نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان یا نرمه نای
بالابان یا نرمه نای
بالابان (نرمه نای، دودوک)
بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با تکنوازی اسماعیل مردانی

بالابان‌، ساز بادی‌ چوبى‌ دو زبانه‌ به‌ شکل‌ استوانه‌ و از خانواده نای‌ و سُرنا میباشد.

audio file بشنوید اجرایی را از دودوک ارمنستان، با تکنوازی ژیوان گاسپاریان

ساز بالابان در مناطق اطراف شمال غربی ایران مانند ارمنستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان، شمال عراق و… به شکل های گوناگون و متفاوت دیده می شود.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری مقام شوشتری ارمنی با تکنوازی حسین حمیدی

برخی از تفاوت های ظاهری و ساختاری آن عبارتند از:
اختلاف در اندازۀ تنه (طول)
تفاوت در قطر لولۀ صوتی ساز
تعداد سوراخ ها
شکل زبانه – به ۳ شکل دیده می شود – بی زبانه، تک زبانه و دو زبانه

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی جلیل حمیدی

به‌ طور کلى‌، ساختمان‌ این‌ ساز از چند بخش‌ تشکیل‌ یافته‌ است‌:
نخست‌، تنه استوانه‌ای‌ یا لوله‌ای‌ شکل‌ ساز که‌ آن‌ را از چوبى‌ سخت‌ مانند چوب‌ توت‌، گردو، شمشاد یا خیزران‌ و به‌ طول‌ ۳۰ تا ۴۰ سانتى‌متر و قطر ۵/۱ سانتى‌متر مى‌سازند در روی لوله هفت سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. دوم‌، زبانه ساز که‌ دو تیغه‌ یا دو لبه‌ و از نى‌ است‌ و از این‌ رو به‌ نى‌ و قَمیش‌ (یا قامیش‌، لفظى‌ ترکى‌ به‌ معنای‌ نى‌) شهرت‌ دارد.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی حسین حمیدی

سوم‌، پوکه فلزی‌ استوانه‌ای‌ شکل‌ کوچکى‌ که‌ یک‌ سرش‌ با خَرَک‌ به‌ زبانه‌ و سر دیگرش‌ به‌ تنه ساز مى‌پیوندد.

پیشینه‌:
بنابر اسناد و مدارک‌ در دسترس‌، نوعى‌ ساز بادی از خانواده نى‌ و سرنا دست ‌کم‌ از سده‌های‌ نخستین‌ دوره اسلامى‌ در ایران‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ و در میان‌ مردم‌ بخشهایى‌ از این‌ سرزمین‌ به‌ کار مى‌رفته‌ است‌.

در «لغت‌ آذربایجانى‌ – روسى‌»، بالابان‌ به‌ معنای‌ ساز بادی‌ نه‌ چندان‌ بزرگ‌ و شبیه‌ زُرنا (سرنا)، در دائرهالمعارف‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ یا نای‌ِ بَلَبَن‌ با اشاره‌ به‌مطلب‌ جامع‌الالحان‌، نوشتهعبدالقادر مراغى‌ و «سازهای‌ ترکى‌» نوشته فارمر، سازی‌ بادی‌ شبیه‌ زُرنا، و در «فرهنگ‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ ساز بادی‌ شبیه‌ ساز نیین‌ مِى‌ متداول‌ در ارزروم‌، تعریف‌ شده‌ است‌.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردی با تکنوازی استاد قال مره

در فرهنگها و دائرهالمعارفهای‌ روسى‌ واژه بالابان‌ به‌ معنای‌ سازی بادی زبانه‌دار معمول‌ میان‌ اقوام‌ قفقاز شمالى‌ و ایرانیان‌ آمده‌ است‌.


تصاویری از استاد قال مره
بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (بلبان‌) مى‌گویند.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با همراهی تنبک

بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (= بلبان‌) مى‌گویند.

شمشال
شِــمشال سازی است از خانوادهً آلات موسیقی بادی از ردهً نای. نواختن این نی در کردستان ایران بسیار متداول است.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی قادر عبدالله زاده

ساختمان آن تشکیل می شود از یک استوانهً فلزی که دارای شش سوراخ در رو و یک سوراخ در پشت است. این ساز از لحاظ نوع صدا و وسعت در زمره سازهای بم با طنین خاص خود است و بیشتر مورد استفاده در حوزه درویشان است. گاهی اوقات در مراسم مذهبی نیز در تکیه ها از آن برای همراهی ذکر و یا مناقب خوانی استفاده می کنند.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی کاک میرو کاک شیخ

شمشال از نی ساخته میشود و در جا هایی که به نی دسترسی ندارند از آلیاژ برنج و سایر فلزات استفاده میشود در گذشته نیز از استخوان بال عقاب ساخته می شده است.


تصاویری از شمشال نوازی در کردستان
طرز ساختن:
ابتدا چهل الی پنجاه سانت را بریده و داخل ان شیر ریخته و بعد از جذب شیر، داخل آن را روی لانه مورچه ای گذاشته تا محتویات داخل آن را کاملا بخورند و پوسته ی بسیار سبک و نازکی از آن باقی بماند.برای زیبایی و استحکام نی تکه چوب تری از جنس آلبالوی وحشی را تهیه میکنند پوست آنرا بصورت حلقه هایی به اندازه هایی مساوی در میاوردند و حلقه ها را به تناسب سلیقه ی خود به فاصله ها مورد نظر بر نی سوار میکنند و بدین صورت شمشال را زیباسازی میکنند و استحکام ان چند برابر میشد سپس از چهار سانتیمتر مانده به انتهای نی به قطر نیم سانت تعداد ۶ الی ۷ سوراخ به فاصله های ۳ سانت از هم تعبیه میکنند.

4 دیدگاه

  • narguess
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۲ در ۳:۵۱ ب.ظ

    سلام

    من میخوام نواحتن نی یاد بگیرم با cd های اموزشی و رعایت کردن همه قوانین حتی نتونسم یه صدا خارج کنم نمیدونم مشکلم چی هست

    کسی میتونه کمکم کنه
    ??

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۴ ب.ظ

    دوست عزیز شما یاید سوالتون رو جای دیگه ای مطرح کنید اینجا بحث چیز دیگه هست
    دوستانمون در سایت به اندازه ی کافی زحمت میکشند…

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۵ ب.ظ

    حتم دارم که این مطلب رو تا آخر نخوندید و فقط به تیتر اون نگاه کردید

  • عارف
    ارسال شده در تیر ۲۵, ۱۳۹۳ در ۳:۲۳ ق.ظ

    سلام عزیزم شما باید نی رو هی تئ دهانت بچرخونی تا صداش در بیاد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

یکشنبه سوم مرداد ۱۳۹۵، فرهنگ‌سرای نیاوران شاهد اولین اجرای گروه «مرغ سحر» به خوانندگی «غفار ذابح» (زادبه) خواهد بود. تنظیم قطعات را در این اجرا، «پویا سرایی» به‌عهده داشته و گرچه نوع این تنظیم به آنسامبل بیشتر نزدیک است، اما رنگ صدایی این ارکستر با بهره‌گیری از سازهای تار، پیانو، ویولن، ویولا، ‌ویولن‌سل و تنبک، اندکی متفاوت خواهد بود.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

تاریخ نگاری در مقوله ی هنر، در فرهنگ ایرانی و فارسی بیشتر به شعر و ادبیات اختصاص یافته و تنها در این بخش است که بررسی های تاریخی مفصل، معتبر و متنوع موجود است. بررسی های تاریخی در هنرهای دیگر، از جمله موسیقی، کم یاب اند و آنچه که هست (چنان که در این نوشته بررسی خواهد شد) چندان معتبر و مفصل نیستند.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XVI)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XVI)

نمونه مورد انتخاب ما، برای بررسی دارای تمامی اشکالات مطرح شده است. این نمونه، نتِ چاپ شده پیش درآمد ماهور ساخته درویش خان است که در مجموعه آثار ایشان به چاپ رسیده است. مقایسه ملودی و ریتم قطعه که خطوط کلی اثر را نشان می دهد، با اجرای نزدیک به اصل آن در لوح فشرده (شماره ۳) درسهایی از استاد نورعلی برومند (دستگاه ماهور)، مشخص می کند دست نوشته موسی خان معروفی ـ که این پیش درآمد (بدون دخل و تصرف و تصحیح) از روی آن به چاپ رسیده است ـ دچار نقصهای فراوان بوده است. نت منتشر شده، دارای این نواقص است: کسر میزان شش چهارم (دو ضربی ترکیبی) به طور ثابت تا انتها منظور شده است که با اجرای مورد بحث تفاوت آشکار دارد؛ همچنین هیچگونه علائم مربوط به آرتیکولاسیون، به طور مثال شدت و ضعف ها و تغییرات تمپو، نگاشته نشده است و از تزئینات، تنها علامت مربوط به تکیه در آن یافت می شود و سایر علائم راهنما مانند دراب، استاکاتو، ترمولو، نت های باریک و… که به بهتر اجرا شدن قطعه از روی نت کمک می کند، نگاشته نشده است.
نور، دوربین  (III)

نور، دوربین (III)

قطعات این اجرا (و البته اجراهای قبلی) تا حدودی خصوصیات شبیه به یکدیگر دارد. اولین ویژگی که در بخش قبل هم به آن پرداخته شد تنک شدن تزینات است. مهم‌ترین چیزی که در قطعات به چشم می‌خورد استقلال کم بخش‌های مختلف گروه نسبت به یکدیگر است؛ در میان قطعات کمتر قطعه‌ای را می‌توان یافت که حضور ۵ سنتور را توجیه کند.
ارکستر NBC قسمت اول

ارکستر NBC قسمت اول

ارکستر سمفونیک NBC، ارکستر رادیویی که توسط دیوید سارنوف (David Sarnoff) از شرکت پخش رادیویی ملی، به ویژه برای رهبر بزرگ ایتالیایی، آرتور توسکانینی، به وجود آمد. ارکستر NBCهر هفته به رهبری توسکانینی و یا رهبران دیگر به اجرا در رادیو می پرداخت که از نوامبر ۱۹۳۷ تا ۱۹۵۴ از آنجا به عنوان مکان اصلی اجراهای ارکستر استفاده می شد. تام لویز در مجله آمریکایی تاریخ، درباره برنامه های فرهنگی و اصالت ارکستر سمفونیک NBC چنین گفته: “دیوید سارنوف، رئیس شرکت ضبط RCA، شخصی که “جعبه موسیقی رادیو” را در سال ۱۹۱۶ پیشنهاد داد با این بینش که شنوندگان رادیو ممکن است از “کنسرت، سخنرانی، موسیقی، رسیتال” لذت ببرند، اما پیشنهاد وی رد شد!
کوتاه از یک عمر همراهی جیلاردینو و گیتار

کوتاه از یک عمر همراهی جیلاردینو و گیتار

آنجلو جیلاردینو (Angelo Gilardino) متولد ۱۹۴۱ در ورچلّی ایتالیا است. در همین شهر به مدرسه موسیقی رفت؛ نوازندگی گیتار و ویلونسل را آموخت و به تحصیل آهنگسازی پرداخت. سال های ۱۹۵۸ تا ۱۹۸۱ برای جیلاردینو دوره فعالیت به عنوان نوازنده کنسرتی بود. او توانست تاثیر مهمی بر رشد گیتار به عنوان سازی که در قرن بیستم “در چشم بود” داشته باشد. در این سال ها اولین اجراهای صدها قطعه که برای گیتار نوشته شده و به او تقدیم شده بود را اجرا کرد. در سال ۱۹۶۷ انتشارات بربن (Bèrben) او را به عنوان سرپرست مهمترین مجموعه ای که در رابطه با موسیقی قرن بیستم منتشر می کرد، برگزید.
زوبین مهتا، رهبر هندی ایرانی تبار

زوبین مهتا، رهبر هندی ایرانی تبار

زوبین مهتا (Zubin Mehta) در خانواده ای ایرانی الاصل در بمبئی در ۲۹ آوریل ۱۹۳۶ به دنیا آمد. پدر وی مهدی مهتا، ویلونیست است، او موسس و رهبر ارکستر سمفونیک بمئی است و خودش اولین استاد زوبین بوده. در سن ۱۸ سالگی، بعد از تحصیلی کوتاه در رشته پزشکی در بمبئی، زوبین برای یادگیری موسیقی در سال ۱۹۵۴ به وین رفت و در آنجا به آکادمی موسیقی فور راه یافت.
چاشنی های تانگوی کِرِمر

چاشنی های تانگوی کِرِمر

“ویولونیست جسور با پیاتزولا طعم تازه ای به «چهار فصل» ویوالدی می بخشد.” زمان مهم ترین مسئله برای پیوند دادن معروف ترین قطعه موسیقی کلاسیک – «چهار فصل» ویوالدی – با یادگار فصلی سلطان تانگوی جدید، آستور پیاتزولا (Astor Piazzolla) بود. باید خرسند بود از اینکه گیدون کرمرِ (Gidon Kremer) ویولونیست اولین کسی بود که به این کار پرداخت. کرمر نه تنها استاد برجسته و شناخته شده رپرتوار استاندارد و اسطوره اصلی موسیقی نو است بلکه این نوازنده ۵۳ ساله لاتویایی الاصل به یکی از مفسران ماهر و متعهد پیاتزولا نیز تبدیل شده است.
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (III)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (III)

قطعه ی سوم که پانورامای نهفت است، برگرفته از یکی از گوشه های مهم دستگاه نواست که دارای فواصل خاص و گردش نغمات خاص است که در یک سلول ۴ نتی (دو، ر، سی بمل و فا) اساسا بیشتر حرکت می کند؛ تمرکز آن روی درجه ی دوم (ر) است که این هم یک موتیف بنیادین است که در طول قطعه این موتیف بنیادین، توسط هارمونی های مختلف، گسترش ها و آگیومنت ها و رنگ آمیزی ها، دست مایه پردازش های مختلف قرار گرفته است اما به دلیل حفظ چهار چوب اینتروالها، کاملا ملودی اصلی نهفت شنیده می شود.
استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد: پرکارترین درامر تاریخ موسیقی

استیو گاد (Steve Gadd) یکی از مشهورترین درامرهای عصر حاضر، در نهم آوریل سال ۱۹۴۵ در شهر روچستر نیویورک متولد شده است. در طول فعالیت هنری اش با افراد صاحب سبک و سرشناسی چون پل سیمون Paul Simon، استیلی دان Steely Dan، جو کوکر Joe Cocker، باب جیمز Bob James، Chick Corea، اریک کلپتون Eric Clapton و ادی گومز Eddie Gomez همکاری داشته است و شاید بتوان گفت عمده شهرت خود را مدیون این قبیل فعالیتهاست. استیو گاد را می توان به جرات یکی از پرکارترین درامرهای تاریخ موسیقی به شمار آورد.