فواصل زمانی (I)

مقدمه: ساختار متریک – ریتمیک موسیقایی، طبق اصول و قواعد تئوریک رایج، براساس سیستم نمائی با پایه۲ شکل گرفته است. این سیستم زمانبندی موسیقی دارای یک نظم ریاضی مرتبط با عدد دواست: دو برابر شدن سرعت و نصف شدن زمان. با اینحال هنگامی که زمان بندی موسیقی از نسبتهای سیستم نمائی خارج می شود و به سوی فواصل زمانی ترکیبی (مانند ترکیبات نقطه دار) یا فواصل تبدیلی (تقسیمات مضرب اعداد فرد مانند ۳،۵،۶،۷،۹،۱۰،۱۱،۱۲،۱۳،…) گرایش پیدا می کند، خروج از ساختار نمائی فوق الذکرمشاهده می شود.

از طرف دیگر کاربرد اصطلاحاتی مانند تمپو روباتو، اچلراندو و … نوازنده را مکلف می نماید که زمانبندی یک الگوی وزنی خاص را تغییر داده (انبساط و انقباض زمانی)٬ سرعت اجرای عناصر ریتمیک بخشی از قطعه را تغییر دهد.

در نهایت او گستره ای از فواصل زمانی گوناگون را ایجاد می نماید. وزن آزاد در موسیقی دستگاهی ایرانی که شاخصه”موسیقی بدون وزن Ametric Music” است نمونه بارز و کاملی از موسیقی دارای فواصل زمانی متنوع است. تبعیت ریتم و جمله بندی ملودیک از شعر و احساسی بودن جریان ملودی و ریتم در این ساختار زمانی تاثیرگذار است.

به کار بردن فواصل زمانی متفاوت از سیستم فواصل زمانی رایج ، تعریف کلاسیک “وزن” را در هم شکسته و تغییرات زمان بندی را بصورت نمادی از تفکرات فراموسیقایی و احساس درونی فرد نشان می دهد. در این شیوه، ساختار زمان بندی دقیقا آیینه حالات حسی و روحی انسان است.

فاصله زمانی Duration ٬ Time interval
طبق تعریف ، فاصله زمانی مدت زمان بین دو حادثه Event است. در موسیقی برای ایجاد یک فاصله زمانی به دو صدا احتیاج است. هر جسم مرتعش بر اساس میزان انرژی منبع مولد ارتعاش و پارامترهای میراکننده خود و محیط ارتعاش، تا مدت زمانی خاص مرتعش بوده و از خود صداتولید می کند. بنابراین یک فاصله زمانی از ۲ بخش صدا و سکوت یا صرفا صدا تشکیل شده است و سکوت بخشی از فاصله زمانی می باشد.

اگر به شکل مقابل توجه کنیم ۶ حادثه صوتی یعنی ۶ صدا را مشاهده می کنیم که در بین خود ۵ فاصله زمانی ایجاد کرده اند.این ۵ فاصله زمانی عبارتند از :

• بین صدای ۱و۲ = ۰٫۶۲۳ ثانیه

• بین صدای ۲و۳ = ۰٫۲۲۹ ثانیه

• بین صدای ۳و۴ = ۰٫۱۱۲ ثانیه

• بین صدای ۴و۵ = ۰٫۹۲۸ ثانیه

• بین صدای ۵ و ۶ = ۳٫۶۹۱ ثانیه

• بین صدای ۶ و انتها= ۱٫۸۰۶ ثانیه

از دیدگاه فیزیکی، فاصله زمانی٬ مدت زمان ما بین نقطه شروع حوادث صوتی یا Inter-Onset-Interval است که به اختصار IOI نامند. منظور از Onset یا آغاز صدا٬ نقطه شروع حادثه یا موج صوتی می باشد که بخش غیرهارمونیک آغازین صدا Transient را تشکیل داده و بیشتر از محتوی طیفی صدا فرکانسهای زیرپردامنه و غیر هارمونیک دارد.


انواع فواصل زمانی در نظام رایج نت نویسی
فواصل زمانی ساده

فواصل زمانی ساده در موسیقی بر اساس سیستم نمائی با پایه ۲شکل گرفته اند. در این سیستم براساس سطوح مختلف زمانی و تقسیمات داخلی أنها می توان طول زمان و سرعت نسبی بین آنها را محاسبه نمود.

همانطور که مشاهده می شود، در این تقسیم بندی مبنا، فاصله گرد بوده و مابقی طول زمان فواصل بر اساس ضریب تقسیم طبق فرمول زیر حساب می شوند:
در این فرمول I فاصله زمانی ( طول زمان ) و X ضریب تقسیم است. این ضریب برای فاصله گرد به عنوان مبنا صفر است و هرچه بیشتر باشد نسان دهنده تعداد تقسیمات بیشترفاصله گرد است. T، سرعت نسبی فواصل نسبت به فاصله گرد از فرمول زیر حساب می شود:
جهت محاسبه ضریب تقسیم نسبت به فاصله گرد می توان از رابطه لگاریتمی زیر استفاده کرد:
رابطه بین سرعت نسبی و فاصله زمانی بصورت زیر می باشد:
شکل مقابل نشاندهنده روند تغییرات منحنی فواصل زمانی و سرعت نسبی نسبت به یکدیگر می باشد. با توجه به فرمول بالا و شکل مقابل متوجه می شویم که:
– تغییرات زمان و سرعت نسبت عکس با یکدیگر دارند.

– سرعت هرفاصله دوبرابر فاصله قبلی و زمان آن نصف فاصله قبلی می باشد.
فواصل زمانی ترکیبی و تبدیلی در نظام رایج نت نویسی:
همان طور که گفته شد پی ریزی ساختار نظام رایج نت نویسی بر اساس فواصل ساده صورت می کیرد که قبلا ذکر شدند (فواصل ساده آن دسته از فواصلند که در سیستم نمائی با پایه ۲ بگنجند). در این سیستم ۲ دسته دیگر از فواصل مشاهده می شوند که عبارتند از:
۱- فواصل ترکیبی
۲- فواصل تبدیلی Tuplets (اصطلاح تبدیلی را نگارنده به کاربرده است)
فاصله ترکیبی حاصل ترکیب دو یا چند فاصله ساده با یکدیگراست، مانند فاصله ترکیبی سیاه نقطه دارکه نتیجه جمع زمان فاصله سیاه و فاصله چنگ است.
فاصله تبدیلی، حاصل تقسیم یک فاصله ساده به ۳،۵،۷،۹،۱۱ و … بخش یا یک فاصله ترکیبی به ۲،۴،۶،۸ و … بخش است. مانند فاصله چنگ تریوله که حاصل تقسیم بر ۳ شدن فاصله سیاه است.

12 دیدگاه

  • ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۱۲:۰۷ ق.ظ

    به به! عجب نوشته جالبی بود لطفا اگه می شه این نوشته رو به صورت جدی دنبال کنید و ۱۰۰ البته که بعضی چیزا مث لوگاریتم هم اگه نوضیح بدین واقعا متشکر می شم! چون همه چی یادمون رفته…

  • mmm
    ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۱۲:۵۷ ق.ظ

    salam, mishe darbare manaie tem
    .matlab benevisid
    .man hich tarifi peida nakardam-
    batashakor”, matlabetoon kheili”
    .jaleb bood

  • بهزاد
    ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۸:۲۵ ب.ظ

    سلام
    ممنون از نوشتتون . فقط من فکر کنم فرمول رابطه بین سرعت نسبی و فاصله زمانیباید بین عدد ۴ و طول زمان علامت تقسیم قرار بگیره ..
    با تشکر

  • ارسال شده در آبان ۱۱, ۱۳۸۷ در ۲:۲۱ ب.ظ

    سلام علی آقا
    برای دانستن لگاریتم به این لینک یه سری بزن- لینکه خوبیه به فارسی :
    http://edu.tebyan.net/textbooks/0026/index.htm

  • ارسال شده در آبان ۱۲, ۱۳۸۷ در ۹:۳۶ ق.ظ

    سلام بهزاد جان
    تذکر شما کاملا صحیح است.
    مرسی از دقت نظرت.

  • راستين
    ارسال شده در فروردین ۲۶, ۱۳۸۸ در ۷:۲۰ ب.ظ

    سلام.سپاسگزاری می کنم از نوشته هاتون.من یه راهنمایی می خواستم.شما می تونید یه منبع فارسی درباره میزان ومقدار فرکانس نت های موسیقی معرفی کنید؟ مثلا:اولین نت پیانو فرکانسش چنده.مسلما وقتی فرکانس اکتاو نخست رو داشته باشی بقیه اکتاوها آسان به دست میایند.و اینکه محدوده شنیداری گوش انسان از بم ترین تا زیرترین چند فرکانسه؟ مهربانی میکنید اگه منابعی معرفی کنید.بدرود

  • شاهين مهاجري
    ارسال شده در فروردین ۲۷, ۱۳۸۸ در ۳:۵۴ ب.ظ

    آقای راستین لینک زیر بد نیست شاید کمک کنه: http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-browse_categories.php?parentId=392&SSOReturnPage=Check&Rand=0

  • rastin
    ارسال شده در فروردین ۳۰, ۱۳۸۸ در ۱۱:۴۱ ق.ظ

    merci.linke khubiye.ye negahe gozara kardam.kheyli porbar mitune bashe .be har hal sepas az to va lotfet

  • احسان جلائی
    ارسال شده در خرداد ۲۵, ۱۳۸۹ در ۳:۳۷ ق.ظ

    خیلی خیلی متشکر هستم

  • احسان جلائی
    ارسال شده در مرداد ۳, ۱۳۸۹ در ۳:۱۹ ق.ظ

    البته مطالب بدرد من نخورد

  • بیتا
    ارسال شده در تیر ۸, ۱۳۹۰ در ۱۰:۲۲ ب.ظ

    مرسی از مطلب عالیتون واقعا بکارم اومد

  • ارسال شده در اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۱ در ۱:۲۶ ب.ظ

    با عرض سلام و تشکر
    خواستم اشاره کنم جناب “پرویز منصوری” در کتاب “تئوری بنیادی موسیقی” به جای عنوان “فواصل تبدیلی”، از “کششهای لنگ” استفاده کرده اند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برندگان اعزامی جایزه پیانوى باربد به پاریس رسیدند!

برندگان جایزه بین المللی پیانوی باربد، «اشکان لایق» و «محمدجواد بهرامی» که از سوی این فستیوال به فرانسه اعزام شده اند، به مقصد رسیده و هم اکنون در پاریس هستند. به نقل از آرش اسماعیلی، دبیرهنری فستیوال پیانوی باربد، حضور در فستیوال پلاژ موزیکال در بل ایل فرانسه و شرکت در مستر کلاس های پیانو و موسیقی مجلسی این فستیوال، بخشى از جوایز برندگان نهایى نخستین دوره جایزه بین المللى پیانوى باربد است که ٢٢ تا ٢۴ دى ماه سال گذشته (۱۳۹۵) در شهر شیراز برگزار شد.

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

در مورد این سوال شما باید بگویم، خب قطعاتی که ابتدای قرن، مثلاً حدود ۱۰۰ سال پیش نوشته شده اند، بعضی از این آهنگ ها به نسبت خیلی ابتدایی هستند، فقط می توان گفت یک هارمونیزاسیون است، روی یک سری تم های ایرانی که به هر صورت وقتی که موسیقی غربی وارد کشور ایران شد، در آن زمان هنوز پیانیست های حرفه ای از غرب به ایران نیامده بودند که این ساز را به صورت حرفه ای آمورش دهند و پیانو در حقیقت ساز دوم بوده است که در کنار سازهای نظامی که تدریس می شده و در حقیقت پیانو برای درس های هارمونیک استفاده می شده است و همینطور به عنوان یک ساز دوم موزیسین ها روی آن کار می کردند.

از روزهای گذشته…

سه خبر کوتاه

سه خبر کوتاه

نورا جونز (Norah Jones) در برنامه زنده تلویزیونی که شب گذشته (۱۵ ژانویه) به نفع قربانیان سونامی برگزار شد ترانه We’re all in this thing together را خواند. تمام منافع و کمکهای اهدایی این برنامه ۲ ساعته که در ایستگاه تلویزیونی شبکه NBC در استودیو یونیورسال اجرا و پخش شد، برای انجام امور بین المللی به صلیب سرخ اهدا شد.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (V)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (V)

قاعده ی هارمونیک ها خلاص شود ودر عین حال می دانیم که صدای خالص از دامان طبیعت گرفته می شود و پس از پالایش و فیلتر به دست ما نمی رسد، این امکان به وجود می آید، زمانی که صدا از دستان ما خارج می شود و مجدداً به دامان طبیعت باز می گردد ،به حیاتش ادامه می دهد. سؤال این جاست که در چنین شرایطی چگونه می توان پذیرفت که “سکوت” (Silence) اثر جان کیج (John Cage) در اتمسفر “۳۳:′۴ اش خالی از صدا بوده است؟ موسیقی کیج موسیقی طبیعت و انسان است، موسیقی ماندگار است؛ چرا که از مجموعه صداهای موجود در طبیعت استفاده می کند.
روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

در سفر بعدی که همسرم به دیدار من آمد بسیار خشمگین و عصبانی شد و می‌خواست که هر چه زودتر از کارش استعفا کند که پیش من بماند. خواهرم به او قول داد که از مواظبت کند و از همسرم خواست که کارش را در صلیب سرخ رها نکند. والترود (Walltroud) تنها عضو خانواده ما بود که می‌توانست کار کند و درآمدی داشته باشد، اگر او کار نمی‌کرد همه ما دسته جمعی از گرسنگی می‌مردیم.
درباره علیرضا میرعلینقی

درباره علیرضا میرعلینقی

۸ اردیبهشت ماه علیرضا میرعلینقی به مرز ۴۰ سالی میرسد. سید علیرضا میرعلینقی همان کسی است که اکثر هنرجویان نسل جوان به واسطه او، با نام و سوابق و تصاویر هنرمندان قدیمی آشنا هستند. هرچند به دلیل وسیع بودن دایره فعالیت میرعلی نقی، صحبت در مورد ای شخص عملی دشوار است ولی اینجا به گوشه هایی از فعالیتها و خدمات او می پردازم.
آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران (II)

آثار باقیمانده از ردیف موسیقی ایران (II)

قسمت سوم، ردیفهای موسیقی ایرانی است که به خط بین المللی نت نوشته شده، اولین مرتبه ای که خط نت بین المللی به ایران آمد توسط «لومر» فرانسوی بود، نامبرده از فرانسه برای تدریس موزیک نظام استخدام شده بود و او اولین کسی است که خط نت را در ایران تدریس کرد، همچنین تعدادی از پیش درآمدهای موسیقی ایرانی را به خط نت نوشت و به چاپ رسانید ولی تا این زمان هنوز ردیف موسیقی ایرانی به خط نت نوشته و منتشر نشده بود.
در جست و جوی زنانِ خنیاگر

در جست و جوی زنانِ خنیاگر

نخستین زنانی که به تصنیف یا روایتی آهنگین پرداختند، نغمه ها را از زبانِ جاریِ طبیعت فراگرفتند و رفته رفته به تذهیب و آراستنِ آن نغمات، پرداختند و اینگونه مادران به درونی کردن گوهره ای از پیوندِ بشری که همانا نسبتِ آیینی میان روایت گر و مخاطب -که در اولین دیدار، مادر و فرزند اند- دست یازیدند و هنوز پس از گذشت قرن ها، با تمام دگرگونی های جوامع، این آوای رمز آلود، همچنان دوست داشتنی و گیراست و بوی بهار می دهد.
نوازندگی سازدهنی مُدرن را بیش تر بشناسیم

نوازندگی سازدهنی مُدرن را بیش تر بشناسیم

اگر به شیوه اجرای نوازندگان بزرگ امروزیِ هارمونیکا* دقت کنیم، متوجه خواهیم شد که نوازندگی آن ها تفاوت عمده ای با نوازندگان قدیمی این ساز دارد. شاید نخستین چیزی که در نگاه اول در شیوه اجرای نوازندگان قدیمی به چشم آید، این باشد که آن ها در حین نوازندگی مرتباً از دست های خود برای ایجاد برخی از افکت های خاص استفاده می کنند.
نگاهی به اپرای عاشورا (V)

نگاهی به اپرای عاشورا (V)

صدای خوف انگیز بادی چوبی ها با فاصله چند اکتاو از باسها، خبر از ورود ما به دربار یزید میدهد. یزید به عمر ابن سعد، دستور حمله به کاروان حسین میدهد و سلطنت بعد از این پیروزی… عمر هم میخواند “چه کردی ای امیر از مرحمت این لحظه سر دارم، ز اولاد علی یک تن به عالم زنده نگذارم…”
لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۳

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۳

دیلان به دنبال از میان برداشتن هر آنچیزیست که آن را رقابت غیر انسانی، بهره کشی، و طبقه بندی و محدود سازی اجتماعی میداند. و بر اساس باور عمیقش به پایان جهان و رستاخیز، انقلاب و دگرگونی را پیش بینی را میکند که خود به خود و بدون علت و سببی ظاهری و مادی و تنها به یاری قدرتی ماورائی و خدایی انجام و جهان را زیر و رو خواهد کرد.
موسیقی مفهومی را بهتر بشناسیم

موسیقی مفهومی را بهتر بشناسیم

مقدمه: موسیقی مفهومی (Concrete Music) همراه با تلاش‌های پی‌گیر آهنگ‌سازان موسیقی الکترونیک در طول دهه۵۰ میلادی به‌وجود آمد. این موسیقی به‌واسطه ابتکارات پیر شافر (Piere Schaeffer) در ادامه فعالیت‌های روسولو (Russolo) تکمیل و به‌نام شافر ثبت شده است.