نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان یا نرمه نای
بالابان یا نرمه نای
بالابان (نرمه نای، دودوک)
بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با تکنوازی اسماعیل مردانی

بالابان‌، ساز بادی‌ چوبى‌ دو زبانه‌ به‌ شکل‌ استوانه‌ و از خانواده نای‌ و سُرنا میباشد.

audio file بشنوید اجرایی را از دودوک ارمنستان، با تکنوازی ژیوان گاسپاریان

ساز بالابان در مناطق اطراف شمال غربی ایران مانند ارمنستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان، شمال عراق و… به شکل های گوناگون و متفاوت دیده می شود.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری مقام شوشتری ارمنی با تکنوازی حسین حمیدی

برخی از تفاوت های ظاهری و ساختاری آن عبارتند از:
اختلاف در اندازۀ تنه (طول)
تفاوت در قطر لولۀ صوتی ساز
تعداد سوراخ ها
شکل زبانه – به ۳ شکل دیده می شود – بی زبانه، تک زبانه و دو زبانه

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی جلیل حمیدی

به‌ طور کلى‌، ساختمان‌ این‌ ساز از چند بخش‌ تشکیل‌ یافته‌ است‌:
نخست‌، تنه استوانه‌ای‌ یا لوله‌ای‌ شکل‌ ساز که‌ آن‌ را از چوبى‌ سخت‌ مانند چوب‌ توت‌، گردو، شمشاد یا خیزران‌ و به‌ طول‌ ۳۰ تا ۴۰ سانتى‌متر و قطر ۵/۱ سانتى‌متر مى‌سازند در روی لوله هفت سوراخ در جلو و یک سوراخ در عقب تعبیه شده است. دوم‌، زبانه ساز که‌ دو تیغه‌ یا دو لبه‌ و از نى‌ است‌ و از این‌ رو به‌ نى‌ و قَمیش‌ (یا قامیش‌، لفظى‌ ترکى‌ به‌ معنای‌ نى‌) شهرت‌ دارد.

audio file بشنوید اجرایی را از بالابان آذری با تکنوازی حسین حمیدی

سوم‌، پوکه فلزی‌ استوانه‌ای‌ شکل‌ کوچکى‌ که‌ یک‌ سرش‌ با خَرَک‌ به‌ زبانه‌ و سر دیگرش‌ به‌ تنه ساز مى‌پیوندد.

پیشینه‌:
بنابر اسناد و مدارک‌ در دسترس‌، نوعى‌ ساز بادی از خانواده نى‌ و سرنا دست ‌کم‌ از سده‌های‌ نخستین‌ دوره اسلامى‌ در ایران‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ و در میان‌ مردم‌ بخشهایى‌ از این‌ سرزمین‌ به‌ کار مى‌رفته‌ است‌.

در «لغت‌ آذربایجانى‌ – روسى‌»، بالابان‌ به‌ معنای‌ ساز بادی‌ نه‌ چندان‌ بزرگ‌ و شبیه‌ زُرنا (سرنا)، در دائرهالمعارف‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ یا نای‌ِ بَلَبَن‌ با اشاره‌ به‌مطلب‌ جامع‌الالحان‌، نوشتهعبدالقادر مراغى‌ و «سازهای‌ ترکى‌» نوشته فارمر، سازی‌ بادی‌ شبیه‌ زُرنا، و در «فرهنگ‌ موسیقى‌ ترکى‌» بَلَبَن‌ ساز بادی‌ شبیه‌ ساز نیین‌ مِى‌ متداول‌ در ارزروم‌، تعریف‌ شده‌ است‌.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردی با تکنوازی استاد قال مره

در فرهنگها و دائرهالمعارفهای‌ روسى‌ واژه بالابان‌ به‌ معنای‌ سازی بادی زبانه‌دار معمول‌ میان‌ اقوام‌ قفقاز شمالى‌ و ایرانیان‌ آمده‌ است‌.


تصاویری از استاد قال مره
بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (بلبان‌) مى‌گویند.

audio file بشنوید اجرایی را از نرم نای کردستان، با همراهی تنبک

بالابان‌ به‌ عنوان‌ سازی‌ بادی‌ و بومى‌ در حوزه‌های‌ جغرافیایى‌ – فرهنگى‌ آذربایجان‌ شرقى‌، به‌ ویژه‌ تبریز، و کردستان‌ ایران‌ و برخى‌ جاهای‌ دیگر به‌ کار مى‌رود و گروهى‌ از نوازندگان‌ این‌ مناطق‌ بالابان‌ نوازند. در زبان‌ کردی‌ این‌ ساز را «باله‌وان‌»، و در شوشتری‌ نى‌ را «بَلَبون‌» (= بلبان‌) مى‌گویند.

شمشال
شِــمشال سازی است از خانوادهً آلات موسیقی بادی از ردهً نای. نواختن این نی در کردستان ایران بسیار متداول است.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی قادر عبدالله زاده

ساختمان آن تشکیل می شود از یک استوانهً فلزی که دارای شش سوراخ در رو و یک سوراخ در پشت است. این ساز از لحاظ نوع صدا و وسعت در زمره سازهای بم با طنین خاص خود است و بیشتر مورد استفاده در حوزه درویشان است. گاهی اوقات در مراسم مذهبی نیز در تکیه ها از آن برای همراهی ذکر و یا مناقب خوانی استفاده می کنند.

audio file بشنوید اجرایی را از شمشال کردستان، با همراهی تکنوازی کاک میرو کاک شیخ

شمشال از نی ساخته میشود و در جا هایی که به نی دسترسی ندارند از آلیاژ برنج و سایر فلزات استفاده میشود در گذشته نیز از استخوان بال عقاب ساخته می شده است.


تصاویری از شمشال نوازی در کردستان
طرز ساختن:
ابتدا چهل الی پنجاه سانت را بریده و داخل ان شیر ریخته و بعد از جذب شیر، داخل آن را روی لانه مورچه ای گذاشته تا محتویات داخل آن را کاملا بخورند و پوسته ی بسیار سبک و نازکی از آن باقی بماند.برای زیبایی و استحکام نی تکه چوب تری از جنس آلبالوی وحشی را تهیه میکنند پوست آنرا بصورت حلقه هایی به اندازه هایی مساوی در میاوردند و حلقه ها را به تناسب سلیقه ی خود به فاصله ها مورد نظر بر نی سوار میکنند و بدین صورت شمشال را زیباسازی میکنند و استحکام ان چند برابر میشد سپس از چهار سانتیمتر مانده به انتهای نی به قطر نیم سانت تعداد ۶ الی ۷ سوراخ به فاصله های ۳ سانت از هم تعبیه میکنند.

4 دیدگاه

  • narguess
    ارسال شده در فروردین ۱۹, ۱۳۹۲ در ۳:۵۱ ب.ظ

    سلام

    من میخوام نواحتن نی یاد بگیرم با cd های اموزشی و رعایت کردن همه قوانین حتی نتونسم یه صدا خارج کنم نمیدونم مشکلم چی هست

    کسی میتونه کمکم کنه
    ??

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۴ ب.ظ

    دوست عزیز شما یاید سوالتون رو جای دیگه ای مطرح کنید اینجا بحث چیز دیگه هست
    دوستانمون در سایت به اندازه ی کافی زحمت میکشند…

  • ارسال شده در تیر ۱, ۱۳۹۲ در ۶:۳۵ ب.ظ

    حتم دارم که این مطلب رو تا آخر نخوندید و فقط به تیتر اون نگاه کردید

  • عارف
    ارسال شده در تیر ۲۵, ۱۳۹۳ در ۳:۲۳ ق.ظ

    سلام عزیزم شما باید نی رو هی تئ دهانت بچرخونی تا صداش در بیاد

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (IV)

دلیل اینکه این کارها را کرده‌ام این است که من اساساً از سال ۲۰۰۰ از سیستم موسیقی اروپا بریده‌ام. از سال ۲۰۰۰ به‌غیراز چند تک قطعه پراکنده که در سیستم موسیقی اروپایی است دیگر از سیستم موسیقی اروپا استفاده نمی‌کنم. و تماماً از سیستم موسیقی ایران در نوشتن قطعات استفاده می‌کنم. اولین کارهایی که در نوشتن آنها از موسیقی ایرانی استفاده کردم همین مجموعه کارهای خوشنویسی بود که اولین سری این مجموعه را برای سازهای زهی نوشتم. چراکه ربع پرده‌ها را به‌خوبی می‌توانند بزنند. بعدها برای سازهای بادی هم شروع به نوشتن کردم. به‌طور مثال «خوشنویسی شماره ۷» برای سه فلوت هست. بعدتر یک نسخه آن را برای فلوت و الکترونیک نوشتم که فلوت ۲ و ۳ را در استودیو ضبط کردیم و فلوت شماره یک زنده اجرا می‌شود و از طریق بلندگوها صدای فلوت ۲ و ۳ پخش می‌گردد. این قطعه در تهران از طریق خانم «فیروزه نوایی» سال گذشته در فستیوال «موسیقی معاصر ایران» اجرا شد. اسم این قطعه هست «کیسمت» یا همان «قسمت».

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

از روزهای گذشته…

والی: ردیف یعنی رپرتوار استاد

والی: ردیف یعنی رپرتوار استاد

این کار خیلی خوب است. من در مورد کار خودم صحبت می کنم و می گویم معتقدم سیستم دستگاهی، یک سیستم کامل و مستقل است. بعضی هستند که می خواهند دو سیستم مختلف را ترکیب کنند، بعضی هم می خواهند سیستمی بوجود بیاورند که بازدهی مخصوص به خودشان را داشته باشد.
ملازم: تلاش می کنیم جشنواره باربد پربارتر شود

ملازم: تلاش می کنیم جشنواره باربد پربارتر شود

ممکن است که مجموع این پیانو ها مثلا در نمایشگاه فرانکفورت یا در نمایشگاه های شانگهای به سیصد دستگاه برسد ولی برمی گردد به ۳۰ کمپانی یا ۴۰ کمپانی اما آن که یک بخش خصوصی بتواند این تعداد پیانو را جمع آوری کند حداقل من تا به حال در جهان نه شنیده ام نه اینکه عکسی را از این اتفاق دیده ام ولی خدا را شکر، اینجا اتفاق افتاده است و آن که ما هم اعلام کرده ایم بزرگترین نمایشگاه پیانو ایران به این خاطر بود که فکر کرده ام اگه بخواهم بیشتر از این موضوع را بزرگ کنم، شاید دوستان باور نکنند و یا داستان ها و بحث هایی بوجود بیاید که مجبور باشیم جوابگو باشیم.
طراحی سازها (III)

طراحی سازها (III)

برای من سازهای موسیقایی، خواه از منظر یک شنونده و یا نوازنده ایی که سازهایی با اصوات اسرارآمیز را به او محول کرده اند و خواه در حد یک بیننده معمولی که دیگران سازهای بی همتای خود را به او نمایش داده اند، همواره عناصری شیوا و فصیح بوده‌است. سازها نیز مانند اسناد تاریخی، عواملی هستند که از اهمیت ویژه برخوردار بوده و نشان‌دهنده منابع و نیز ابتکارات هنری طراح مبتکر و خلاق می‌باشد که در خدمت هنر موسیقی، در خلال یک هنر زینتی و تحت تأثیر برآیندهای اجتماعی، ظهور یافته است.
لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (Leopold Auer) ویلنیست، استاد، رهبر و آهنگساز بزرگ مجار است؛ آئور در خانواده ای یهودی به دنیا آمد. ابتدا موسیقی را با یادگیری ویلن آغاز نمود. بعدها زیر نظر ریدلی کوهن (Ridley Kohné) یادگیری موسیقی را در بوداپست ادامه داد. با اجرای کنسرتو ویولون مندلسون، چندین هموطن توانگر هزینه تحصیل وی را قبول کردند و او را برای تحصیل به وین فرستادند. آئور در وین در منزل استادش جاکوب دونت (Jakob Dont) زندگی می کرد.
هارمونیک (II)

هارمونیک (II)

در ادامه مطالبی که در مورد اصوات و مشخصه های آنها بیان شد ،به این قسمت میرسیم که اگر بتوانید موج مرکبی را تجزیه کنید ، در میان امواج آنالیز شده ، موج سینوسی ساده ای را مشاهده خواهید کرد که هم فرکانس با موج مرکب است ودیگر امواج حاصل از آنالیز ، فرکانسهایی متناسب با این موج سینوسی دارند .
ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی (I)

ارکستر سمفونیک بی بی سی ارکستر اصلی بنگاه سخن پراکنی بریتانیا (بی بی سی) است که یکی از برجسته ترین ارکستر های بریتانیا به شمار می رود. بی بی سی تقریبا از ابتدای فعالیت خود، سال ۱۹۲۲، پخش موسیقی را با آنسامبل هایی هم نام خود (یا با نام های متفاوت) آغاز نمود. اولین آنسامبلی که در سال ۱۹۲۳ با بی بی سی کار کرد گروه “۲LO Military Band” بود.
مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (IV)

مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (IV)

شاگردان محمود و دیگرانی که موسیقی کلاسیک را جدی دنبال می کردند، تا سالها از موسیقی ایرانی فاصله گرفتند و بعضی تا پایان عمر خود این کینه را به دل داشتند و وقتی قرار بود از مصالح موسیقی ایران بهره ببرند، به موسیقی محلی روی می آوردند نه موسیقی دستگاهی.
چهارمین اجلاس جهانی موسیقی در اکتبر ۲۰۱۱

چهارمین اجلاس جهانی موسیقی در اکتبر ۲۰۱۱

چهارمین نشست جهانی موسیقی ۴th world forum on music”” از ۲۶ سپتامبر تا اول اکتبر ۲۰۱۱ در تالین استونی با شرکت شورای جهانی موسیقی، شورای موسیقی اروپا، شرکت تجاری NAMM (که یکی از اسپانسرهای اصلی این برنامه بود)، وزارت فرهنگ استونی، مرکز فرهنگی استونی، پایتخت فرهنگی اروپا ۲۰۱۱ تالین، یونسکو، بنیاد طراحی برنامه های هنری جوانان، بنیاد طرح برنامه های فرهنگی اتحادیه اروپا و میهمانان و اعضای آزاد از سایر کشور ها، کار خود را آغاز کرد.
دومینانت های دوم

دومینانت های دوم

همانگونه که شاید از اسم این موضوع مشخص باشد بنا به تعریف در موسیقی آکورده های درجه پنجم از درجه پنجم یک گام را دومینانت دوم یا Secondary Dominant می گوییم. بنابراین اگر در گام دو ماژور باشیم دومینانت اول G7 می شود و دومین دومینانت، دومینانت همین آکورد (G7)، یعنی آکورد D7 خواهد بود.
منتشری: لاله زار در آن زمان مرکز هنر ایران بود

منتشری: لاله زار در آن زمان مرکز هنر ایران بود

اثر دیگری به نام “چند بهاریه” ضبط کردیم ادامه کارهای فولکلور استاد مثل “هفت سین”، “چهارشنبه سوری”، “گردو‌فروش” و “یکی یه پول خروس” است. اسپانسر این آثار، موسسه فرهنگی-هنری باربد آقای اسفندیاری است که بسته بندی آثار را به صورت بسیار شیک عرضه می کنند و کار ردیف ها را شرکت ماهور انجام داده است. قرار است با توجه به گفتگویی که با آقای موسوی انجام شده، ۴۰-۵۰ تصنیف استاد مهرتاش که تا به حال خوانده نشده – چند آهنگ جدی که بر روی اشعار مولانا و سعدی و حافظ و فروغی‌بسطامی و عراقی ساخته شده است – به صورت سی‌دی وارد بازار شود.