فواصل زمانی (I)

مقدمه: ساختار متریک – ریتمیک موسیقایی، طبق اصول و قواعد تئوریک رایج، براساس سیستم نمائی با پایه۲ شکل گرفته است. این سیستم زمانبندی موسیقی دارای یک نظم ریاضی مرتبط با عدد دواست: دو برابر شدن سرعت و نصف شدن زمان. با اینحال هنگامی که زمان بندی موسیقی از نسبتهای سیستم نمائی خارج می شود و به سوی فواصل زمانی ترکیبی (مانند ترکیبات نقطه دار) یا فواصل تبدیلی (تقسیمات مضرب اعداد فرد مانند ۳،۵،۶،۷،۹،۱۰،۱۱،۱۲،۱۳،…) گرایش پیدا می کند، خروج از ساختار نمائی فوق الذکرمشاهده می شود.

از طرف دیگر کاربرد اصطلاحاتی مانند تمپو روباتو، اچلراندو و … نوازنده را مکلف می نماید که زمانبندی یک الگوی وزنی خاص را تغییر داده (انبساط و انقباض زمانی)٬ سرعت اجرای عناصر ریتمیک بخشی از قطعه را تغییر دهد.

در نهایت او گستره ای از فواصل زمانی گوناگون را ایجاد می نماید. وزن آزاد در موسیقی دستگاهی ایرانی که شاخصه”موسیقی بدون وزن Ametric Music” است نمونه بارز و کاملی از موسیقی دارای فواصل زمانی متنوع است. تبعیت ریتم و جمله بندی ملودیک از شعر و احساسی بودن جریان ملودی و ریتم در این ساختار زمانی تاثیرگذار است.

به کار بردن فواصل زمانی متفاوت از سیستم فواصل زمانی رایج ، تعریف کلاسیک “وزن” را در هم شکسته و تغییرات زمان بندی را بصورت نمادی از تفکرات فراموسیقایی و احساس درونی فرد نشان می دهد. در این شیوه، ساختار زمان بندی دقیقا آیینه حالات حسی و روحی انسان است.

فاصله زمانی Duration ٬ Time interval
طبق تعریف ، فاصله زمانی مدت زمان بین دو حادثه Event است. در موسیقی برای ایجاد یک فاصله زمانی به دو صدا احتیاج است. هر جسم مرتعش بر اساس میزان انرژی منبع مولد ارتعاش و پارامترهای میراکننده خود و محیط ارتعاش، تا مدت زمانی خاص مرتعش بوده و از خود صداتولید می کند. بنابراین یک فاصله زمانی از ۲ بخش صدا و سکوت یا صرفا صدا تشکیل شده است و سکوت بخشی از فاصله زمانی می باشد.

اگر به شکل مقابل توجه کنیم ۶ حادثه صوتی یعنی ۶ صدا را مشاهده می کنیم که در بین خود ۵ فاصله زمانی ایجاد کرده اند.این ۵ فاصله زمانی عبارتند از :

• بین صدای ۱و۲ = ۰٫۶۲۳ ثانیه

• بین صدای ۲و۳ = ۰٫۲۲۹ ثانیه

• بین صدای ۳و۴ = ۰٫۱۱۲ ثانیه

• بین صدای ۴و۵ = ۰٫۹۲۸ ثانیه

• بین صدای ۵ و ۶ = ۳٫۶۹۱ ثانیه

• بین صدای ۶ و انتها= ۱٫۸۰۶ ثانیه

از دیدگاه فیزیکی، فاصله زمانی٬ مدت زمان ما بین نقطه شروع حوادث صوتی یا Inter-Onset-Interval است که به اختصار IOI نامند. منظور از Onset یا آغاز صدا٬ نقطه شروع حادثه یا موج صوتی می باشد که بخش غیرهارمونیک آغازین صدا Transient را تشکیل داده و بیشتر از محتوی طیفی صدا فرکانسهای زیرپردامنه و غیر هارمونیک دارد.


انواع فواصل زمانی در نظام رایج نت نویسی
فواصل زمانی ساده

فواصل زمانی ساده در موسیقی بر اساس سیستم نمائی با پایه ۲شکل گرفته اند. در این سیستم براساس سطوح مختلف زمانی و تقسیمات داخلی أنها می توان طول زمان و سرعت نسبی بین آنها را محاسبه نمود.

همانطور که مشاهده می شود، در این تقسیم بندی مبنا، فاصله گرد بوده و مابقی طول زمان فواصل بر اساس ضریب تقسیم طبق فرمول زیر حساب می شوند:
در این فرمول I فاصله زمانی ( طول زمان ) و X ضریب تقسیم است. این ضریب برای فاصله گرد به عنوان مبنا صفر است و هرچه بیشتر باشد نسان دهنده تعداد تقسیمات بیشترفاصله گرد است. T، سرعت نسبی فواصل نسبت به فاصله گرد از فرمول زیر حساب می شود:
جهت محاسبه ضریب تقسیم نسبت به فاصله گرد می توان از رابطه لگاریتمی زیر استفاده کرد:
رابطه بین سرعت نسبی و فاصله زمانی بصورت زیر می باشد:
شکل مقابل نشاندهنده روند تغییرات منحنی فواصل زمانی و سرعت نسبی نسبت به یکدیگر می باشد. با توجه به فرمول بالا و شکل مقابل متوجه می شویم که:
– تغییرات زمان و سرعت نسبت عکس با یکدیگر دارند.

– سرعت هرفاصله دوبرابر فاصله قبلی و زمان آن نصف فاصله قبلی می باشد.
فواصل زمانی ترکیبی و تبدیلی در نظام رایج نت نویسی:
همان طور که گفته شد پی ریزی ساختار نظام رایج نت نویسی بر اساس فواصل ساده صورت می کیرد که قبلا ذکر شدند (فواصل ساده آن دسته از فواصلند که در سیستم نمائی با پایه ۲ بگنجند). در این سیستم ۲ دسته دیگر از فواصل مشاهده می شوند که عبارتند از:
۱- فواصل ترکیبی
۲- فواصل تبدیلی Tuplets (اصطلاح تبدیلی را نگارنده به کاربرده است)
فاصله ترکیبی حاصل ترکیب دو یا چند فاصله ساده با یکدیگراست، مانند فاصله ترکیبی سیاه نقطه دارکه نتیجه جمع زمان فاصله سیاه و فاصله چنگ است.
فاصله تبدیلی، حاصل تقسیم یک فاصله ساده به ۳،۵،۷،۹،۱۱ و … بخش یا یک فاصله ترکیبی به ۲،۴،۶،۸ و … بخش است. مانند فاصله چنگ تریوله که حاصل تقسیم بر ۳ شدن فاصله سیاه است.

12 دیدگاه

  • ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۱۲:۰۷ ق.ظ

    به به! عجب نوشته جالبی بود لطفا اگه می شه این نوشته رو به صورت جدی دنبال کنید و ۱۰۰ البته که بعضی چیزا مث لوگاریتم هم اگه نوضیح بدین واقعا متشکر می شم! چون همه چی یادمون رفته…

  • mmm
    ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۱۲:۵۷ ق.ظ

    salam, mishe darbare manaie tem
    .matlab benevisid
    .man hich tarifi peida nakardam-
    batashakor”, matlabetoon kheili”
    .jaleb bood

  • بهزاد
    ارسال شده در آبان ۱۰, ۱۳۸۷ در ۸:۲۵ ب.ظ

    سلام
    ممنون از نوشتتون . فقط من فکر کنم فرمول رابطه بین سرعت نسبی و فاصله زمانیباید بین عدد ۴ و طول زمان علامت تقسیم قرار بگیره ..
    با تشکر

  • ارسال شده در آبان ۱۱, ۱۳۸۷ در ۲:۲۱ ب.ظ

    سلام علی آقا
    برای دانستن لگاریتم به این لینک یه سری بزن- لینکه خوبیه به فارسی :
    http://edu.tebyan.net/textbooks/0026/index.htm

  • ارسال شده در آبان ۱۲, ۱۳۸۷ در ۹:۳۶ ق.ظ

    سلام بهزاد جان
    تذکر شما کاملا صحیح است.
    مرسی از دقت نظرت.

  • راستين
    ارسال شده در فروردین ۲۶, ۱۳۸۸ در ۷:۲۰ ب.ظ

    سلام.سپاسگزاری می کنم از نوشته هاتون.من یه راهنمایی می خواستم.شما می تونید یه منبع فارسی درباره میزان ومقدار فرکانس نت های موسیقی معرفی کنید؟ مثلا:اولین نت پیانو فرکانسش چنده.مسلما وقتی فرکانس اکتاو نخست رو داشته باشی بقیه اکتاوها آسان به دست میایند.و اینکه محدوده شنیداری گوش انسان از بم ترین تا زیرترین چند فرکانسه؟ مهربانی میکنید اگه منابعی معرفی کنید.بدرود

  • شاهين مهاجري
    ارسال شده در فروردین ۲۷, ۱۳۸۸ در ۳:۵۴ ب.ظ

    آقای راستین لینک زیر بد نیست شاید کمک کنه: http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-browse_categories.php?parentId=392&SSOReturnPage=Check&Rand=0

  • rastin
    ارسال شده در فروردین ۳۰, ۱۳۸۸ در ۱۱:۴۱ ق.ظ

    merci.linke khubiye.ye negahe gozara kardam.kheyli porbar mitune bashe .be har hal sepas az to va lotfet

  • احسان جلائی
    ارسال شده در خرداد ۲۵, ۱۳۸۹ در ۳:۳۷ ق.ظ

    خیلی خیلی متشکر هستم

  • احسان جلائی
    ارسال شده در مرداد ۳, ۱۳۸۹ در ۳:۱۹ ق.ظ

    البته مطالب بدرد من نخورد

  • بیتا
    ارسال شده در تیر ۸, ۱۳۹۰ در ۱۰:۲۲ ب.ظ

    مرسی از مطلب عالیتون واقعا بکارم اومد

  • ارسال شده در اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۱ در ۱:۲۶ ب.ظ

    با عرض سلام و تشکر
    خواستم اشاره کنم جناب “پرویز منصوری” در کتاب “تئوری بنیادی موسیقی” به جای عنوان “فواصل تبدیلی”، از “کششهای لنگ” استفاده کرده اند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

امیرآهنگ: تقریبا تمام کتاب های آموزشی موسیقی نظری غربی ایران کپی است

با قاطعیت می توان گفت بجز چند مورد بسیار نادر و اِستثنایی، تقریباً تمامِ کتاب ها و مِتُد های آموزشی ای که در خصوص آموزشِ تئوری موسیقی عمومی، سُلفِژ، هارمونی و غیره توسط موسیقی دانان ایرانی نوشته شده و چاپ شده اند، رونویسیِ دوباره و کپی برابر با اصل بطور عینی از کتاب های تألیفیِ نویسندگان خارجی آن هم اغلب بطور ناقص ارائه شده اند. آن هم بدونِ در نظر گرفتن اینکه آیا اصلا طریقه و شیوه موردِ نظرِ آموزش از نظر طریقه بیان در آن کتابِ مربوطه متناسب با درک و فهم هنرجوی ایرانی می باشد یا نه؟!

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (II)

کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی»، نگارش مرجان راغب نیز ازجمله کتاب‌های پژوهشی نشر خنیاگر است که به تحلیل آثار و سبک‌شناسی عارف قزوینی پرداخته و در تابستان ۱۳۹۶ توسط نشر خنیاگر منتشر شده است. این کتاب در اصل پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد خانم راغب در رشتۀ نوازندگی ساز ایرانی است که در سال ۱۳۹۲ با استادراهنمایی دکتر هومان اسعدی ارائه شده بود.

از روزهای گذشته…

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (III)

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (III)

می دانید هرگاه منبعی به وسیله تبدیل شود، به سرعت دچار استهلاک و افت کیفیّت شده و در فرجام خود ناچار می شود آخرین دقائق نزدیکی به مرگ خود را شماره کند. پس نتیجه می گیریم بازتاب های تمرکز دو قدرت سیاسی و اقتصادی در یک نهاد اجتماعی به نام دولت، انقباض بیش از حدِّ فضاهای آزاد اجتماعی را به همراه دارد و منابع زایای اجتماعی را به وسایل مصرفی لازم برای تمرکز بیش از حدِّ قدرت سیاسی تبدیل می کند.
نقدی بر اجرای استابات ماتر توسط گروه کر فیلارمونیک ایران

نقدی بر اجرای استابات ماتر توسط گروه کر فیلارمونیک ایران

گروه کر فیلارمونیک ایران، در روزهای ۴، ۵ و ۶ شهریور ماه، “استابات ماتر” اثر آنتونین دورژاک را به رهبری علیرضا شفقی نژاد روی صحنه برد. اجرای این اثر فاخر، کاری بسیار سنگین و بزرگ است که گروههای معتبری در جهان اقدام به اجرای آن نموده اند؛ مطمئنا شنیدن اجراهایی نظیر “گروه کر و ارکستر فیلارمونیک لندن” و یا “ارکستر سمفونیک ژنو” از طرفی سطح توقع شنونده خاص را بالا می برد و از جهتی مخاطب را در مواجهه با ورژن وطنی دچار مشکل می نماید.
نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

تمرین تنها فیزیکی نیست بجای اینکه تنها با عضلاتتان ساز بزنید قبل از شروع هر تمرینی چه گام و چه قطعه با نگاه کردن به نت قطعه مورد نظر، ذهن خود را برای تمرین آماده سازید. به عقیده شخصی (نگارنده) بسیاری از تمرینات عضلانی تنها وقت شما را میگیرند و کار مفیدی را انجام نمیدهند! درواقع تنها شما خسته میشوید و حس کاذب پیشرفت را به شما دست میدهد؛ در حالیکه با تمرینات ذهنی میتوانید با فشار کمتر و بازدهی بالاتر از تمرینات خود استفاده ببرید.
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (V)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (V)

بعد از آن خیام چند نوع ذو الاربع از ابن سینا نقل کرده است که آخرین آنها را خوش آهنگ نمى‏داند. واحد تبدیل شده آنها به سنت در جدول ذو الاربع‏هاى خیام در مقاله حاضر آمده است. نوع چهارم ملون که خیام آورده است، آن را خوش آهنگ خوانده است و آن عبارتست از:۱۱۱-۷۰۱-۳۱۵ این نوع تقریبا فضاى گوشه شوشترى را در دستگاه همایون موسیقى دستگاهى کنونى ایران تداعى مى‏کند.
“رازهای” استرادیواری (XII)

“رازهای” استرادیواری (XII)

مدل های اورجینالی که در اختیار ما هستد به همراه ابعاد آنها؛ نمونه های مربوط به ویولون که تاریخ آنها ذکر نشده است. تمام این نمونه ها مربوط به دوران قبل از سال ۱۶۸۹ می باشند. مدل هائی که با حروف MB و S مشخص شده اند مدل هائی هستند که ویژگیهای آثار نیکلو آماتی را دارا هستند و برای ساخت نخستین ویولونهای استرادیواری بکار رفته اند که امروزه به عنوان ویولن های شبه آماتی شناخته می شوند. حروف نشان دهنده modello buono (مدل خوب) و Seconda (مدل دوم) بیانگر مدل هائی هستند که باید به عنوان اولین و دومین ساخته های استاد مورد توجه قرار گیرد.
پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

همانند پیانوهای دیورای پیانوهای بزرگ (رویال) در اندازه های مختلف ساخته می شوند که تفاوت اصلی آنها با یکدیگر در طول پیانو است. طول یک پیانو بزرگ (رویال) از قسمت جلوی کیبورد تا انتهای پشتی آن اندازه گیری می شود. امروزه با توجه به ساخت صنعتی این پیانوها قیمت آنها نیز کاهش چشمگیر پیدا کرده بگونه ای که می توان با بودجه نه خیلی زیاد اندازهای کوچک آنرا تهیه کرد.
موسیقی کانتری (IV)

موسیقی کانتری (IV)

در سال ۱۹۷۷ خانم دالی پارتون (Dolly Parton) موسیقیدان برجسته سبک کانتری با آهنگ “اینجا باز هم تو” به عنوان بهترین آهنگ کانتری و در رده سوم بر روی بیلبورد بهترینهای پاپ آمریکا جای گرفت. همچنین کنی راجرز (Kenny Rogers) پس از موفقیت در پاپ، راک و موسیقی محلی با آهنگ “لوسیل” به موسیقی کانتری راه یافت و در رده پنجم بیلبورد بهترینهای پاپ آمریکا قرارگرفت. در حقیقت راجرز و پاترون هر دو این توانایی را داشتند که هم زمان هم در موسیقی کانتری و هم پاپ برترین باشند.
بد فهمی از گفتار وزیری (II)

بد فهمی از گفتار وزیری (II)

وزیری در مدرسه موسیقی اش به تشکیل ارکستری پرداخت که از هنرجویان و مدرسان مدرسه تشکیل شده بود. او در این ارکستر به اجرای پیشنهادهایش برای موسیقی ایرانی می پرداخت. وزیری همچنین در کلوپی که برای دوستداران موسیقی تاسیس کرده بود به ایراد سخنرانی هایی پرداخت که موسیقی عامیانه روز را به باد انتقاد گرفت.
پدرخوانده (۱۹۷۲)

پدرخوانده (۱۹۷۲)

“پدرخوانده” محصول سال ۱۹۷۲ به عقیده بسیاری از منتقدان و تماشاگران حرفه ای سینما یکی از بهترین فیلمهایی است که در طول تاریخ فیلمسازی آمریکا تهیه شده است، نمونه واقعی از یک فیلم کلاسیک آمریکایی. کارگردانی کاملا” حرفه ای فرانسیس فورد کوپلا (Francis Ford Coppola) و بازی زیبای مارلون براندو (Marlon Brando) و آل پاچیونو (Al Pacino) در نقش ویتو کورله اونه (Vito Corleone) و کوچکترین پسرش مایکل از جمله دلایل موفقیت فیلم محسوب می شوند.
لئوپاد آئور (II)

لئوپاد آئور (II)

آئور به اجرای سونات به همراه بسیاری از پیانیستهای بزرگ ادامه داد. پیانیست همنواز مورد علاقه وی آنا یسیپوآ (Anna Yesipova) بود که به همراه وی تا سال مرگ این هنرمند ۱۹۱۴ به اجرا پرداخت. از دیگر همنوازانش: آنتون روبینستین، تئودور لشیتسکی (Theodor Leschetizky)، رائول پونگو (Raoul Pugno)، سرجی تانیف (Sergei Taneyev) و ایوگن دآلبرت (Eugen d’Albert) بودند.