چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه سوم (I)

گویدو آدلر، موسیقی‌شناس و نویسندۀ اتریشی (1941-1855)
گویدو آدلر، موسیقی‌شناس و نویسندۀ اتریشی (1941-1855)
در این شماره، قسمت اول از جلسه سوم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.
برای بررسی سیر تطور تاریخی رشتۀ اتنوموزیکولوژی (۱) ضروری است ابتدا «موسیقی‌شناسیِ‌ِ تطبیقی» (۲) و «مردم‌شناسیِ موسیقی» (۳) مورد مطالعه قرار گیرد و سپس تاریخچۀ این رشته از دهۀ ۱۹۵۰ – یعنی زمانی که با نام کنونی آن یعنی «اتنوموزیکولوژی» شناخته می‌شود – بررسی شود. به دلیل اهمیت حوزۀ مردم‌شناسی (۴) در مطالعات اتنوموزیکولوژی، در این بخش ابتدا کلیات مردم‌شناسی با معرفی عناوین مطالعاتی آن ارائه می‌شود و پس از آن به ترتیب موسیقی‌شناسیِ تطبیقی و اتنوموزیکولوژی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مردم‌شناسی
مردم‌شناسی یا انسان‌شناسی را شاید بتوان یکی از قدیمی‌ترین علوم برشمرد. این رشته بر اساس فرهنگ‌نامۀ مردم‌شناسی (۵) شامل سه حوزۀ اصلی می‌باشد که هرکدام مشتمل بر موارد متعددی است:
• مطالعات انسان (Humanity)
• فرهنگ (Culture)
• زندگی اجتماعی (Social Life)

۱- مطالعات انسانی
مطالعات انسانی شامل شاخه‌های بسیار متکثر است. این مباحث از ویژگی‌های زیستی انسان به عنوان یک جاندار از ردۀ پستان‌داران شروع می‌شود و تا انسان هوشمند و متمدن ادامه می‌یابد. ذیلاً شماری از مهمترین شاخه‌های مطالعاتی این حوزه برشمرده می‌شود:
• مطالعات زیستی انسان به عنوان یک جاندار از ردۀ پستان‌داران
• خاستگاه و تکامل زبان
• ابزارسازی و رفتارهای انسانِ ابزارساز
• سیر تحول جمع‌آوری و مهیاسازی غذا از انسان شکارچی تا انسانِ دام‌پرور و کشاورز و تغییرات رژیم غذایی انسان
• ترکیب و پراکندگی جمعیت و نژادها و پی‌آمدهای آن‌ها
• بیماری‌ها و مخاطرات نسل بشر

۲- فرهنگ
حوزۀ فرهنگ در علوم متعددی مورد توجه قرار می‌گیرد. مهم‌ترین زیرشاخه‌های مبحث فرهنگ در شاخۀ مردم‌شناسی را می‌توان به صورت زیر طبقه‌بندی کرد:
• تمایز انسان با سایر حیوانات و علل عدم شکل‌گیری فرهنگ در حوزۀ حیوانی
• سمبل‌ها و سرچشمه‌های فرهنگ
• تعابیر و معانی اشیا، پدیده‌ها و موضوعات
• تکنولوژی
• انتظام فضا و ساختار محیطی
• ادراک و تلقی از مقولۀ زمان
• سواد
• جادو، مذهب و بیان‌های اعتقادی
• اسطوره و استعاره
• آئین و مراسم
• رقص و جایگاه بدن
• سیاست، قومیت و ملیت

۳- زندگی اجتماعی
حوزۀ زندگی اجتماعی شامل مباحث زیر می‌باشد:
• زندگی اجتماعی بین انسان و غیرانسان
• قوانین، محرمات و ارتباطات انسانی
• جایگاه جنس‌های مختلف و ارتباطات جنسی
• شکل‌گیری هویت در سایۀ گروه اجتماعی و بستر فرهنگی
• جنبه‌های اجتماعی استفاده از زبان
• کار و جایگاه کارگر
• داد و ستد و مبادله
• ارزش‌های اجتماعی و استیلای سیاسی
• قانون و فرایند دادرسی
• تظاهرات و طغیان توده‌ها
• استعمارگری و استعمارپذیری

موسیقی‌شناسی تطبیقی
اولین بار ترکیب «موسیقی‌شناسی تطبیقی» توسط گویدو آدلر (۶) به سال ۱۸۸۵ طرح گردید. آدلر این روش‌مطالعاتی را مشخصاً برای کار بر روی آوازهای فولکلور مردم کرۀ زمین از دو منظر «قوم‌نگار‌ی (۷)» و «دسته‌بندی (۸)» ایجاد کرد. وی معتقد بود مهمترین راهکار دسته‌بندی، «مقایسه (۹)» است و از راه دسته‌بندی ما می‌توانیم یک ادراک کلی در مورد دنیای عالم‌گیر موسیقی پیدا کنیم و برای این مقصود راهی جز بررسی تطبیقی در پیش ‌روی ما نیست.

در مورد بهره‌برداری از اصطلاح «موسیقی‌شناسی تطبیقی» دلایلی منطقی و مهم وجود دارد؛ اول، محقق این رشته معمولاً حوزۀ مطالعۀ خود را موسیقی فرهنگ‌های «دیگر» انتخاب می‌کند. دوم، موضوعات مرتبط از یک فرهنگ موسیقی در زمان انتقال به عنوان محصول مطالعه به فرهنگ‌های دیگر، در فرایند ترجمه قرار می‌گیرد و در این مرحله نیز فرایند انطباق حاصل می‌شود. در نتیجه محقق به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه از شیوۀ تطبیق و مقایسه با فرهنگ خودی بهره می‌جوید. فرایند دوموسیقایی شدن (Bi-musicality) که عبارت از توانایی دوگانه در دو فرهنگ موسیقایی است نیز از فرایند تطبیق گذر می‌کند. از آن‌جایی که هدف نهایی ما فهم رفتارهای موسیقایی بشر است، تطبیق، بی‌شک یکی از ابزارهای اصلی به شمار می‌رود.

شیوۀ تطبیقی در دورۀ آغازین اتنوموزیکولوژی نسل به نسل تا حدود ۱۹۰۰ ادامه یافت. در این سال‌ها تلاش بیشتر محققین در این زمینه، یافتن تصویری کلی از موسیقی ملل و راهی برای عمومیت دادن به تئوری‌های خود بود. از ابتدای قرن بیستم اندیشمندانِ این حوزه از تطبیق و صدور نظرات کلی فاصله گرفتند و خود را بیشتر متمرکز به یک حوزۀ جغرافیایی یا ژانر خاص کردند. از سال ۱۹۶۱ اصطلاح «موسیقی‌شناسی تطبیقی» در بین نوشته‌های روز ناپدید شد و صرفاً در منابع تاریخی به‌چشم می‌خورد.

سه دلیل اصلی در زمینۀ تحول تاریخی توقف استفاده از اصطلاح «موسیقی‌شناسی تطبیقی» می‌توان ذکر کرد:
۱- تقریباً همۀ صاحب‌نظران اتنوموزیکولوژی در دهۀ ۵۰ موافقِ عدم استفاده از آن شدند.
۲- آن‌چه تا آن زمان به موسیقی‌شناسی تطبیقی اطلاق می‌شد مطالعۀ نوعی خاص از موسیقی (عموماً موسیقی غیرغربی یا موسیقی فرهنگ‌های شفاهی) بود، نه نوع خاصی از مطالعه.
۳- کار آن‌ها در زمینۀ مطالعۀ موسیقی‌های مورد نظر در واقع متمرکز بر یک شیوۀ بررسی تطبیقی نبود.

پی نوشت


۱- Ethnomusicology
۲- Comparative Musicology
۳- Anthropology of Music
۴- Anthropology
۵- Companion Encyclopedia of Anthropology: Humanity, Culture and Social Life
۶- Guido Adler
۷- Ethnography
۸- Classification
۹- Comparison

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره‌ی آلبوم «نه فرشته‌ام نه شیطان» (III)

آواز اما، به اعتبار حضور یک خواننده‌ی چیره‌دست وضعیتی دیگر دارد. گاه به استقبال پیچیدگی‌هایی می‌رود که خواندنش از عهده‌ی خوانندگان اندکی برمی‌آید و گاه نیز اگر چه ساده طراحی‌ شده با چیره‌دستی خوانده می شود. موسیقی با کلام و هوای بازگشت به سوی مخاطب بلافاصله پای فرم ترانه (یا اگر ترجیح می‌دهید تصنیف) را به میان می‌کشد چنان که در بسیاری تولیدات صوتی این روزها با حذف میان-بخش های سازی و غیرسازی ممکن، به چشم می‌خورد؛ ترانه‌هایی که در این مجموعه‌ی به‌خصوص گرد آمده از دیدگاه پیوندهای زیباشناختی تفاوتی با تصنیف در موسیقی دستگاهی متاخر ندارند.

رسیتال پیانو وصال نایبی در تالار رودکی برگزار می شود

وصال نایبی با اجرای قطعاتی از باخ، بتهوون، شوپن و لیست با پیانو در روز شنبه ۴ آذر ساعت ٨ شب در تالار رودکی به روی صحنه می رود. این چهارمین رسیتال پیانوی وصال نایبی است. بلیط این برنامه از سایت ایران کنسرت به فروش می رسد.

از روزهای گذشته…

کنسرت  کوارتت “اُرپ” در رشت

کنسرت کوارتت “اُرپ” در رشت

تاسیس کوارتت “اُرپ” یکی از آخرین فعالیت های کیوان میرهادی نوازنده، آهنگساز و رهبر ارکستر کامراتا است. میرهادی این روزها غیر از همکاری با این کوارتت مشغول ضبط و میکس آثاری از خود و آهنگسازان قرن بیستم با گیتار است. کیوان میرهادی قرار است در تاریخ ۳۱ اردیبهشت در رشت، هم با کوارتت “اُرپ” به اجرا بپردازد و هم مستر کلاس گیتار برگزار کند.
بازار خرید موسیقی دیجیتال

بازار خرید موسیقی دیجیتال

شرکت Ipsos که پروژه های تحقیق و بررسی در بازار را انجام می دهد، پانزدهم دسامبر اعلام کرد که در حال حاضر در بازار موسیقی دیجیتال تنها دو رقیب سرسخت یعنی iTunes (از شرکت اپل) و Napster 2.0 بعنوان بازیگران اصلی در بازار فروش موسیقی دیجیتال مطرح هستند.
رمضان: فستیوال باربد کاشف پیانیست های جوان خواهد بود

رمضان: فستیوال باربد کاشف پیانیست های جوان خواهد بود

می خواستم از یکی از فعالیت هایم صحبت کنم که برگزاری جایزه ی پیانو باربد در شیراز است. من پارسال به همراه آقای محمد ملازم رئیس کارخانه ی پیانوی باربد در ایران و آقای محسن خباز، مدیر کانون فرهنگی شهر آفتاب در شیراز و همین طور آقای آرش اسماعیلی سردبیر مجله ی زنگار در شیراز، تصمیم گرفتیم یک فستیوال پیانو را برپا بکنیم، برپایی این فستیوال در حقیقت به عهده ی آقای محمد ملازم بود که خیلی دوست داشتند اسپانسر یک فعالیت هنری برای پیانیست های کشور باشند.
مشکاتیان را تنها باید شنید (I)

مشکاتیان را تنها باید شنید (I)

این نوشته را دو یا سه سال پیش، دقیقاً یادم نیست در همان حوالی نوشتم و حالا بسیار متاسفم که در چنین شرایطی آن را برای خواندن در اختیارتان قرار می دهم. نوشتن درباره ی بعضی ها آن قدر دشوار است که خواندن ترجیح داده می شود. درباره ی مشکاتیان از این هم دشوارتر است. مشکاتیان را تنها باید شنید و تنها، باید شنید …
کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (VI)

کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (VI)

دراین حال کیج آنقدر به عملکرد طبیعت نزدیک شده بود که موسیقی‌اش تنها یک گام دیگر با استفاده آگاهانه از نظریه آشوب فاصله داشت و آن گام این بود که عامل پیش برنده موسیقی بر پایه معادلاتی که با آنها جریان‌های طبیعی را مدل‌سازی می‌کنیم استوار شود.
فواصل و گام فیثاغورثی

فواصل و گام فیثاغورثی

به طور کلی گام مجموعه ای است از اصوات که فواصل موسیقایی آنها در اکثر اوقات بین ۲ عدد ۱ و ۲ قرار می گیرد. عدد ۱ که اولین درجه گام است پایگی نام داشته و عدد ۲ اکتاو آن است که قاعدتا گام با آن بسته می شود. فرکانس اکتاو ۲ برابر پایگی است :
تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

فعالیت۱: اولین فعالیت برای تعلیم موسیقی به کودکان آشنا ساختن آنها با مفاهیمی نظیر الفبای موسیقی، ریتم، هارمونی و ملودی است. برای این کار توصیه می شود حتماً از کارشناس موسیقی استفاده شود.
آکوستیک اتاق – ۵

آکوستیک اتاق – ۵

در ادامه مباحث مربوط به آکوستیک اتاق در این نوشته به مقدمه ای بر بررسی موضوع ضد صدا کردن یک اتاق و یا همان مقوله Soundproffing / Acoustic Isolation می پردازیم؛ شرایطی که در نظر گرفتن آنها می تواند مانع از ورود نویز و صداهای ناخواسته به اتاق و طبیعتآ مانع از خروج صدا به بیرون از اتاق شوند.
رامین صدیقی: با کلی گویی به جایی نمی رسیم

رامین صدیقی: با کلی گویی به جایی نمی رسیم

حق با شماست. آقای هوشنگ کامکار هم جشنواره های قبلی را غیرحرفه ای دانسته اند که بهتر است بگویند کجا، کی، چه کسی و چه چیزی در جشنواره های قبلی غیرحرفه ای بوده است. باکلی حرف زدن که نمی شود جشنواره بهتری داشت و این مسایل تنها آزرده خاطری ایجاد می کند.
فقط تصور کن! (II)

فقط تصور کن! (II)

و اما پل مک کارتنی، دو سال از جان لنون کوچک‌تر بود و مثل او در لیورپول به دنیا آمده بود. او هم مثل جان در کودکی مادر خود را بر اثر ابتلا به سرطان از دست داده بود و تا حدودی با روحیات لنون همخوانی داشت.در سال ۱۹۵۷ لنون گروه QUARRYMEN راتشکیل داد و در همان سال دوست و همکلاسی مک کارتنی یعنی جورج هریسون به آنها پیوست در حالی که تنها ۱۴ سال داشت! در سال ۱۹۶۰ ابتدا ترومپت نواخت و پس از آن به سمت گیتار و پیانو گرایش پیدا کرد.