نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (I)

داریوش طلایی
داریوش طلایی
داریوش طلایی از موسیقیدانان نسل سوم بعد از وزیری است، او نوازنده برجسته تار و سه تار و استاد ردیف شناسی در موسیقی ایرانی است. «نت نویسی آموزشی و تحلیلی او از ردیف میرزاعبدالله» بهترین منبع و مرجع برای آموزش ردیف تار و سه تار میرزا عبدالله است. او در سال ۱۳۷۲ رساله «نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی» (۱)، را ارائه داده است.

این رساله در سال ۱۳۷۸ با کمی تجدیدنظر در مجله هنر (پرتال جامع علوم انسانی) تجدید چاپ شده است. نقل قول ها از این نوشته دوم با چ۲ (چاپ دوم) مشخص شده اند.

در مقدمه این رساله توجه داده شده به «فقدان یک تئوری مدون بر مبنای موسیقی سنتی» و کمبود ها و نارسایی هایِ حاصل از آن و اینکه:
«…اهمیت دستیابی به یک تئوری جامع موسیقی ایرانی ضرورتی انکار ناپذیر است.»

و در ادامه با فروتنی اضافه می کند:
«بررسی حاضر مقدمه ای است در جهت دست یابی به این تئوری.»

علاوه بر این، به لزوم و اهمیت تئوری هم اشاره کرده است:
«کشف قوانین حاکم بر موسیقی و تدوین منظم آن به صورت علمی، تئوری موسیقی را تشکیل می دهد. تئوری موسیقی، علمی است که نه تنها درک و آموزش موسیقی را آسان می کند، بلکه در رشد و بالندگی این هنر نقشی موئژ و اساسی دارد.» (ص۷)

او در این نوشته به دو نکته مهم برای شناسایی موسیقی ایران پرداخته یا اشاره کرده است. (که من در این بررسی به آنها خواهم پرداخت)، یکی اشاره به «جنسیت» در مقام ها و دوم، تفکیک آگاهانه سیستم ردیف (آهنگ ها یا ملودی ها) از سیستم صدا ها (که او «مایه» ها و در چاپ بعدی «مقام» ها یا «مُد» ها نامیده) است.

این اولین باری است که یک استاد موسیقی در تئوری نویسی خود، پیشنهادی ارائه می کند، نه به عنوان یک تئوری جامع، بلکه برای دست یابی به یک تئوری جامع.

برای بررسی این تئوری پردازی سه پرسش اساسی مطرح هستند:
• اول اینکه روش شناسایی و بررسی چگونه بوده است: مقوله روش یا متد.
• دوم چه زبانی (چه واژه هایی با چه مفاهیمی) برای بیانِ این شناسایی مورد استفاده بوده است: مقوله گفتمان.
• سوم و مهمتر، در نتیجه چه ساختمان و ساختاری از موسیقی ایرانی در این نوشته شناسایی شده است: مقوله شناخت.
این سه مقوله در هم تنیده اند، چرا که هر نوع نارسایی در روش یا زبان و بیان، باعث ایجاد مشکل در شناختِ ساختمان و ساختاری که عرضه شده است، می شود.

اول می پردازم به پرسش سوم و مقوله شناخت، چرا که اهمیت ویژه رساله به علت عرضه یک ساختار علمی و سیستماتیک بر پایه مبحث مقام شناسی در موسیقی ایرانی است. اما به علت کمبود هایی که در مقوله های روش و گفتمان شناسایی خواهد شد، مقوله شناخت هم با مشکلاتی همراه است که در این بررسی به آنها خواهم پرداخت.

در مقوله ساختمان و ساختار موسیقی ایرانی گزارش می شود که:
۱- «موسیقی ایرانی از سیستم «مدال» ی استفاده می کند که در آن یک سری چهارچوب های «مدال» عرضه می شوند.» (چ۲ص۱۲۷)
۲- با روش «تجزیه و تحلیل» این نتیجه حاصل شده است «که تمام «مُد» های موسیقی ایرانی فقط از چهار نوع دانگ مختلف ساخته شده اند.» (چ۲ص۱۲۸)
۳- «در مراحل ابتدایی شکل گیری مقام ها»… «موسیقی دان با گردش در محدوده های دو دانگ… یک مقام خاص را به وجود می آورد» (چ۲ص۱۲۹)
۴- «در ردیف موسیقی ایران روی هم رفته یازده نوع پیوستن دو دانگ که برای شکل گیری مقام ها به کار می روند، قابل شناسایی است.» (چ۲ص۱۲۹)
۵- برای تشکیل مقام غیر از دو دانگی ها، عوامل دیگری هم دخالت دارند: ۱– نوع دودانگی ۲– نت شاهد ۳– نت ایست ۴ – نت متغیر و دو عنصر فرعی: ۱ – جهت و نحوه حرکت و گردش خط موسیقی. ۲- فیگور های خاص مربوط به هر مقام. (چ۲ص۱۳۰)
۶- «دانگ» های چهارگانه: چهارگاه – شور – دشتی – ماهور، نام گذاری شده اند؛ همچنین «برای نام گذاری این دو دانگی هااز نام مهمترین دستگاه یا گوشه ردیف که در آن دودانگی مذکور مورد استفاده قرار گرفته» استفاده شده است. (چ۲ص۱۲۹)
۷- در ادامه یک سری تابلوهایی عرضه شده اند «که نمایانگر ساختار مقامی دستگاها و آوازهایی است که ردیف بر آنها بنا شده است.» (چ۲ص۱۳۰)

پی نوشت
۱- «نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی» نوشته داریوش طلایی چاپ اول ناشر ماهور تهران ۱۳۷۲

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختلالات صدای خوانندگان (VII)

انسان برای اینکه بتواند حرف بزند، یاد گرفته است، با تداوم مرحله ی بازدم، صداسازی کند. صحبت کردن و آواز خواندن مستلزم تداوم جریان هوا به طریقی است که تارهای صوتی را به ارتعاش درآورد. گوینده ها یا خواننده ها، هنگام تمرین روی صدایشان، غالبأ به طور آگاهانه، روی کنترل سازوکار تنفس، تمرکز می کنند. ولی این کنترل آگاهانه نباید با نیازهای فیزیولوژیکی شخص به هوا در تضاد باشد.

مروری بر آلبوم «افرا»

«افرا» را اگر با فرهنگ غالبِ نوازندگیِ زمانه‌ی انتشارش بسنجیم باید با شنیدن همان چند مضراب اول در سه‌گاه، در آن کوکِ پایینِ این سازِ فروتن، روی چشم بگذاریم. در این روزگارِ فقیر و حقیرِ گیر کرده روی فواصلِ کوچک، یافتنِ نوازنده‌ای که ادبیات تحریر و آرایه بر سرانگشتانِ چالاک‌اش جاری باشد دشوار است.

از روزهای گذشته…

تولد موزار

تولد موزار

شش سال پس از مرگ یوهان سباستیان باخ که از سردمداران بزرگ موسیقی باروک بود، در سالرزبورگ کودکی بدنیا آمد که دنیای موسیقی را متحول ساخت.
درباره مشکل کوک

درباره مشکل کوک

اگر در جمع موسیقیدانان موسیقی ایرانی باشید، حتما” شنیده اید که گاهی نوازندگان به هم توصیه هایی راجع به بالاتر یا پائینتر بردن پرده های سازها می دهند و بعد از تغییر دستگاه، دوباره نوازنده را می بینیم که پرده ها را به جای اولیه خود باز می گرداند! حتما” این سوال برای شما پیش آمده که آیا جایگاه مشخصی برای نتهای مختلف در موسیقی ایرانی وجود ندارد؟ بهترین جواب برای این پرسش اجراهای دقیق جلیل شهناز و احمد عبادی است.
برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

فرهنگسرای ارسباران در خرداد ماه امسال با مدیریت موسیقی شهرام صارمی، برنامه های متنوعی را در حوزه موسیقی برگزار می کند که اولین آن «بررسی آثار محمد سعید شریفیان» بود و دومین برنامه «ضرب اصول، نقد فعالیت خانه موسیقی» بود که البته برنامه دوم به دستور مدیریت سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران به اجرا نرسید. برنامه های سوم و چهارم فرهنگسرای ارسباران را در ادامه می خوانید:
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (I)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (I)

راک کشمیر، راک عبدالله، صفیر راک و راک هندی چهار گوشه‌ی ردیف دستگاه ماهور هستند که به‌طور رایج در رپرتوار ردیف، در انتهای آن، اجرا می‌شوند. این سلسله گوشه‌ها به طرزی جالب ‌توجه میان دو دستگاه ماهور و همایون، یا آوازهای وابسته به آن، در رفت‌وآمدند. نوشته‌ی پیشِ‌رو تلاشی است برای واکاوی و شکافتن ساختاری این بخش از ردیف موسیقی دستگاهی که به نظر می‌رسد آنچنان که باید مورد توجه و تحلیل قرار نگرفته است.
کنسرت گروه همایون در فرهنگسرای اندیشه

کنسرت گروه همایون در فرهنگسرای اندیشه

کنسرت گروه همایون به سرپرستی “مهران مهرنیا” و خوانندگی “امیر اثنی عشری” در فرهنگسرای اندیشه برگزار میشود. گروه همایون که از اوایل دهه هفتاد فعالیت خود را آغاز نموده، از سال هشتاد و سه به دلیل مشغله های مهران مهرنیا در بخش تولید موسیقی در ایران هیچ اجرای رسمی نداشته است.
آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.
ارکستر – قسمت سوم

ارکستر – قسمت سوم

دانستیم ارکستر ها از کجا پدید آمدند و چطور در طول تاریخ پیچیده تر و بزرگتر شدند ،چگونه آنها را تقسیم بندی میکنیم همچنین بحث کردیم که ارکسترهای متوسط و کوچک چه ویژگی هایی را دارند؛در ادامه تعریف ارکستر همانطور که گفته شد میتوانیم انواع مختلفی از تقسیم بندیها را برای سازها یا نوازندگان ارکستر داشته باشیم که یکی ازاین تقسیم بندی ها روی تعداد افراد گروه بود و به ترتیب صعودی ، این صورت بیان میشد …
رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (III)

رساله ای از خواجه نصیر الدین طوسی در علم موسیقی (III)

طنین: عبارت است از بعد میان دو صوت مانند دو – ر یا بعد میان فا-سل در تدوین زیر ابعاد سابق الذکر نموده شده است (توجه کنید به عکس پایین صفحه و نوشته های زیر هر فاصله)
پرگینت با ارکستر نوجوانان ایران به روی صحنه می رود

پرگینت با ارکستر نوجوانان ایران به روی صحنه می رود

فردا، ۷ بهمن ساعت ۱۷:۳۰ ارکستر نوجوانان ایران به رهبری آرمان نوروزی پرگینت اثر ادوارد گریک آهنگساز بزرگ نروژی در تالار پردیس تئاتر شهرزاد به روی صحنه می رود. خرید بلیط این برنامه از سایت تیوال امکان پذیر است.
پرلود

پرلود

پرلود یکی از فرم های آهنگ سازی است که انگیزه اصلی ایجاد آن از سازهای کلاویه ای غیر از ارگ الهام گرفته شده است. شما با ارگ میتوانید یک آکورد را برای مدت دلخواه ثابت نگه دارید اما در سازهایی مثل هارپسی کورد یا پیانو این امکان کمتر است چرا که صدای تولید شده به تدریج کاهش پیدا می کند.