اشتوکهاوزن: تجربه قسمتی از زندگی من است

کارل هاینس اشتوکهاوزن و پیمان سلطانی - کلن 2001
کارل هاینس اشتوکهاوزن و پیمان سلطانی - کلن 2001
درباره ی کارل هاینس اشتوکهاوزن
در سال های شصت و هفتاد، وقتی که گمان می شد که موسیقی الکترونیک، تصویرگر آینده ست، اشتوکهاوزن پیشتاز این پندار بود. او بعد از جنگ در دبیرستان موسیقی کُلن درس خواند و سپس در همان شهر وارد دانشگاه شد و توانست با مهارت و توانایی خود در بحث های تحلیلی، شگفتی همگان را برانگیزد. در ۱۹۵۱ در مدرسه ی تابستانی دارمِشتات با الیویه مسیان دیدار کرد و همراه او برای تحصیل به فرانسه رفت. اولین تجربه ی او، یعنی «موسیقی کُن کِرِت»، در استودیو موسیقی الکترونیک رادیو فرانسه، محصول همین دوران است.

در ۱۹۵۳ به کُلن بازگشت و در استودیو موسیقی الکترونیک رادیو آلمان غربی به کار پرداخت (ده سال بعد مدیر همان جا شد) و همزمان، تحصیل در رشته ی آکوستیک در دانشگاه بن را آغاز کرد. در سال های پایانی پنجاه، او یکی از پر طرفدار ترین معلمان و استادان موسیقی شده بود و در دارمِشتات، دانشگاه های مختلف آمریکا و در دبیرستان موسیقی کُلن تدریس می کرد و از ۱۹۷۱ به بعد، استاد آهنگ سازی آن دبیرستان بود.

اشتوکهاوزن مانند بسیاری دیگر از آهنگ سازان پسینِ سده ی بیستم، کار خود را با موسیقیِ وِبِرن آغاز کرد و تلاش می کرد تکنیک سریالی را در همه ی فرآیند ها و زمینه های ممکن تجربه کند: از زیر و بمی گرفته تا تمبر و شدت و زمان و فرم های فضایی.

او آثارش را به ” گروه” ها و ” لحظه” ها (مانند «لحظه» (۱۹۶۴- ۱۹۶۱) برای سوپرانو، چهار گروه مجلسی و سیزده ساز) تقسیم کرد و سپس تغییر ترتیبِ “گروه” ها را در زمان اجرا تجربه کرد (مانند «زیکلوس» در سال ۱۹۵۹ برای سازهای کوبه ای و نیز تعدادی از قطعاتی که برای پیانو ساخته بودند).

از سال های هفتاد به بعد، او روی یک اپرای دوره ای عظیم با نام “روشنایی” کار می کرد که برنامه ی اصلی آن ” یک اپرا برای هر روز هفته” بود و زنجیره ای از قطعات سازی به هم پیوسته را انتشار می داد.

ترجمه: نیکو یوسفی
تجربه قسمتی از زندگی من است

بخشی ازگفتگوی پیمان سلطانی با کارل هاینس اشتوکهوزن ژانویه ۲۰۰۱ کلن

● با تحقیقاتی که در حوزه ی صدا شناسی و استفاده ی اولیه از آن به صورت نوارهای مغناطیسی امواج سینوسی و … در استودیو کُلن داشته اید، آیا تلاش شما بازگشت به ریشه های صدا بوده یا همه ی آن عوامل را به عنوان یک شیء شکل پذیر در اختیار انسان قرار داده اید؟
در هر یک از کارهایم [تلاش من] تصنیف کردن رنگ صداهای نوینی (طیف، پوش منحنی، نوسان های گذرا و آزاد و غیره) [بوده است] و تصنیف کردن جهت و حرکت هر صدا در فضا.

● با شنیدن آثارتان تصور می کنم که به یک نوع کثرت، در سوژه ناشناخته گرایش دارید و این گرایش به یک اعتقاد شخصی تبدیل شده و نهایتا به یک مرکز ثقل منتهی می شود. اگر در موسیقی به سوی یک وحدت حرکت می کنید، مسأله ی تشخص، استقلال و حیات صدا به عنوان مبانی اصلی و مرکز هستی موسیقی چه می شود؟
کارهایم بسیار متفاوت هستند. در هر کدام از آن ها عناصر انتخاب شده به سوی یک وحدت تصنیف شده اند؛ گوناگونی در وحدت.

● در سؤال قبل اشاره به اعتقاد فردی کردم. آیا این اعتقاد حداقل در مورد آزمایش هایتان به روی صدا، افکت و … به صورت یک بخش کورونولوژیک، در زندگی موسیقایی تان تبدیل به یک تابو نشده است؟ یا شاید قصد دارید از طریق اجرا های متفاوت به صورت بداهه و یا پرفورمانس نقش آن اعتقاد را از بین ببرید و یا در یک خلأ نسبی نگه شان دارید؟
تمرین و تجربه در اجرا با حضور اجرا کنندگان و مفسرین دیگر، قسمتی از موسیقی من است. کارهای زیادی هم وجود دارند بدون مفسر و مجری (هم در موسیقی الکترونیک و هم در موسیقی الکتروصوتی) (electro-acoustic)

● شما به یک زیبایی شناسی حاکم در موسیقی اعتقاد دارید؟ زیبایی شناسی ای که ممکن است با ریشه ی مذهب هم تلاقی کند؟
من یک «زیبایی شناسی حاکم در موسیقی» نمی بینم. نزد اغلب موسیقی دانان امروز، زیبایی شناسی های مختلف و متفاوت در هم می آمیزند که ممکن است با ریشه ی مذهب هم تلاقی کند و شاید هم نه.

● مخاطب در موسیقی شما نقش پادشاه را دارد در مقابل شهرزاد. شهرزاد برای دیدار با آینده ی نامعلوم می کوشد تا مخفیگاه های تاریخ را جست و جو کند و گاه کلام مخیل را با ذهن مخیل خود در می آمیزد. نتیجه این که “حاکم” به انتظار شنیدن لحظه ی بعد، لحظه شماری می کند و این همان جاست که با موسیقی شما متفاوت می شود. زیرا شما مدام تلاش می کنید تا مخاطبتان را با پایان های غیر مترقبه رو به رو کنید و پایان های متعدد پیشنهاد می کنید. انگار در بیداری خواب می بینید و مدام آن را قطع می کنید. دلیل کوشش تان از قطع های مداومی که به ذهن، لذت و دیدار مخاطب خود می دهید، چیست؟ (البته آن انتظار برای منِ مخاطب بسیار لذت بخش است)

من وقتی به پایان می رسم و قطع می کنم که یک روند ارگانیک کامل شده باشد. در این هنگام به مخاطب فکر نمی کنم.

6 دیدگاه

  • رضا
    ارسال شده در اسفند ۲۱, ۱۳۸۶ در ۱۲:۲۱ ق.ظ

    merci tebghe mamool aali bood aghaye soltani jaane har ki doost darin tartibe in yaaroo mafangi namjoo ro bedin midoonam dar shane khodetoon nemidoonin ama in faghat kare shomast ke halesho jaa biarin movafagh bashin

  • matin
    ارسال شده در اسفند ۲۱, ۱۳۸۶ در ۱:۳۳ ب.ظ

    با سلام
    با سپاس فراوان
    از این که می بینم موسیقی دان های جوان ما با بزرگان موسیقی جهان در ارتباط هستند و در گفتگو با آنان می توانند همپایه با آنان، ایشان را به چالش بکشند، احساس غرور می کنم. کاش قدر این سرمایه های علمی و هنری بیش تر دانسته شود. اینان می توانند چهره های جهانی موسیقی باشند که ایران به جهان معرفی کند. از آقای سلطانی سپاسگزارم. ایشان همیشه در زمینه های تخصصی موسیقی پیشرو بوده اند و نشان داده اند که اگر کسی بخواهد ، می تواند و بهانه های کمبود امکانات و شرایط نا مطلوب و … تنها می توانند دستاویز اراده های کوچک و ضعیف باشند.
    پایدار و پیروز باشید

  • ندا
    ارسال شده در اسفند ۲۱, ۱۳۸۶ در ۸:۲۴ ب.ظ

    سلام.
    آقای سلطانی مدام کارهاتون رو پیگیری میکنم و دوست دارم
    اما خیلی بیان سختی دارید لطفا فکر هوادارانتون رو بکنید.کسی که مدام در فکر نوآوری است و به عنوان نوآور شناخته شده باید انواع مخاطب رو در نظر بگیره .درسته که ما باید خودمونو بالا بکشیم اما شما هم کمکمون کنید.ممنون

  • maziar
    ارسال شده در فروردین ۸, ۱۳۸۷ در ۱۲:۲۵ ب.ظ

    آقای پرویز افتخارزاده هم دکترای موسیقی از دانشگاهی در انگلیس در زمینه موسیقی electronicهستن
    اگه میشه گزارش درمورد ایشون بدید(با بسیاری از موسیقی دانهای شهیر از جمله robert fripو eric clapton بودند)

  • fahimeh676@yahoo.com
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۷, ۱۳۸۷ در ۸:۲۵ ب.ظ

    لطفا لینک دانلود از کارهای اشتکهاوزن در سایت بگذارید.چطور میتوان آثار ایشان را در ایران تهیه کرد

  • سهراب
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۹۷ در ۱۱:۵۲ ق.ظ

    سلام ممنون از متن خوبتون , گفت و شنود جالبی بود اما واسم سوال شد که چرا پاسخ ها کوتاه تر از پرسش ها بود؟! انتظار داشتم بیشتر صحبت کنن و توضیح بدن تا بیشتر با خلق و خوشون آشنا بشیم. آیا کلا ایشون مختصر صحبت میکنند؟ یا پرسش ها علاقه مندشون نکرد؟ چون آنچنان هم دقیق در مسیر فکریه پرسش ها حرکت نکردند . البته به جز پرسش در مورد زیبایی شناسی که به نظرم خیلی خوب و کلیدی و روان و به دور از گونه ای نمایش بود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

ابوحمزه: سعی کردم ادا در نیاورم!

ابوحمزه: سعی کردم ادا در نیاورم!

به تازگی در فضای اینترنت خبر انتشار آلبومی با نام «پایان پریشانی» به آهنگسازی عباس ابوحمزه و امیرآهنگ هاشمی به انتشار رسیده است. این آلبوم اولین اثر منتشر شده از عباس ابوحمزه نوازنده پیانو و آهنگساز است. به این بهانه گفتگویی با عباس ابوحمزه داشته ایم که در ادامه می خوانید:
هارمونی استاتیک

هارمونی استاتیک

هارمونی و ملودی جزو جدایی ناپذیر موسیقی هستند، هرقدر هم که بخواهیم با بزرگ جلوه دادن یکی دیگری را کوچک کنیم، یا با استفاده از قوت یکی احساس خطا در دیگری را کاهش دهیم به ناچار مجبور هستیم به موسیقی از هر دو زاویه نگاه کنیم.
برندگان جایزه ویژه گرمی

برندگان جایزه ویژه گرمی

اسوشیتدپرس، نیویورک- بنا به گزارش آکادمی هنرهای صوتی و استودیویی Recording Academy ، گروههای موسیقی و هنرمندانی چون The Doors، the Grateful Dead و جون بائز از جمله دریافت کنندگان جایزه گرمی برای یک عمر دستاورد هنری خواهند بود.
برگزاری مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران

برگزاری مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران

مستر کلاسهای استادان روسی در کنسرواتوار تهران در سه رشته آواز، پیانو و فلوت برگزار می شود. هزینه شرکت در مستر کلاس های یک روزه (یک ساعته) برای دانشجویان ۷۰ هزار تومان و برای سایر علاقمندان ۹۰ هزار تومان است. همینطور هزینه شرکت در کلاس های ۸ جلسه ای این اساتید ۳۲۰ هزار تومان می باشد. در تمام این کلاسها، مترجم زبان روسی حضور خواهد داشت.
کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X)

کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (X)

او در انجام این کار با بوجود آوردن سریالیسم موفق شد و این افتخار بزرگی برای او در تاریخ موسیقی محسوب می‌شود. اما او خیلی سخت به ساختار داخلی موسیقیش وفادار ماند. سریالیسم به عنوان روشی منظم برای تهیه سری‌ها، منظره صوتی موجود را درهم ریخت و شنوندگان را با دنیای صوتی نو آفریده‌اش بیگانه کرد. در حقیقت موسیقی شوئنبرگ علی‌رغم اینکه برای تکوین یافتن نیازمند ساختار بود همین ساختار موجب تیرگی و ابهامش می‌شد. در نتیجه سریالیسم منجر به یک زیباشناسی جهانی نشد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XVI)

در مورد نت «شاهد» به یکی از اشکالات اساسی تئوری وزیری بر می خوریم، به اشکالی که پس از او در کار خالقی هم به چشم می خورد و باعث سردرگمی های زیادی در شناخت موسیقی ایرانی گشته است. این اشکال ناشی از آمیختن دو سیستم مختلف با هم است، یکی سیستم گام های ماژور و مینور اروپائی و خواص هارمونیک فواصل این گام ها و نام هائی که این فواصل دارند و دیگری سیستم مقام های موسیقی ایرانی که براساس خواص ملودیک صداها شکل یافته اند. «نمایان» و «تنیک» مربوطند به خواص هارمونیک، در حالی که «شاهد» و «ایست» به خواص ملودیک صداها ربط دارند.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

در کنار بحث های معنا شناختی در حوزه ی صوت باید توجه داشت که آهنگ سازان موسیقی کنکرت (Concrete) صدا را به عنوان یک شیء صوتی به حساب نمی آورند. این گروه فرایند صوت را در هر منبعی جستجو می کنند و برای دستیابی صدا به صداهای موجود پیشین بسنده نکرده و در عین حال موسیقی را نیز صرفاً بر اساس منابع صوتی تعریف نمی کنند، چرا که غالباً اعتقاد دارند که شیء صوتی وجود ندارد، مگر آن که بر اثر ساکن شدن بر روی یک حامل به وجود آمده باشد. شاید این بحث شیء صوتی فقط یک جدال بی سرانجام باشد میان موسیقی دانان کنکرت فرانسوی و الکترونیک آلمانی، که آن هم بر اثر مشخص شدن واقعیت صوتی و تقدمش به ساکن شدن صوت بوده است.
مادری با تار (I)

مادری با تار (I)

تصاویر باقی مانده از دوره ی قاجار، آینه ی تمام نمای وضعیت اجتماعی آن روزگار است. بخشی از این تصاویر که مربوط به اولین عکس برداری های تاریخ ایران می باشد، شامل عکاسی های شخص ناصرالدین شاه قاجار است که سخت دلبسته ی این هنر شده بود؛ طبعا به خاطر محدود بودن حضور اجتماعی پادشاه آن روزگار ایران، سوژه های تصاویر اولیه ی تاریخ عکاسی ایران هم محدود به تصاویری از دربار و درباریان و گاهی مناظری از ییلاق ها و برنامه های شکار شاه و تیراندازهای او شده است.
سازهای انتقالی

سازهای انتقالی

در مباحث گذشته راجع به کوک سازها و مبانی فیزیکی آنها صحبت کردیم و مشخص شد که برای سادگی و یکسان سازی کوک انواع سازها، استانداردی برای فرکانس هر نت تهیه شده است که در این حالت اولین نت لا پایین تر از دو وسط در پیانو، فرکانس ۴۴۰ هرتز را اختیار می کند. این کوک به کوک کنسرت یا Concert Pitch معروف است و تمامی سازها هنگامی که گروه نوازی می کنند باید آنرا رعایت کنند.
انتشار سومین آلبوم نورا جونز:Not Too Late

انتشار سومین آلبوم نورا جونز:Not Too Late

نورا جونز Nora Jones را با آلبوم های “Come Away with Me ” و ” Feels Like Home ” که به ترتیب در سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴ منتشر شده اند، می شناسیم. آلبوم اول هشت جایزه گرمی را در سال ۲۰۰۳ برایش به ارمغان آورد و بیش از بیست میلیون نسخه از آن در سراسر جهان به فروش رسید.