الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (II)

الکساندر اسکریابین (1915-1872)
الکساندر اسکریابین (1915-1872)
نگاهی گذرا به سه اثر مهم اسکریابین:
پیانو سونات شماره ۹، اپوس ۶۸:
پس از آنکه اسکریابین سونات شماره ۷ خود را «عشای سپید» خواند، سونات شماره ۹ «عشای سیاه» نام گرفت. سونات شماره ۷، اثری روشن و حتی شادمانه است، اما سونات شماره ۹، از تیره و تار ترین و غامض ترین آثار اوست. این سونات با مقدمه ای کوتاه که حرکتی پایین رونده دارد آغاز شده و پس از معرفی موتیف، مراحل بسط و گسترش را پشت سر میگذارد.

audio file بشنوید سونات شماره ۹ برای پیانو را از اسکریابین

در این اثر بر فاصله نهم کوچک نامطبوع تاکید شده است. سونات با مارشی عجیب و غریب که پس از دی کرشندویی فرو می نشیند، به معرفی بخش کوچکی از مقدمه پیانو سونات شماره ۱۰ پرداخته و پس از تکرار مقدمه کوتاه آغازین، پایان میابد.

audio file بشنوید سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

پیانو سونات شماره ۱۰، اپوس ۷۰:

اسکریابین در سونات شماره ۱۰، از کاشفان موسیقی آتونال و در عین حال نمونه ای از نئورومانتیسم دیررس است.

سونات شماره ۱۰، اجزای گوناگون خود را در یک موومان پیوسته گرد آورده است. مقدمه آن با ۳۸ میزان مدراتو که با تاکید آهنگساز باید «آرام و ناب» نواخته شود، با موتیفی پیوند میابد که مولف اصرار دارد با شور و حرارتی عمیق و مستور نواخته شود و این موتیف با تریل ها تکه تکه میشود.

audio file بشنوید سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

موتیف دوم، خشمناک است و با آلگرویی پراحساس، پیانو را سراسر به جوش و خروش می آورد و با موتیف های قبلی درمی آمیزد. این موتیف اصلی سونات است که با یک پرستو، مقدمه اش را پیش کشیده و آنرا ذره ذره میکند و از بین میبرد.

audio file بشنوید بخشی از سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

در اواخر این سونات، قسمتی بسیار خیره کننده وجود دارد که نشانه نبوغ اسکریابین است و با روشی استادانه و زیبا، رهایی را تجسم میبخشد.

audio file بشنوید بخشی از سونات شماره ۱۰ برای پیانو را از اسکریابین

این اثر را سونات «تریل ها» نام داده اند، اما خود اسکریابین آنرا سونات «حشرات» می نامید.

سمفونی پنجم ”پرومتئوس”، اپوس ۶۰:
بوریس پاسترناک، کار هنری اسکریابین را مورد داوری قرار داده و نوشته است: «هارمونی های سرشار اسکریابین در سمفونی پرومتئوس، در نظر من، صرفا نشانی از نبوغ اوست نه یک غذای روزانه برای روح…». سمفونی پنجم اسکریابین که اغلب «پرومتئوس» و گاهی «منظومه آتش» خوانده میشود، آخرین اثر ارکسترال او میباشد که در سال ۱۹۱۰ به پایان رسیده است.

اسکریابین در این سمفونی، افسانه یونانی پرومتئوس، خدای آتش را که دو پیکر انسانی از خاک میسازد و با آتش آسمانی به آنها زندگی می بخشد، توصیف کرده است.

پرومتئوس، برای ارکستر وسیعی به نگارش در آمده است. نوای پیانو نیز در بین سازهای ارکستر شنیده میشود و ابتدا انسان را در مرحله تکوینی مجسم میسازد. پس از آن نوای ترومپت، پیدایش اراده را منعکس می کند. نشاط زندگی، باری دیگر با نوای پیانو به گوش میرسد. عشق انسانی نیز، به صورت ملودی ملایمی در ادامه آن شنیده میشود و پس از بسط تم ها، با کودای فاتحانه ای در بیان انسانیت و الوهیت، خاتمه میابد.

در این اثر اصوات هارمونیک به وسیله ترکیب آکوردهای چهارم، پایه قرار میگیرد و گام و تم موسیقی از آن مشتق می شوند.

اسکریابین، یک بخش کامل را برای «تاستیرا پر لوچه» (ساز شستی دار نورها)، به نگارش درآورده که می بایست فضای اجرا را با نورهای رنگارنگ بیاکند و طبق آنها، مجموعه ای از شستی ها نواخته شوند. پرومتئوس، اثری خیره کننده و به عبارتی پیش فرم ۱۲ تنی است، با لحظه های متعددی از ارکستراسیون احساس برانگیز و هارمونی جسورانه ای که گویی از دنیایی دیگر آمده و یکی از فاخرترین آثار موسیقی قرن بیست به شمار می رود.

audio file بشنوید بخشی از سمفونی پنجم ”پرومتئوس” را از اسکریابین

ببینید تصویری را از صفحه ای از پارتیتور این اثر

منابع:
تاریخ جامع موسیقی، جلد چهارم ”تاریخ موسیقی مدرن”
تفسیر موسیقی
آثار کلیدی موسیقی
راهنمای جامع موسیقی کلاسیک
موسیقی کلاسیک در سده بیستم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نظر من، نظر شما، نظر او

خیلی پیش می‌آید که در واکنش به یک نقد بشنویم؛ «این نظر نویسنده است». آیا تا به‌حال دقیقاً فکر کرده‌ایم که چنین جمله‌ای یعنی چه؟ کسی که این جمله را می‌گوید درواقع دارد اعتبار حکم‌های درون نقد را زیر سؤال می‌برد. می‌گوید آنها از جنس «نظر شخصی» هستند. اولین مفهومی که از نظر شخصی به ذهنمان می‌آید چیزی است مثل این جمله «قورمه‌سبزی خیلی خوب است». این «نظر» گوینده است درباره‌ی یک غذا. آنجا «شخصی» بودنش معلوم می‌شود که یک نفر دیگر پیدا می‌شود و درست برعکسش را می‌گوید و ما هم راهی پیدا نمی‌کنیم که بگوییم کدام درست گفته. فقط می‌توانیم بگوییم با اولی موافقیم یا با دومی. یعنی وابسته به «شخص» گوینده یا شنونده است.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (III)

محمدالله مستوفی گوید: در زمان بهرام کار مطربان بالا گرفت چنانکه مطربی روزی بصد درم قانع نمیشد بهرام گوراز هندوستان دوازده هزار لولی آورد که نوادگان ایشان هنوز در ایران مطربی می کنند.

از روزهای گذشته…

مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

مروری بر آلبوم «موسیقی برای تار و پیانو»

اگر پیانویی بخواهد امروز صدای تاری را همراهی کند، نه که به دامن نوستالژی روزی روزگاری پیانو و تار و برنامه‌ی گل‌ها بیافتد و نقشِ نقش بر آبِ دیروزی بودن را بازی کند، چه صدایی خواهد داشت؟ چگونه همراه و همنشین می‌شود؟ پاسخ این پرسش مهم‌ترین چیزی است که در «موسیقی برای تار و پیانو»ی «میلاد محمدی» و «هوشیار خیام» به گوش می‌رسد. صدایی تازه برای همراهی دو ساز، یا از آن کلی‌تر، دو خط موسیقی که هر دو کم‌وبیش همان‌اند که پیش‌تر جدا بوده‌اند، مقصد و مقصود آگهی‌شده‌ی آفرینندگان آلبوم بوده است.
“قمر” در عقرب (I)

“قمر” در عقرب (I)

در سال ۲۰۰۷ در کشور فرانسه فیلمی بر اساس زندگی واقعی خواننده زن فرانسوی ادیت پیاف (۱) ساخته شد با نام: “زندگی همچون گل سرخ” (۲) که بازیگر نقش ادیت پیاف در آن فیلم ماریون کاتیلارد (۳) به شکل بی سابقه ای،‌ توانست در همان سال جوایز جشنواره های معتبر سینمایی جهان از جمله اسکار، بفتا، ‌گلدن گلوب، سزار و… را به عنوان بهترین بازیگر نقش اول زن به خود اختصاص دهد که ایفای نقش کاتیلارد در این فیلم باشکوه، ‌به حق، سزاوار این ستایش ها نیز بود.
با هنر مینیمال آشنا شویم

با هنر مینیمال آشنا شویم

هنر مینیمال شاخه ای از هنرهای مختلف – بخصوص نقاشی و موسیقی – است که حدودآ از دهه ۱۹۶۰ بطور رسمی پای به عرصه هستی نهاد.در این سبک هنری، المانهای سازنده اثر تا حد ممکن به سمت المانهای پایه ای تنزل پیدا میکنند.در نظر داریم راجع به این سبک هنری در موسیقی صحبتی داشته باشیم اما برای درک بهتر، پیش از بحث ورود به بحث موسیقی، نگاهی داریم به این موضوع در سایر رشته های هنری.
گاه های گمشده (VII)

گاه های گمشده (VII)

چرا نت پایان دستگاه ها بر اساس ردیف های موجود انتخاب نشده است؟ برای مثال در ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی (که مرتضی حنانه به عنوان منبع خود در «به دست آوردن علامات ترکیبی و عرضی موسیقی امروز ایران» به آن استناد کرده است (صفحه ۱۵۷)) ماهور دو، شور سل، سه گاه می کرن و چهارگاه دو ارائه شده است.
ارکستر سمفونیک لندن (II)

ارکستر سمفونیک لندن (II)

در اجراهای LSO، فضایی آکنده از روح جوانی در صدای موسیقی وجود دارد که این نیرو در اجراهای ارکستر در آهنگهای ساخته برلیوز (Berlioz) و پروکوفیف (Prokofiev) به خوبی مشاهده می شود. LSO معمولا نوازندگان معروف جهانی داشته، از جمله تک نوازان سازهای بادی، مثل جیمز گالوی (James Galway) فلوت، ژروس- د- پییر (Gervase de Peyer) کلارینت، روژر لرد (Roger Lord) نوازنده ابوا نیز اسیان الیس (Osian Ellis) نوازنده چنگ، جان جئورجیادیس (John Georgiadis) نوازنده ویولن و باری تاکول (Barry Tuckwell) نوازنده هورن.
هادی سپهری

هادی سپهری

متولد ۱۳۵۶ تهران فوق لیسانس اتنوموزیکولوژی از دانشگاه هنرهای زیبا اتنوموزیکولوگ و نوازنده تار، سه تار، دیوان، دف و تنبک [email protected]
دارالفنون، مسیو لومر و اولین سرود ملی ایران (I)

دارالفنون، مسیو لومر و اولین سرود ملی ایران (I)

دارالفنون که نتیجه آشنایی ما با مغرب زمین بود، بیست سال پیش از دارالفنون ژاپن و سه سال پس از گشایش دارالفنون عثمانی در روز یکشنبه پنجم ربیع الاول سال ۱۲۶۸ ق / ۱۸۵۲ م، سیزده روز پیش از کشته شدن بانی آن یعنی امیرکبیر، افتتاح شد. این مدرسه که حکم دانشگاه آن زمان را داشت؛ اولین مرکز دانش اندوزی در دوره جدید بود که بعدها گسترش یافته و شعبه های مختلفی نیز به آن افزوده شد.
تور پاییزی گروه مضراب

تور پاییزی گروه مضراب

گروه مضراب به سرپرستی حمید متبسم پاییز امسال در شهرهای تورنتو، آتاوا و مونترال کانادا و بسیاری از شهرهای اروپایی به روی صحنه می رود. گروه مضراب یکی از پروژه های جدید حمید متبسم، نوازنده تار و سه تار و آهنگساز است که سالهاست در اروپا اقامت دارد.
به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (I)

به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (I)

تالار وحدت در روزهای ۲۶ و ۲۷ آبان میزبان کنسرت فصل پاییز ارکستر کامه راتا به رهبری کیوان میرهادی بود. در این کنسرت سه قطعه از آروو پارت، تدسکو و تَوِنر (هر سه برای سولو و ارکستر) اجرا شد. در بخش اول “فِرَترس” برای ویلن سولو و ارکستر زهی اثر آروو پارت، با نوازندگی سولوی رسا محمودیان، و سپس کنسرتو گیتار شماره ۱ در ر ماژور Op.99 از کاستلنو وُ تدسکو ، با اجرای گیتار سولوی منصور حبیب دوست به روی صحنه رفت. بخش دوم به اجرای کنسرتو ویلنسل جان تونر با عنوان The Protecting Veil در ۸ موومان، با ویلنسل سولوی مجید اسماعیلی اختصاص یافت.
انتظار از تحصیلکرده ها

انتظار از تحصیلکرده ها

در دوره رنسانس یعنی سالهای ۱۴۵۰ تا ۱۶۰۰ موسیقی نیز همانند سایر هنرها شاهد تغییرات، گسترش و پیشرفت چشمگیری بود، بخصوص اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ در سال ۱۴۳۶ کمک شایانی به توسعه و رواج موسیقی کرد.