فواصل خنثی یا میانه (II)

معکوس فاصله چهارم بزرگ فاصله ای است به نام پنجم کوچک (Minor Fifth) که معادل ۶۵۰ سنت در سیستم ۲۴ قسمتی مساوی است. ناگفته نماند که ویشنگردسی فاصله چهارم بزرگ را از جهت آنکه معادل هارمونیک ۱۱ (فاصله ۸/۱۱) هست دارای نقش مهمی می داند.

اما همچنان که آلیوس هابا (Alois Hába) آهنگساز و تئوریسین چک) نیز در آثار خود از لفظ خنثی استفاده کرده است، امروزه اعتقاد بر این است که فاصله خنثی فاصله ای است که نه مینور است و نه ماژور بلکه در بین آنها قرار دارد. (Skinner 2007:23) مثلا در سیستم ۲۴ قسمتی مساوی فاصله خنثی ۳۵۰ سنتی را می توان بین فاصله سوم کوچک ۳۰۰ سنتی و فاصله سوم بزرگ ۴۰۰ سنتی مشاهده نمود و همچنانکه قبلا عنوان شد آن را نصف لگاریتمی فاصله پنجم فرض کرد.

سیاوش بیضایی، آهنگسازو محقق موسیقی به فاصله خنثی، “فاصله میانه” می گوید. طبق نظر او برای نامگذاری بعضی از درجات ربع پرده ای و به دلیل کارکرد موسیقایی مستقل آنها و نامفهوم بودن عبارت “خنثی” باید از لفظ “میانه” استفاده کرد. (بیضایی ۱۳۸۲)

سیاوش بیضایی به جای به کارگیری عباراتی مانند: “ترایتون خنثی” یا “چهارم بزرگ” فاصله ۵۵۰ سنتی را “چهارم نیم افزوده” و فاصله پنجم کوچک ۶۵۰ سنتی را “پنجم نیم کاسته” می نامد (بیضایی ۱۳۸۲ ٬ ۶۸). در منابع دیگر نیز لفظ نیم افزوده (semi-augmented) و نیم کاسته (semi-diminished) به کار رفته است. (Huygens-Fokker Foundation 2017)

داو کینان (Dave Keenan) محقق استرالیایی موسیقی میکروتونال و یکی از طراحان شیوه نت نویسی میکروتونال (sagittal) برای نامگذاری فواصل چهارم و پنجم نیم افزوده از پیشوند “Super” استفاده می کند، مثل: “Super fourth – Super fifth”. او همچنین برای نامگذاری چهارم و پنجم نیم کاسته از پیشوند “Sub” برای مثال: “Sub fourth- Sub fifth” استفاده می کند. (Keenan 1999)

در متون قدیم ایرانی مرتبط با تئوری فواصل و دست کم از زمان فارابی به بعد عباراتی مانند “وسطی زلزل” (معادل سوم خنثی) و “مجنب” (معادل دوم خنثی) در توصیف این فواصل استفاده شده است. (بیضایی ۱۳۸۲)

تنوع اندازه فواصل خنثی
همچنانکه قبلا ذکر شد، به دلیل تنوع سیستمهای کوک چه در فرهنگ اروپایی و چه در فرهنگهای غیر اروپایی فواصل موسیقایی اندازه های مختلفی را نشان می دهند. به همین دلیل یک ملودی خاص در سیستمهای مختلف لحن متفاوتی پیدا می کند. در یک مورد هورن-بوستل (Hornbostel) موسیقی شناس تطبیقی؛ به هنگام تحقیق در موسیقی تونس به نتایجی جالب دست یافت. طبق نظر او فاصله سوم کوچک محدوده بین ۲۷۵ تا ۳۲۵ سنت و فاصله سوم خنثی یا میانه محدوده ۳۲۵ تا ۳۷۵ سنت را شامل می شود. (Ghrb 2005:72)

علی رغم تلاش تئوریسین های معاصر و قدیم (مانند فارابی و ابن سینا و زلزل) در تعیین جایگاه فواصل خنثی یا میانه «شناور بودن محدوده فواصل» به عنوان یکی از مشخصه های فرهنگهای غیر اروپایی احتمالا دلیلی حسی دارد، چراکه این نوازنده است که بر اساس حس زیباشناختی خود عمل می کند و اندازه فاصله را تعیین می نماید. ولی اگر در نهایت سیستم کوکی تعریف شود، باید پایبندی به فواصل آن سیستم کوک وجود داشته باشد. به عنوان مثال در جدول زیر چهار سیستم تقسیم مساوی متفاوت را مشاهده می کنیم. در سیستم ۲۴ و ۲۸ قسمتی «سوم میانه» دقیقا میانگین «سوم کوچک» و «سوم بزرگ» است، در حالی که در سیستم ۳۶ قسمتی چنین نیست و «سوم میانه» ۳۳۳٫۳۳ یا ۳۶۶٫۶۶ هیچ رابطه ای با «سوم بزرگ» و «سوم کوچک» آن سیستم ندارد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «بوم خیال»

اگر اجرای موسیقی آوازیِ مو به مو مبتنی بر بلوک‌بندی و جمله‌بندی و ساختار خرد و کلان ردیف‌ها را یک سرِ طیف، و موسیقی آوازیِ آهنگسازی‌شده را، که شاید از ماحضر موسیقی کلاسیک ایرانی تنها اشل‌هایِ صوتیِ مدها را در خود داشته باشد و تمام دیگر عناصرش (از الگوهای ملودیک و ریتمیک گرفته تا نحوه و روند تغییر مدها، فرم و غیره) از چشمه‌ی خلاقیتِ سازنده/نوازنده‌اش جوشیده، سرِ دیگرِ طیفِ آن سنتی بدانیم که در قرن اخیر بداهه‌نوازی نام گرفته است، پنج تکه تکنوازیِ مجملِ صائب کاکاوند در «بوم خیال» را باید جایی نزدیک به پایانه‌ی نخستِ طیف در نظر گرفت.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XV)

در واقع، هم او است که شایع کرد «دستگاه ماهور» همان «گام ماژور» غربی است. در دستور تار اولین تعریف از موسیقی ایرانی در مورد آواز ماهور است:

از روزهای گذشته…

انتشار «بیداری»، اثر بهزاد رنجبران

انتشار «بیداری»، اثر بهزاد رنجبران

به‌تازگی آلبوم دیگری از ساخته‌های بهزاد رنجبران، آهنگساز ایرانی مقیم آمریکا منتشر شده است. آلبومی که قطعه «بیداری» را نیز در خود دارد؛ اثری که حدود دو سال پیش به سفارش یک جشنواره کره ای ساخته شد.
کلاف سردرگم (IV)

کلاف سردرگم (IV)

جشنواره‌های متعدد استانی با موضوعات مختلف و گستره‌های گوناگون را نیز نباید از نظر دور داشت هر چند که به دلیل جریان مرکزگرای موجود در جامعه‌ی ایران، آن‌ها هم مانند همتایان تهرانی‌شان بودند با همان سردرگمی و گرفتاری‌هایی که شرح داده شد. از جمله‌ی این جشنواره‌ها به برگزاری جشنواره موسیقی استانی و شب‌های موسیقی ایران در شیراز، جشنواره‌ی موسیقی نواحی در کرمان اشاره کرد.
نگاهی به آلبوم بوم، ساخته حمیدرضا دیبازر (III)

نگاهی به آلبوم بوم، ساخته حمیدرضا دیبازر (III)

باری دیگر پاساژ انتقالی، زمینه را برای ورود نی آماده میسازد، نی پس از نغمه سرایی در گستره صوتی بم، به گستره صوتی زیر پرش کرده و پس از نغمه سرایی کوتاهی در آن گستره صوتی، باری دیگر به گستره صوتی بم باز میگردد.
سان را و فلسفه کیهانی (VII)

سان را و فلسفه کیهانی (VII)

سان را و تعدادی از موزیسین های اصلی گروهش (آلن، گیلمور و بویکینز) در جولای ۱۹۶۱ شیکاگو را ترک کردند و پیش از مستقر شدن در نیویورک سیتی تا پایان سپتامبر در مونترال ماندند. در ابتدا، یافتن مکان هایی برای کنسرت برای آنها دشوار بود و آنها همچنین مجبور شدند که به دلیل گرانی هزینه ها با یکدیگر زندگی کنند. این ناامیدی باعث ایجاد تغییرات بزرگی در موسیقی آرکسترا شد زیرا موسیقی سان را دوره ای تجربه گرایانه را پشت سر گذاشت که از موسیقی فیری جز (free jazz) تأثیر گرفته بود.
بهترین نقطه برای قرار دادن پیانو در خانه کجاست؟

بهترین نقطه برای قرار دادن پیانو در خانه کجاست؟

برای اینکه بهترن نقطه برای قرار دادن پیانو را در خانه پیدا کنید، لازم است بدانید که کجا نباید این ساز را بگذارید. در این مطلب شما را راهنمایی می کنیم تا یک جای کاملاً مناسب برای پیانو خود پیدا کنید.
استفاده بهینه از دست چپ

استفاده بهینه از دست چپ

Voicing صحیح و مناسب آکوردها در موسیقی Jazz هنگامی که با دست چپ نواخته می شوند می تواند به دست راست شما آزادی بیشتری برای نواختن ملودی و Improvise روی آن دهد. به مثال ساده ای که در شکل آورده شده است دقت کنید.
نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

از وقتی که دیم اتل اسمایت (Dame Ethel Smyth) «مارش زنان» (The March of the Women) را در سال ۱۹۱۱ ساخت و آن را از پشت میله های زندان هولوی با مسواک خود رهبری کرد، یک قرن می گذرد. این تنها داستان مشهور درباره ی یک «بانوی آهنگساز» است. تنها کافیست به عادت پوشیدن لباس های پشمی، سیگار کشیدن و علاقه اش به ویرجینیا وولف دقت کنید تا ببینید چرا به یک نمونه ی کارآمد بانوی آهنگساز تبدیل نشده است؛ خیلی ها بیشتر داستان مسواکش را شنیده اند تا آهنگ هایش را!
موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (III)

موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (III)

راول در سالهای ۱۸۹۰ دبوسی را ملاقات کرد، دبوسی نزدیک به دوازده سال از او بزرگتر بود و تاثیر وی بر روی موسیقیدانان جوان از جمله راول فراوان بود. راول به شدت تحت تاثیر زبان امپرسیونیستی دبوسی قرار گرفته بود. در سال ۱۹۰۰ راول به خانه دبوسی دعوت شد و آثار یکدیگر را نواختند. وینز (Viñes) به عنوان نوازنده پیانو از طرف هر دو آهنگساز برگزیده شد.
امین غفاری: تمرین های ما هیجان انگیز است!

امین غفاری: تمرین های ما هیجان انگیز است!

راجع به مساله تفاوت تمرین در اینجا و اینکه شما فرمودید که با توجه به اینکه جاهای دیگر می توان درآمد بیشتری درآورد، چه چیزی باعث شده است که تمرینات در اینجا برقرار باشد، یکی از مسائلی که خیلی جالب است و فکر می کنم همه هم بدانند و حتی از نوازنده ها هم سوال شود شاید همین را جواب دهند. یک تفاوت بسیار خوب که در اینجا وجود دارد این است که در اکثر ارکستر ها، نوازنده به دنبال رسیدن به این است که چه زمانی کنسرت است؛ یعنی یک دد لاینی برای آنها مشخص می شود و دنبال رسیدن به آن تاریخ کنسرت اند و در نتیجه نوعی هیجان برای آنها ایجاد می شود ولی در این ارکستر هر تمرین، حس هیجان را به همراه خودش دارد و لذتی که آن فرد ممکن است در اکثر ارکستر ها و جاهایی که شما به خاطر درآمد یا هر چیزی که می گویید شرکت می کنند، فقط به خاطر کنسرت آن باشد ولی اینجا کسی به تاریخ کنسرت فکر نمی کند بلکه همه به خاطر خود تمرین در آن حاضر می شوند و نمی گویند که چه زمانی کنسرت داریم و آن زمان در تمرین حاضر شویم بلکه نکته ها و تفسیرها یی که رهبر کنسرت –آقای گوران- دارند، باعث هیجان و لذت در تمام جلسات تمرین می شود.
گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

در سه نوشتار دیگر هم تلاش نویسندگان برای توصیف فنی قطعه (دو مورد دونوازی تار و یک مورد کوارتت و کلارینت) با این هشدار مدرس مواجه شد که برای مطمئن بودن از نتیجه‌ی چنین توصیف‌هایی بهتر است پارتیتور قطعات مطالعه شود (یا دیکته‌ی بی عیب و نقصی از قطعه فراهم شود). در ضمن منطبق کردن قطعاتی که ادعای بیرون رفتن از دایره‌ی یک زیباشناسی جا افتاده را دارند بر شناخت نظری برآمده از همان زیباشناسی (رخ داده در مورد سوم) اگر غیر ممکن نباشد لااقل دشوار است، پس بهتر است با احتیاط و دقت بیشتری صورت پذیرد.