قدرت برای خواندن و جرأت برای صحنه

خاطره پروانه در جوانی
خاطره پروانه در جوانی
خاطره پروانه، خواننده‌ی ایرانی، ۱۵ آبان در سن ۷۸ سالگی و بر اثر ایست قلبی در تهران درگذشت. خاطره پروانه که نام اصلی‌اش اقدس خاوری بود، فرزند پروانه از خوانندگان دوره‌ی قاجار بود که در جوانی بر اثر بیماری سل درگذشت و عنوان هنری «خاطره‌ پروانه» هم به همین خاطر برای او انتخاب شد.

خاطره پروانه از سال‌های میانی دهه‌ی ۱۳۳۰ همکاری خود را با ارکسترهای اداره‌ی هنرهای زیبا آغاز و کنسرت‌های بسیاری را اجرا کرد. از سال ۱۳۵۷ به بعد، فعالیت‌هایش به دلیل محدودیت‌های حکومتی برای خوانندگان زن متوقف شد اما در دهه‌ی ۱۳۷۰ برنامه‌هایی را تنها با حضور خانم‌ها اجرا کرد.

حسین دهلوی آهنگساز ایرانی از جمله آهنگسازانی بوده که به‌ویژه در سال‌های دهه‌ی ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ با خاطره پروانه همکاری نزدیکی داشته است. دهلوی که در آن سال‌ها رهبر یکی از ارکسترهای بزرگ اداره‌ی هنرهای زیبا و بعداً فرهنگ و هنر بوده است از آن دوران می‌گوید:
حسین دهلوی: پیش از این که من با خانم پروانه همکاری داشته باشم او جزو کسانی بود که در اداره‌ی هنرهای زیبا حضور داشت. مسئول اداره هنرهای زیبا که اهل موسیقی بود و موسیقی را می‌فهمید ایشان را دعوت کرده بود. نام «خاطره پروانه» را هم آقای امیرجاهد که سرپرست کلاس آزاد موسیقی بود برای او انتخاب کرد.

پس از تاسیس اولین ارکستر در اداره هنرهای زیبا او به من معرفی شد و ما هم از صدایش استفاده کردیم. جرأت صحنه رفتن او خوب بود و توانستیم سال‌ها همکاری داشته باشیم. به‌ویژه نخستین برنامه‌های تلویزیون را ما اجرا کردیم. بعداً اداره‌ی هنرهای زیبا دو سه ارکستر دیگر هم تشکیل داد. هفته‌ای یک برنامه در تلویزیون داشتیم. این برنامه‌ی هر یک از ارکسترهای هنرهای زیبا در آن زمان بود.

خاطره پروانه با همه‌ی ارکسترهایی که اشاره کردید به مرور در اداره‌ی هنرهای زیبا شکل گرفت همکاری داشت؟
بله ایشان قسمت‌های ایرانی را می‌خواندند و ما با کارهای غربی هم که کاری نداشتیم. به ندرت آقایان هم حضور داشتند.

زمانی که به اطلاعات و مقالاتی که از آن دوره به جای مانده نگاه می کنیم، خاطره پروانه به‌عنوان یکی از خوانندگان اصلی دیده می‌شود که با ارکسترهای هنرهای زیبا و سپس فرهنگ و هنر همکاری داشته است. صدای ایشان و آموزشی که در زمینه‌ی خواندن دیده بودند چه ویژگی‌هایی داشت که باعث می شد از ایشان به طور منظم در برنامه‌های جدی این ارکسترها استفاده شود؟
از نظر آموزش، آموزش شفاهی ردیف‌های موسیقی ایرانی را کار کرده بود ولی آموزشی در مورد نت ندیده بود. یعنی با کسانی نبود که این ها را یاد گرفته باشد. صدای او هم طوری بود که قدرت خواندن داشت و ما سال‌ها با ایشان کار کردیم.

این که با نت آشنایی زیادی نداشت مشکلی ایجاد نمی‌‌کرد؟ چون فعالیت‌های خود ارکسترها کاملاً بر پایه‌ی نت و آهنگ‌های تنظیم شده بود… درست است. من جداگانه مقداری با ایشان کار می کردم و با ارکستر هم تمرین می‌کردیم.

audio file بشنوید این برنامه را از رادیو زمانه

از برنامه‌ها یادم می‌آید که اختلافی سر رودخانه‌ی بین ایران و افغانستان پیش آمده بود وحکومت وقت فکر کرده بود که با فرستادن گروه ورزشی این ماجرا حل و فصل شود اما بعد این موضوع پیش آمد که ممکن است که دستاورد این گروه با برد یا باخت همراه باشد و بیشتر شلوغ شود. در نتیجه به اداره‌ی هنرهای زیبا مراجعه کردند و گفتند که یک ارکستر خوب را بفرستید. من که مسئول ارکستر شماره‌ی یک بودم با خوانندگی خانم خاطره‌ی پروانه به کابل رفتیم.

هنرمندان ارکستر صبا (در تصویر حسین دهلوی، خاطره پروانه، هوشنگ ظریف، محمد ظریف، منوچهر صادقی به همراه محمد علی امیر جاهد مشاهده میشوند)
در آنجا با کمک سفارت ایران، دیوان‌های شعر شعرای فارسی‌گوی را دیدم و شعری را از آنجا انتخاب کردم. سراینده‌اش هم یک شاعر افغانی به نام آقای خلیل‌الله‌خان خلیلی بود. بخشی از شعر که در خاطرم مانده است چنین بود:
چمن در دامن کوه
درختان سبز و انبوه‌اند

و الی آخر… این آهنگ را بدون اینکه در آنجا ابزار موسیقی در اختیار داشته باشم، ذهنی به موسیقی درآوردم و ارکستراسیون آن را نوشتم. به ایران آوردم و اجرا کردیم. پادشاه افغانستان و وزرای آنها هم حضور داشتند و خیلی برایشان جالب بود.

شما همکاری‌های گسترده‌ای با خاطره پروانه داشتید، ولی الان آثار ضبط شده‌ای به صورت مدون با صدای ایشان در دسترس نیست. دلیل این موضوع چیست؟
چون در حال حاضر حکومت اسلامی با صدای زن مخالف است. در سال ۱۹۷۹ هم یونسکو به مناسبت روز جهانی کودک اعلام کرد که هر کشوری که می‌تواند کاری انجام دهد. من گفتم که اهل موسیقی هستم و یک اپرا نوشتم. این اپرا به بچه‌ها یاد می‌داد که اگر هنگام مواجهه با مشکلات به یکدیگر یاری برسانند پیروز می‌شوند. الان ۳۰ سال است که جمهوری اسلامی بر روی کار است و ما هنوز موفق نشده‌ایم که این کار را اجرا کنیم.

در زمان آقای خاتمی وی موافقت کرد و به وزیر ارشاد چند سال پیش گفته بود که به اجرای این برنامه کمک شود. ولی می‌گویند که در این اپرا صدای زن وجود دارد. من به وزیر قبلی ارشاد گفتم که کسانی که از شنیدن صدای زن تحت تاثیر قرار می‌گیرند مریض هستند و باید به پزشک مراجعه کنند. چون نخستین صدایی که بچه می‌شنود صدای مادر است؛ اینطور نیست؟

از آثاری که شما چند دهه‌ی پیش با خاطره پروانه اجرا کردید آیا اصلاً به صورت ضبط شده وجود دارد که اگر شرایطی به‌وجود آید منتشر شود؟
این آثار باید در بایگانی تلویزیون باشد ولی به ما اجازه‌ی استفاده از آنها را نمی‌دهند که به صورت سی.دی. پخش کنیم یا تلویزیون همان فیلم‌ها را پخش کند. فیلم ها وجود دارد اما در اختیار ما نیست.

شما در سال‌های پس از انقلاب هم با خاطره‌ی پروانه در ارتباط بودید؟
بله، ایشان مریض بودند. زمین خورده بود که رفتم دیدن‌شان. ولی دیگر ارتباط هنری نداشتیم. چون خانم‌ها اجازه ی خواندن ندارند. اگر می‌خواستند می‌توانستند برای خانم‌ها اجرا کنند.

ویدئوی اجرایی از خاطره پروانه با ارکستر بانوان وزارت فرهنگ و هنر – تلویزیون ملی، دهه ۱۳۵۰

رادیو زمانه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، گفت و گوی محمدهادی مجیدی با مهدی قاسمی و شهرداد روحانی است پیرامون اجرای ارکستر سمفونیک تهران و گروه کر شهر تهران:

کارگاه «راهکارهای مقابله با اضطراب اجرا» برگزار می شود

دکتر حمزه علیمرادی، دکترای روانشناسی بالینی و استاد دانشگاه شهید بهشتی و سرپرست درمانکده اضطراب ایران، مدتها روی علل اضطراب و راه های مقابله با آن تحقیق کرده و به بیماران مضطرب بسیاری راه غلبه بر اضطراب را نشان داده است و اکنون بنا به دعوت آموزشگاه موسیقی برومند، روز شنبه اول تیر ۹۸ ساعت ۱۸، یک کارگاه رایگان برگزار می کند تا پاسخی کلی به پرسش های فوق دهد.

از روزهای گذشته…

Ghost Note

Ghost Note

بهترین تعریف برای Ghost Note آن است که نوازنده آنرا بگونه ای اجرا کند که توسط شنونده احساس شود اما شنیده نشود! این نتها معمولآ بسیار آرام و بدون هیچ گونه تاکید خاصی توسط نوازنده اجرا می شوند، این نتها در نوشتار موسیقی همانند نتهای اختیاری در میان دو پرانتز نوشته می شوند. برای آشنایی بیشتر با این نت های موسیقی، بیایید راجع به آن صحبت کنیم.
صبا از زبان سپنتا (III)

صبا از زبان سپنتا (III)

کوک ویلن صبا در آن اثر، از نت معیار که در آن‌ زمان‌ در نت لا، HZ 439 (هرتز) بوده است تبعیت‌ کرده و به آن مناسبت، تن درخشان ویلن در کل اثر عرصهء تجلی یافته است. صبا درآمد ابو عطا را در اجرای «ویبراتور» سنگین و با تأنی، از نت شاهد ابو عطا شروع کرده و پریودهای دیگری را نیز در درآمد ابو عطا در اکتاوهای دیگر اجرا کرده‌اند بعد از آن «حجاز» را از نت شاهد آنکه درجه پنجم گام‌ شور است با جمله‌های مختلف در سه اکتاو که از نت‌ B4 (سی) روی سیم دوم ویلن شروع می‌شود، آغاز کرده و اکتاو دوم آن را روی سیم اول با نت‌ B5 و اکتاو سوم آن را روی همان سیم از نت‌ B6 (فرکانس ۵۷۹۱ هرتز)در پوزیسیون نهم روی سیم‌ «می» اجرا کرده است.
رنگین چون هزار دستان (II)

رنگین چون هزار دستان (II)

خود حنانه در جایی اشاره می‌کند که نادرستی این موضوع را با برداشتن ملودی از روی بخش همراه آثار دیگر آهنگسازان هم‌دوره‌اش (و حتا استادش محمود) کشف کرده: «همراهی تفاوتی با کرساکف یا نمونه‌های مشابه نداشت». او در موسیقی ایرانی اصالتی می‌دید شایسته‌ی توجه و البته نه شایسته‌ی نگهبانی به مفهوم جلوگیری از هر گونه تغییر. این موضوع را می‌توان در این یاداشت‌ها دید:
سلطانی: غالب آثار مدرن در ایران کلاف سردرگم است

سلطانی: غالب آثار مدرن در ایران کلاف سردرگم است

من تصور می کنم که جسارت و پیشروی در هنر مدرن حدی دارد. این که اثر هنری که ساختار و شالوده اش شکسته شود، به یک اثر مدرن بدل می گردد، من باور ندارم خیلی از هنرمندان مدرن قرن بیستم بیشتر از آن که قصد داشته باشند تا یک اثر واژگون شده و یا ساختارشکن را به وجود آورند، قصد دارند تا نمای جامعه ای تهی شده از تصاویر انسانی خودشان را بیان کنند.
شریفیان: فضای رومانتیک در عرفان ایران وجود دارد

شریفیان: فضای رومانتیک در عرفان ایران وجود دارد

ببینید هارمونی تنال وضعیت مشخصی دارد. این بحث مربوط به اواخر قرن هجدهم می شود یعنی حدود سال های ۱۷۵۰ و ۱۷۶۰ به بعد چنین هارمونی به خوبی به کار گرفته می شده. منتها شما می بینید الان هم در قرن بیست و یکم بهترین و مدرن ترین اتفاقات موسیقی از جمله پست مدرنیسم نوعی برگشت ۲۰، ۳۰ ساله روی سیستم ها و فضاهای تنال است چراکه با نگاه های جدید ترکیبات جدید تری از همین سیستم تنال به دست می آید. بنابراین به رغم تصور برخی که فکر می کنند مدرنیسم همان آوانگاردیسم است این تماماً یک تفکر قدیمی شده است. چرا؟ جواب بسیار ساده است. برای اینکه فضاهای تنال فضاهایی بودند که روی سیستم های فرکانسی و آکوستیک های صوتی بنا شده بودند که احساسات انسان را به راحت ترین و طبیعی ترین شکل ممکن بیان می کردند. به همین خاطر اوج هایی که در قطعه تیتراژ استفاده شده اوج هایی هستند که برای انسان ملموس و قابل حس هستند با این تفاوت که نگاه، نگاه مدرن تری است.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

احتمالاً اختلاف نظر در روشِ استفاده از دست چپ را با این جدیتی که در بین نوازندگان ویولنسل وجود دارد، در بینِ هیچ یک از نوازندگانِ سازهای زهیِ دیگر نمی‌توان یافت. در انگشت‌گذاریِ ویولنسل، دو مکتب با اختلافِ نظرِ بنیادی وجود دارد:
هم‌صدایی لحظه‌ها (II)

هم‌صدایی لحظه‌ها (II)

علاوه بر اینها جان کیج دو جفت از دوگانی‌های معروف و جمع ناپذیر موسیقی را نیز با هم آشتی داد. صدای موسیقایی/ غیر موسیقایی یا صدای موسیقایی/سر و صدا اولین جفت از اینهاست. در تاریخ موسیقی تعریف صدای موسیقایی بییشتر به کمک جدا شدن از متضادش (صدای غیر موسیقایی) صورت گرفته و همیشه میان این دو مرزی جداکننده وجود داشته و تنها در مواردی بسیار استثنایی و اندک (مثلا اوورتور ۱۸۱۲ چایکوفسکی) از دومی به عنوان یک مهمان در متن موسیقی استفاده شده است.
اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

اگر نمی توانی آواز بخوانی قره باغی نیستی

از خصوصیات بارز موسیقی آذربایجان می توان به سهم تعدادی از خانواده های مطرح این کشور در توسعه و گسترش موسیقی اشاره کرد.
موسیقی انقلاب

موسیقی انقلاب

پس از ورود خط نت به ایران و تحصیل هنرجویان موسیقی ارکسترهای کوچک با سازهای غربی فعالیت خود را آغاز کردند و مردم ایران برای اولین بار موسیقی چند صدایی را به صورت زنده می دیدند.
Double Time & Double Time Feel

Double Time & Double Time Feel

اگر با گروه های موسیقی بخصوص Jazz کار کرده باشید حتما” برای شما رخ داده که بنا به دلایلی تصمیم می گیرد که قطعه را Double Time Feel اجرا کنید. رهبر گروه به نوازنده ها می گوید که خب لطفا” قطعه را Double Time Feel یعنی با حس اینکه میزان ها به هم فشرده شده اند اجرا کنید.