آشنایی با “Modal Jazz”

آلبوم Kind of Blue اثر مایلز دیویس از شاخص ترین و پر احساس ترین کارهای موسیقی جز مدال محسوب می شود.
آلبوم Kind of Blue اثر مایلز دیویس از شاخص ترین و پر احساس ترین کارهای موسیقی جز مدال محسوب می شود.
اگر به موسیقی سبک بی باپ (bebop) توجه کرده باشید حتماً متوجه شدید که چگونه همراهی کنندگان سولیست از آکوردهای مختلف برای تغییرات سریع ملودی استفاده می کنند و یا برعکس چگونه سولیست برای هماهنگ با هارمونی – که به سرعت تغییر می کند – ملودی های روان بالا و پایین رونده با استفاده از نتهای کروماتیک اجرا می کند.

بسیاری از موسیقیدانان جز در دهه ۵۰ از چنین تغییرات سریع هارمونی در ساخت موسیقی خود پیروی می کردند. تغییرات آکوردها در این دوره آنقدر زیاد بود که اغلب به نوازندگان برای اجرا، جز برگه حوای توالی آکوردها (Chord Progression) داده نمی شد و کافی بود تا سولیست با توجه به بالا و پایین رفتن هارمونی ملودی ای را بداهه اجرا کند. به همین دلیل در این دوران خیلی شاهد ساخت ملودی های بدیع، زیبا و شاخص نبودیم.

در واقع اگر به قطعات موسیقی به جا مانده از این دهه توجه کنید بوضوح شاهد آن هستید که موسیقیدانان بر روی خطوط حامل بدون سر کلید شروع به نوشتن آکوردهای مختلف می کردند بدون آن که گام مشخصی را برای قطعه انتخاب کرده باشند.

اما اواخر دهه ۵۰ موسیقیدانان Jazz متوجه مشکلات خاص این روش ساخت و اجرای موسیقی شدند و به همین دلیل رویکرد خود در ساخت موسیقی را بتدریج تغییر دادند و شروع به استفاده از مدهای مختلف و مشخص گام های موسیقی در ساخت قطعات خود کردند.

این تغییر در ساخت و اجرا موسیقی پیامدهای جالبی در بر داشت به عنوان مثال در بی باپ نوازنده باس (Bass) ناچار بود همواره روی نتهای آکورد – که سریعاً هم تغییر داده می شد – اجرا داشته باشد در حالی که در مدل جدید با توجه به مد و گامی که در آن موسیقی اجرا می شد می توانست به راحتی آزادی حرکت بیشتری داشته باشد.

audio fileMiles Davis – Kind of Blue

نوازنده های پیانو و گیتار که عموماً تامین کننده هارمونی قطعات بودند نیز آزادی بیشتری پیدا کردند چرا که دیگر مجبور نبودند دقیقاً هارمونی و توالی آکوردهای پی در پی – که معلوم نبود از کدام مد کدام گام بیرون آمده اند – را مراعات کنند، دیگر آنها می توانستند برای همراهی ملودی در چهارچوب گام و هارمونی کلی آزادی عمل بیشتری داشته باشند.

همچنین سولیست نیز دیگر لازم نبود تا بدون برنامه از پیش تعیین شده حرکتهای افقی، بالا و پایین رونده – حتی شاید بی مورد – روی آکورد ها داشته باشد. او دیگر مد و گامی داشت که می توانست روی آن اندیشه کند تا ملودی زیبایی را خلق و اجرا کند. چرا که تا پیش از این ملودی او می بایست در چهارچوب تنگ آکوردهایی که با سرعت زیاد تغییر می کردند می گنجید در حالیکه در حالت مدال جز تغییر آکوردها، فرکانس بسیار پایین تری داشتند. بخصوص اینکه عموماً دو یا سه توالی آکورد ساده چند بار در قطعه ای مدال تکرار می شد.

در نهایت مهمترین نتیجه ای که این تغییر سیاست در ساخت و اجرای موسیقی برای Jazz به دنبال داشت راحتی و آزادی بیشتر برای بیان احساسات نوازندگان بود.

البته ناگفته نماند که ساخت ملودی در جز مدال بسیار دشوار تر است چرا که لازم است تا نوازنده عموماً در مدت زمان اجرای قطعه در یک مد و گام – که بندرت ممکن است تغییر هم بکند – به اجرای ملودی بپردازد و چنانچه از عهده این کار به خوبی بر نیاید با توجه به سادگی فضای هارمونی و ثبات نسبی مد و گام، نتیجه حاصله می تواند برای شنونده خسته کننده باشد.

خلاصه بحث
در موسیقی جز مدال هارمونی و توالی آکوردها به مراتب با فرکانس کمتری تغییر می کند تا سبکهایی نظیر بی باپ (bebop) یا هات جز (hot jazz) و بر خلاف دو سبک اخیر پایه و اساس جز مدال، گام و مدی است که موسیقی در آن نوشته شده است. این سبک از موسیقی جز بیشترین توانایی بیان احساسات را دارد.

20 دیدگاه

  • رضا
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۰, ۱۳۸۶ در ۷:۲۵ ب.ظ

    مرسی با این حساب بیباپ عجب آش شوله قلم کاری بوده ها نه؟

  • یک سئوال
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۱, ۱۳۸۶ در ۸:۱۴ ق.ظ

    خیلی متوجه نشدم یعنی در دهه پنجاه گام همه قطعات در دو ماژور بود؟ کمی عجیب بنظر می رسه!

  • ali
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۱, ۱۳۸۶ در ۱۲:۵۱ ب.ظ

    darbare karte morabi gari e kahne moosighi benevisid.

  • Babak
    ارسال شده در اردیبهشت ۳۱, ۱۳۸۶ در ۳:۰۴ ب.ظ

    merc

  • mohsen
    ارسال شده در دی ۱۴, ۱۳۸۶ در ۵:۵۹ ق.ظ

    خیلی مفید واقع شد. دنبال مطالب طبقه بندی شده کوردها و گامهای جاز هستم.اگه ممکنه منو راهنمایی کنید. ممنون میشم.

  • ناشناس
    ارسال شده در دی ۲۶, ۱۳۸۶ در ۷:۳۹ ب.ظ

    matlabeton kheyli naghes va zaeif bood sharmande ke ino migam

  • ...
    ارسال شده در اسفند ۱۰, ۱۳۸۶ در ۸:۵۶ ق.ظ

    cheghad ali mishod age sabkaye mokhtalefe jazzo moarefi mikardid.man ke azab mikesham az inke jazz goosh midamo nemifahmam che sabkiye.fek konam age dar morede in matlab bedid baraye kheyliya mofd bashe
    merci

  • SMG
    ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۸۷ در ۲:۴۷ ق.ظ

    سلام! لطفا در باره JAZZ SOUL هم توضیح دهید.

  • hooman
    ارسال شده در خرداد ۱۳, ۱۳۸۷ در ۷:۰۰ ق.ظ

    be nazare man ke didetoon nesbat be bebop kamlen ehsteba bood makhsoosan jaee ke goftid bebop melodihaye badio ziba nadare!fek konam nazare khodetoono be onvane matlabe amoozeshi minivisid?!!!

  • kaveh
    ارسال شده در آبان ۱۴, ۱۳۸۷ در ۶:۱۲ ب.ظ

    matlabe jadiiiiiiiiiiiiid?????????

  • arash
    ارسال شده در آذر ۲۰, ۱۳۸۷ در ۷:۵۹ ب.ظ

    چرا مطلب جدیدی برای این صفحه گذاشته نمیشه؟

  • reza
    ارسال شده در آذر ۲۷, ۱۳۸۷ در ۱۲:۴۰ ب.ظ

    ba hooman movafegam nazaretoon shakhsi (va sathi) – bebakhshid – bud!!!!!!!!

  • reza
    ارسال شده در اسفند ۹, ۱۳۸۷ در ۱۱:۲۳ ق.ظ

    دوستان، متاسفانه ظاهرا آقای رهنما مدتها است که با سایت دیگه همکاری نمی کنه و به همین جهت دیگه در سایت مطالب موسیقی جز یا راک وجود نداره. در اینجا از مسولین سایت می خواهیم که فکری هم به این بخش از موسیقی بکنن. در حال حاضر یا کلاسیک می نویسند یا ایرانی.

  • مصطفی شایان فرد
    ارسال شده در اسفند ۲۸, ۱۳۸۷ در ۱:۵۶ ق.ظ

    تشکر از تلاشتون.بهترین سایت موجود در ایران است.ولیکن مطالب کوتاه است و لطف میکنید به بازدید کنندگان اگر جامع تر و تخصصی تر بنویسید.معلومات نویسندگان سایت با شناختی که من دارم خیلی بیش از اینهاست.البته شایدم وقتتون اجازه نمیده؟!

  • ارسال شده در فروردین ۸, ۱۳۸۸ در ۹:۴۱ ب.ظ

    Ba salam va arze sale no. Rajebe maghale yekseri nokteha hast ke bayad gofte beshavad. Dar mosighi bebop, bedahe navazan ebteda achordharo spell mikardand. be in mani ke masalan achord D major 7th ro besorat melodi khoord mikardan be D Fsharp A C va be ingone ba edgham in technique and estefade az gamhaye double diminished bedahe navazi mikardand. Badaz in john coltrane yek technique jadid estefade kard ke hameye jazz musician haro giz kard bood. Ishon alave bar spelling chord omad achordharo gostaresh dad va az upper structure estefade kard, be in mani ke agar agord D major 7th tavasote piano ejra mishod, melodihaye ishon az 9th, 11th and 13th haman achord sakhte mishod. in mozo ke kheili ham khoob seda midad hamaro gij karde bood. Pas music bebop kamelan ham random nabood va kheili ghaedehayi dare ke nabayad faramoosh beshe. dar negahe aval momkene benazar berese ke hich game moshakhasi nadare vali agar khob analyze beshe, mibinim ke az tasalsle acordhaye 2 and 5 tashkil mishavad. By the way, I Love Kind of Blue, very ambiguous and mysterious.

  • ناشناس
    ارسال شده در بهمن ۲۷, ۱۳۸۸ در ۱۱:۵۷ ق.ظ

    khoob bood merci, raje be sabkaye mokhtalef jazz matlab bedid lotfan

  • oosta eder
    ارسال شده در خرداد ۱۲, ۱۳۸۹ در ۸:۰۸ ب.ظ

    bebop oontori ke man mishnaasamesh ye forme azad tari nesbat be shaakhehaye digeye jazz hast va darvaaghe aazaadie bishtari ro be navazande mide va hamchenin ritm az manie kelasike khodesh kharej mishe va kesho ghos peyda mikone ye chizi mesle daramad ya avaz too musike sonnatie khodemoon va in ke dar bebop drums naghshe eskelete ahang ro nadare balke khodesh ye saaze mostaghel va melodik_ritmik mahsoob mishe sor ate ejra taghriban hamishe kheyli balast va zibaayi shenasi dar in sabk az noe harmoonike motadavel nist balke entezaayi va tajassomie va ta hodoody elmi hast va lezzatesh dar tajzie va tahlile oone va har kasi yejoori oono edrak va daryaft mikone darvaafge ye sabke moamma goone ya pazel vare hast

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۲۳, ۱۳۸۹ در ۶:۱۶ ق.ظ

    MOqayese Kardane Bebop Ba modal Kare Kheyli Eshtebahie.Man KHodam Serfan Modale Miles Davis Ro Be Onvane Ye Music Nemipasndam.ama MOdal Ye Tarze Fekre Jadido BE Donyaye Jazz vared Kard Ke Tasiresh Rooye Dorehaye Bad Az Khodesh Qeyre Qabele Enkare.Dar Teori MOdal KHasiyathaye Kheyli Jalebi Vojood Dare Ke Ye Systeme Fekrie Jadido Be Navazande Mide.Inke Zehnesh betoone Barnamehaye Toolani tari Piyade Kone.Chizi Ke Qabl Az Oon Vojood Nadasht.Shayad Beshe Mohemtarin Khasiyataye Modal Ro 2 Bakhsh Doonest.Harmony va Sakhtar.Dar MOrede Harmony Va Scale, MOdal Hamoonjoor Ke Az Esmesh maloome Rooye Mode Ha Sakhte Mishe.Yani bar khalafe harmonye diatonic. ke too bebop azash estefade mikonan,yani mamoolan darajeye yekom ro bonyad mizarano roo darajate mokhtalefesh harekat mikonan.mese siklaye 3-6-2-5-1 Ke In Amr TOo Music Modal Jai Nadare.Khasiyate Dovome Modal Ineke Darke Sakhtara Toolani Tar Mishe.Yani Bar Khalafe Qabl Shoma Too modal Nemitoonin Kheyli Rahat Sare Har MIzano MOtevajeh Beshin.Basis Ya Drumer Dige Sare har mizan Takid Nemikonan.Yani Darke Baste Bandihaye 2 va4 Mizane Taqir MIkone.Har 8 MIzan Ye basteye Fekrie Motemayez Mishe Bar khalafe Chizi ke Bebop Bood yani Shoma Mitoonin Too bebop Kamelan Motevajeh Shin ke Tamame Band Aval 1 Mizan fek mikonan Bad 2 MIzan Bad in Do Mizano Ba Domizane Dige Kenare Ham mizaran Ke Mishe 4 Mizan Va In Mishe Ye Nim Jomle Ke In 2 Az In Nim jomleha Ye Jomleye 8 MIzane Misaze.Miles Davis In Tarze Fekre Jadido Too Salaye 58-59 Arze Mikone.Ama Ta oon Zaman Faqat ye ideye Jaleb Boode Ke Karaish Bishtar az Qabl Naboode ta Inke Too Salaye bad In Tarze Fekr Pokhte Misheo Albumi Mese A LOVE SUPREME Khalq Mishe.age tooneste Bashin Free Jazz Ya Avantgarde Goosh bedin Karaio MEse Ascension Ya om MOtevajeh Mishin Ke Modal Khedmate Bozorgi Be Donyaye Jazz Kard.

  • Hooman
    ارسال شده در مرداد ۲۳, ۱۳۸۹ در ۶:۴۴ ق.ظ

    Modal bakhshi Bood Az Takamole Harekaate So-Oodi Too jazz.A LOVE SUPREME Goosh Konin Ta BEfahmin.Zemnan Jazzo Bedoone CANNABIS Hich Vaqt Goosh Naidin chon Hichi Nemifahmin:D

  • ارسال شده در دی ۲۹, ۱۳۸۹ در ۹:۳۹ ب.ظ

    salam va khaste nabashid!mishe lotfan az zendege va asare (hans erich apostel)ham chizi benevisid!ya hadaghal inke ejrahasho khosusan guitar ro az koja mishe gir avord?chera in apostelo hishki tavil nemigire?hata utube ham!!!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به کتاب «موسیقی ایرانی»شناسی (II)

پیش از انتشار این کتاب، استادانی بودند که موسیقی ایرانی را اول با گوشه‌های مدال ردیف درس می‌دادند؛ کسی که مجدانه در این زمینه تا امروز فعال بوده، حسین عمومی نوازنده و مدرس موسیقی دستگاهی است. عمومی در کلاس‌هایش قبل از آموزش کل ردیف، درسی به نام «پیش‌ردیف» را تدریس می‌کند که در زمانی حدود ۲۰ دقیقه، کل گوشه‌های مدال ردیف را پشت هم می‌خواند. (۵)

فراخوان سیزدهمین جشنوارۀ ملی موسیقی جوان منتشر شد

در بخش «موسیقی دستگاهی ایرانی تار، تنبک، دف، سنتور، سه‌تار، عود، قانون، کمانچه، نی؛ در بخش «موسیقی کلاسیک» نوازندگان سازهای ابوا، پیانو، ترومبون، ترومپت، فلوت، کلارینت، کنترباس، گیتار، ویلن، ویلنسل، ویولا، هورن؛ و در بخش «موسیقی نواحی ایران» خوانندگان و نوازندگان سازهای زهی، بادی و کوبه‌ای از مناطق مختلف کشور به رقابت خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

زنان و موسیقی (II)

زنان و موسیقی (II)

گیوم دوفه (Guillaume Dufay)، سرود خوان کلیسایِ کوچکِ پاپ مارتَن پنجم در رُم، سپس کلیسایِ پاپ اوژنِ چهار، نیز به عنوان بزرگ ترین نماینده مکتب فرانسوی – فلامان شناخته شده است. بهتر است که این جا شمارش موسیقی دان های مشهور را متوقف کنیم و یادآور شویم که آواز خوانی زنان در کلیساها ممنوع بود. این ممنوعیت قرن ها به طول انجامید به گونه ای که در سال ۱۸۹۶ میلادی در مجله ی هفته ی مذهبی پاریس (la Semaine religieuse de Paris)، این موضوع دوباره گوشزد می شود. بدین ترتیب زنان نمی توانستند از این دوره های آموزشیِ روشنفکری و موسیقاییِ ممتاز که مدارس مذهبی آواز در سراسر فرانسه پراکنده می کردند، سود بجویند.
میتسوکو اوچیدا، هنرمندی از ژاپن(I)

میتسوکو اوچیدا، هنرمندی از ژاپن(I)

میتسوکو اوچیدا (Mitsuko Uchida) از نوازندگان مشهور پیانو است که آثار زیادی با کمپانیهای بزرگ به بازار موسیقی فرستاده است. اگرچه او یکی از مهمترین مجریان آثار موزار است، ولی در اجرای آثار دیگر آهنگسازان هم موفق عمل کرده است. در پائین شرح فعالیتها و زندگی موسیقایی وی را می خوانید.
گفتگوی هارمونیک چهارساله شد

گفتگوی هارمونیک چهارساله شد

با حمایتها و همدلی شما، به چهارمین سال فعالیت گفتگوی هارمونیک رسیدیم. در سالی که گذشت تلاش کردیم، خوانندگان سایت را با اطلاعات اولیه موسیقی کلاسیک آشنا کنیم. مقالات سال گذشته بیشتر بر روی اطلاعاتی مربوط به کمپانی های مشهور موسیقی کلاسیک، ارکستر سمفونیک های مشهور و رهبرانشان متمرکز بود.
چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (II)

چهره ی آدرنو از قابِ اتنوموزیکولوژی (II)

“فردی سازی دروغین” عنوان بعدی است. در این قسمت آدرنو بیان میکند که به شکل نامحسوسی به شنونده ی موسیقی عامه پسند حقِ انتخاب داده می شود در حالی که این حق انتخاب مصنوعی است و فقط دایره ی محدودیت شنونده کمی بزرگتر شده است (مانند افزایش تعداد گروه ها توسط صنعت فرهنگ سازی در آژانس های تبلیغاتی و یا تمجید از نت های مضطرب و فالشِ موسیقی جَز!). در دیدگاه آدرنو این بخش در اصل نوعی معتبر سازی دروغینِ موسیقیِ عامه پسند است.
بیانیه هیات داوران جشنواره سایتها و وبلاگها و اسامی برگزیدگان جشنواره

بیانیه هیات داوران جشنواره سایتها و وبلاگها و اسامی برگزیدگان جشنواره

جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی امروز در خانه هنرمندان ایران برگزار شد. در این برنامه که با سخنرانی دبیر جشنواره سجاد پورقناد، سخنگوی خانه موسیقی، داریوش پیرنیاکان، نماینده هیات داوران محمدرضا فیاض و اجرای موسیقی توسط گروه “مهتاب رو” همراه بود، به برگزیدگان جوایزی اهدا شد.
ارسلان کامکار: کار کردن با یک رهبر خسته کننده است

ارسلان کامکار: کار کردن با یک رهبر خسته کننده است

در سال ۵۹ یا۶۰ بود که در دانشکده هنرهای زیبا درس می‌خواندم در آن زمان آقای کامبیز روشن روان برای اجرای قطعه «جمعه خونین» احتیاج به چند نوازنده کمکی داشت؛ به همین خاطر من به همراه چند نوازنده دیگر برای اجرای این قطعه به ارکستر سمفونیک دعوت شدیم، در آن زمان مایستر ارکستر یک نوازنده آمریکایی بود. من از جو ارکستر خوشم آمد و بعد از سه چهار ماه امتحان دادم و در ارکستر ماندگار شدم.
خاچاطوریان در مقام رهبر ارکستر

خاچاطوریان در مقام رهبر ارکستر

زمانی که خاچاطوریان به تمرین با ارکسترهای کوچک در تئاترهای مختلف مشغول بود، این آرزو که زمانی خود قادر به اجرای آثار ارکستری اش باشد، در نظرش محال می نمود و در حقیقت در حکم یک رویای دست نیافتنی به شمار می رفت. اما دیری نپایید که این آرزوی دیرینه تحقق یافت و او در سال ۱۹۵۰ رهبری اجرای آثارش را در کشورهای مختلف آغاز نمود.
ادیت در ویولن (VI)

ادیت در ویولن (VI)

هدف از این نوشته بررسی انگشت گذاری (ادیت دست چپ) یکی از جملات پایین رونده ی سریع در بخش دوم (Recitativo) کنسرتو ویولن شماره دو ماکس بروخ است. از آنجا که غالب ادیت های چاپی در دسترس موجود از این جمله که برای انگشت گذاری آن ارائه گردیده، دارای روشی مشابه در شکل انگشت گذاری بوده و درعمل اجرای سولیست را دارای پرش و قطع های بزرگ صدایی و نیز دشواری در امر اجرا می سازد، در این مطلب به بررسی نحوه انگشت گذاری این جمله پرداخته خواهد شد.
نوازنده و تمرین (V)

نوازنده و تمرین (V)

از آنجا که بسیاری از نقاط قوت وضعف درهنگام تمرین و اجرا وجود دارد که نوازنده به دلایل مختلف از وجود آنها ناآگاه است، ضبط تمرین و شنیدن آن به دقت، می تواند بعنوان یک ابزار کنترل کننده نوازنده، کمک شایانی به شناسایی نقاط قوت وضعف موجود در کار او نماید. اما بهتر است به دو مورد دقت نماییم:
انتشار بیانیه صاحبان آثار موسیقائی

انتشار بیانیه صاحبان آثار موسیقائی

چند سالی از افتتاح رادیو آوا می گذرد، این رادیو تنها به پخش موسیقی آوازی در سه سبک موسیقی دستگاهی ایرانی (موسیقی کلاسیک ایرانی)، موسیقی محلی و موسیقی پاپ می پردازد. این برنامه مانند تمام برنامه های پخش شده از صدا و سیما بدون اجازه ای از صاحب اثر و بدون پرداخت هزینه ای برای پخش آثار به صاحبان آن از طرف این سازمان، به انتشار آثار منتخب خود می پردازد. گویا رادیو آوا دلیل اکتفا کردن به ذکر نام خواننده هر اثر را کمبود وقت عنوان می کند (که البته این ادعا کاملا غیر منطقی است، چراکه می توان موسیقی های کمتری در روز پخش کرد ولی با معرفی کامل) در حالی که در انتها و ابتدای هر اثر یکبار نام خواننده ذکر می شود که همین اتفاق نشاندهنده قصد صدا و سیما در معرفی بیش از حد خوانندگان و پنهان نگاه داشتن نام دیگر عوامل تولید یک اثر مخصوصا آهنگساز است. لازم به ذکر است، جمعیت بزرگی از خوانندگان موسیقی کلاسیک ایرانی، با این رویه به شدت مخالف اند و ادامه این روند را به فاصله افتادن میان عوامل اجرایی یک اثر موسیقایی با خواننده اثر می دانند.