نگاهی به موسیقی محمدسعید شریفیان (I)

محمدسعید شریفیان
محمدسعید شریفیان
دکتر شریفیان آهنگساز برجسته معاصر دارای آثار متعددی در بافتهای مختلف سازی، الکتروآکوستیک و… است. در این آثار ویژگیهایی دیده می شوند که قابل بررسی هستند. از جمله تکنیک بسیار قوی و دانش بالای او در آهنگسازی. و جالبتر این که آهنگساز با وجود دارا بودن قدرت تکنیکی بالا هیچ گاه در پی نمایش دانش و قدرت خود نیست. بلکه همواره تکنیکها در جهت زیبایی شناسی و بیان موسیقایی به کار می روند.

ویژگی دیگری که بسیار جلب توجه می کند، آزاد بودن اندیشه آهنگساز است. به این معنی که آهنگساز خود را محدود به تفکر و یا تکنیک خاصی نمی کند. برای مثال در خسوف از آکوردهای کنکورد تا خوشه صوتی (tone cluster)، از ملودیهای کروماتیک و بسیار پیچیده تا ملودیهای ساده دیده می شود. به طوری که می توان استیل های مختلف تاریخ موسیقی را در این اثر مشاهده کرد. همچنین بررسی دیگر آثار وی تنوع بیشتری را نمایان می سازد، از آثار آتونال گرفته تا آثاری بر اساس ملودیهای فولکلور.

همچنین همانطور که خود بیان کرده، نمی خواهد در چهارچوب ایسمها بگنجد (ایسم گریزی در طول تاریخ در غالب آهنگسازان دیده شده). به نظر نگارنده، تاکید بر غالب بندی آثار موسیقی در چهارچوب ایسم ها می تواند سبب ایجاد محدودیت در آثار موسیقایی گردد. همچنین به اعتقاد من، در برخی آهنگسازان همانند دکتر شریفیان، موسیقی آنقدر غنی می شود که قابل محدود کردن در غالب زمان هم نیست، بنابراین سخت است که بتوان این موسیقی ها را در استیل خاصی گنجاند. آزادی فکری و نبود استیل خاصی یا به نوع دیگر مد زمانه در موسیقی، ویژگی برخی آهنگسازان معاصر است که گاه «پست مدرن» هم قلمداد می شوند.

در اینجا منظور از پست مدرن سبک خاصی نیست بلکه تنها به موسیقی معاصر گفته می شود. جالب است که در کتابی در مورد پست مدرنیسم به نام “Cambridge companion to postmodernism” از انتشارات دانشگاه کمبریج، درباره موسیقی صحبتی نشده و در همین کتاب دقیقا اشاره می کند که “پست مدرن در موسیقی مربوط به تغییرات استیلی و زبانی موسیقی نیست” و جلوتر می نویسد “به دلیل عدم وجود دیسکورس اساسی پست مدرنیسم در مطالعات موسیقی، در این کتاب صحبتی از موسیقی نمی شود.”

ویژگی دیگری که در موسیقی دکتر شریفیان بسیار جلب توجه می کند، هویت ایرانی در آثار وی، همچنین نگاه آزاد او به مصالح گرفته شده از موسیقی ایرانی است. از نظر نگارنده موضوع هویت در کشور ایران با پیشینه تاریخی غنی، بسیار حائز اهمیت است. بنابراین به آن به صورت مفصلی می پردازم.

واژه هویت به دو معنا تعبیر می شود؛ در یک معنا به ویژگی یکتایی و فردیت، یعنی تفاوت های اساسی که یک شخص را از همه کسان دیگر به واسطه هویت «خودش» متمایز می کند، اشاره دارد و در معنای دیگر به ویژگی همسانی که در آن اشخاص می توانند به هم پیوسته باشند و یا از طریق گروه یا مقولات براساس صور مشترک برجسته ای، نظیر ویژگی های قومی و … به دیگران بپیوندند، دلالت دارد (بایرون، ۱۹۹۷، در فکوهی، ۱۳۸۰: ۶۴-۶۳)

در موسیقی کلاسیک همواره هویت گرایی وجود داشته؛ در قرن ۱۹ به دلیل ورود کشورهایی که قبل از آن فعالیت جدی در عرصه موسیقی کلاسیک نداشتند و همچنین به منظور پیدا کردن راهی برای خروج از سلطه تفکر آلمان و بالخص واگنر، بحث هویت در قالب ملی گرایی به صورت جدی تری دنبال شد.

دکتر شریفیان در مقاله خود با نام ملی گرایی و موسیقی می نویسد:
“یکی از عوامل مهمی که در حیات و گسترش موسیقی کلاسیک نقش اساسی داشته، ملی گرایی است. پدیده ی ملی گرایی به عنوان یکی از نیازهای ذاتی انسان برای تثبیت هویت شخصی و ملی فرد مطرح است که خود بیانگر آداب، رسوم، تفکر و علاقه های خاص یک جامعه در طرح گفت وگوی فرهنگی هویتی با سایر فرهنگها در حیطه زبان (در این خصوص موسیقی) و در ابعاد بین المللی است. دراین راستا، فرهنگ خود را از یک سوی در چارچوبهای بین المللی که موجد جذابیتهای بسیار است، مطرح می کند و از سوی دیگر زبان و تکنیکهای موسیقی کلاسیک را با این عمل در سطوح بالا، غنی و گسترده تر می سازد و بدین صورت بر آن در اوج خود چیزی می افزاید.”

ذکر مثالهایی در تاریخ موسیقی برای درک مفاهیم هویت در آثار آهنگسازان راهگشا است.

آهنگسازان بزرگی همچون: ریمسکی کورساکوف، وون ویلیامز و… از مصالح موسیقایی کشورشان در خلق آثارشان استفاده می کردند که این موارد فقط شامل ملودیها و ریتمها نیست، بلکه حتی در تکنیکهای سازی هم مشاهده می شود. برای مثال پیتزیکاتوی بارتوک که در زمان او به عنوان یک “extended technique” مطرح شد، در حقیقت مورد استفاده نوازندگان محلی در مجارستان بوده که بارتوک با نگاهی هنری و مدرن آنرا در قطعاتش مورد استفاده قرار داد. جالب است که امروزه عملا با این تکنیک دیگر به عنوان یک “extended technique” برخورد نمی گردد. بلکه در برخی منابع به آن “snap pizzicato” یا پیتزیکاتوی ضربه ای هم گفته می شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VIII)

هشترودی در زمانی که هنوز جهان درگیر جنگ سرد بود و مسائل مربوط به جهانی شدن مطرح نشده بود این نکته مهم را عنوان کرد که هویت اصلی یک ملت و قدرت حضور آن در جهان، بیشتر تابعی از زایش هنری و فلسفی اوست تا صرفاً پیوستگی مجرد به علم و مباحث آن. در حقیقت او به درستی روی این نکته دست می گذارد که جریان جهانی شدن جریانی سطحی و مبتذل از فروریزی فرهنگ ها در درون حوزه یی از قدرت علمی – فنی نیست. هر فرهنگی با هویت خود که همان ظرفیت هنری و فلسفی خود است وارد این میدان می شود و حضورش نیز به اندازه همین ظرفیت صاحب ارزش می شود.

مکتب و مکتب داری (IV)

نمونه ای دیگر، کنسرت گروه اساتید (به کوشش فرامرز پایور) در مایه دشتی به سال ۱۳۵۸ همراه صدای محمدرضا شجریان است. در آلبوم «پیغام اهل راز» استاد فرامرز پایور، روایتی دیگر و برداشتی خاص از تصنیف «خون جوانان وطن» اثر عارف را ارائه داده و یکی از زیبا ترین اجراهای استاد اسماعیلی در همین آلبوم است. ارتباط شنونده این آثار باصدای ضرب (تنبک) استاد، ارتباطی ناخودآگاه است. مانند ارتباط شنونده ارکستر سمفونیک با صدای کنترباس ها و ویولونسل ها و دست چپ پیانو.

از روزهای گذشته…

بیانیه هیات داوارن چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

بیانیه هیات داوارن چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی

چهارمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی را در شرایطی به اجرا در آوردیم که ضرورت حضور اهل هنر و به ویژه هنر موسیقی در چنین فعالیت هایی بیشتر و بیشتر احساس می شود. حضور اهل قلم و اندیشه در عرصه موسیقی می تواند بهتر از هر اقدام دیگری ارزش های این هنر معنوی را آشکار سازد، بویژه که امسال هیات داوران با مقالاتی بهتر و عمیق تر در شاخه های مختلف موسیقی روبرو گردیدند.
نامه تازه کشف شده بتهوون

نامه تازه کشف شده بتهوون

به تازگی نامه ای دست نویس و نایاب از آهنگساز آلمانی، لودویک فون بتهوون به دست آمده است که در آن از بیماری و بی پولی خود گلایه می کند. این میراث که در موسسه ای در شمال آلمان رونمایی شده است، هیجان زیادی را بین دوستداران این نابغه موسیقی برانگیخته است. به گفته موسسه برامس، این نامه شش صفحه ای که امضا و مهر آهنگساز را در بر دارد، در واقع، در تلاش برای فروش اثر معروفش، “مسا سولمنیس” که در سال ۱۸۲۳ ساخته شده بود و خطاب به فرانتز آنتون اشتوکهاوزن، هارپیست و آهنگساز نوشته شده بود. بتهوون از اشتوکهاوزن کمک خواسته تا بتواند خریداران کلانی برای این اثرش بیابد.
یادداشتی بر آلبوم «رخت بنما»

یادداشتی بر آلبوم «رخت بنما»

«صوفی» از دقیق‌ترین نام‌هایی‌ست که تاکنون برای یک آلبوم موسیقی انتخاب شده است. برای شرح این مدعا باید کمی به عقب برگردیم. سال ۱۳۷۹ آلبومی منتشر شد با نام «مستانه» به خوانندگی علیرضا افتخاری و سه‌تار جلال ذوالفنون که تا امروز به لطف رسانه‌ی ملی زیاد شنیده شده است. همه‌ی تصنیف‌های آلبوم -به جز یک مورد- شش‌‌وهشت‌های مستانه‌ای بودند، هر کدام روی غزلی. هر تصنیف از درآمد یک دستگاه شروع و با دم دستی‌ترین ملودی‌ها بالا و پایین می‌شد و با چاشنیِ الحان و اطوار آشنای خواننده‌ی آلبوم نیز همراه بود. چه ایرادی دارد؟
نمایشگاه آثار سازسازی منوچهر قربانپور برگزار می‌شود

نمایشگاه آثار سازسازی منوچهر قربانپور برگزار می‌شود

نمایشگاهی از سازهای منوچهر قربانپور در محل سالن ساختمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری واقع در تقاطع یادگار امام و خیابان آزادی از روز شنبه ۲۶ الی ۳۰ مهرماه ۹۳ ، همه روزه از ساعت ۱۰ الی ۱۶ برگزار خواهد شد. آثار این هنرمندِ سازساز، شامل ۱۴ دستگاه تار، سه تار و تنبور خواهد بود.
نوای مشترک

نوای مشترک

پاسکال رُفه (Pascal Rophe ) فرانسوی، از دو سال پیش رهبر ثابت ارکستر فیلارمونیک شهر لیژ (Liege) در بلژیک است. او در سال ۱۹۸۸ در کنکور رهبری ارکستر، در شهر بزانسون فرانسه مقام دوم را نسیب خود میکند و از آن پس به عنوان رهبر میهمان، همکار ارکسترهای سمفونیک فرانسه، انگلستان، سویس، ایتالیا، فنلاند، کره و ژاپن بوده است. وی به عنوان متخصص موسیقی قرن بیستم و بیست و یکم شناخته شده، با موسیقی سمفونیک آشناست و در کارش بسیار موشکاف، دقیق و سخت گیر است و گوشش در شناخت موسیقی و تشخیص دقت اصوات خالص و صددرصد Absolut است.
درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

طلیعه کامران نقاش و نوازنده برجسته سنتور و تنها بازمانده مکتب سنتور نوازی استاد حبیب سماعی، در بستر بیماری است و در بیمارستان خانواده نیروی زمینی ارتش بستری است. طلیعه کامران پس از انتشار آلبوم «یادگار حبیب» به سرعت در میان موسیقیدانان ایران به شهرت رسید.
زمان آن رسیده است که درکمان از موسیقی کلاسیک را نشان دهیم  (I)

زمان آن رسیده است که درکمان از موسیقی کلاسیک را نشان دهیم (I)

پاییز گذشته باراک اوباما میزبان کنسرت موسیقی کلاسیک در کاخ سفید بود. پیش از شروع، گفت: «حالا، اگر هر کدام از شما شنوندگان خیلی موسیقی کلاسیک را نمی شناسید و نمی دانید چه زمانی باید دست بزنید، نگران نشوید. ریس جمهور کندی هم تقریبا همین مشکل را داشت. او و جکی برنامه های موسیقی کلاسیک زیادی را اینجا برگزار کردند و چندین بار او زمانی که لازم نبود شروع به دست زدن کرد. بنابراین مسوول روابط عمومی اش قرار گذاشت که به رییس جمهور از شکاف در علامت دهد چه زمانی باید دست بزند. حالا، من خوشبختانه میشل را دارم که به من بگوید کی دست بزنم. بقیه شما خودتان می دانید.»
طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

در موسیقی سیستمی وجود دارد که میتوان بر آن اساس جنسهای مختلف صدا (زنان و مردان) را در موسیقی کلاسیک و خوانندگی در اپرا طبقه بندی نمود و همچنین بر آن اساس شیوه های خواندن در سالنهای اپرا و تالارهای اجرا، رنگ و حجم صدا (آنهم بدون استفاده از ابزار مصنوعی و تقویت کننده) را طبقه بندی کرد.
تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (II)

تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (II)

به هر حال بخش موسیقی ایرانی در ترکیب برنامه های فستیوال ضعیف عمل کرد. نمونه های خوب و بدی که باهم ارائه شدند، نتوانست موقعیت ممتازی را برای خودش بوجود آورد. این میزگرد پیرامون موسیقی ایران بالاخره برگزار گردید و آقایان “هوشنگ استوار”، “هرمز فرهت”، “مرتضی حنانه” و از طرفی آقای “فرهاد مشکوه” نیز که رهبر ارکستر سمفونیک وقت تهران بود، در این بحث حضور داشتند.
پاواروتی: تو با وجود او به من احتیاجی نداری

پاواروتی: تو با وجود او به من احتیاجی نداری

اولین فرصت کاری بوچلی در سال ۱۹۹۲ پیش آمد. زوکرو فورناکیاری به دنبال خواننده تنوری بود تا بتواند یک نمونه کار از اثر مشترکش با باب بونو از گروه “U2 Miserere” را تهیه کند و با این نمونه، پاواروتی را راضی به همکاری نماید.