یادداشتی بر آلبوم «نواخته‌های نورعلی برومند»

سه خاطره
نورعلی برومند را نه در مقام یک نوازنده بلکه آموزگار ردیف می‌شناسیم. کمتر نوازنده‌ی تار و سه‌تاریست که گذرش به اجرای برومند از ردیف میرزاعبدالله نیافتاده باشد. محتوای اجرای او از حیث روایت بااهمیت است اما در عملِ نوازندگی، نه تنها راهی برنگشوده بلکه تأثیر مخربی بر هنرجویان دارد؛ به ویژه اگر با هدف حفظ‌شدن، بارها و بارها خود را مجبور ‌کنند که آن تار مکانیکی و تخت را بشنوند. از نوازندگی برومند نمونه‌های معدودی در دست ‌است و شاید همین موضوع نشانگر آن باشد که در کار او چندان داعیه‌ی نوازندگی در میان نبوده‌ (مشکل بینایی را نیز در این خصوص می‌توان دخیل دانست) و نواختن سازهای مختلف بیشتر به کار معلمی استاد می‌آمد. از میان سه اجرای این آلبوم تنها اجرای تار اندکی ما را به برومند خلاق در نواختن نزدیک می‌کند و دو مورد دیگر اجرایی بسیار نزدیک به ردیف‌ هستند. لذا این آلبوم را می‌توان یک سند صوتی تازه منتشرشده از آموزگار ردیف دانست و عمده‌ی تجزیه و تحلیل‌های ممکن، کماکان به حوزه‌ی ردیف‌شناسی بازخواهد گشت.

از بین اساتید موسیقی دستگاهی، برومند خود نخستین کسی بود که می‌توانست در مورد موسیقی‌ای که اجرا می‌کرد، در مورد ردیف و نظام دستگاهی حرف بزند و آنالیزی ابتدایی ارائه دهد و فراتر از آن را چندان شدنی نیز نمی‌دانست: «موسیقی ایرانی نوشتنی نیست چون دارای ظرایف بسیار دقیقی‌ست که نمی‌شود بر آنها علامت گذاشت» (۱). او خانواده‌ی فراهانی و در ادامه حاج‌آقا مجرد ایرانی، اسماعیل قهرمانی و دیگران را حامل گنجینه‌ای می‌دانست که ذخایر مکتوم در لوح سینه‌ی آنان، می‌بایست حفظ و اشاعه گردد. اما در کنار عدم شناخت ناگزیر او از خاستگاه و تاریخ پس پشت دستگاهها (۲) آن تحلیل‌های ابتدایی (اما در آن روزگار، مهم و راهگشا) از جانب شخصی که چنین گزاره‌‌ای صادر می‌کند نمی‌توانست عمق چندانی داشته باشد: «در شعر سعدی نظمی وجود دارد که به نظر می‌رسد شاعر به خوبی با دستگاه‌ها! آشنایی داشته است» (۳). لازم نیست راه دوری برویم. دفترچه‌ی همین آلبوم خود نشانگر تحول و پیشرفت در نوع نگاه به مقوله‌هایی همچون ردیف و بداهه‌پردازی‌ست و این سه اجرا در توضیحات مفصل علی کاظمی با دقت علمی، تجزیه و تحلیل شده‌اند.

برومند شاید بی‌آنکه بداند، خود نخستین علامت‌ها را گذاشت؛ همانگونه که خود نمی‌دانست کاری به دست او انجام شد که تنها دو سال بعد از مرگش (با وقوع انقلاب ۵۷) دیگر «رادیو موسیقی غیر اصیل! پخش نمی‌کرد و در سالن‌های کنسرت امثال حسین سرشار شعر حافظ را مسخره نمی‌کردند».(۴)

پی نوشت
۱و ۳ – از گفت‌و‌گوی نورعلی برومند پس از اجرای برنامه‌ی موسیقی ایرانی در حافظیه در هفتمین جشن هنر شیراز، منتشر شده در مجله‌ی تماشا شماره‌ ۱۲۷ شهریور ۱۳۵۲
۲- نه او بلکه در آن روزگار بنا به دلایل مختلف، کمتر کسی به دنبال پاسخ چنین پرسش‌هایی بود. اگر مطالعات پراکنده‌ای نیز انجام می‌شد جریان علمی آگاهانه و پیگیری نبود و معدود مطالعات صورت‌گرفته، با تمام ضعف‌های روش‌شناختی‌شان، در حد چند مقاله بودند. در حقیقت در یکی دو دهه‌ی اخیر از رسالات کهن موسیقی ایران نتایج علمی و عملی روشنگر و مدونی استخراج شده است.
۴- از نقل قولی از نورعلی برومند در یادداشت «در مکتب استاد برومند»، به قلم محمدرضا شجریان در کتاب «نورعلی برومند؛ زنده‌کننده‌ی موسیقی اصیل ایران» به کوشش احمد کریمی، ۱۳۸۰، تهران: انتشارات دوست
نویز
***
گفتگوی هارمونیک
نواخته‌های نورعلی برومند مجموعه‌ایست از سه اجرای آزاد از او که به ترتیب با سازهای سه‌تار، تار و سنتور نواخته شده است. انتشارات ماهور در سال ۱۳۹۶ این آلبوم را روانه بازار کرده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ادای احترامی به یازدهمین و آخرین ترک آلبوم «مرثیه پرندگان»

سهم دانش و تخصص و کارآزمودگی در استفهام اعماق و کرانه‌های یک قطعۀ موسیقی تا چه حد است؟ و سهم تاریخ و تبار و ریشه‌های آدمی چقدر؟ آیا یک ژرمن، به فرض که سال‌ها روی عناصر موسیقی دستگاهی ما کار و تحقیق کرده باشد، می‌تواند دیلمانِ دشتی و عراقِ افشاری را بهتر از یک ایرانی بفهمد؟ یا یک موسیقی‌پژوهِ ایرانی جاز و بلوز را بهتر از یک موزیسینِ سیاهپوست آمریکایی؟ همان جازیست آمریکایی رازِ زخمه‌های راوی شانکار را بهتر از یک هندو خواهد فهمید؟ یا همان هندو ارتعاشاتِ شامیسن و کوتو را بهتر از یک ژاپنی؟ یک موزیسینِ ژاپنی، هزاری هم که کاردرست، می‌تواند ادعا کند که کلزمر را بهتر از اشکنازی‌ها درک می‌کند؟

قلب مشکاتیان برای مردم می‌طپید (I)

در بحبوحۀ جریان سنت‌گرایی در موسیقی ایرانی، پرویز مشکاتیان از نیشابور به تهران آمد. در مهم‌ترین پایگاه ترویج بازگشت به سنت‌های موسیقی به آموختن سنتور و ردیف موسیقی ایرانی پرداخت ولی از پایگاهی که برای اولین‌بار اصطلاح «موسیقی سنتی» را در ایران باب کرد، هنرمند خلاقی به ظهور رسید که سال‌ها هنر بدیع و ایده‌های ناب او، تحسین اهل هنر و اقشار مختلف اجتماع ایران را برانگیخت. اینکه چرا مشکاتیان با وجود تحصیل در مراکز یادشده، وارد مسیر مغلوط کهنه‌پرستی و سنت‌طلبی نشد و امروز (جدا از مبحث تئوری موسیقی ایرانی) می‌توان او را ادامه‌دهندۀ روش علینقی وزیری دانست، موضوع این نوشتار است.

از روزهای گذشته…

ریچارد رایت؛ از اعضای پینک فلوید در ۶۵ سالگی درگذشت

ریچارد رایت؛ از اعضای پینک فلوید در ۶۵ سالگی درگذشت

داگ رایت سخنگوی پینک فلوید (که نسبتی با هنرمند ندارد) اعلام کرد: “ریک رایت بعد از مبارزه با سرطان در خانه اش در انگلستان درگذشت. خانواده او از شرح جزییات بیشتر درباره مرگش خودداری کرده اند.”
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

به عنوان مثال بخش‌هایی از یک نوشته که نویسنده‌ای به نام «پیام» با عنوان «سشواری بر زلف پریشان موسیقی» در وبلاگ «حلاج‌وشان» منتشر کرده خوانده شد:
سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (I)

سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (I)

در پایان آوریل سال ۱۸۸۵ بر روی هر تکه کاغذی که دم دستش بود چیزهائی می نوشت و مشخص بود که اثر تازه ای در ذهن او جوانه می زند و آن اثر چیزی به جز سمفونی “مانفرد” نبود که مدتها پیش به “بالاکیرف” وعده ساختنش را داده بود که در این سالها شوق ساختنش را نداشت اما ناگهان این میل در او بیدار شده بود و کم کم به جدیت بدان مشغول شد و پس از مدت زمانی کوتاه چنان مجذوب آن شد که به “نادژدا فون مک” نوشت، در حال حاضر قصد تصنیف اپرای “زن افسونگر” را نخواهد داشت و به جز مانفرد هیچ چیز دیگری در ذهنش نمی گنجد.
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (IV)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (IV)

ممکن است که خواننده‌ی کتاب و نقد حاضر بیاندیشد که این یکی از معدود مثال‌های موجود است و به گناه یک مثال تا این اندازه ریز شدن بر یک متن را بی‌رحمی و دوری از عدالت در مورد یک کتاب مفید تلقی کند اما شوربختانه این گونه نیست و مثال‌هایی مانند این دست‌کم در جاهایی که دو متن درایه‌های کاملا یکسان دارند، فراوان می‌یابیم. به این مثال دیگر از مدخل «روشن‌گری/Enlightenment» توجه کنید:
نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (II)

نقدی بر اجرای کنسرت ارکستر ملل (II)

یکی دیگر از قطعات اجرا شده در این برنامه، سمفونی نفت اثر استاد علی نقی وزیری بود که با توجه به سایر آثار ایشان انتظاری شنیدن قطعه جدی تری را داشتم… این قطعه با تکنوازی هنرمند ارزنده تار و سه تار کیوان ساکت اجرا شد که معتقدم اجرای ایشان تحت تاثیر نواخته های اخیرشان با حرف ها و حدیث های فراوانی روبرو بود، چراکه اینجانب در سال ۱۳۶۷ افتخار شاگردی ایشان را داشته ام و سالهاست که با ویژگی های نوازندگی وآهنگسازی آقای ساکت آشنا هستم و از نزدیک شاهد روند کاری و فعالیت های هنری ایشان بوده ام.
ترومپت (II)

ترومپت (II)

قدمت ترومپت را میتوان به ۱۵۰۰ سال قبل ازمیلاد مسیح ویا حتی زودتر از آن دانست. ترومپت های برنز ونقره ای در قبر توتا نخامون در مصر نوع برنزی آن در زمان لردهای اسکاندیناوی، ترومپت های فلزی در چین به همین زمان بر میگردد. ترومپت ها در تمدن سیحون ( در آسیای میانه طوری طراحی شده که از وسط آن با می شد(فوت می کردند) اگر چه بعضی از انواع آنها با تکنیک قابل توجی ساخته می شدند.
موسیقی تجربی؛ آن گیاه ناشناخته (III)

موسیقی تجربی؛ آن گیاه ناشناخته (III)

ادامه‌ی گسترش این دیدگاه باعث شد که تمایزی میان موسیقی آوانگارد غیر تجربی که به هر حال بر سنت‌هایی (حتا سنت‌هایی نوگرایانه) تکیه داشت و موسیقی تجربی مورد نظر جان کیج پیش‌ بیاید، به این معنی که دومی کاملا خارج از هر سنت شناخته شده قرار می‌گرفت.
نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

ایران کشوری است که از دیر باز پژوهش در موسیقی جزء جدا نشدنی دانش دانشمندان آن به شمار می‌آمده است. برای دستکم حدود ۱۰۰۰ سال یا بیشتر تقریبا تمام دانشمندان بنام اثری در شرح و توصیف موسیقی زمان خود به جا گذاشته‌اند و در این سالها حداقل به دو مکتب پژوهش موسیقی بارز می‌توان اشاره کرد (مدرسی و منتظمیه). برای اشاره به اهمیت پژوهش در موسیقی شاید شنیدن نامهایی چون فارابی ، ابن سینا و … کافی باشد.
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (IV)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (IV)

این شاخه از گونه موسیقی رپ به همان سرعتی که در اوایل دهه ۸۰ میلادی شکل گرفت در اواخر همین دهه و به همان سرعت نیز در جوامع غربی به دلیل زبان هتاکانه و مفاهیم غیراخلاقی و غیرخانوادگی اش به سرعت منکوب شد و حالتی منزوی به خود گرفت تا جایی که همه ویژگی های محتوایی رپ گانگستری مانند خشونت و مواد مخدر، توسط برخی خوانندگان و گروه های ترانه ساز رپ که از اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی ظهور کردند، زیر سؤال رفت؛ تا جایی که ژانر جدیدی به نام «رپ مسیحی»، «انجیلی» یا «مقدس» توسط این منتقدان ایجاد شد.
فراخوان برای صلح جهانی

فراخوان برای صلح جهانی

به پیشنهاد گروه خیزش صلح (peace wave) در یاهو (Yahoo) طبل نوازان جهان – نوازندگان سازهای کوبه ای – دعوت شده اند تا بصورت هماهنگ در اقدامی نمادین، در روز جهانی زمین که اتفاقا” مصادف با نوروز ایرانیان است، بنوازند.