نگاهی به موسیقی محمدسعید شریفیان (I)

محمدسعید شریفیان
محمدسعید شریفیان
دکتر شریفیان آهنگساز برجسته معاصر دارای آثار متعددی در بافتهای مختلف سازی، الکتروآکوستیک و… است. در این آثار ویژگیهایی دیده می شوند که قابل بررسی هستند. از جمله تکنیک بسیار قوی و دانش بالای او در آهنگسازی. و جالبتر این که آهنگساز با وجود دارا بودن قدرت تکنیکی بالا هیچ گاه در پی نمایش دانش و قدرت خود نیست. بلکه همواره تکنیکها در جهت زیبایی شناسی و بیان موسیقایی به کار می روند.

ویژگی دیگری که بسیار جلب توجه می کند، آزاد بودن اندیشه آهنگساز است. به این معنی که آهنگساز خود را محدود به تفکر و یا تکنیک خاصی نمی کند. برای مثال در خسوف از آکوردهای کنکورد تا خوشه صوتی (tone cluster)، از ملودیهای کروماتیک و بسیار پیچیده تا ملودیهای ساده دیده می شود. به طوری که می توان استیل های مختلف تاریخ موسیقی را در این اثر مشاهده کرد. همچنین بررسی دیگر آثار وی تنوع بیشتری را نمایان می سازد، از آثار آتونال گرفته تا آثاری بر اساس ملودیهای فولکلور.

همچنین همانطور که خود بیان کرده، نمی خواهد در چهارچوب ایسمها بگنجد (ایسم گریزی در طول تاریخ در غالب آهنگسازان دیده شده). به نظر نگارنده، تاکید بر غالب بندی آثار موسیقی در چهارچوب ایسم ها می تواند سبب ایجاد محدودیت در آثار موسیقایی گردد. همچنین به اعتقاد من، در برخی آهنگسازان همانند دکتر شریفیان، موسیقی آنقدر غنی می شود که قابل محدود کردن در غالب زمان هم نیست، بنابراین سخت است که بتوان این موسیقی ها را در استیل خاصی گنجاند. آزادی فکری و نبود استیل خاصی یا به نوع دیگر مد زمانه در موسیقی، ویژگی برخی آهنگسازان معاصر است که گاه «پست مدرن» هم قلمداد می شوند.

در اینجا منظور از پست مدرن سبک خاصی نیست بلکه تنها به موسیقی معاصر گفته می شود. جالب است که در کتابی در مورد پست مدرنیسم به نام “Cambridge companion to postmodernism” از انتشارات دانشگاه کمبریج، درباره موسیقی صحبتی نشده و در همین کتاب دقیقا اشاره می کند که “پست مدرن در موسیقی مربوط به تغییرات استیلی و زبانی موسیقی نیست” و جلوتر می نویسد “به دلیل عدم وجود دیسکورس اساسی پست مدرنیسم در مطالعات موسیقی، در این کتاب صحبتی از موسیقی نمی شود.”

ویژگی دیگری که در موسیقی دکتر شریفیان بسیار جلب توجه می کند، هویت ایرانی در آثار وی، همچنین نگاه آزاد او به مصالح گرفته شده از موسیقی ایرانی است. از نظر نگارنده موضوع هویت در کشور ایران با پیشینه تاریخی غنی، بسیار حائز اهمیت است. بنابراین به آن به صورت مفصلی می پردازم.

واژه هویت به دو معنا تعبیر می شود؛ در یک معنا به ویژگی یکتایی و فردیت، یعنی تفاوت های اساسی که یک شخص را از همه کسان دیگر به واسطه هویت «خودش» متمایز می کند، اشاره دارد و در معنای دیگر به ویژگی همسانی که در آن اشخاص می توانند به هم پیوسته باشند و یا از طریق گروه یا مقولات براساس صور مشترک برجسته ای، نظیر ویژگی های قومی و … به دیگران بپیوندند، دلالت دارد (بایرون، ۱۹۹۷، در فکوهی، ۱۳۸۰: ۶۴-۶۳)

در موسیقی کلاسیک همواره هویت گرایی وجود داشته؛ در قرن ۱۹ به دلیل ورود کشورهایی که قبل از آن فعالیت جدی در عرصه موسیقی کلاسیک نداشتند و همچنین به منظور پیدا کردن راهی برای خروج از سلطه تفکر آلمان و بالخص واگنر، بحث هویت در قالب ملی گرایی به صورت جدی تری دنبال شد.

دکتر شریفیان در مقاله خود با نام ملی گرایی و موسیقی می نویسد:
“یکی از عوامل مهمی که در حیات و گسترش موسیقی کلاسیک نقش اساسی داشته، ملی گرایی است. پدیده ی ملی گرایی به عنوان یکی از نیازهای ذاتی انسان برای تثبیت هویت شخصی و ملی فرد مطرح است که خود بیانگر آداب، رسوم، تفکر و علاقه های خاص یک جامعه در طرح گفت وگوی فرهنگی هویتی با سایر فرهنگها در حیطه زبان (در این خصوص موسیقی) و در ابعاد بین المللی است. دراین راستا، فرهنگ خود را از یک سوی در چارچوبهای بین المللی که موجد جذابیتهای بسیار است، مطرح می کند و از سوی دیگر زبان و تکنیکهای موسیقی کلاسیک را با این عمل در سطوح بالا، غنی و گسترده تر می سازد و بدین صورت بر آن در اوج خود چیزی می افزاید.”

ذکر مثالهایی در تاریخ موسیقی برای درک مفاهیم هویت در آثار آهنگسازان راهگشا است.

آهنگسازان بزرگی همچون: ریمسکی کورساکوف، وون ویلیامز و… از مصالح موسیقایی کشورشان در خلق آثارشان استفاده می کردند که این موارد فقط شامل ملودیها و ریتمها نیست، بلکه حتی در تکنیکهای سازی هم مشاهده می شود. برای مثال پیتزیکاتوی بارتوک که در زمان او به عنوان یک “extended technique” مطرح شد، در حقیقت مورد استفاده نوازندگان محلی در مجارستان بوده که بارتوک با نگاهی هنری و مدرن آنرا در قطعاتش مورد استفاده قرار داد. جالب است که امروزه عملا با این تکنیک دیگر به عنوان یک “extended technique” برخورد نمی گردد. بلکه در برخی منابع به آن “snap pizzicato” یا پیتزیکاتوی ضربه ای هم گفته می شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برنامه گردشگری موسیقی نواحی ایران همزمان با کنگره مشاهیر کُرد در سنندج

موزه موسیقی ایران همزمان با کنگره مشاهیر کرد در سنندج، سفری تخصصی در زمینه موسیقی به این شهر برگزار می کند. این سفر با همکاری موزه موسیقی ایران و انجمن موسیقی سنندج برگزار می­گردد و هدف از آن، دیدار و همنشینی با اساتید گرانقدر موسیقی غنی کُردی، بهره ­گیری از دانش موسیقایی و اجرای زنده اساتید برجسته، آشنایی با فرهنگ موسیقی کُردی شامل سازها، موسیقی­ های آیینی و گروه­های موسیقی، دیدار از کارگاه­های کهن و منحصر به فرد ساخت سازهایی چون دف، دیوان، تنبور و سنتور به منظور آشنایی با سازهای بومی و تکنیک­های خاص ساخت آن­ها در منطقه، حضور در خانقاه و آشنایی با موسیقی عمیق خانقاهی، شرکت در برنامه گروه نوازی دف، تماشای حرکات موزون کردی، دیدار از موزه ­ها و ابنیه­ تاریخی شهر سنندج می ­باشد.

آثار مرتضی محجوبی به انتشار رسید

ردیف و قطعاتی از مرتضی محجوبی به انتشار رسید. این کتاب، حاصل اندیشه و انگیزه شهرام محذوف در تبدیل دست‌نوشته‌های مرتضی محجوبی به خط نت بین‌المللی است که با همکاری فخری ملک‌پور، در طول مدت ۳سال به انجام رسیده است که دارای ۱۲ مقام (شامل ۷ دستگاه و ۵ آواز) است. تنظیم تمامی پیش‌درآمدها، قطعات ضربی، تصنیف‌ها و رِنگ‌ها توسط شهرام محذوف صورت گرفته است.

از روزهای گذشته…

بالاد – قسمت دوم

بالاد – قسمت دوم

سنت سرودن ترانه های داستانی درباره وقایع و شخصیتهای روز، هنوز هم ادامه دارد و کمتر پیش می آید که یک واقعه با جذابیت عمومی از چشم تیزبین سرایندگان تصنیف دور بماند.
جسارت تجربه های جدید را داشت

جسارت تجربه های جدید را داشت

در نوامبر۱۹۶۴ اجرای زنده آلبوم Regal خود را در سالن تئاتر افسانه ای شیکاگو ضبط کرد و هیجان حاصل از این اثر فوق انتظار بود. در همین سال کینگ ترانه “How Blue Can You Get” را اجرا کرد که به یکی از ترانه های محبوب تمام دوره ها مبدل شد و دو ترانه بعدی او “Don’t Answer the Door” و “Paying the Cost to Be the Boss” در سال ۶۶ بین ده ترانه اول بودند.
موسیقی اینتریتیو

موسیقی اینتریتیو

به نوعی از موسیقی بداهه یا از پیش ساخته شده گفته می شود که در آن یک سیستم هوشمند – معمولآ نرم افزار – بنا بر ویژگیهای محیطی تصمیم میگیرد که چه قسمتی از موسیقی نواخته شود. نمونه آشکار کاربرد موسیقی Interactive استفاده از آن در صنعت تولید بازیهای کامپیوتری است که روزبروز پیشرفته تر می شود. در برخی از مباحث به موسیقی از پیش نوشته و تنظیم شده موسیقی خطی و به نوع Interactive آن موسیقی غیر خطی یا Nonlinear گفته می شود.
یکصد سال گمنامی

یکصد سال گمنامی

شاید جالب باشد اگر بدانید که تا یک صد سال پس از مرگ یوهان سباستیان باخ هیچ کس وی را بعنوان یک موسیقی دان بزرگ نمی شناخت!
در باب متافیزیک موسیقی (III)

در باب متافیزیک موسیقی (III)

موسیقی هرگز کاری با موضوع ندارد و حتی هنگامی که با مضحک ترین و نامعقول ترین حرکات مسخره اپرای کمیک همراه می شود، باز هم زیبایی و خلوص و والایی ذاتی خود را حفظ می کند و تلفیقش با آن وقایع نمی تواند آنرا از جایگاه والایش که در واقع هر امر مضحکی برایش بیگانه است پایین بکشد. بنابراین معنای ژرف و جدی هستی ما وجه مضحک و مصائب بی پایان حیات بشری را در بر می گیرد و یک لحظه هم آنرا رها نمی کند.
ارول اردینج، هنرمند نامدار ترکیه

ارول اردینج، هنرمند نامدار ترکیه

ارول اردینج (Erol Erdinç)، متولد ۱۹۴۵، پس از فارغ التحصیلی در رشته های نوازندگی پیانو و آهنگسازی از کنسرواتور آنکارا به تدریس در همان کنسرواتور پرداخت. او در سال ۱۹۷۵ به پاریس رفت و رهبری را نزد موزیسین های مشهوری مانند ژان مارتینون ( Jean Martinon ) در کنسرواتوار پاریس و پی یر دروو (Pierre Dervaux) در مدرسه ملی موسیقی پاریس (Ecole Normal de Musique de Paris) فراگرفت. اردینج در سال ۱۹۸۰ به ترکیه بازگشت و رهبر اپرا و باله آنکارا شد. او در سال ۱۹۸۳ به استانبول رفت و رهبر اصلی (chief conductor) و مدیر موسیقی ارکستر سمفونیک استانبول شد.
انتشار آلبوم «با یادش» با اجرای پویان آزاده

انتشار آلبوم «با یادش» با اجرای پویان آزاده

«با یادش» عنوان آلبوم تکنوازی پیانو دکتر پویان آزاده عضو هیات علمی دانشگاه هنر به یاد استادش جواد معروفى می باشد که به سال ۱۳۹۴-۱۳۹۵ در تالار رودکی با پیانو رویال فول گرند بلوتنر ضبط شد و در سال ۱۳۹۷ به مناسبت گذشت ربع قرن از وفات جواد معروفی، موسسه فرهنگی هنری ماهور با مشارکت بنیاد رودکی این آلبوم را منتشر کرده اند.
نگاهی به موسیقی Jazz در آذربایجان ، قسمت دوم

نگاهی به موسیقی Jazz در آذربایجان ، قسمت دوم

واقف مصطفی زاده در اواخر دهه ۶۰ اولین مفسر مقام جز (jazz mugam) به شمار میرود. البته واضح است که قبل از او بسیاری از موسیقی دانان به شباهت بین این دو نوع موسیقی پی برده بودند و بر پایه آن آثاری به وجود آورده بودند
طبقه بندی صدای انسان در آواز (III)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (III)

پایین ترین نت: در یک رپرتوار استاندارد برای خواننده تنور محدوده A2 میباشد اما اندکی از نقشها در اپرا پایین تر ازC3 نیز میباشد. بالاترین محدوده صدایی : در بسیاری از رپرتوارهای استاندارد محدوده صدایی ) C5 که به اصطلاح tenor C میگویند )اما در برخی از نقشها بالاترین نت F5 که تنها تعداد محدودی خواننده قادر به اجرای چنین نقشی با این وسعت صدایی دارند.
به دنبال نگاه (III)

به دنبال نگاه (III)

اما توجه واقعی به موسیقی‌های غیر دستگاهی در ایران تقریبا از دهه‌ی ۴۰ شمسی آغاز شده است. زمانی که تحت تاثیر جریان قوم‌موسیقی‌شناسی در غرب (۱۱) نگاه‌ها معطوف نواحی مختلف ایران شد. ذخیره‌ای عظیم از ماده‌ی موسیقایی کاوش نشده که در اختیار پژوهش‌گران قرار داشت. اکنون دیگر خطر احساس می‌شد . تغییرات سریع در جامعه‌ی سنتی ایران (تحت تاثیر اصلاحات ارضی و …) باعث ترک گسترده‌ی روستاها شده بود. همه‌گیر شدن وسایل ارتباط جمعی نیز اثر خویش را باقی می‌گذاشت. هر چند که در دوره‌ی مورد بحث بیشترین نگرانی از مرگ یک سنت موسیقایی، معطوف به موسیقی دستگاهی بود اما جامعه‌ی دانشگاهی و روشن‌فکری وقت تا حدودی نسبت به این موضوع عکس‌العمل نشان داد.