فواصل خنثی یا میانه (II)

معکوس فاصله چهارم بزرگ فاصله ای است به نام پنجم کوچک (Minor Fifth) که معادل ۶۵۰ سنت در سیستم ۲۴ قسمتی مساوی است. ناگفته نماند که ویشنگردسی فاصله چهارم بزرگ را از جهت آنکه معادل هارمونیک ۱۱ (فاصله ۸/۱۱) هست دارای نقش مهمی می داند.

اما همچنان که آلیوس هابا (Alois Hába) آهنگساز و تئوریسین چک) نیز در آثار خود از لفظ خنثی استفاده کرده است، امروزه اعتقاد بر این است که فاصله خنثی فاصله ای است که نه مینور است و نه ماژور بلکه در بین آنها قرار دارد. (Skinner 2007:23) مثلا در سیستم ۲۴ قسمتی مساوی فاصله خنثی ۳۵۰ سنتی را می توان بین فاصله سوم کوچک ۳۰۰ سنتی و فاصله سوم بزرگ ۴۰۰ سنتی مشاهده نمود و همچنانکه قبلا عنوان شد آن را نصف لگاریتمی فاصله پنجم فرض کرد.

سیاوش بیضایی، آهنگسازو محقق موسیقی به فاصله خنثی، “فاصله میانه” می گوید. طبق نظر او برای نامگذاری بعضی از درجات ربع پرده ای و به دلیل کارکرد موسیقایی مستقل آنها و نامفهوم بودن عبارت “خنثی” باید از لفظ “میانه” استفاده کرد. (بیضایی ۱۳۸۲)

سیاوش بیضایی به جای به کارگیری عباراتی مانند: “ترایتون خنثی” یا “چهارم بزرگ” فاصله ۵۵۰ سنتی را “چهارم نیم افزوده” و فاصله پنجم کوچک ۶۵۰ سنتی را “پنجم نیم کاسته” می نامد (بیضایی ۱۳۸۲ ٬ ۶۸). در منابع دیگر نیز لفظ نیم افزوده (semi-augmented) و نیم کاسته (semi-diminished) به کار رفته است. (Huygens-Fokker Foundation 2017)

داو کینان (Dave Keenan) محقق استرالیایی موسیقی میکروتونال و یکی از طراحان شیوه نت نویسی میکروتونال (sagittal) برای نامگذاری فواصل چهارم و پنجم نیم افزوده از پیشوند “Super” استفاده می کند، مثل: “Super fourth – Super fifth”. او همچنین برای نامگذاری چهارم و پنجم نیم کاسته از پیشوند “Sub” برای مثال: “Sub fourth- Sub fifth” استفاده می کند. (Keenan 1999)

در متون قدیم ایرانی مرتبط با تئوری فواصل و دست کم از زمان فارابی به بعد عباراتی مانند “وسطی زلزل” (معادل سوم خنثی) و “مجنب” (معادل دوم خنثی) در توصیف این فواصل استفاده شده است. (بیضایی ۱۳۸۲)

تنوع اندازه فواصل خنثی
همچنانکه قبلا ذکر شد، به دلیل تنوع سیستمهای کوک چه در فرهنگ اروپایی و چه در فرهنگهای غیر اروپایی فواصل موسیقایی اندازه های مختلفی را نشان می دهند. به همین دلیل یک ملودی خاص در سیستمهای مختلف لحن متفاوتی پیدا می کند. در یک مورد هورن-بوستل (Hornbostel) موسیقی شناس تطبیقی؛ به هنگام تحقیق در موسیقی تونس به نتایجی جالب دست یافت. طبق نظر او فاصله سوم کوچک محدوده بین ۲۷۵ تا ۳۲۵ سنت و فاصله سوم خنثی یا میانه محدوده ۳۲۵ تا ۳۷۵ سنت را شامل می شود. (Ghrb 2005:72)

علی رغم تلاش تئوریسین های معاصر و قدیم (مانند فارابی و ابن سینا و زلزل) در تعیین جایگاه فواصل خنثی یا میانه «شناور بودن محدوده فواصل» به عنوان یکی از مشخصه های فرهنگهای غیر اروپایی احتمالا دلیلی حسی دارد، چراکه این نوازنده است که بر اساس حس زیباشناختی خود عمل می کند و اندازه فاصله را تعیین می نماید. ولی اگر در نهایت سیستم کوکی تعریف شود، باید پایبندی به فواصل آن سیستم کوک وجود داشته باشد. به عنوان مثال در جدول زیر چهار سیستم تقسیم مساوی متفاوت را مشاهده می کنیم. در سیستم ۲۴ و ۲۸ قسمتی «سوم میانه» دقیقا میانگین «سوم کوچک» و «سوم بزرگ» است، در حالی که در سیستم ۳۶ قسمتی چنین نیست و «سوم میانه» ۳۳۳٫۳۳ یا ۳۶۶٫۶۶ هیچ رابطه ای با «سوم بزرگ» و «سوم کوچک» آن سیستم ندارد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

جلسه واکاوی آموزش موسیقی در ایران برگزار شد

جلسه واکاوی آموزش موسیقی در ایران برگزار شد

روز سه شنبه ۹ آبان ۱۳۹۶ در آکادمی موسیقی پوپیتر، جلسه ای با عنوان «واکاوی آموزش موسیقی در ایران» برگزار شد. جلسات پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر هر دو هفته یکبار در محل این مرکز آموزشی واقع در خیابان دکتر فاطمی، روبروی خیابان های کاج و هشت بهشت، پلاک ۱۱۸، طبقه دوم برگزار می شود.
گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

با توجه به کمبود مثال‌های فارسی بخش‌هایی از کتاب «نشانه‌شناسی موسیقی فیلم» نوشته‌ی «تورج زاهدی» (۱۳۸۸) خوانده، و اشاره شد؛ همان‌طور که در ابتدای کلاس گفته شد برداشت سطحی از نشانه‌شناسی به مفهوم تشخیص اینکه «چه چیز نشانه‌ی چه چیز است» می‌تواند متن‌هایی را شکل دهد که از نشانه‌شناسی تنها تفسیر اولیه‌ی نام فارسی‌اش را برخود دارند:
نمایشگاه آثار سازسازی منوچهر قربانپور برگزار می‌شود

نمایشگاه آثار سازسازی منوچهر قربانپور برگزار می‌شود

نمایشگاهی از سازهای منوچهر قربانپور در محل سالن ساختمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری واقع در تقاطع یادگار امام و خیابان آزادی از روز شنبه ۲۶ الی ۳۰ مهرماه ۹۳ ، همه روزه از ساعت ۱۰ الی ۱۶ برگزار خواهد شد. آثار این هنرمندِ سازساز، شامل ۱۴ دستگاه تار، سه تار و تنبور خواهد بود.
نی و قابلیت های آن (VI)

نی و قابلیت های آن (VI)

بالابان نامی است که آذری ها به این ساز اطلاق کرده اند. این ساز در زبان ارمنی، دودوک خوانده می شود و در مناطق کردنشین ایران به نام نرمه نای می شناسند. این تفاوت نام البته در صدادهی و شخصیت موسیقایی ساز هم خود را نشان می دهد. یعنی علی رغم شباهت ظاهری هر سه نوع، به راحتی می توان نوای دودوک ارمنی را با صدای بالابان آذری و نرمه نای کردی تشخیص داد.
مصائب اجرای دوباره (V)

مصائب اجرای دوباره (V)

با وضعیتی که نی نوا دارد هر اجرای مجدد آن در ایران را می‌توان مشابه اقدامی علیه استبداد اجرای ضبط شده‌ی آن دانست. اقدامی که می‌تواند بنا به نتیجه خصلتی انقلابی یا اصلاحی داشته باشد هر اقدام غیر از این به‌ناچار پذیرش همان سلطه است و به تقلید همان اجرا منجر خواهد شد. در چنین شرایطی پاک کردن اجرای مرجع از ذهن شنونده اولین نقطه‌ی حرکت است.
بهروزی نیا: امکانات بربت به دلیل داشتن دسته بلندتر از عود، بیشتر است

بهروزی نیا: امکانات بربت به دلیل داشتن دسته بلندتر از عود، بیشتر است

یک موقع هست شما با پیانو باید یک قطعه را اجرا کنید یک موقع با تار یا سه تار یا نی. باید توانایی و نوع صدا دهی ساز را هم در نظر داشت و لی معتقد هستم نوازنده تا جایی که امکان دارد و تا جایی که سازش به او اجازه می‌دهد باید تکنیک خود را بالا ببرد و از عهده ی نوازندگی قطعات سخت بر بیاید.
امیرآهنگ: استاد حنانه متعصب نبود

امیرآهنگ: استاد حنانه متعصب نبود

هنرجویان و دانشجویان موسیقی در تمام دورانِ آموزش بطور دائم در گیرِ متدهای مختلف آموزشی هستند و البته هیچگاه هم این متدها توسط مدرسان بطور کامل آموزش داده نمی شوند!
فرانز اشمل، نوازنده ای که اجرای قطعات کلاسیک با سازدهنی را معنا بخشید

فرانز اشمل، نوازنده ای که اجرای قطعات کلاسیک با سازدهنی را معنا بخشید

نام فرانز اشمل (Franz Chmel) به منزله انقلابی در نوازندگی سازدهنی است و هنرش متعلق به آن دسته از نوازندگان است که اجرای موسیقی کلاسیک با این ساز را باور داشته و دارند. او با شکستن متدهای قراردادی، تکنیک بدیعی خلق کرد و امکان نواختن مشکل ترین قطعاتی را که حتی غیرممکن به نظر می رسید، فراهم نمود. چیره دستی او در نواختن این ساز به استعداد ذاتی اش برنمی گردد، بلکه نتیجه سالها سخت کوشی، ممارست و تجربه اوست.
توصیه هایی به حافظ ناظری و بهرام تاج آبادی

توصیه هایی به حافظ ناظری و بهرام تاج آبادی

دیدن یک مصاحبه و یک فیلم از دو دوست اهل هنرم، مرا بر آن داشت تا این یادداشت را به نگارش در آورم. شاید بعضی اعتقاد داشته باشند که رسم دوستی چنین نیست که انتقادهایی که میشود به صورت خصوصی مطرح کرد، در یک مجله الکترونیکی عمومی کنیم اما با توجه به این اصل که هر واقعه ای که از طرف صاحب اثر به انتشار عمومی میرسد، قابل نقد و انتشار عمومی است، به نقد این وقایع می پردازیم.
اگر نمی توانی مشهورترین باشی، بدنام ترین باش

اگر نمی توانی مشهورترین باشی، بدنام ترین باش

بدون شک فیلم شیکاگو (Chicago) به کارگردانی Rob Marshall بهترین فیلم موزیکالی است که در دهه اخیر ساخته شده است، فیلمی سراسر موسیقی ارکسترال، موسیقی با کلام و حتی مملو از کلام موسیقایی. فیلمی که با بازی زیبای هنرمندانی چون ریچارد گیر (Richard Gere) در نقش یک وکلیل، کاترینا زتا جونز (Catherine Zeta-Jones) در نقش یک خواننده معروف Jazz و رنی زلوگر (Renée Zellweger) در نقش یک خواننده معمولی کر، به روی صحنه آمد و پس از سالها جای خالی فیلم های موفق موزیکال در سینما را پر کرد.