در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (I)

میان ترجمه و تالیف
در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (*)

میان کنش‌های گوناگون دانشگرانه نوشتن، از ترجمه‌ی صرف گرفته تا تالیف محض (اگر این دومی را در سایه‌ی مراتبی از بینامتنیت، رویایی دست‌نیافتنی ندانیم) طیفی از کنش‌ها همانند اقتباس، ترجمه‌ی آزاد، ترجمه-تالیف و … جای می‌گیرند که همچنان به سر اول طیف نزدیک‌تراند تا سر دوم. «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» نوشته‌ی «امین هنرمند» یک گونه‌ی بسیار نادر از همین کنش‌های ترجمه‌گون است؛ به این صورت که سرفصل‌های اصلی و فرعی آن در قریب به اتفاق موارد از یک کتاب تقریبا هم‌نام و بسیار مشهور این حوزه وام گرفته شده. گویی مولف یک اسکلت از پیش موجود را با ماده‌ای به انشای خود (و البته هنوز نزدیک به محتوای استخوان‌بندی اصلی) پر کرده باشد.

کتاب اولین نوشتار درباره‌ی تجزیه و تحلیل جریان‌های موسیقی پساتنال به زبان فارسی و پس از «مفاهیم شنکر در آنالیز موسیقی تنال» نوشته‌ی «کدوالادر» و »گانیه» دومین کتاب در موضوع تجزیه و تحلیل موسیقی کلاسیک غرب است که تاکنون چاپ شده. بنابراین از یک سو این کتاب نیز مانند آن قبلی در موقعیت خاصی قرار دارد که حاصل اولین بودن در زبان فارسی است و از سوی دیگر به دلیل سرشت نیمه تالیفی‌اش و میزان اقتباس از منابع اصلی‌، هم از لحاظ محتوا و هم کاربرد و اهداف آموزشی و غیرآموزشی به طور جدی در معرض مقایسه با متن‌هایی که وام‌دار آنان است قرار می گیرد.

مخاطب اصلی چنان که از قراینی مانند چاپ توسط انتشارات دانشگاه تهران و … برمی‌آید اول دانشجویان رشته‌ی موسیقی در دانشگاه‌ها و سپس هنرجویان پیشرفته‌ی آزاد آهنگسازی و احتمالا متخصصان (موسیقی‌شناس، منتقد و آهنگساز حرفه‌ای) هستند و پیش‌نیازهایش هم دانستن تئوری موسیقی بیش از سطح متوسط و ریاضی تا حد معمول دبیرستانی است که به احتمال زیاد مخاطبان مفروض چنین کتابی می‌دانند. تا اینجا وضعیت با کتاب‌هایی که به تصریح خود مولف «به عنوان منابع اصلی در نظر گرفته شده‌اند» (ص د) یعنی «مقدمه‌ای بر تئوری پساتنال» «استراوس» (۱۹۹۱)، «تئوری مقدماتی آتونال» «ران» (۱۹۸۷) و «درک موسیقی پساتنال» «فرنکلی» (۲۰۰۸) (۱) تقریبا مشابه است؛ یعنی آموزش تجزیه و تحلیل موسیقی پساتنال به دانشجویان کارشناسی و گاه کارشناسی ارشد و هنرجویان کنسرواتوارها در همه به چشم می‌خورد. اما یک نکته کتاب هنرمند را از بقیه جدا می‌کند و آن بستر متفاوتی است که در آن شکل گرفته‌ است.

در جامعه‌ی دانشگاهی آمریکای دهه‌ی ۱۹۷۰ تلاش فراوانی برای تجزیه و تحلیل موسیقی آتنال جریان داشت (۲) که منجر به اثر دوران‌ساز «آلن فورت»، «ساختار موسیقی آتنال» (۱۹۷۳) (۳) شد. این اثر برجسته که در موسیقی آتنال همسنگ اثر شنکر در تجزیه و تحلیل موسیقی تنال شمرده می‌شود، پدید آمدن آثار بعدی را ناگزیر ساخت زیرا در مجموع بسیار پیچیده و دشوار بود. در حقیقت هر سه کتاب یاد شده‌ی بعدی با هدف آماده ساختن دانشجویان برای ورود به دوره‌های تخصصی‌تر و در نتیجه استفاده از کتاب‌هایی مثل «ساختار موسیقی آتونال» یا «آهنگسازی با رده‌های نغمه‌ای: یک تئوری برای طراحی آهنگسازانه» اثر «موریس» (۴) طراحی شده‌اند.

پی‌نوشت‌
*) پس از چاپ نوشتار حاضر در نشریه گزارش موسیقی شماره ۸۰، مولف کتاب در شماره ۸۱ پاسخی به این نقد داده، نکاتی را روشن ساخته و از کار خویش دفاع کرده است. بهتر است خوانندگان اگر به آن نوشته دسترسی دارند همزمان آن را نیز بخوانند. توجه داشته باشید که به رغم پاسخی که داده شده و به دلایلی که در یک پی نوشت کوتاه نمی گنجد، هنوز پرسش های طرح شده در این نقد را وارد می دانم.
۱- Straus, J. N. (1990).
Introduction to post-tonal theory (Vol. 3). Englewood Cliffs, NJ:Prentice Hall.
Roig-Francoli, M. (2008).Understanding post-tonal music.McGraw-Hill.
Rahn, J. (1987). Basic atonal theory . MacMillan Publishing Company.

۲- علاقه‌مندان به آگاهی از گزارشی مختصر از چرایی، نگاه کنند به؛ صداقت‌کیش آروین. (۱۳۹۱). کتابی برای تحلیل دانشورانه‌ی اثر موسیقی، دوفصلنامه‌ی پژوهشی مهرگانی، شماره‌ی ۴٫

۳- Forte, A. (1973). The structure of atonal music (Vol. 304). Yale University Press.
۴- Morris, R. (1987). Composition with Pitch-classes. Yale University .

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

هاشمی: سعدی حسنی توجه من را به سبک استاد حنانه جلب کرد

هاشمی: سعدی حسنی توجه من را به سبک استاد حنانه جلب کرد

بیست و چهارم مهر ماه امسال مصادف است با بیست و هشتمین سالگرد درگذشت هنرمند بی بدیل و نامدار موسیقی ایران، آهنگساز صاحب سبک، رهبر ارکستر، محقق و پژوهشگر استاد مرتضی حنانه؛ موسیقی دانی که شوربختانه در اوج پختگی و فعالیت هنری اش رخت از جهان بربست؛ اگر در چنگال بیماری سرطان گرفتار نشده بود و حیات داشت، امروز در آستانه نود و پنج سالگی اش بود و در طی این سالها قطعا میراثی بسیار گرانقدر تر از او در موسیقی کلاسیک ایران و جهان به یادگار مانده بود.
سزار فرانک، آهنگساز بلژیکی-فرانسوی

سزار فرانک، آهنگساز بلژیکی-فرانسوی

سزار آگوسته جین گیلام فرانک (César Auguste Jean Guillaume Hubert Franck) آهنگساز، نوازنده ارگ و استاد موسیقی بلژیکی-فرانسوی، یکی از بزرگترین چهره های موسیقی رومانتیک نیمه دوم قرن نوزدهم است. فرانک در شهر لژ، بلژیک از پدری آلمانی-بلژیکی و مادری آلمانی به دنیا آمد. پدرش آرزو داشت فرانک پیانیست ماهری شود. وی پیش از آنکه در سال ۱۸۳۸ به کنسرواتوآر پاریس برود، در لژ تحصیل موسیقی را آغاز نمود.
در باب متافیزیک موسیقی (V)

در باب متافیزیک موسیقی (V)

به علاوه، چون در نتیجه نظریه فیزیکی زیربنایی، ویژگی واقعا موسیقایی اصوات باید در نسبت سرعت ارتعاشات آنها یافت شود و نه در قدرت نسبی شان، گوش موسیقایی همواره ترجیح می دهد در هارمونی، نه قویترین نت بلکه زیرترین نت را دنبال کند. از این رو، حتی در نیرومند ترین همراهی ارکسترال نیز، سوپرانو برجسته است و از این رو حق طبیعی برای اجرای ملودی پیدا می کند. با این حال، انعطاف پذیری زیاد سوپرانو، که نتیجه همان سرعت ارتعاشات است، همان طور که در پاساژهای پر زرق و برق و موومان ها دیده می شود، به این امر کمک می کند.
فراخوانِ دومین «جایزه‌ی آهنگ‌سازی احمد پژمان»

فراخوانِ دومین «جایزه‌ی آهنگ‌سازی احمد پژمان»

فراخوانِ دومین «جایزه‌ی آهنگ‌سازی احمد پژمان» پس از گذشت ۵ سال از برگزاری اولین دوره‌اش منتشر شد. «جایزه‌ی آهنگ‌سازی احمد پژمان» که به‌عنوان جایزه‌ای مستقل از جشنواره‌ی صبا معرفی شده‌است با حضور اساتید و فعالان حوزه‌ی موسیقی برگزار می‌شود.
ناسیونالیسم، دسته‌بندی، حذف و ردیف موسیقی دستگاهی

ناسیونالیسم، دسته‌بندی، حذف و ردیف موسیقی دستگاهی

هر نوع دسته‌بندی، لاجرم با حذف همراه است، و همواره پشته‌ای از «دور ریختنی»ها به جای می‌گذارد، پشته‌ای از «فرع»ها، در حاشیه مانده‌ها، اقلیت‌ها، جانگرفته در مرزهای قاطع دسته‌ها، و پنهان شده‌ها.
آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (I)

آرشه و تاریخی بر پدیده های آن (I)

هنگامی که تصمیم برای شروع و نوشتن مطالبی درباره آرشه گرفته شد راههای متفاوتی برای چگونگی بیان بهتر آن به ذهن رسید و تلاشی سخت برای شروع آن پدید آمد، زیرا در این زمان که در حال عبور از آن هستیم، تلمبار اطلاعات درست، مبهم و پیجیده، آنقدرسنگین هست که نیرو و توان تحلیل را از انسان سلب نمایدو شاید این سوال پیش آید که مگر در رابطه با چه موضوعی قرار است بحث و گفتگو شود ؟ تحلیل و تفکیک آن نباید دشوار باشد!
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (IV)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (IV)

پیش از انقلاب، زمانی که حسین دهلوی در مسند رهبری ارکستر قرار داشت، «شوشتری برای ویولون و ارکستر» بارها به روی صحنه رفت که بعضی از این کنسرتها با سولیست های معتبر آن زمان مثل رحمت الله بدیعی و شجاع الدین لشکرلو و بعضی دیگر با هنرجویان هنرستان موسیقی ملی که در رشته ویولون تحصیل میکردند به اجرا رسید.
جیمز براون، پدرخوانده موسیقی سول، درگذشت

جیمز براون، پدرخوانده موسیقی سول، درگذشت

اسوشیتدپرس، آتلانتا- جیمز براون James Brown، پدرخوانده پرانرژی موسیقی سول Soul، که صدای خش دار و ریتمهای انقلابی وی، او را به یکی از مهمترین بنیان گذاران موسیقی رپ، فانک و دیسکو تبدیل کرده بود، صبح روز دوشنبه ۲۵ دسامبر، در سن ۷۳ سالگی درگذشت.
نقد آرای محمدرضا درویشی (V)

نقد آرای محمدرضا درویشی (V)

محمدرضا درویشی درباره‌ی موضوعِ تکرار در هنر شرقی می‌نویسد: «ما در یک مرحله‌ی برزخی، عنصر تکرار در هنر شرقی را یکنواختیِ ملال‌انگیز پنداشتیم و رنگارنگی، تنوع و عظمت بیرونیِ هنر غربی را نشانه‌ی عمق. واقعیت این است که نه تکرار در هنر شرقی ملال‌انگیز است و نه تنوع و رنگارنگیِ هنر غربی الزاماً گویای عمق اندیشه.
هماهنگی گیتار و پیانو در گروه های کوچک Jazz (قسمت اول)

هماهنگی گیتار و پیانو در گروه های کوچک Jazz (قسمت اول)

اگر کار گروهی موسیقی کرده باشید میدانید اولین چیزی که نشان میدهد یک گروه هماهنگ کار میکنند یا نه این است که سازهای مختلف هنگام نواختن در دست و پای یکدیگر نروند و همه آنها به اجرای یکنواخت یک قطعه نپردازند. برای این کاملآ اشتباه است که هم پیانو باس بزند و هم گیتار بیس یا هم پیانو آکورد بگیرد و هم گیتار و …