قدرت برای خواندن و جرأت برای صحنه

خاطره پروانه در جوانی
خاطره پروانه در جوانی
خاطره پروانه، خواننده‌ی ایرانی، ۱۵ آبان در سن ۷۸ سالگی و بر اثر ایست قلبی در تهران درگذشت. خاطره پروانه که نام اصلی‌اش اقدس خاوری بود، فرزند پروانه از خوانندگان دوره‌ی قاجار بود که در جوانی بر اثر بیماری سل درگذشت و عنوان هنری «خاطره‌ پروانه» هم به همین خاطر برای او انتخاب شد.

خاطره پروانه از سال‌های میانی دهه‌ی ۱۳۳۰ همکاری خود را با ارکسترهای اداره‌ی هنرهای زیبا آغاز و کنسرت‌های بسیاری را اجرا کرد. از سال ۱۳۵۷ به بعد، فعالیت‌هایش به دلیل محدودیت‌های حکومتی برای خوانندگان زن متوقف شد اما در دهه‌ی ۱۳۷۰ برنامه‌هایی را تنها با حضور خانم‌ها اجرا کرد.

حسین دهلوی آهنگساز ایرانی از جمله آهنگسازانی بوده که به‌ویژه در سال‌های دهه‌ی ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ با خاطره پروانه همکاری نزدیکی داشته است. دهلوی که در آن سال‌ها رهبر یکی از ارکسترهای بزرگ اداره‌ی هنرهای زیبا و بعداً فرهنگ و هنر بوده است از آن دوران می‌گوید:
حسین دهلوی: پیش از این که من با خانم پروانه همکاری داشته باشم او جزو کسانی بود که در اداره‌ی هنرهای زیبا حضور داشت. مسئول اداره هنرهای زیبا که اهل موسیقی بود و موسیقی را می‌فهمید ایشان را دعوت کرده بود. نام «خاطره پروانه» را هم آقای امیرجاهد که سرپرست کلاس آزاد موسیقی بود برای او انتخاب کرد.

پس از تاسیس اولین ارکستر در اداره هنرهای زیبا او به من معرفی شد و ما هم از صدایش استفاده کردیم. جرأت صحنه رفتن او خوب بود و توانستیم سال‌ها همکاری داشته باشیم. به‌ویژه نخستین برنامه‌های تلویزیون را ما اجرا کردیم. بعداً اداره‌ی هنرهای زیبا دو سه ارکستر دیگر هم تشکیل داد. هفته‌ای یک برنامه در تلویزیون داشتیم. این برنامه‌ی هر یک از ارکسترهای هنرهای زیبا در آن زمان بود.

خاطره پروانه با همه‌ی ارکسترهایی که اشاره کردید به مرور در اداره‌ی هنرهای زیبا شکل گرفت همکاری داشت؟
بله ایشان قسمت‌های ایرانی را می‌خواندند و ما با کارهای غربی هم که کاری نداشتیم. به ندرت آقایان هم حضور داشتند.

زمانی که به اطلاعات و مقالاتی که از آن دوره به جای مانده نگاه می کنیم، خاطره پروانه به‌عنوان یکی از خوانندگان اصلی دیده می‌شود که با ارکسترهای هنرهای زیبا و سپس فرهنگ و هنر همکاری داشته است. صدای ایشان و آموزشی که در زمینه‌ی خواندن دیده بودند چه ویژگی‌هایی داشت که باعث می شد از ایشان به طور منظم در برنامه‌های جدی این ارکسترها استفاده شود؟
از نظر آموزش، آموزش شفاهی ردیف‌های موسیقی ایرانی را کار کرده بود ولی آموزشی در مورد نت ندیده بود. یعنی با کسانی نبود که این ها را یاد گرفته باشد. صدای او هم طوری بود که قدرت خواندن داشت و ما سال‌ها با ایشان کار کردیم.

این که با نت آشنایی زیادی نداشت مشکلی ایجاد نمی‌‌کرد؟ چون فعالیت‌های خود ارکسترها کاملاً بر پایه‌ی نت و آهنگ‌های تنظیم شده بود… درست است. من جداگانه مقداری با ایشان کار می کردم و با ارکستر هم تمرین می‌کردیم.

audio file بشنوید این برنامه را از رادیو زمانه

از برنامه‌ها یادم می‌آید که اختلافی سر رودخانه‌ی بین ایران و افغانستان پیش آمده بود وحکومت وقت فکر کرده بود که با فرستادن گروه ورزشی این ماجرا حل و فصل شود اما بعد این موضوع پیش آمد که ممکن است که دستاورد این گروه با برد یا باخت همراه باشد و بیشتر شلوغ شود. در نتیجه به اداره‌ی هنرهای زیبا مراجعه کردند و گفتند که یک ارکستر خوب را بفرستید. من که مسئول ارکستر شماره‌ی یک بودم با خوانندگی خانم خاطره‌ی پروانه به کابل رفتیم.

هنرمندان ارکستر صبا (در تصویر حسین دهلوی، خاطره پروانه، هوشنگ ظریف، محمد ظریف، منوچهر صادقی به همراه محمد علی امیر جاهد مشاهده میشوند)
در آنجا با کمک سفارت ایران، دیوان‌های شعر شعرای فارسی‌گوی را دیدم و شعری را از آنجا انتخاب کردم. سراینده‌اش هم یک شاعر افغانی به نام آقای خلیل‌الله‌خان خلیلی بود. بخشی از شعر که در خاطرم مانده است چنین بود:
چمن در دامن کوه
درختان سبز و انبوه‌اند

و الی آخر… این آهنگ را بدون اینکه در آنجا ابزار موسیقی در اختیار داشته باشم، ذهنی به موسیقی درآوردم و ارکستراسیون آن را نوشتم. به ایران آوردم و اجرا کردیم. پادشاه افغانستان و وزرای آنها هم حضور داشتند و خیلی برایشان جالب بود.

شما همکاری‌های گسترده‌ای با خاطره پروانه داشتید، ولی الان آثار ضبط شده‌ای به صورت مدون با صدای ایشان در دسترس نیست. دلیل این موضوع چیست؟
چون در حال حاضر حکومت اسلامی با صدای زن مخالف است. در سال ۱۹۷۹ هم یونسکو به مناسبت روز جهانی کودک اعلام کرد که هر کشوری که می‌تواند کاری انجام دهد. من گفتم که اهل موسیقی هستم و یک اپرا نوشتم. این اپرا به بچه‌ها یاد می‌داد که اگر هنگام مواجهه با مشکلات به یکدیگر یاری برسانند پیروز می‌شوند. الان ۳۰ سال است که جمهوری اسلامی بر روی کار است و ما هنوز موفق نشده‌ایم که این کار را اجرا کنیم.

در زمان آقای خاتمی وی موافقت کرد و به وزیر ارشاد چند سال پیش گفته بود که به اجرای این برنامه کمک شود. ولی می‌گویند که در این اپرا صدای زن وجود دارد. من به وزیر قبلی ارشاد گفتم که کسانی که از شنیدن صدای زن تحت تاثیر قرار می‌گیرند مریض هستند و باید به پزشک مراجعه کنند. چون نخستین صدایی که بچه می‌شنود صدای مادر است؛ اینطور نیست؟

از آثاری که شما چند دهه‌ی پیش با خاطره پروانه اجرا کردید آیا اصلاً به صورت ضبط شده وجود دارد که اگر شرایطی به‌وجود آید منتشر شود؟
این آثار باید در بایگانی تلویزیون باشد ولی به ما اجازه‌ی استفاده از آنها را نمی‌دهند که به صورت سی.دی. پخش کنیم یا تلویزیون همان فیلم‌ها را پخش کند. فیلم ها وجود دارد اما در اختیار ما نیست.

شما در سال‌های پس از انقلاب هم با خاطره‌ی پروانه در ارتباط بودید؟
بله، ایشان مریض بودند. زمین خورده بود که رفتم دیدن‌شان. ولی دیگر ارتباط هنری نداشتیم. چون خانم‌ها اجازه ی خواندن ندارند. اگر می‌خواستند می‌توانستند برای خانم‌ها اجرا کنند.

ویدئوی اجرایی از خاطره پروانه با ارکستر بانوان وزارت فرهنگ و هنر – تلویزیون ملی، دهه ۱۳۵۰

رادیو زمانه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختتامیه ششمین نوای خرّم برگزار شد

آیین اختتامییه ششمین جشنواره و جایزه موسیقی همایون خرّم (نوای خرم ۶) شامگاه پنجشنبه ۲۱ آذر ماه با حضور تعدادی از هنرمندان، شرکت کنندگان و تعدادی از مدیران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در تالار وحدت تهران برگزار شد.

گفت و گو با جان کیج (III)

در انتهای طولانی ترین راهروی بین مثلث ها یک فیلم پخش می شد و در راهرو دیگر اسلایدهایی به نمایش درآمدند. من بر یک نردبان رفتم و به سخنرانی پرداختم که سکوت هایی را نیز در بر داشت. نردبان دیگری نیز وجود داشت که ام. سی. ریچاردز (M. C. Richards) و چارلز اسلن (Charles Oslen) در زمان های متفاوتی بر روی آن رفتند. در برهه هایی، که من پرانتزهای زمانی (Time bracket) می نامم، بازیگران با رعایت محدودیت هایی آزاد بودند – فکر می کنم شما به آنها بازه (compartment) می گویید – بازه هایی که آنها مجبور به پر کردنشان نبودند مانند چراغ سبز در ترافیک. تا این بخش آغاز نمی شد آنها اجازه نداشتند اجرا کنند، اما وقتی که شروع می شد می توانتسند تا زمانی که می خواستند در طول آن به اجرا بپردازند. رابرت راشنبرگ (Robert Rauschenberg) گرامافونی قدیمی که شیپور داشت را روشن کرده بود و یک سگ در گوشه ای به آن گوش می داد، دیوید تیودر (David Tudor) پیانو می نواخت و مرس کانینگهام (Merce Cunningham) و رقصنده های دیگر بین و اطراف تماشاچیان حرکت می کردند. عکس های راشنبرگ بالای سر تماشاچیان آویزان شده بود.

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه دهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

[ساختارگرایی] بر نظریه‌های زبان‌شناسانه‌ی فردینان دو سوسور بنا شده، که می‌گوید زبان یک سامانه‌ی خودبسنده‌ از نشانه‌هاست و نظریه‌های فرهنگی کلود لوی استروس، که می‌گوید فرهنگ‌ها، مانند زبان‌ها می‌توانند همچون سامانه‌هایی از نشانه‌ها دیده شده و برحسب رابطه‌های ساختاری میان عناصرشان تجزیه و تحلیل شوند. این مفهوم مرکزی در ساختارگرایی آن است که تضادهای دوگانه (برای مثال نرینه/ مادینه، عمومی/ خصوصی، پخته/ خام) منطق ناخودآگاه یا «دستور زبان» یک سامانه را معلوم می‌کنند.
انتشار ویرایش جدید ردیف میرزاعبدالله برای سنتور

انتشار ویرایش جدید ردیف میرزاعبدالله برای سنتور

کتاب ردیف میرزاعبدالله براساس اجرای مجید کیانی، به آوانگاری شهاب مِنا، با نُت‌نویسی کامپیوتری، صفحه‌بندی و ویرایش مجدد، توسط مؤسسۀ فرهنگی_ هنری ماهور تجدید چاپ شد. ردیف میرزاعبدالله یکی از منابعِ اصلیِ آموزشِ ردیف در موسیقی ایرانی محسوب می‌شود. این ردیف در اصل بنا بر ساختار و تکنیک‌های نوازندگی سه‌تار شکل گرفته است لیکن با محورقراردادن آن توسط نورعلی برومند برای سایر سازهای موسیقی دستگاهی نیز مورد استفاده قرارگرفت. مجید کیانی، که یک دورۀ کامل این ردیف را نزد نورعلی برومند و داریوش صفوت آموخته است، پس از سال‌ها ممارست آن‌را براساس تکنیک و شیوۀ مضراب‌گذاری حبیب سماعی برای سنتور تنظیم، و اجرای صوتی خود ‌را در سال ۱۳۶۷ منتشر کرده که سال‌ها به‌عنوان مرجع درس ردیف در مراکز دانشگاهی موسیقی ایران مورد استفاده قرار گرفته است.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXV)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXV)

نامه از آلیس به کاریس، دوم ژوئن: عزیزم، روستا منتظر آمدن تو است و همچنین خود من! یک جشن خوب نیز در کنار تو به مناسبت تولد پدرت بر پا می کنیم که با حضور تو از عزیزترین جشن ها خواهد بود. هنوز هیچ نامه یا کادویی به دست او نرسیده است، به غیر از چند شاخه گل از طرف رزا!
خوزه آنتونیو آبرئو، پایه گذار اِل سیستما، درگذشت!

خوزه آنتونیو آبرئو، پایه گذار اِل سیستما، درگذشت!

موسیقیدان ونزوئلایی، مایسترو خوزه آنتونیو آبرئو، بنیان گذار اِل سیستما، روز شنبه ۲۴ مارس ۲۰۱۸ در سن ۷۸ سالگی، در کاراکاس پایتخت این کشور، درگذشت. اِل سیستما که برنامه آموزش موسیقی جهت کودکان محروم است، تاکنون در بیش از پنجاه کشور به اجرا درآمده است.
لیدی بلانت و مسیح (II)

لیدی بلانت و مسیح (II)

آنچه را که می توان درباره جزئیات قطعات تعویض شده مطرح نمود ابتدا درباره فینگر برد کوتاه و پهن آن است که تماما از چوب افرا ساخته شده و یک روکش نازک از جنس چوب آبنوس بر روی سطح آن قرار داشت و باس بار این ساز که کمی نسبت به نمونه مشابه خود در ویلن مسیح کوتاه تر بوده اما از نظر کیفیت از جنس همان چوب کاج با رگه های پهن ساخته شده است.
بداهه نواز خوب باشیم (II)

بداهه نواز خوب باشیم (II)

موسیقیدانان و نوازندگان خبره جز (Jazz) از لحاظ جسمی یا روحی چیزی بیش از شما ندارند. در واقع اینطور نیست که خداوند چیزی بیش از شما در وجود آنها قرار داده باشد. برتری آنها بر دیگر علاقمندان عادی به موسیقی آن است که با جدیت و نظم بیشتری به تمرین موسیقی می پردازند بطوریکه پس از مدتی توانایی شنیدن ایده های موسیقی در مغز و انتقال آن به انگشتان خود را بدست می آورند.
مطالعه تطبیقی عود و گیتار (VI)

مطالعه تطبیقی عود و گیتار (VI)

شکل گیتار چهار سیمه مصری پس از ورود به اروپا دستخوش تغییرات قابل ملاحظه ای شد زیرا تعداد سیم های آن بین سه، چهار و پنج متغییر بود. با این حال گیتار چهار سیمه تا پایان دوران قرون وسطی محبوب ترین ساز محسوب می شد.
«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق» اولین آلبوم از مجموعه ای است که بر اساس تصانیف تصنیف سرای نامدار ایران، محمدعلی امیرجاهد با صدای رامین بحیرایی و همکاری گروه صهبای کهن تهیه شده است. در این آلبوم سجاد پورقناد با افزودن جملاتی سازی به بازسازی و چندصدایی نمودن تصانیف امیرجاهد پرداخته است. در ابتدای آلبوم، پورقناد مقدمه ای به نام «ترنم» ساخته که در آن تمام سازهای ارکستر به معرفی خود می پردازند. سجاد پورقناد در این اثر با چندین روش مختلف با استفاده از فنون چندصدایی به بازسازی این قطعات پرداخته است. «پیمان عشق» توسط انتشارات ماهور منتشر شده و اولین آلبوم مستقل پورقناد است.
یادداشتی بر کتاب «هم‌نواز» ۱۸ قطعه برای هم‌نوازی ساز نی و سازهای کلاسیک ایران

یادداشتی بر کتاب «هم‌نواز» ۱۸ قطعه برای هم‌نوازی ساز نی و سازهای کلاسیک ایران

هجده قطعه (در گونه‌های رِنگ، پیش‌درامد و چهارمضراب) از ساخته‌های موسیقیدانانِ معاصرِ درگذشته انتخاب و دونوازی‌هایی برای نی و شش ساز ملودیک آوانگاری شده‌است. دو لوح فشرده نیز همراه کتاب است: در یکی قطعات، به همراهِ نی نواخته شده‌اند و در دیگری بدونِ نی. هدف این است که یک هنرجویِ نی‌نواز، حال به همراهِ یک سازِ دیگر همنوازی کند: در لوح اول نمونه‌ی اجرا را بشنود و خود با لوح دوم بنوازد. اما مگر چنین امکانی برای یک نی‌نواز، که طبعاً به سطحی رسیده که تواناییِ اجرای این قطعات را دارد، بدون چنین کتابی نیز فراهم نیست؟
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

شکل و هیئت معماری مدرن، بیادآوردنده هیچ فرمی از گذشته و تاریخ یا خاطره ای قومی یا ملی نیست، بلکه نشان دهنده دیدگاه و تفکر «مدرن» ی است که با واقعیت گرایی در پی شناخت حقیقتِ فرم و مصالح است. جمله معروف «کمتر، بیشتر است» معرف برنامه معماری مدرن شد.