران تکرار می گردد.
مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (III)

مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (III)

مطالعاتی که دربارۀ هرم‌های اقوام مایا صورت گرفته‌است، حضور مفاهیم معماری شنیداری را در این فرهنگ نمایش می‌دهد. بررسی‌ها مشخص کردند که بازدیدکننده‌هایی که در پله‌های پایینی هرم مایا ایستاده‌اند، به‌جای شنیدن صدای پاهای سایر بازدید‌کنندگانی که از پله‌ها بالا می‌روند، صدای افتادن قطره‌های باران در دلو آب را می‌شنوند.
مصاحبه با هنری باتلر پیانیست (II)

مصاحبه با هنری باتلر پیانیست (II)

من هریس را وقتی که در نیواولئان زندگی می کرد ملاقات کردم و فکر کردم که او صدای آماده ای دارد. من صدای افراد جوان دیگری را شنیده بودم اما آنها اکثراً سیاه پوست نبودند. من همیشه از اینکه چرا جوانان سیاه پوست وارد موسیقی خود نمی شوند متعجب بودند. من هرگز نتوانستم کشف کنم که چرا آنها نمی توانند با فرهنگ خود روبرو شوند یا قدر آن را بدانند. بنابراین وقتی کار او را شنیدم، فکر کردم ” پسر این یک چیز عالی است!”.
با هم به راه افتادیم، بی او برگشتیم (I)

با هم به راه افتادیم، بی او برگشتیم (I)

قرار بود، ساعت نه‌وسی دقیقه‌ی بامداد روز یکشنبه، مراسم تشییع از منزل شخصی‌اش آغاز شود. اما به‌دلیل گروه بی‌شماری از یاران و مشتاقانش که هر لحظه از راه می‌رسیدند تا در آخرین وداع با استاد گرانقدر شریک باشند، حرکت مشایعین تا ده‌وده دقیقه‌ی بامداد به تعویق افتاد و در این دقایق بود که همه به راه افتادیم.
حاشیه ای بر نشست مدیر جدید

حاشیه ای بر نشست مدیر جدید

نشست هم اندیشی با اهالی مطبوعات که اولین نشست مدیر جدید موسیقی حوزه هنری دکتر پیروز ارجمند (۱) بود، ۱۸ دی ماه در حوزه هنری برگزار شد. حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، یکی از توانمند ترین مراکز هنری ایران است، چنانکه پیروز ارجمند می گوید: «در حوزه هنری از نظر فعالیت‌های کاری بسیار گسترده‌تر از مرکز موسیقی ارشاد، مرکز موسیقی صدا و سیما و نیز مرکز موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران هستیم». در بخش موسیقی این سازمان چند مدیر اهل موسیقی تا کنون سرپرستی این مرکز را به عهده گرفته اند: حسام الدین سراج، علی بکان و رضا مهدوی که مهدوی بیش از یک دهه در این سمت به فعالیت مشغول بود. آخرین مدیری که چندی پیش برای بخش موسیقی حوزه هنری از طرف این سازمان معرفی شده، دکتر پیروز ارجمند، اتنوموزیکولوگ و آهنگساز است.