کنترپوان ، آشنایی – قسمت اول

کنترپوان (counterpoint) در موسیقی عبارت است از ارتباط بین دو یا چند نت موسیقی که در ریتم و کشش زمانی کاملا مستقل بوده ولی در هارمونی به یکدیگر وابستگی دارند.

استفاده از کنترپوان در اروپا دردوره رنسانس به شدت رایج شد اما با این وجود طی سالهای ۱۶۰۰ تا ۱۹۰۰ که از آن به عنوان “common practice period” یاد می شود، بعنوان پایه و اساس موسیقی دوره باروک برجسته و نمایان شد. ریشه لغوی کنترپوان لاتین بوده و به معنای “نت در مقابل نت” مشتق شده است.

اصول کلی
در طول دوره های مختلف همواره ساخت موسیقی تابع قوانین خاصی بوده که در برخی موارد مطلق و غیر قابل تغییر ظاهر شده اند. اگر فرض کنیم موسیقی امروزی بر پایه آکورد – یعنی چند نت که به طور همزمان با یکدیگر به صدا در آیند – استوار باشد، مطالعه تاریخ به ما نشان می دهد که در دوران باروک کنترپوان عنصر اصلی تشکیل دهنده محتوا و تفکر موسیقی بوده است و خصوصیت مهم دیگری چون هارمونی در مرحله بعد قرار داشته است.

در حقیقت تمرکز اصلی کنترپوان بیشتر بر روی فعل و انفعالات ملودیک – بصورت افقی – است تا تاثیرات هارمونیک – بصورت عمودی – که در اثر توالی نتهای موسیقی تولید می شود. جان ران (John Rahn) استاد موسیقی دانشگاه واشنگتن در این باره می گوید :

“نوشتن یک آهنگ زیبا کار بسیار دشواری است و سخت تر از آن نوشتن چندین آهنگ زیبای مجزاست که از اجرای همزمان آنها با یکدیگر یک آهنگ چند صدایی (polyphonic) زیباتر به گوش برسد. ترکیب بندی داخلی هر آوا باید به طور کاملا مستقل در ساختار چندصدایی مربوطه به کار رفته باشد و در عین حال ترکیب بندی تک تک آواها را نیز تقویت نماید. چنین روشی اگر با جزئیات کامل به انجام برسد همان کنترپوان است. ”

در تفکیک هارمونی و کنترپوان اجباری وجود ندارد، چرا که همان طور که می دانید نوشتن چند خط که بتوانند هم زمان اجرا شوند (به عبارتی خوش صدا باشند) و هارمونی خاصی را تداعی نکنند عملا غیر ممکن است. در عین حال تنظیم یک هارمونی بدون در نظر گرفتن چنین خطوطی نیز میسر نیست. هرچند این خود آهنگساز است که تصمیم می گیرد از یکی از دو مورد مذکور به نفع دیگری چشم پوشی کند، اما به هر حال باید این واقعیت را در نظر داشت که نمی توان هارمونی را به آسانی حذف کرد و چنانچه چنین اتفاقی رخ دهد معمولا آهنگساز ناخواسته دست به خلق آثاری بدون هدف خواهد زد.

کنترپوان های باخ که به عنوان بهترین و موفق ترین نمونه های ترکیب هر دو بعد فوق است، از لحاظ هارمونی بسیار قوی هستند و از لحاظ تونالیته نیز کاملا مشخص و جهت دار پیش رفته اند. این امر نشان دهنده اهمیت خطوط مختلف موسیقی است که کماکان به قوت خود باقی مانده است.

پیشرفت و توسعه
کنترپوان با جزئیات کامل در دوران رنسانس توسط موسیقیدانان شرح داده شده، اما آهنگسازان دوره باروک کنترپوان را نوعی نقطه اوج تلقی کرده، در نتیجه هارمونی برای آنها تنها به عنوان عامل مهم تشکیل دهنده ساختار قطعات موسیقی به شمار رفت. یوهان سباستین باخ به عنوان آهنگساز اواخر دوره باروک در بیشتر آثارش از کنترپوان استفاده کرده است. این قضیه در کار ناتمامی چون The Art of Fugue از باخ به وضوح قابل مشاهده است.

واژگان و اصطلاحات فنی موسیقی در طول تاریخ دستخوش تغییر و دگرگونی زیادی شده است بر همین اساس اطلاعات بدست آمده نشان می دهد که در زمان باروک به این نوع موسیقی contrapuntal (چند صدایی – مستقل ) اطلاق می شده در حالیکه قبل از باروک به آن polyphonic (مجموعه ای از چند صدای هماهنگ) می گفتند، به همین دلیل است که آثار جوزف ون د ولد (Joseph Van De Velde)، آهنگسازی که قبل از دوره باروک می زیسته را در زمره آثار polyphonic بر می شمرند.

واژه homophony در مقابل polyphony عبارت است از موسیقی که در آن آکوردها یا فاصله های عمود تنها با یک ملودی واحد سر و کار دارند، بدون در نظر گرفتن ویژگی های ملودیک عناصر کمکی موجود و یا فعل و انفعالات متقابلی که در ملودی اصلی وجود دارد. همانطور که در بالا اشاره شد، اکثر موسیقی های امروزی homophonic هستند و ساخت آنها با تکیه بر آکورد و هارمونی صورت گرفته است.

شاید بتوان گفت فرم یا ژانری از آهنگسازی که به عنوان فوگ از آن یاد می شود، پیچیده ترین مدل موسیقی contrapuntal است، از نمونه های دیگر در این رابطه می توان به فرم کنون (canon) اشاره نمود.

در نوشتن یک قطعه، تکنیک های contrapuntal آهنگسازان را به تولید موسیقی ای هدایت می کند که ظاهر آن با حقیقت آن متفاوت است (Iorny). چرا که شنونده در اغلب اوقات با یکبار شنیدن نمی تواند تمام خطوط ملودی را دنبال کند و از آنها لذت ببرد. شنونده باید با دقت بیشتری به پیچیدگی های نهفته در شالوده polyphonic این اثر توجه کنند به همین علت عموماً مجبور است توجه خود را به روی یکی از خطوط ملودی متمرکز نماید.

یک قطعه ملودیک زمانی که به تنهایی گوش داده شود، تاثیر ویژه ای در ذهن انسان بر جای می گذارد. اما همین قطعه اگر همزمان با قطعات ملودیک دیگر به گوش برسد و یا حتی با خودش ترکیب شود (مانند آنچه در کنون رخ می دهد)، عمق تاثیر گذاری اش افزایش خواهد یافت. به طور کلی توسعه یک ایده در موسیقی و قطعاتی که از ترکیب و گردآوری آنها ساخته می شود، در بسیاری از موارد از یک ملودی تنها تاثیر گذارتر و عمیق تر خواهد بود.

28 دیدگاه

  • saeed
    ارسال شده در بهمن ۱۶, ۱۳۸۵ در ۹:۳۲ ب.ظ

    خسته نباشید نگاه جالبی بود، شاید بشه اسمش رو علمی – تاریخی – ریشه ای نامید.

  • حمید
    ارسال شده در بهمن ۱۷, ۱۳۸۵ در ۸:۲۴ ق.ظ

    طولانی بود، اگر به آموزش هم بپردازید خوب است. این فقط آشنایی بود !

  • amir
    ارسال شده در بهمن ۱۶, ۱۳۸۵ در ۱۱:۲۶ ب.ظ

    thank you.

  • مهدي
    ارسال شده در بهمن ۱۷, ۱۳۸۵ در ۸:۵۳ ق.ظ

    merci khob bood baray amoozesh edame bedin

  • amir
    ارسال شده در بهمن ۱۸, ۱۳۸۵ در ۸:۴۰ ق.ظ

    hatman in matlab ro edame bedid

  • afshin ostad
    ارسال شده در بهمن ۲۱, ۱۳۸۵ در ۱:۴۳ ب.ظ

    خیلی ممنون از اینکه مطالب خوبی در سایت قرار میدهید .

  • mehdi
    ارسال شده در تیر ۲, ۱۳۸۶ در ۹:۱۳ ب.ظ

    مطلب خوب بود ولی اگه یکم از منابع بهتر استفاده می شد شاید مفیدتر به نظر می رسید و جنبه ی آموزشیش از بین می رفت و حرفه ای تر می شد با تشکر

  • ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۸۶ در ۹:۱۱ ق.ظ

    ممنون

  • ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۸۶ در ۹:۱۳ ق.ظ

    ممنتونات

  • ارسال شده در شهریور ۳۰, ۱۳۸۶ در ۱۰:۵۹ ق.ظ

    sepas az shoma. age mishe raje be harmony va …. ham sohbat beshe

  • saeed sarlack
    ارسال شده در اسفند ۸, ۱۳۸۶ در ۹:۲۱ ق.ظ

    بسیار ارزنده می باشد-لطفا ادامه دهید.

  • arphiuos
    ارسال شده در اسفند ۲۲, ۱۳۸۷ در ۳:۳۸ ب.ظ

    ممنون میشم اگه اموزش هم بدید

  • arjang
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۸, ۱۳۸۸ در ۹:۵۶ ب.ظ

    خیلی عالیه،دستتون درد نکنه
    اگه ادامه دار باشه که محشر هم میشه

  • reza
    ارسال شده در مهر ۲۹, ۱۳۸۸ در ۵:۲۴ ب.ظ

    سایتتون یه نمونس از یه سایت مفید وبا مدیریت وبا احساس مسیولیت والبته دلسوز با تمام وجود آرزوی بهترینها رو براتون دارم……

  • ارسال شده در بهمن ۱۶, ۱۳۸۸ در ۱۲:۰۸ ب.ظ

    یک دنیا سفسطه ……… کنترپوان

  • MOHAMAD
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۱, ۱۳۸۹ در ۹:۴۱ ق.ظ

    عالی

  • میثم
    ارسال شده در مرداد ۱۳, ۱۳۸۹ در ۱۱:۲۱ ب.ظ

    مرسی عالی بود

  • ارسال شده در آذر ۱, ۱۳۸۹ در ۱۱:۱۳ ق.ظ

    ممنون. اطلاعات بسیار خوبی بود و با اینکه به زبانی ساده بیان شده بود بار دانش خوبی داشت…

  • هستی صفائی
    ارسال شده در دی ۱۶, ۱۳۸۹ در ۱۰:۲۱ ق.ظ

    مطلب خیلی خوبی بود.متشکرم

  • شهریار
    ارسال شده در خرداد ۱۵, ۱۳۹۰ در ۳:۱۲ ب.ظ

    فوق العاده بود خیلی استفاده کردم بیان شیوایی از کنتر پوآن رو تا الان جای نشنیده بودم!! (نخونده بودم) واقعا دستتون درد نکنه ممنون!!!

  • فرشاد
    ارسال شده در مرداد ۲۸, ۱۳۹۰ در ۱:۳۵ ق.ظ

    عالی بود. به من که نوآموز هستم کمک بسیار شایانی کردید. با سپاس فراوان.

  • sadegh
    ارسال شده در شهریور ۲۰, ۱۳۹۰ در ۴:۲۰ ب.ظ

    kheili khoob bud
    ama kafi nabud
    niaz be tozihe bishtari dare age ham amoozesh bedin ke kheili ali mishe

  • ارسال شده در آبان ۳۰, ۱۳۹۰ در ۴:۵۶ ب.ظ

    تشکر از زحمتی که برای آشنایی با قسمتی از موسیقی کشیدید ولی بنده حقیر توصیه میکنم که مسائلی مانند این، مثل هارمونی، کنترپوان، سازبندی و امثالهم که زمینه های تخصصی در علم موسیقی هستند میبایست برای هنرجویان و ارتقای سطح دانش آموختگان بکار رود و نه فقط آشنایی جزئی که نه دردی از علاقمندان دوا میکنه و نه دردی از موسیقیدانان.
    باز هم تشکر از مطالبتون

  • ارسال شده در مرداد ۳۰, ۱۳۹۲ در ۹:۴۷ ق.ظ

    با سپاس فراوان بخاطر مطلب شما راجع به کنترپوان. فقط اگر بحث کنترپوان را ساده تر بیان کرده بودید بهتر بود. منظور از سادگی این که اول تعریف کلی و کوتاه از کنتر پوان و بعد موشکافی تاریخچه و استفاده از آن.
    با آرزوی شادکامی برای جنابعالی.

  • vahid
    ارسال شده در بهمن ۴, ۱۳۹۲ در ۶:۳۸ ب.ظ

    thanks a lot

  • @ علی @
    ارسال شده در تیر ۱۵, ۱۳۹۳ در ۵:۳۸ ق.ظ

    ممنون

  • ارسال شده در آذر ۲۶, ۱۳۹۳ در ۷:۲۲ ب.ظ

    با سپاس فراوان

  • محمد کرمی
    ارسال شده در دی ۶, ۱۳۹۶ در ۱۰:۰۲ ب.ظ

    سلام.یه سوال داشتم.آیا در موسیقی ایرانی میشود کنترپوان نوشت و با ساز ایرانی اجرا کرد اگر نمونه ای دارید خواهشمندم معرفی نمایید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

از روزهای گذشته…

سلطان بوگی (I)

سلطان بوگی (I)

جان لی هوکر در ۲۲ آگوست ۱۹۱۷، در کلارکزدیل (Clarksdale) میسی سیپی متولدشد. خانواده او در مزارع اشتراکی کار میکردند و او اولین تاثیرات موسیقی خود را از پدرناتنی اش، ویل مور (Will Moore) کسب کرد.
سالاری: استاد ناظمی مبتکر پل رگلاژ بود

سالاری: استاد ناظمی مبتکر پل رگلاژ بود

در قدیم سیستم پل گذاری بدین گونه بوده است که قطعه چوبی را در عرض ساز زیر سیم ها ، بریده بریده کار می گذاشتند و به آن پل شانه ای و یا پل شتری می گفتند. اما از آن جا که این پل ها نمی توانستند صدای خوبی را بوجود آورند پل های ستونی توسط حبیب سماعی ساخته شد و تکنیک آن به ناظمی انتقال یافت و استاد ناظمی مبتکر پل رگلاژ بود.
ارکستر سازهای ملی به روی صحنه می رود

ارکستر سازهای ملی به روی صحنه می رود

به گواه دانش اتنوموزیکولوژی، کشور ایران از معدود ممالک جهان است که دارای موسیقی کلاسیک ملی است. موسیقی کلاسیک ایران نیز در سالیان درازی که در حال رشد و پویایی بوده است به قابلیت های مختلفی از نظر تکنیک های نوازندگی و آهنگسازی رسیده است؛ این واقعیت به خودی خود جای خالی یک ارکستر بزرگ غیر خصوصی از سازهای ایرانی را که قابلیت اجرای موسیقی چند صدایی ایرانی را داشته باشد گوشزد می کند.
لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (I)

لطفی، نظریه پرداز-پژوهشگر (I)

سخن درباره‌ی یکی از تاثیرگذارترین موسیقی‌دانان سه دهه‌ی گذشته است. کسی که نه تنها با موسیقی بلکه با اندیشه‌ی خویش بر دنیای اطرافش اثر گذاشته است (۱). با موسیقی‌اش با مردم همراه شده، در شورشان در شادی‌شان در ماتم‌شان پنجه بر ساز سائیده و نوا ساخته است. خوانده و نوشته، برای این که تغییر دهد و خود نیز تغییر کند. او از نسلی است که بازگشت به ریشه‌های هویت -که می‌پنداشتند فراموش شده- دغدغه‌ی اصلی کارشان بود.
روش سوزوکی (قسمت دوازدهم)

روش سوزوکی (قسمت دوازدهم)

ادامه جنگ رفته رفته بد و بدتر می شد و تامین مواد غذایی غیر ممکن می شد. شهر کوچک کیسوــ فوکوشیما (kiso-Fukushima) در سرپایینی قسمت بالای رودخانه کیسو (kiso) قرار گرفته است و از آنجائی که این قسمت در بین کوه ها و دره ها محاصره شده است، از لحاظ محصولات غذایی خود کفا نیست. در مراحل آخر جنگ ما مانده بودیم بدون سهمیه مواد غذایی ولی از آنجائیکه کارخانه ما جزو صنعت جنگ به حساب می آمد، این امکان برای ما وجود داشت که از بازار سیاه خرید بکنیم، اما من به هیچ عنوان حاضر به این کار نبودم! خواهر کوچکتر من که در آن زمان همسرش را ازدست داده بود، با دو فرزندش پیش من آمدند که با هم زندگی کنیم.
پرکار در جزییات، سردرگم در کلیّت (II)

پرکار در جزییات، سردرگم در کلیّت (II)

آنگونه که دست اندرکاران اثر عنوان می دارند، کارگردان اثر –بهروز غریب پور- نویسنده ی لیبرتوی اپرا نیز هست و اشعار انتخاب شده را در اختیار آهنگساز قرار داده است. ابیات انتخاب شده دارای تعدد بالایی هستند و تاثیر این مسئله را می توان در نتیجه نهایی کار دید. موسیقی کمتر فرصتی برای تنفس پیدا می کند و ابیات بی وقفه از پس هم می آیند. باید توجه داشت که در چنین اثری، دو جنبه ی مشخصاً مهم و چالش برانگیز در انتخاب عناصر موسیقایی هر بخش تاثیر گذار است: یکی کمک به بیان دراماتیک داستان و دیالوگ ها و دیگری (که مختص به آثاری چون «اپرای مولوی» می باشد) برگرداندن و توصیف مفاهیم عمیق موجود در اشعار.
زوج هنری بارنبویم – دوپره  : ژاکلین دوپره (I)

زوج هنری بارنبویم – دوپره : ژاکلین دوپره (I)

ژاکلین ماری دوپره Jacqueline Mary du Pré از برجسته ترین نوازندگان ویولن سل جهان، در ژانویه ۱۹۴۵ در آکسفورد انگلستان متولد شد. در سن چهار سالگی برای اولین بار نوای ویولن سل را از رادیو شنید و از آن پس، صدای این ساز تا آخر عمر همراه همیشگی او بود. فراگیری ویولن سل را نزد مادرش آیریس دوپره Iris du Pré که خود نوازنده پیانو بود، آغاز نمود.
کریستوفر هاگوود: رهبر، موسیقی شناس و نوازنده کیبورد (II)

کریستوفر هاگوود: رهبر، موسیقی شناس و نوازنده کیبورد (II)

او همچنین در سال ۲۰۰۹ “The Rake’s Progress” از استراوینسکی را در سالن تیترو ریل مادرید به کارگردانی رابرت لپاژ رهبری کرد. او در اواخر سال ۲۰۱۰ و اوایل سال ۲۰۱۱ رهبری مجموعه ای از اجراهای عروسی فیگاروی موتسارت در خانه اپرای زوریخ را به عهده داشت. در تاریخ یک سپتامبر ۲۰۰۶، ریچار اگار (Richard Egarr) نوازنده هارپسیکورد به عنوان مدیر موسیقی آکادمی موسیقی باستانی جایگزین هاگوود شد و هاگوود به عنوان مدیر افتخاری آکادمی معرفی شد.
روش سوزوکی (قسمت چهل و پنجم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و پنجم)

آنها چنین تصوری را هم به خود راه نمی‌دادند که من برازنده حضور در این جمع نیستم، رفتارشان با من صمیمانه بود و به من این اطمینان خاطر را می‌دادند که خودم را در بین شان خوب احساس کنم و رفتاری با ملاحظه با من داشتند. تلاش می‌کردند که مرا در گفتگوهایشان وارد کنند و اطمینان خاطری برای رسیدن به چنین هماهنگی در من ایجاد می‌کرند تا اینکه این روابط به چنین درک متقابلی برسد و چقدر فوق العاده است که انسان بتواند چنین انعطاف و لطافتی را دارا باشد. فقط در چنین وضعیتی می‌شود به هماهنگی دست یافت، این درس ها را من از اینشتین و دوستانش که به خانه اش می‌آمدند می آموختم.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (IV)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (IV)

الگار، نیاز به سکوت و سرخوشی ِدهکده داشت و در سال ۱۸۹۸ شروع به یافتن کلبه ای در خارج از شهر کرده تا از فشارهای شهری خانه ی قبلی خود رها شود. خانه ای که آنها در چهار مایلی فورلی یافتند، خانه ای با نام بیرچوود بود. الگار این خانه را، از تمام خانه های دیگر خود، به استثنای خانه ی زادگاهش، بیشتر دوست می داشت. نامه های او به دوستش جاگر بیانگرِ میزان آرامش الگار در این خانه است.