چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه دوم (II)

کارل اشتومف
کارل اشتومف
در این شماره، قسمت دوم از جلسه دوم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

مکاتب اتنوموزیکولوژی
مکتب برلین
به دلیل اهمیت دستگاه‌های ضبط صدا در رشتۀ اتنوموزیکولوژی، اولین مکاتب مرتبط به این رشته احتمالاً تحت تأثیر همین پدیده شکل گرفت. «آرشیو فونوگرام» در برلین مهمترین آرشیو اروپا است که در سال ۱۹۰۰ توسط کارل اشتومف و اوتو آبراهام (Otto Abraham) راه‌اندازی شد و مکتب اتنوموزیکولوژی برلین به نوعی تحت تأثیر تأسیس این آرشیو شکل گرفت. اتنوموزیکولوژیست‌های مکتب برلین بیشتر به تجزیه وتحلیل ساختاری موسیقی‌ها می‌پردازند تا اتنوگرافی فرهنگی که می‌تواند به دلیل سابقۀ طولانی رشتۀ موزیکولوژی در آلمان و اتریش و هم‌چنین وجود آرشیو فونوگرام که محقق را به بهره‌برداری از آثار ضبط شده برای تحقیق سوق می‌داد، باشد.

چهره های اثر گذار در مکتب برلین عبارتند از:
• کارل اشتومف (Carl Stumpf)
• اوتو آبراهام (Otto Abraham)
• کورت زاکس (Curt Sachs)
• هورن‌باستل (E.M. von Hornbostel)
پس از جنگ جهانی دوم، مکتب برلین توسط ماریوس اشنایدر (Marius Karl Alfons Schneider) در کلن احیا گردید و از این رو به نام «مکتب موسیقی‌شناسی کُلن» شناخته شده است.

ماریوس اشنایدر

مکتب آمریکا

نمونۀ آرشیو فونوگرام بعدها (به سال ۱۹۴۸) توسط جرج هرزوگ (که قبلاً دستیار آرشیو برلین بود) در آمریکا پایه‌گذاری شد که به محققین این کشور خدمات زیادی کرد.

با به قدرت رسیدن نازی‌ها در آلمان، اهالی مکتب موسیقی‌شناسی تطبیقی برلین از کار برکنار شدند و بسیاری از آن ها آلمان و اتریش را ترک نموده و به آمریکا مهاجرت کردند که این زمان نقطه عطفی در تاریخ اتنوموزیکولوژی محسوب می‌شود.

جرج هرزوگ
از دهۀ ۱۹۶۰ تحقیق میدانی و کار اتنوگرافی در اولویت اول اتنوموزیکولوژیست‌ها قرار گرفت و تئوری‌های مردم‌شناسی به خدمت آن‌چه اتنوموزیکولوژی که تا پیش از آن موسیقی‌شناسی تطبیقی خوانده می‌شد درآمد. در آمریکا سنت موسیقی‌شناسی تطبیقی و سنت مردم‌شناسی با یکدیگر ترکیب شده و جریان‌های تازه‌ای در این علم شکل گرفت که به مکتب آمریکایی معروف است. مشخصۀ پیروان مکتب آمریکا، زندگی محقق در محل تحقیق، ارتباط مستقیم و چهره به چهرۀ او با نوازندگان محلی و فراگیری نوع زندگی به همراه نوازندگی، خوانندگی و رقص است.


منتل هود، پایه‌گذار
مدرسۀ اتنوموزیکولوژی در دانشگاه
کالیفرنیا در سال ۱۹۶۰


برخی چهره های اثرگذار مکتب آمریکا عبارتند از:
• آلیس فلچر (Alice Cunningham Fletcher)
• فرانسیس دنزمور (Frances Densmore)
• فرانس بُئاس (Franz Boas)
• هلن رابرتز (Helen Heffron Roberts)
• جورج هرزوگ (George Herzog)
• آلن مریام (Alan P. Merriam)
• منتل هود (Mantle Hood)
مکتب بریتانیا
در مقابل دو مکتب برلین و آمریکا، می توان گفت که مکتب بریتانیا میانه‌رو است. پدر اتنوموزیکولوژی بریتانیا الکساندر جان الیس (Alexander John Ellis 1814–۱۸۹۰) و مهمترین اندیشۀ اثرگذار وی در مورد تفاوت اکوستیک و طبیعت موسیقی است:
«پدیده‌های اکوستیکی بهتر است توسط فیزیک‌دانان مورد مطالعه قرار گیرد تا موسیقی‌شناسان، چراکه افرادی که در فرهنگ شنیداری خاصی با نظام صوتی خاص خود زندگی کرده‌اند اصوات آشنای فرهنگ خود را “طبیعی” قلمداد می‌کنند» (الیس ۱۸۸۵).

یکی دیگر از تفاوتهای اولیه بین مکتب آمریکایی و بریتانیایی موضوع «اصالت» است. در زمینۀ جمعآوری اطلاعات، پژوهشگران آمریکایی حتی آوازهای متأخر را نیز به‌راحتی می‌پذیرند اما بریتانیایی‌ها به دنبال آوازهای قدیمی‌تر به عنوان «آثار با اصالت» هستند.

کتاب «بشر چگونه موسیقایی است؟»
نوشتۀ جان بلکینگ
از دیگر ویژگی‌های مکتب بریتانیا، می‌توان به دخیل کردن موضوعات جامعه‌شناختی به مطالعات اتنوموزیکولوژی تحت تأثیر مستقیم اندیشه های جان بلکینگ اشاره کرد. بلکینگ موسیقی را «اصوات سازمان یافتۀ انسانی» می‌داند.

برخی چهره‌های اثرگذار مکتب بریتانیا عبارتند از:
• الکساندر جان الیس (Alexander John Ellis)
• جان بلکینگ John Blacking)
• پیتر کوک (Peter Cooke)
با وجود همۀ دیدگاه‌ها، تیموتی رایس در زمینۀ آغاز کار اتنوموزیکولوژی، دو دانشمند ایرانی یعنی ابوالفرج اصفهانی صاحبِ الاغانی و ابونصر فارابی صاحب موسیقی‌الکبیر را جزو اولین نویسندگان جدّی این حوزه می‌داند. آثار این دانشمندان بعدها در دست ابن سینا، صفی‌الدین ارموی، قطب‌الدین شیرازی و عبدالقادر مراغی تکوین و تکمیل شد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی پنهان در هندسه (III)

به غیر از پاره خط S1S2 و S1S8 که اضلاع چند ضلعی بوده و قطر نیستند، در چندضلعی ها بین طول ضلع و طول قطرها روابط ریاضی خاصی برقرار می باشد. در مثال بالا که هشت ضلعی منتظم است، بین اقطار و طول ضلع روابط زیر برقرار است:

مروری بر کنسرت «پنجگاه»

گذارِ «نقش» از آغاز، که خود را گروه موسیقی دستگاهی می‌نامید، تا امروز، که به «پنجگاه» رسیده، در نزدیک به ده سال فعالیتِ مداومش شاخصه‌هایی در ذهن شنوندگان پیگیر موسیقی کلاسیک ایرانی به جا گذاشته است: اولویت دادن به دغدغه‌های موسیقی‌شناختی در فرایند آهنگسازی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های موسیقی قدیم ایران پیرو آموزه‌هایی که نخستین بار در آلبوم «سرخانه» به عمل درآمد و در عین حال بهره‌مندی از عناصر موسیقی قاجاری، دقت در گزینش کلام و الگوبرداری از قالب‌های شعری مانند مستزاد در تجربه‌های پیشین یا مخمس در «پنجگاه» و…

از روزهای گذشته…

موسیقی های آشنا از دو هنرمند

موسیقی های آشنا از دو هنرمند

بنا به درخواست چند نفر از دوستان اقدام به بررسی فعالیت های هنری Richard Clyderman، نحوه گرایش او به موسیقی، سبک خاصی که دنبال می کند و … خواهیم داشت. قبل از شروع این مباحث مناسب دیدیم تا راجع به دو تن از همکاران کلایدرمن یعنی Paul de Senneville و Olivier Toussaint صحبت کنیم. قبل از آن به این قطعه زیبا ساخته پاول سنویل که توسط کلایدرمن اجرا شده توجه کنید، قطعه دارای Vocal نیز می باشد.
اصول نوازندگی ویولن (XI)

اصول نوازندگی ویولن (XI)

نگارنده در ادامه سلسله مقالات اصول نوازندگی ویولن؛ از میان الگوهای مختلف آرشه کشی یک راهکار مطلوب و مورد استفاده را پیشنهاد داده و اصول آن را مورد تشریح قرار می دهد. در صورت نیاز، علاقه مندان می توانند با تحقیق از چگونگی سایر روش های مختلف آرشه کشی آشنا گردند.
موسیقی دهه پنجاه (I)

موسیقی دهه پنجاه (I)

چه دو ماه تلخی بود از اوایل تیرماه تا اوایل شهریور برای هنردوستان. مرداد که به آخرین روزها نزدیک می‌شد، غصه تعطیلی هنری به آخر می‌رسید. فصل هنری جدید شروع می‌شد. برنامه‌های ماه بعد تالار رودکی در اطلاعات و کیهان چاپ می‌شد، مثل همه ماههای دیگر. برنامه‌هایی که دوست داشتی انتخاب می‌کردی و روز بعد اول صبح می‌رفتی تالار، همه بلیتهای ماه بعد را می‌گرفتی. دیگر خیالت راحت بود تا یک ماه بعد.
مصاحبه با کورت مازور (I)

مصاحبه با کورت مازور (I)

کورت مازور، رهبر مشهور آلمانی، که پیش تر مدیر ارکستر فیلارمونیک نیویورک بود، درباره نقش خود در انقلاب صلح آمیز سال ۱۹۸۹، درک اریک هونکر، رهبر آلمان شرقی، از فرهنگ و محتوای پرونده ای که پلیس مخفی آلمان شرقی (Stasi) درباره او نگه می داشت صحبت می کند. کورت مازور ۸۳ ساله یکی از مهمترین رهبران ارکستر آلمانی به شمار می رود. او در مصاحبه ای با روزنامه اشپیگل درباره نقش خود در انقلاب صلح آمیز ۱۹۸۹، سر و کله زدن های دشوارش با مقامات کمونیستی آلمان شرقی و ناامیدی بسیاری از اهالی آلمان شرقی پس از اتحاد آلمان شرقی و غربی می گوید.
بداهه نواز رمانتیک

بداهه نواز رمانتیک

روبرت شومان در بیست سالگی تازه تصمیم گرفت که نوازنده پیانو شود، به همین علت شروع به تمرینات شدید نوازندگی کرد اما متاسفانه خیلی زود دچار ناراحتی های شدید در قسمت مچ دست و انگشتان دست راست خود شد و مجبور شد تا با دستگاه های مکانیکی به روی انگشتان خود فیزیوتراپی انجام دهد.
Yesterday چهل ساله می شود

Yesterday چهل ساله می شود

به جرات می توان گفت که ترانه Yesterday از گروه بیتلز از معدود ترانه های پاپ هست که از زمان اجرای آن تا به امروز هنوزهم به کرات از رادیوهای موسیقی سراسر دنیا پخش میشود.
دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (II)

دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (II)

یکی از این راه‌ها شاید فرارفتن از دایره‌ی تنگ تاریخ هنر محض و نگاه‌کردن به امور مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی باشد. کیست که نداند پاگرفتن –تقریباً- هرجریانی در تاریخ هنر و موسیقی وابسته به بسترهای چندجانبه‌ی شکل‌گیری آن بوده است. نکته‌ی قابل‌توجّه امّا اینجاست که این تغییر وتحوّل در هنر همیشه کاملاً همزمان با تغییرات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی یا اقتصادی نیست. امکانات جدید ضبط، پیشرفت‌های تکنولوژیک، یا حتّی پیشرفت «الکتریسیته»، تأثیری مشخص روی تغییرات سبکی موسیقی در غرب و حتّی تعریف خود مفاهیم موسیقایی داشته است؛ امّا این تغییرات در دنیای موسیقی معلول عواملی بوده‌اند که پیش از جهان موسیقی محض، در دنیای بیرون رخ نمایانده بود. بنابراین، اگر منتقد بخواهد به چنین توانایی‌ای دست پیدا کند، ناچار باید تا حدّ ممکن به هرچه پیرامونش می‌گذرد آگاه باشد، قدرت تحلیل و اندیشه‌ورزی درباره‌ی آن را داشته باشد و بالاخره بتواند به اثرات قریب‌الوقوع احتمالی آن در هنر و موسیقی بیاندیشد یا لااقل هنرمندان را نسبت به این وضعیت آگاه کند.
آنالیز موومان دوم کوارتت زهی ۳؛ اثر پتریس وسکس (I)

آنالیز موومان دوم کوارتت زهی ۳؛ اثر پتریس وسکس (I)

با توجه به علامت‌هایی که در طول قطعه مشاهده می‌شود در می‌یابیم که وسکس در این قطعه از ترکیب فواصل، مد جدیدی به وجود آورده و از آن به عنوان گام اصلی قطعه استفاده کرده است. او از ترکیب دانگ اول مد فیریژین (فواصل نیم پرده، پرده، پرده) و دانگ اول مد لیدین (پرده، پرده، پرده) با وجود یک فاصله‌ی نیم پرده بین این دو دانگ با مبدأ و مقصد نت ر گامی جدید به وجود آورده که نت‌های آن شامل ر، می بمل، فا، سل (دانگ اول) لا بمل، سی بمل، دو، ر (دانگ دوم) هستند. البته او با استفاده‌ی موقتی از نت سل بمل در بعضی قسمت‌ها فاصله‌ی پرده‌ی آخر دانگ اول را تبدیل به نیم پرده می‌کند و دانگی جدید می‌سازد.
همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VII)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VII)

دانش تجربی که آن هم چندان مورد پسند عرفا نیست و گاه آن را حجاب راه رهروان دانسته‌اند، به وفور در کتاب برای متقاعد کردن خواننده به درستیِ سخنی که نویسنده می‌گوید استفاده شده. هر چند که تفکر او دانش را چندان در شناخت به معنای عرفانی‌اش موثر نمی‌داند اما ابراز امیدواری می‌کند که همین عامل از درگاه رانده شده روزی به یاری اندیشه‌اش بیاید: «می‌توان با اطمینان گفت که به مدد دستگاه‌های علمی، انشاالله در آینده نزدیک همه‌ی این مطالب اشراقی و عرفانی هم به مرحلۀ اثبات خواهد رسید.» (ص ۵۴) همین‌جا نکته‌ای کلیدی در اندیشه‌ی او و البته بسیاری از همفکرانش آشکار می‌شود؛ درستی یا نادرستی چیزها را کاربردشان در نسبت با پیش‌فرض‌های فکری آنان معین می‌کند.
دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

دومین کنسرت مهدی قاسمی در آبان

ارکستر مجلسی تهران سینفونیا در روز شنبه ۲۸ آبان ۱۳۹۰، ساعت ۲۰ در سالن رودکی به اجرای کنسرت می پردازد و با این کنسرت، مهدی قاسمی دومین کنسرت خود را در این ماه به روی صحنه میبرد. در این کنسرت، قطعاتی از ویوالدی، هندل، باربر و بریتن به اجرا در می آید. همچنین بهنام ابوالقاسم، سولیست پیانو، قطعه ای از دبوسی را به همراهی ارکستر اجرا می کند. مهدی قاسمی رهبری ارکستر مجلسی سینفونیا در این کنسرت را بر عهده دارد.