نگاهی به موسیقی قوالی در هند و پاکستان (I)

موسیقی به ژرفای وجود انسان

کافی است به نزدیکترین فروشگاه محصولات فرهنگی بروید تا در بخش موسیقی ملل “world music” آن بتوانید حداقل یکی از آثار نصرت فاتح علی خان را ببینید.

این هنرمند بزرگ، انقلابی در موسیقی قوالی پاکستان ایجاد کرد و آن را به جهانیان شناساند. البته پیش از او هم عده ای در این زمینه تلاش کرده بودند،اما محبوبیت وشهرت خاص او به دلیل تکنیک منحصربه فرد آوازش است. تلاش او برای ادغام موسیقی غربی مانند تکنو با قوالی باعث خلق آثار خارق العاده ای شد.

پدر این هنرمند هم از قوالان بزرگ پاکستان بود و چون سختی این کار را می دید نمی خواست پسرش راه او را دنبال کند و او را تشویق کرد که تحصیلاتش را در زمینه پزشکی دنبال کند.

اما این پسر خجالتی از همان ابتدا به کار پدر علاقمند بود و پنهانی از کلاسهای او استفاده می کرد؛ تا اینکه یک روز پدر صدای او را شنید و فهمید پسرش در این زمینه استعداد زیادی دارد، به همین دلیل به او آموزش داد، اما متاسفانه مدت کمی پس از آن پدر در گذشت و این آموزش ها نا تمام ماند. اولین اجرای فاتح علی خان در جمع روز چهلم درگذشت پدرش بود که توجه زیادی را به خود جلب کرد؛ در آن زمان او تنها ۱۶ سال داشت.

نصرت فاتح علی خان در مورد قوالی می گوید:“ باید ترانه های قوالی را از ژرفای وجودتان حس کنید،بدون حضور قلبی نمی توان قوال خوبی بود.”

پایه های قوالی بر عرفان استوار است، شاید به نظر تفاوت هایی با یکدیگر داشته باشند،اما نمی توان روح عرفانی آن را انکار کرد. در قوالی باید حمد(سپاس خداوند) و نعت رسول اکرم و تکریم پرهیزگاران را ادا کرد. اینها اساس قوالی هستند و هیچگاه تغییر نمی کنند، تنها اندکی تغییرات تکنیکی و فنی به دلیل گذشت زمان و ذوق و ابتکار خواننده موجب تمایز آن می شود.

“شاهنشاه قوالی” کنسرت های متعددی در ایران، ژاپن، هند، آمریکا، فرانسه، امارات متحده عربی، انگلیس، اسپانیا، استرالیا و بسیاری دیگر از کشورهای جهان برگزار کرد و با هنرمندان بزرگی مثل مارتین اسکورسیزی، لوچیانو پاواروتی، مایکل بروک، الیور استون، تیم رابینز، رادی ودر، ریک رابیس، پیرل جم و شکار کاپو آثاری به یاد ماندنی خلق کرد.

فاتح علی خان اشعار غنی صوفیان را تاثیرگذارتر از آنچه بودند، اجرا کرد و کلام و موسیقی را در مجالس وجدآور الهی با یکدیگر ادغام کرد؛ موسیقی او تداعی کننده هارمونی کرات آسمانی است.

این هنرمند بی همتا عاشق غذا بود و در نهایت هم همین علاقه و اجراهای طولانی بدون وقفه باعث شد که در شانزدهم آگوست ۱۹۹۷ در سن ۴۸ سالگی او این جهان را ترک کند.

ریشه های اسلامی و سماع
قوالی از لحاظ فرم بسیار به سماع صوفیان شباهت دارد و هدف هر دوی آنها نزدیکی به پروردگار است. در مورد تاثیرات موسیقی بر شنونده اولین بار دانشمند بزرگ ایرانی،فارابی، در کتاب معروف“ الموسیقی الکبیر” مطالبی نوشت. اما اولین کسانی که پی بردند موسیقی می تواند شنوندگان را حتی به حال خلسه نیز درآورد، گروهی از فیلسوفان ایرانی به نام “اخوان الصفا” بودند. غزالی هم در بخش هشتم کتاب “الحیا العلوم الدین” به نام “کتاب آداب الاسماع و الوجد” که از مهم ترین گنجینه های صوفی هاست، مطالب جالبی دارد.

با استفاده از این کتاب و آثار دیگر نویسندگان معاصر غزالی می توانیم به خوبی مجالس سماع را مجسم کنیم. توضیح مفهوم “سماع” چندان ساده نیست، چون برای شنوندگان مختلف معنای متفاوتی دارد. اما در کل درون مایه ای الهی دارد. در مجالس سماع به طور عمده تکخوان ها آواز می خوانند و گروه کر و سازهای مختلف آنها را همراهی می کنند. شنوندگان همان طور که نشسته اند و گوش می دهند کم کم به حال خلسه در می آیند و برای بازگشت به حال طبیعی و آرامش موسیقی خاصی اجرا می شود.

ورود و گسترش قوالی در شبه قاره هند
قوالی از قرن دوم هجری شمسی در ایران متداول بوده است. اما بنیان گذار آنچه که ما امروزه به عنوان قوالی می شناسیم، امیرخسرو دهلوی شاعر و موسیقی دان بزرگ هندی ایرانی تبار قرن هفتم هجری است. پدر او به دلیل حمله مغول ها به ایران ناچار به هندوستان رفت.

امی خسرو که در موسیقی هندی و ایرانی استاد بود به قصر سلطان دهلی راه یافت و به خاطر معرفی کردن سازهای ایرانی و عربی به موسیقی جنوب آسیا محبوبیت خاصی به دست آورد. او دو فرم مهم موسیقی ایرانی و عربی “ترانه”و “قول” را به آنها شناساند؛ گفته می شود که ریشه موسیقی قوالی امروز هم این دو فرم موسیقی هستند.

2 دیدگاه

  • سلام
    ارسال شده در آذر ۲۱, ۱۳۸۶ در ۱۱:۵۹ ب.ظ

    in ax nosrat fatali khan nist .. fiaz ali fiaz hast

  • اردشير
    ارسال شده در تیر ۱۵, ۱۳۸۷ در ۱:۵۶ ق.ظ

    بی گمان موسیقی قوالی پیوندهایی ناگسستنی با عرفان ایرانی و پارسی دارد که بدین صورت در موسیقی هند و پاکستان تبلور یافته است
    کمال این سبک در شاهنشاه قوالی نصرت فاتح علی خان دیده می شود که متاسفانه در کشور ما کمتر شناخته است و اساسا ارتباط فرهنگی ضعیف ما در سی ساله ی اخیر باعث عقبگرد و پست رفت شدیدی شده است.
    با امید به روزهای گران سنگ
    یاحق…

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (IV)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (IV)

آنگاه ادامه می‌دهد که اثر زیباشناسانه –حتا آن گونه اثر غیر معنایی که به وسیله سازماندهی صدا (در موسیقی) یا رنگ و خط (در نقاشی یا مجسمه سازی) پدبد می‌‌آید– همیشه اشاره به نوعی از پندار اجتماعی، راهی از بودن با، و/یا برای دیگران، دارد. ممکن است در این زمینه اظهار نظرهای «جِیمسون» (Jameson) را در انتهای ” ناآگاهی سیاسی” در بخشی با عنوان “دیالکتیک آرمانشهر و ایدئولوژی”، به مفهوم آنکه ” تمام آگاهی طبقاتی –در مفاد نص تمام ایدئولوژیها چنان است– بیش از فرم‌های انحصاری آگاهی طبقات حاکم، متقابلا فرمهای طبقات ستمکشیده در طبیعت بسیار آرمانیشان هستند ” بیاد آوریم، هر چند آنها ادبیات محور هستند.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

هرچند، ایده ی ساختن قطعه ای بر اساس زندگانی حواریون در ذهن او باقی ماند تا اینکه در فستیوال سال ۱۹۰۳ او دوباره به موضوع دلخواه خود بازگشت. وی در ابتدا یک اوراتوریو در سه قسمت تدارک دیده بود که شامل خیانت یهودا، نفی کردن پطرس و به عروج رفتـن عیسی مسیح بود. بیماری دوباره به سراغ او آمد و بدین ترتیب او تنها به قسمت عروج روحانی مسیح پرداخته و آن را “سلطنت” نام نهاد. مدت ها بعد، او قسمت سومی به نام “قضاوت آخر” به این اوراتوریو اضافه کرد اما هیچگاه این قطعه را به پایان نرساند.
فروغ فروزان موسیقی ایران(II)

فروغ فروزان موسیقی ایران(II)

هیچ گاه برای فروغ موسیقی نگاری یک شغل محسوب نمی شده و نمی شود، زیرا نه تنها برای وی نان و نام آور نبوده که حتی نان و نام زدا بوده است. تاریخ موسیقی باید به ثبت و ضبط فداکاری این فدارکاران و کاشفان فروتن شوکران موسیقی کشور بپردازد که کسی چون فروغ در این راه چه مشقت ها که نکشید. مشقت هایی که زبان از بیان آن قاصر است. دیده نشده حتی اندکی از مشقت های وی را موسیقی دانان خودمان کشیده باشند.
یهودی منوهین

یهودی منوهین

۲۲ آوریل ۱۹۱۶ در نیوجرسی آمریکا بدنیا آمد و البته همانند اغلب نابغه ها در یک خانوادهء فقیر، گویی خداوند همه چیز را به همه کس نمی دهد. خانواده او از مهاجران روس بودند، که در زمان کودکی او به کالیفرنیا مهاجرت می کنند.
نامه سرگشاده سیما بینا

نامه سرگشاده سیما بینا

مدتی پیش آلبومی با صدای علیرضا افتخاری به بازار آمد که بر روی جلد این اثر نام جمشید عندلیبی، به عنوان آهنگساز مشاهده می شد. اما محتویات این آلبوم در واقع بازنوازی آثار قدیمی موسیقی بود؛ در این مورد خانم سیما بینا، نامه ای سرگشاده در سایت شخصی خود قرار داده است که در ادامه متن نامه را می خوانید.
مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (I)

مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (I)

در سلسله مقالاتی که با تیتر «مغالطات ایرانی» در ژورنال گفتگوی هارمونیک می خوانیم، در هر شماره یکی از مغالطات رایج در جامعه موسیقی ایران مطرح شده و نقد می شود. بسیاری از این مغالطات به قدری رواج پیدا کرده که شاید خود ما هم جزو مبلغان آن باشیم. اولین شماره این نوشتار به عقاید رایج در میان موسیقیدانان ایران نسبت به رشته «موسیقی شناسی قومی» یا «اتنوموزیکولوژی» می پردازد.
موسیقی بلوز (II)

موسیقی بلوز (II)

بلوز از شاخص ترین فرمهای هنری موسیقی غرب به شمار می رود که بر سایر سبکهای موسیقی و به خصوص موسیقی راک تاثیرات عمیقی داشته است. به همین جهت شناخت دقیق تر بلوز و تامل در ریشه های تاریخی آن امری ضروری به نظر می رسد.
هنر خیابانی، موسیقی (II)

هنر خیابانی، موسیقی (II)

درست است که برطرف شدن نیازهای مادی هنرمند، اولین عاملِ به‌صحنه‌ی خیابان کشاندن وی است. اما همه می‌دانیم برای این امرار معاش راه‌های دیگری نیز وجود دارد، به‌خصوص برای کسانی که از بضاعت خوبی در هنرشان برخوردار هستند. در انتخاب این حضور، بارزترین نمودی که دیده می‌شود، طغیان و رهاشدگی‌ست. اصولن در برابر هر نوع فشاری می‌توان طغیان کرد. فشار مالی، شاید از اولین‌ها باشد، اما قطعن تنها عامل برای چنین طغیانی نیست. دیده شدن جسورانه، دلیل محکم‌تری برای این حضور در خیابان‌ها به‌نظر می‌رسد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

به عبارت دیگر جمالزاده و نیما با «زبان خودشان» آثاری به وجود آوردند که در حرکت جهانی مدرن، نماینده فرهنگ و هنر ایران بود. پیشگامان و معتقدان به ادبیات متجدد نمی خواستند زبان جدیدی به وجود آورند و حتی (در ایران) در فکر تغییر خط فارسی هم نبودند و برخلاف ادعای برخی، به دشمنی با ادبیات قدیم هم برنخاسته بودند. (استثنای عمده در میان احمد کسروی بود که او هم بیشتر تاریخ نگار بود تا ادیب و «زبان پاک» اش هم سرنوشتی مانند «موسیقی نوین و علمی» پیدا کرد).
رژین کرسپین درگذشت

رژین کرسپین درگذشت

پنجم جولای، رژین کرسپین Régine Crespin یکی از تحسین برانگیزترین خوانندگان سوپرانوی جهان در قرن بیستم در سن ۸۰ سالگی درگذشت. و اکنون چهل روز از خاموشی این بانوی هنرمند و شاید بزرگترین خواننده اپرایی که در قرن بیستم از فرانسه به ثمر رسید، میگذرد.