بیانِ جنسیت در موسیقی

در مورد تولید یا خلق اثری موسیقایی با روحیات و خصوصیات زنانه چه نشانه هایی می تواند مخاطب را از بحران و سردرگمی در این باره که زنانگی در اثر هنری صرفا یک داده ی محض نیست، برهاند. آیا در این مورد می توان به فهم “شهودی” اتکا کرد؟ آیا می توان با متغیرها و توهم متغیرهای معنایی و عوامل ناشی از هویت “بیان زنانه” کنار آمد؟ به این معنا که روابط درونی و بیرونی مقوله ی زنانگیِ موسیقایی را کاوید؟

فرهنگ موسیقایی در معانی اجتماعی اش، قطعا از دانش و تجربه ی معطوف به آن فراتر می رود. اما می بایست به صورت هایی خارج از صورت های ادیان با آن پیوند یافت.

در عین حال، موسیقی جدا از لحن زنانه و یا مردانه اش و حتا جدا از لحن انسانی اش به معنای واقعی واژه، “ناب” است. به این معنی که قرار نیست به ما چیزی را بازگو کند. چرا که چیزی برای گفتن ندارد. برای همین هیچ گاه کارکرد ابزاری نمی یابد. چرا که نمی خواهد مستقیم و دریک معنای کلی حاوی یک پیام اجتماعی، آن هم بر مبنای پیش فرض ها و ارزش ها برای مخاطب اش باشد.

پس موسیقی در اعماق تودرتوی اش، با امپرسیون ها به گونه ای تفکیک ناپذیر هم زیبایی شناختی، هم اجتماعی، هم سیاسی و هم بی مکان و بی زمان مرتبط است و کارکرد ابزارگری هم ندارد. نتیجتا همزمان که دنیا می کوشد پیام های اجتماعی اش را به گوش همگان برساند، موسیقی می تواند در نفی این دنیای اجتماعی بکوشد و در مطلق ترین شکل بازنمودی خود، روحیه ها و بیان های بی کران و متفاوت را از همه ی عناصر هستی طلب کند.

اثر موسیقی برای آن که بتواند در بخش بیان، روحیه و بازتاب عناصر درونی خالق اش از دیگر آثار متمایز شود و همچنین جدا از ویژگی های اجتماعیِ منتصب، پای بندی های غنایی به دنیای بشری، بازنمایی های واقع گرایانه و نگاه انتقادی جمعی، تنها نمودی موسیقایی داشته باشد، اگر در بیان براثر شاکله های ادراک تربیتی و ژنریکی خالق اش خلق شده باشد، می تواند به نوعی از لحن و زبان شخصی نزدیک شود و خارج از تشخص و تمایز ناشی از تاثیرات مستقیم اثر به معنای عنصری از هستی دارای شاخصه های مجزا و تفکیک شده ی زنانه و مردانه باشد. چرا که هردو (زن و مرد) جدا از ممتاز بودن یا نبودن شان، به سبب تفاوت های ماهوی می توانند اثر را با لحنی متفاوت خلق کنند.

اما این تفاوت لحن در چیست؟ یعنی عناصر موسیقایی چگونه مردانه یا زنانه می شوند یا روحیه ی مردانه-زنانه به خود می گیرند؟ این که ریختِ فضای نمادین بشر قابل رویت توسط ابزار شناخته شده به طور عینی هست، مسئله ی بعدی ماست. به عنوان مثال “دیورتیمنتو”ی موزارت، در اجرای نت های سه لاچنگ، در میزان ۲۳ به صورت لگاتو، هنگام اجرا توسط مردان یا زنان به طور هم زمان، آیا لحنی یکسان دارد؟ و یا نت چنگِ ضربِ اولِ ویولن دوم در اجرای زنان به صورت یک ضرب دولاچنگ و یک سکوت دولاچنگ اجرا می شود یا به همان صورت نگاشته شده توسط آهنگساز؟ آیا این تغییر کاملا تصادفی ست و ربطی به مرد یا زن بودن ندارد؟ و یا در تاکیدها، ایست ها، کشش ها و سکوت ها، زنان در مقاطعی از اجرای آثار موسیقایی با مردان متفاوت اند؟ پاسخ این موضوع تنها با شاهد مثال هایی که در اجراهای قبل از ما وجود دارد، امکان پذیر خواهد بود.

با شنیده هایی از آثار موسیقایی و با قیاس میان اجرای یک اثر مشترک توسط چندین زن و مرد اجراکننده، من معتقد به تفاوت اجرایی از منظر روحیه و برداشت اجتماعی بین زنان و مردان هستم. در اجرای اثری از بتهوون توسط چند نوازنده ی پیانو (مردان) قطعا با تفاوت های اجرایی روبه رو خواهیم شد. غالبا ریختر در اجراهای بتهوون چابک تر از چرکاسکی است.

اما چرکاسکی در اجرای همان آثار، متانت بیشتری به خرج می دهد. گیللس به موزیکالیته توجه می کند ولی اشکنازی فضاسازی را منشا خود قرار می دهد.

اما اجرای نوااِز گوییمار و دورن بَبیت از اثر بتهوون جدا از ساختار حسی و بیانِ موسیقایی به سبب زن بودنشان دارای تفاوت ژنریکی است که در فصل بعد به آن خواهم پرداخت.

زنان موسیقی

یک دیدگاه

  • ارسال شده در مهر ۲۰, ۱۳۹۱ در ۱۲:۳۴ ق.ظ

    این صحبت کاملا درسته و خیلی هم طبیعیه که ممکنه نوازنده پیانویی بیشتر به فضاسازی قطعه کار داره و نوازنده دیگر به موزیکالیته چه زن چه مرد هر کسی بنا به احساساتش موسیقی رو باب میلش اجرا میکنه.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

در باب متافیزیک موسیقی (II)

در باب متافیزیک موسیقی (II)

الفاظ برای موسیقی چیزی اضافی و بیگانه اند و چنین می مانند، چون تاثیر اصوات به طرز غیر قابل مقایسه ای نیرومند تر، پایدارتر و سریع تر از تاثیر الفاظ است. از این رو، هنگامی که الفاظ نیز در موسیقی وارد می شوند، صرفا باید موقعیتی کاملا تبعی را اشغال کنند و خود را به طور کامل با موسیقی تطبیق دهند. اما وقتی که یک قطعه موسیقی برای یک شعر خاص و لذا برای نغمات یا اشعار اپرا ساخته می شود، این رابطه جریان عکس پیدا می کند.
بحرانی با افق نامعلوم (II)

بحرانی با افق نامعلوم (II)

اگر بازار تولید و نشر آثار شنیداری موسیقی در ایران گاه سرد و گاه گرم است، بازار نشر و انتشار آثار نوشتاری، جریان همیشه کند و ثابت دارد. کتاب های موسیقی به دو دسته تقسیم میشوند: متن ها(ی تاریخی، تحلیلی، آموزشی و…) و نت های (ی آموزشی یا نوشته شده از روی اجراهای اساتید). تعداد عناوین منتشره در بیست سال گذشته، قابل مقایسه با سالهای پیش از انقلاب نیست و حتی میتوان گفت چندین برابر هفتاد سال گذشته اش؛ رشد و رونق داشته است.
پاسخی بر نظرات مقالۀ خواننده و خواننده سالاری

پاسخی بر نظرات مقالۀ خواننده و خواننده سالاری

مطلبی که تحت عنوان خواننده سالاری منتشر شد، مقاله ای بود در نکوهش جایگاه کاذب خوانندگان و تلاش آنها برای حفظ این تصورات دروغین در میان مخاطبین و طرفداران خود، نه مقاله ای برای تخریب و نکوهش آقای محمدرضا شجریان. با توجه به تعصبات و نگاه های مقدس مابانۀ برخی علاقمندان هنر موسیقی بالاخص طرفداران آقای شجریان بر آن شدم تا مطالبی را در توضیح برخی نظرات بیان کنم.
سیداصفهانی: مگر هنر گناه است؟

سیداصفهانی: مگر هنر گناه است؟

بله، سوال شما سوال مهمی است و اینکه چرا “نامبرده، حسین سرشار”؟ من زمانیکه میخواستم این کتاب را جمع آوری بکنم، این اطلاعات را در واقع، از آقای فرید مصطفوی که یکی از دوستان خوب من در زمینه کار سینما هستند خواستم که اگر چیزی در رابطه با حسین سرشار میدانند در اختیارم بگذارند. لطف کردند و صفحاتی از ماهنامه سینمایی “فیلم” را که آقای گلمکانی -همانطور که الان در ماهنامه سینمایی فیلم کار می کنند آن موقع هم کار میکردند- صفحاتی در اختیار من گذاشتند.
آرامش در بازگشت به خانه است!

آرامش در بازگشت به خانه است!

اثری که تحت عنوان ضرب تار منتشر شده است، در نام، بر همکاری برابر و همنوازی به معنای واقعی تاکید دارد، چیزی که در اندیشه جمعی گروه دستان پیش از این نیز مشاهده شده است، یعنی گروه و فعالیت گروهی، نه جمع آمدن عده‌ای به دور یک مرکز با عنوان سرپرست گروه.
درباره یکى از آثار دیوید ایستراخ: نهیلیسم وحشى

درباره یکى از آثار دیوید ایستراخ: نهیلیسم وحشى

یکى از سى دى هایى که ارزش شنیدنش را دارد اجراى استادانه دیوید ایستراخ از دوکنسرتو ویولن دو آهنگساز رمانتیک است. یکى از آنها کنسرتو ویولن و ارکستر برامس در رمینور ابوس ۷۷ و دیگرى کنسرتو ویولن و ارکستر چایکوفسکى در رماژر اپوس ۳۵ است. کنسرتو ویولن چایکوفسکى را ویولنیست هاى مطرح دیگرى چون آن سونى موتر یهودى منوهین، فراز و گرت اجرا کرده اند که این خود گواه اهمیت این اثر است. کنسرتو فرم موسیقى اى است که منشاء پیدایش آن از کلیسا بوده است. در کلیسا براى انجام مراسم مذهبى دو گروه کر وجود داشته است که یکى از آنها آیه ها را مى خوانده و دیگرى با خواندن خط آخر به آن جواب مى داده است و ساختى موسوم به آنتى فونى (ضد صدایى) داشته.
سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

سلطانی: تفکر مینی مالیستی بیشتر در پی مطیع ساختن و فریفتن است تا متقاعد کردن

پیمان سلطانی، آهنگ ساز، رهبر ارکستر، نوازنده، منتقد و نویسنده؛ از معدود موسیقی دانانی است که توانسته پیوند مناسبی بین موسیقی و هستی شناسی ایجاد کند. گفته ها و نوشته های فلسفی- موسیقایی او همیشه بحث برانگیز بوده و نگاه او به مدرنیته و نوآوری در موسیقی نیز پرسش های فراوانی را در پی داشته است.
نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

ایران کشوری است که از دیر باز پژوهش در موسیقی جزء جدا نشدنی دانش دانشمندان آن به شمار می‌آمده است. برای دستکم حدود ۱۰۰۰ سال یا بیشتر تقریبا تمام دانشمندان بنام اثری در شرح و توصیف موسیقی زمان خود به جا گذاشته‌اند و در این سالها حداقل به دو مکتب پژوهش موسیقی بارز می‌توان اشاره کرد (مدرسی و منتظمیه). برای اشاره به اهمیت پژوهش در موسیقی شاید شنیدن نامهایی چون فارابی ، ابن سینا و … کافی باشد.
جرج بنسون

جرج بنسون

یکی از نوازندگان صاحب سبک دنیای گیتار جز جورج بنسون موزیسن امریکایی میباشد وی در سن ۲۲ سالگی با ضبط اولین آلبومش، خود را به دنیای موسیقی معرفی نمود. بنسون متولد ۲۲ مارس سال ۱۹۴۳ در پنسیلوانیای آمریکا میباشد. عمده شهرت وی به خاطر آثار محبوبش در میان مردم میباشد و بیشتر از اینکه او را به عنوان یک گیتاریست جز بشناسند از وی با عنوان خواننده پاپ نام میبرند!
گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (III)

گفتگو با پندرسکی در مورد موسیقی آوانگارد (III)

یکی از قطعاتی که من اواسط دهه ۷۰ برای اپرا لیریک شیکاگو نوشتم، «بهشت گمشده» بود. همچنین سمفونی شماره ۲ و کنسرتو ویلن. تمام این قطعات با فاصله کمی از یکدیگر خلق شده اند، بین ۷۴، ۷۵ و فکر کنم ۸۲ و کاملا مشخص شد که من میخواستم این سنت را دنبال کنم، سنت رمانتیک.