الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (II)

الکساندر اسکریابین (1915-1872)
الکساندر اسکریابین (1915-1872)
نگاهی گذرا به سه اثر مهم اسکریابین:
پیانو سونات شماره ۹، اپوس ۶۸:
پس از آنکه اسکریابین سونات شماره ۷ خود را «عشای سپید» خواند، سونات شماره ۹ «عشای سیاه» نام گرفت. سونات شماره ۷، اثری روشن و حتی شادمانه است، اما سونات شماره ۹، از تیره و تار ترین و غامض ترین آثار اوست. این سونات با مقدمه ای کوتاه که حرکتی پایین رونده دارد آغاز شده و پس از معرفی موتیف، مراحل بسط و گسترش را پشت سر میگذارد.

audio file بشنوید سونات شماره ۹ برای پیانو را از اسکریابین

در این اثر بر فاصله نهم کوچک نامطبوع تاکید شده است. سونات با مارشی عجیب و غریب که پس از دی کرشندویی فرو می نشیند، به معرفی بخش کوچکی از مقدمه پیانو سونات شماره ۱۰ پرداخته و پس از تکرار مقدمه کوتاه آغازین، پایان میابد.

audio file بشنوید سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

پیانو سونات شماره ۱۰، اپوس ۷۰:

اسکریابین در سونات شماره ۱۰، از کاشفان موسیقی آتونال و در عین حال نمونه ای از نئورومانتیسم دیررس است.

سونات شماره ۱۰، اجزای گوناگون خود را در یک موومان پیوسته گرد آورده است. مقدمه آن با ۳۸ میزان مدراتو که با تاکید آهنگساز باید «آرام و ناب» نواخته شود، با موتیفی پیوند میابد که مولف اصرار دارد با شور و حرارتی عمیق و مستور نواخته شود و این موتیف با تریل ها تکه تکه میشود.

audio file بشنوید سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

موتیف دوم، خشمناک است و با آلگرویی پراحساس، پیانو را سراسر به جوش و خروش می آورد و با موتیف های قبلی درمی آمیزد. این موتیف اصلی سونات است که با یک پرستو، مقدمه اش را پیش کشیده و آنرا ذره ذره میکند و از بین میبرد.

audio file بشنوید بخشی از سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

در اواخر این سونات، قسمتی بسیار خیره کننده وجود دارد که نشانه نبوغ اسکریابین است و با روشی استادانه و زیبا، رهایی را تجسم میبخشد.

audio file بشنوید بخشی از سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

این اثر را سونات «تریل ها» نام داده اند، اما خود اسکریابین آنرا سونات «حشرات» می نامید.

سمفونی پنجم ”پرومتئوس”، اپوس ۶۰:
بوریس پاسترناک، کار هنری اسکریابین را مورد داوری قرار داده و نوشته است: «هارمونی های سرشار اسکریابین در سمفونی پرومتئوس، در نظر من، صرفا نشانی از نبوغ اوست نه یک غذای روزانه برای روح…». سمفونی پنجم اسکریابین که اغلب «پرومتئوس» و گاهی «منظومه آتش» خوانده میشود، آخرین اثر ارکسترال او میباشد که در سال ۱۹۱۰ به پایان رسیده است.

اسکریابین در این سمفونی، افسانه یونانی پرومتئوس، خدای آتش را که دو پیکر انسانی از خاک میسازد و با آتش آسمانی به آنها زندگی می بخشد، توصیف کرده است.

پرومتئوس، برای ارکستر وسیعی به نگارش در آمده است. نوای پیانو نیز در بین سازهای ارکستر شنیده میشود و ابتدا انسان را در مرحله تکوینی مجسم میسازد. پس از آن نوای ترومپت، پیدایش اراده را منعکس می کند. نشاط زندگی، باری دیگر با نوای پیانو به گوش میرسد. عشق انسانی نیز، به صورت ملودی ملایمی در ادامه آن شنیده میشود و پس از بسط تم ها، با کودای فاتحانه ای در بیان انسانیت و الوهیت، خاتمه میابد.

در این اثر اصوات هارمونیک به وسیله ترکیب آکوردهای چهارم، پایه قرار میگیرد و گام و تم موسیقی از آن مشتق می شوند.

اسکریابین، یک بخش کامل را برای «تاستیرا پر لوچه» (ساز شستی دار نورها)، به نگارش درآورده که می بایست فضای اجرا را با نورهای رنگارنگ بیاکند و طبق آنها، مجموعه ای از شستی ها نواخته شوند. پرومتئوس، اثری خیره کننده و به عبارتی پیش فرم ۱۲ تنی است، با لحظه های متعددی از ارکستراسیون احساس برانگیز و هارمونی جسورانه ای که گویی از دنیایی دیگر آمده و یکی از فاخرترین آثار موسیقی قرن بیست به شمار می رود.

audio file بشنوید بخشی از سمفونی پنجم ”پرومتئوس” را از اسکریابین

ببینید تصویری را از صفحه ای از پارتیتور این اثر

منابع:
تاریخ جامع موسیقی، جلد چهارم ”تاریخ موسیقی مدرن”
تفسیر موسیقی
آثار کلیدی موسیقی
راهنمای جامع موسیقی کلاسیک
موسیقی کلاسیک در سده بیستم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (V)

بسیاری از نوازندگان سازهای بادی‌برنجی دچار دردهای مختلفی هستند. آن‌ها از دردِ مچ، بازو، التهاب تاندون‌ها، مشکلات شانه، کشیدگی گردن و کمردرد و پشت درد مزمن رنج می‌برند. به این آسیب‌ها که ناشی از تکرار حرکات یکسان یا نشستن طولانی مدت در یک موقعیتِ ثابت یا هر دو مورد است، آسیب‌های استفادۀ مکرر می‌گویند و مسلماً بهترین رویکرد، پیشگیری از بروز چنین آسیب‌هایی است. نوازندگان سازهای بادی‌برنجی از بازوها به‌صورت مکرر در جلوی بدن استفاده می‌کنند. از این‌رو به مرور زمان، عضلات جلویی شانه و سینه قوی و عضلات پشتی شانه و پشت ضعیف می‌شوند. عضلات قوی کوتاه‌تر می‌شوند درحالی‌که عضلات ضعیف بلندتر می‌شوند. این عدم تعادل منجربه درد در ناحیۀ بازوها، شانه‌ها، قفسۀ سینه، گردن یا پشت می‌شود. اما راه حل ساده است: تمرینات کششی برای عضلات در جلوی بدن و تقویت عضلات در پشت بدن. پرورش عضلات این نواحی منجر به کمک به عضلاتی می‌شود که کشش‌ها را متحمل می‌شوند.

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (VI)

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.

از روزهای گذشته…

میزان اهمیت آثار تولید شده

میزان اهمیت آثار تولید شده

در این گفتار کوتاه، سعی برآن دارم که هستی و میزان اهمیت یک اثر که در قالب آلبوم در بازار موجود هست را مورد بررسی و سوال قرار دهم: شاید کمی بیشتر و یا کمتر از دو دهه است که به لطف حضور شرکت های انتشاراتی در ایران، موسیقی تا اندازه ای دارایِ بازار شده است. از حیث این مهم، موزیسین های جوان در یک بستر نسبتا وسیعی امکان ارائه کارهای خود را ابتدا تنها به صورت کاست و حال به صورت سی دی یافته اند. در واقع اوج این اتفاق از دهه ۸۰ با افزایش شرکت ها انتشاراتی و امکانات تولید و پخش، امکان پذیر شده است.
فراخوان دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران – مَگتان ۱۲- ششم بهمن ماه ۱۳۹۶

فراخوان دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران – مَگتان ۱۲- ششم بهمن ماه ۱۳۹۶

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران در چهار کاتگوری L1 و L2 و F و A به طور ویدئویی برگزار می شود.
«خُرده‌روایت‌های صوتی» (III)

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (III)

هنر نیز به عنوان «برجسته ترین فرانمود عصر» (گامبریج، ۱۳۸۰: ۶۰۱) در پی ظهور چنین گفتمانی چشم اندازهای دیگری جُست؛ به عقیده‌ی گامبریج مهمترین رخداد تاریخ هنر، تغییر و تحول سترگی بود که در نگرش‌های عمومی رخ داد، نه این یا آن جنبش خاص هنری (همان:۵۹۹). بنابراین نمودِ چنین نگرشی در روند تغییرات زبان موسیقایی نیز، هر چه که باشد، دیگر نمی‌تواند در ادامه‌ی ردیف شدن مجموعه‌های متمایز از هم در نظر گرفته‌شود و آن را باید یک گسست رادیکال دانست.
اختتامیه سومین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی برگزار می شود

اختتامیه سومین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی برگزار می شود

مراسم اختتامیه سومین جشنواره سایت ها و وبلاگهای موسیقی روز پنجشنبه، بیست و دوم اسفند ماه ۱۳۹۲ ساعت ۱۹ در فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود. در این نشست برگزیدگان شاخه های مختلف سومین دوره جشنواره معرفی می گردند و جوایزی نیز به رسم یادبود به آنها اهدا می گردد. از دیگر برنامه های اختتامیه جشنواره می توان به اجرای آثاری توسط دو گروه موسیقی نیز اشاره نمود.
تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (VI)

تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (VI)

چون در مد ها که به طور کلی اشل های پایین رونده ای می باشند، درجه پنجم فاقد جذابیت می باشد، مگر اینکه به یک اکتاو بم تر نسبت به تونیک قرار بگیرند و یا با تونیک در فاصله چهارم قرار بگیرند، لذا هرگز نمی توانند در آکوردهای سیستم زوج مورد استفاده قرار بگیرند. مثال شمارهء ۱۵
موسیقی، ملی گرایی، نژادپرستی

موسیقی، ملی گرایی، نژادپرستی

در مقالات گذشته در مورد برخی ازمعضلات فرهنگی در موسیقی صحبت شد که ریشه بسیاری از آنها ملی گرایی عنوان شد. در این نوشته با نگاهی وسیعتر به این موضوع می پردازیم.
رموز ویولن (VI)

رموز ویولن (VI)

تا اینجا با توجه به مطالب گذشته به بخشهای اصلی ویلن نظری اجمالی داشته و در رابطه با شرایط چوب موردنیاز و قابل استفاده توضیحاتی را دادیم از این پس وارد مقوله بعدی شده و روال طبیعی کار را ادامه می دهیم.
شروع یک گفتگو «نغمه» یا «صدا»

شروع یک گفتگو «نغمه» یا «صدا»

از دیدگاه علم فیزیک، فرق اصوات موسیقایی با اصوات غیر موسیقایی، در طول موج آنهاست. هنگامی که ارتعاش صوت منظم باشد، دامنۀ موج و بسامد آن ثابت و منظم است و به گوش خوش می آید، اصوات موسیقایی غالباً از این نوعند، این امواج در زبان انگلیسی تن (tone) نامیده می شوند؛ ولی هنگامی که ارتعاش صوت نامنظم باشد و دامنه و بسامد موج دایماً بدون نظم و قاعدۀ خاصی تغییر کند، به گوش ناخوشایند است و اصوات غیرموسیقایی از این نوع هستند، این امواج در زبان انگلیسی نویز (Noise) نامیده می شوند.* فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مقابل واژه پیچ (Pitch) و تن (Tone) اصطلاح فارسی نغمه را استفاده کرده که در سال های اخیر تا حد زیادی جای خود را در ادبیات موسیقی شناسی باز کرده است و در کتاب های موسیقی نیز بسیار دیده می شود که به جای صوت موسیقایی از واژه «نغمه» استفاده شده است. نوشته ای که پیش رو دارید، به نقد این واژه مصوب شده توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی می پردازد.
انتشار مجموعه “آشنایی با موسیقی”

انتشار مجموعه “آشنایی با موسیقی”

مؤسسه فرهنگ و هنر رها فیلم مجموعه‌ای تحت عنوان “آشنایی با موسیقی‌” در مرداد ماه سال جاری منتشر نموده که شامل ۶ عدد دی‏وی‏دی است با عناوین “۱- معرفی دوره و مقدمه‏ای بر موسیقی” ، “۲- مقدمه‏ای بر سازشناسی و فرم‏های موسیقی” ، “۳- مبانی ریتم” ، ” ۴- ریتم جز، پاپ و کلاسیک” ، “۵- ملودی: نت و گام” ، “۶- ملودی: موتسارت و واگنر”.
گزارش داوری دوسالانه آهنگسازی پژمان

گزارش داوری دوسالانه آهنگسازی پژمان

مطلبی که پیش رو دارید، گزارشی است از مراحل داوری جشنواره دوسالانه آهنگسازی پژمان که امسال اولین دوره آن برگزار می شود. این گزارش توسط، دکتر امین هنرمند، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران و دبیر دوسالانه پژمان نوشته و برای ژورنال گفتگوی هارمونیک ارسال شده است.