از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (I)

طرحی از نظریه سازه های میانی
دانش ما درباره ی ویژگی های موسیقی ایران، بدون آشنایی از چگونگی شکل گیری و خلق اثر هنری و به ویژه خلق موسیقی امکان پذیر نیست. تنها از طریق موسیقی هایی این چنین است که قادر به تحلیل چگونگی تمایز میان روش ها و سبک ها در موسیقی به صورت اعم و موسیقی ایرانی به صورت اخص خواهیم شد. از همه مهم تر، این دانش به ما نشان می دهد که میان ویژگی های خاص یک حوزه ی فرهنگی با آنچه که نامش را سازه های میان ظهور درونی اثر و تجلی خارجی آن یا بطور خلاصه «سازه های میانی» می نامیم، باید تفاوت قائل شد.

ما از سویی باید به تکنیک های عقلانی ظاهر سازی اثر توجه کرده و اشتراکات آن را مورد بررسی قرار دهیم و از سوی دیگر ناچاریم به تمایزات موجود در نغمه های موسیقی در فرهنگ های متفاوت توجه کنیم.

بدون تفکیک این دو نمی توان ویژگی های موجود تحول در وضع فرهنگ موسیقی در ایران را مورد شناسایی قرار داد.

فرآیند خلق و شکل گیری یک اثر موسیقی بسیار پیچیده است. در این مقاله برآنیم تا حد ممکن این روند را مورد بررسی قرار دهیم. در نگاه اول هر اثر هنری از دو مرحله عبور می کند.

ایشان عبارت اند از مرحله ی خلق و مرحله ظهور یا متجسد کردن همان نغمه ای که در مرحله ی خلق بوجود می آید، در مرحله ی خلق اثر با روندی رو به رو می شویم که طی آن نغمه ی ارغنونی یا جوهرهی اثر موسیقی از طریق نیروهای معرفتی (نگاه به آینده) چون عشق به صورت انگیزشی ظاهر می گردند.

این روند در اکنون درونی یا همان «خود سالک» در فرد پدیدار می شود. هر کس می تواند در صورت دارا بودن ذوق کافی در درون خود به صورت نغمه سرایی قوی ظاهر شود. اما این مرحله درونی بوده و آشکار نشده است.

به قول مولانا با اندام های درونی جان این اثر خلق می شود و هنوز تجسد نیافته است. در مرحله ی بعدی با روندی عقلایی رو به رو می شویم.

در این مرحله با گروهی از سازه های میانی برای ظاهر سازی اثر در اکنون بیرونی رو به رو می شویم.

اینان عبارت اند از دهان یا آواز، ساز یا دومین دستگاه تجلی اثر، نت نویسی و قوانین هارمونی و کنترپوآن و غیره. اگر مرحله ای اول انگیزشی و درونی است (شهودی)، مرحله ی دوم عقلایی است و باید آن را فرا گرفت.

براساس این تعاریف، موسیقی از مراحل زیر عبور می کند:
۱٫ مرحله ی تجسد زایی اولیه یا بدیهه خوانی و بدیهه نوازی که طی آن خواننده یا نوازنده نه تنها نقش خود بلکه نقش آهنگساز را نیز بازی می کنند.

بنابراین چنین رویدادی تنها می تواند فردی ظهور کند و فاقد خصلت جمعی است. در ایران این مرحله اول با آواز به صورت بدیهه خوانی در گوشه های خاص و سپس همراهی ساز به دنبال خواننده و به صورت خطی تکامل یافت.
۲٫ در مرحله ی دوم، سومین گروه سازه ها، یعنی نت نویسی وارد حیطه تجسدزایی اثر گردید. در این مرحله این زمینه فراهم گردید که آهنگساز از نوازنده جدا شود و بدین ترتیب برای اولین بار با شخصیتی به نام آهنگساز رو به رو میشویم.
۳٫ در مرحله سوم با مجموعه ای از سازه های میانی رو به رو می شویم که می توانند در تاثیر متقابل با نغمه های درونی موسیقی موجب ظهور سبک های مختلف شوند.

امروزه گسترش زیادی در عرصه سازه های میانی پدید آمده است که طبعاً موجب بروز حالات و تنوع بیشتر آثار موسیقی شده اند. با توجه به کلیات فوق می توان سازه های میانی را واسطه ی میان نغمه های درونی و شنونده موسیقی تعریف کرد.

بدون آنها اثر در اکنون درونی خود زندانی می شد و به صحنه ی زندانی اجتماعی یا همان اکنون بیرونی انتقال پیدا نمی کرد. نقش سازه ها را می توان در تجسدزدایی، تنوع زدایی و ظهور فردیتی آهنگساز در موسیقی دانست.

در این صورت آنکه در صحنه ی هنر استادش می نامیم، همان کسی است که مقولات عقلایی در حوزه ی هنری یا همان سازه های میانی را برای تجسد یافتن جوهره ی هنری اثر آموزش می دهد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

یادداشتی بر آلبوم «درنادئون»

یادداشتی بر آلبوم «درنادئون»

درهم‌آمیختگی تکنیک نوازندگی آکاردئون و ذوقِ هم‌آهنگی و ملودی‌پردازیِ ویولون، موسیقی درنادئون را تغذیه کرده‌اند. از سوی دیگر نوع موسیقی این اثر در ایران کم‌رقیب است. استقبال از آن را هم که در نظر بگیریم، تا همین جا درنادئون را در موسیقی ِغیرپاپِ ایران (۱) باید یک آلبوم موفق بدانیم. می‌توان به جزئیات هر قطعه پرداخت، از الگوهای متنوعِ بسط و گسترشِ قطعات گفت و از این مسیر دلایل موفقیت اثر را در خود موسیقیِ آن بررسی کرد. اما درنادئون، راه را برای طرح موضوعاتی کلان‌تر نیز باز می‌کند:
آثار پیانویی محمد سعید شریفیان منتشر شد

آثار پیانویی محمد سعید شریفیان منتشر شد

آثار آثار پیانویی محمد سعید شریفیان توسط انتشارات پارت به تازگی منتشر شده است. این آثار گردآوری یکسری از قطعات پیانویی در طول سالیان متمادی است که هم اکنون برای استفاده عموم به چاپ رسیده است.
ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

ترس از صحنه (اضطراب اجرا)

اگر فکرِ حضور مقابل گروهی از مردم و اجرا شما را می ترساند، خودتان را در این ترس تنها ندانید. میلیون ها نفر هستند که درگیر اضطراب اجرا یا “ترسِ صحنه” هستند. به راستی که بسیاری از مردم بیماری آنفولانزا را به اجرا ترجیح می دهند! ورزشکاران، موسیقیدانان، هنرپیشگان و سخنرانان اغلب درگیر این نوع اضطراب هستند.
دیدگاه افلاطون و فیثاغورث در باب موسیقی (III)

دیدگاه افلاطون و فیثاغورث در باب موسیقی (III)

هر صدای تولید شده از این کرات آسمانی، یک نت از هفت نت اصلی گام دیاتونیک و تجلی نظم و حرکت الهی بود که ترتیب زیر و بمی هر یک به دوری و نزدیکی و سبکی و سنگینی آنها بستگی داشت. برای مثال، زحل که دورترین سیاره به زمین بود، زیرترین صدا و ماه که نزدیک ترین کره به زمین بود، بم ترین صدا را تولید می کرد.
قدمت زمین و سهم موسیقی در آن

قدمت زمین و سهم موسیقی در آن

اگر به کتاب های تاریخ تمدن رجوع کنیم در خواهیم یافت که حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش تمام قاره های کنونی به هم پیوسته بودند و بقولی یک ابر قاره را که مرکز آن آفریقای کنونی بود تشکیل می دادند. شاید برای شما جالب باشد که بدانید این نظریه بسیار مهم فقط حدود ۲۰۰ سال است که توسط یک زمین شناس آلمانی مطرح شده است. براستی جایگاه و سهم موسیقی در این ۲۰۰ میلیون سال چه مقدار و کجا بوده است؟ بخصوص اگر در نظر بگیریم که طبق برآورد دانشمندان قدمت زمین حدود ۴٫۵ میلیارد سال می باشد موضوع پیچیده تر می شود.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XIV)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XIV)

در هر حال باید برای این منطقه بزرگ فرهنگی نامی مناسب داشته باشیم که مورد قبول و قابل استفاده برای تمام نژادها، اقوام و ملت ها با ادیان و زبان های مختلف شان باشد. همان طور که در اروپا چنین است و ملت ها و نژادهای مختلف این منطقه با وجود اختلافاتی که در مقوله حکومت و سیاست داشته و جنگ های خانمان سوزی که با هم کرده اند، در مقوله های فرهنگی، هویت و تاریخ مشترک اروپایی دارند.
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VIII)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (VIII)

بحث در این نکته که در یک شاخه‌ی علمی چه چیز یک «مفهوم» (۲۱) به حساب می‌آید، چه چیزی «موضوع» (۲۲) و چه چیزی «زمینه»‌ی (۲۳) کار، با درک معنی هر کدام از این مقولات در فلسفه‌ی عمومی و فلسفه‌ی علم ربط پیدا می‌کند (۲۴). به علاوه در بسیاری از موارد ممکن است نتوانیم یک موضوع را از یک مفهوم جدا کنیم.
لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

در لیر کاسه ای و جعبه ای مشاهده میکنیم که سطح فرضی که سیم مرتعش بر روی آن قرار دارد با سطح محفظه تشدید موازی است. در حالی که در چنگ چنین نیست و این دو سطح بر هم عمودند:
«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق»، نگاهی نو به تصانیف امیرجاهد

«پیمان عشق» اولین آلبوم از مجموعه ای است که بر اساس تصانیف تصنیف سرای نامدار ایران، محمدعلی امیرجاهد با صدای رامین بحیرایی و همکاری گروه صهبای کهن تهیه شده است. در این آلبوم سجاد پورقناد با افزودن جملاتی سازی به بازسازی و چندصدایی نمودن تصانیف امیرجاهد پرداخته است. در ابتدای آلبوم، پورقناد مقدمه ای به نام «ترنم» ساخته که در آن تمام سازهای ارکستر به معرفی خود می پردازند. سجاد پورقناد در این اثر با چندین روش مختلف با استفاده از فنون چندصدایی به بازسازی این قطعات پرداخته است. «پیمان عشق» توسط انتشارات ماهور منتشر شده و اولین آلبوم مستقل پورقناد است.
سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (III)

سری هارمونیک، معدن فواصل موسیقایی (III)

قبلا گفته شد می توان بین هارمونیک های دوم و چهارم و هشتم و شانزدهم و… سیستم اکتاوی تشکیل داد. حال در اینجا باید گفته شود که اصولا بین هارمونیکهای fm و fn به شرط fm=2fn می توان سیستم اکتاوی فواصل را مشاهده نمود. سیستم زیر فواصل بین هارمونیک های ۱۵ تا ۳۰ را نشان می دهد. در این سیستم fm=30 و fn=15 بوده و فواصل کسری ساده شده اند: