یادی از خانواده داوید

توماس کریستین داوید
توماس کریستین داوید
جمعه ۳۰ دی توماس کریستین داوید آهنگساز، رهبر ارکستر و معلم بزرگ موسیقی کلاسیک درگذشت. داوید فرزندی از یک خانواده هنرمند بود، پدر برادر و همسرش همه از هنرمندان خوشنام بودند. ولی نکته ای که باعث محبوبیت داوید در میان هنرمندان موسیقی ایران شده، سالها تدریس و تلاش او برای ارتقا موسیقی کلاسیک در بین ایرانیان است.

البته نباید فراموش کرد که ازدواج پرفسور داوید با مرحوم قصری خواننده برجسته اپرای ایران تاثیرات زیادی در نزدیکتر شدن روابط این موسیقیدان بزرگ با کشور ایران و روابط فرهنگی بین ایران و اتریش داشت. این نزدیکی تا جایی بود که حتی شاگردان او در ایران، زمانی که برای سفر به اتریش میرفتند هنوز از مکتب او بهره می بردند.

داوید یک استاد زبده و ماهر موسیقی کلاسیک و یک معلم کامل برای آموختن چندین فن موسیقی بود. گروه شاگردان ایرانی او با فاصله سنی زیادی از هم بودند؛ حشمت سنجری، حسین دهلوی، مصطفی کمال پورتراب، احمد پژمان، مهران روحانی، شاهین فرهت، فریدون شهبازیان، اردشیر روحانی، محمد سریر و … دیگر شاگردان او که مربوط به نسلهای بعدی هستن مانند: پیمان سلطانی، هومن خلعتبری، کیاوش صاحب نسق و شاهین یوسفزمانی.

علی رهبری پس از ورود به تهران قرار بود بزرگداشتی را برای این هنرمند گرانمایه -که بدون شک آشنایی موسیقیدانان بزرگ ایران با موسیقی نوین جهان مدیون وجود اوست- برگزار کند (برنامه هایی مانند بزرگداشت حشمت سنجری نیز در لیست اهداف کوتاه مدتش نیز قرار داشت) که این مهم با انصراف او از رهبری ارکستر سمفونیک تهران منتفی شد و موسیقیدانان ایرانی آخرین فرصت برای تقدیر از استاد پیرشان را از دست دادند!

به یمن وجود توماس کریستین داوید دو آهنگساز ایرانی ثمین باغچه بان و حسین دهلوی امکان ضبط دو اثر را با ارکستر سمفونیک رادیو وین پیدا کردند که امروز (توسط انتشارات ماهور) به انتشار رسیده، “رنگین کمون” (برای ارکستر سمفونیک، کر و دو خواننده سوپرانو و متسوسوپرانو که به ترتیب مرحوم منصوره قصری همسر داوید و ائولین باغچه بان همسر ثمین باغچه بان تکخوان این اثر هستند) “رنگین کمون” بر اساس اشعار کودکانه و موسیقی ثمین باغچه بان برای کودکان ساخته شده است؛ دیگری “بیژن و منیژه” که بر اساس داستان بیژن و منیژه فردوسی برای باله، توسط حسین دهلوی تصنیف شده است؛ این دو اثر به رهبری خود داوید اجرا و ضبط شده است.

audio.gif بشنوید قسمتی از “رنگین کمون” ساخته ثمین باغچه بان با رهبری توماس کریستین داوید

audio.gif بشنوید قسمتی از “بیژن و منیژه” ساخته حسین دهلوی با رهبری توماس کریستین داوید

کریستین داوید سابقه سالها تدریس موسیقی در دانشگاه تهران و رهبری ارکستر مجلسی تلویزیون همچنین تصنیف آثاری پیشرو در موسیقی کلاسیک را دارد. مشهور ترین اثر او (که بارها به اجرا گذاشته شده و به ضبط رسیده) سیمفونیا کنسرتانت (Sinfonia Concertante) است که برای سه تکنواز (پیانو، ویولون و کلارینت) است.

موسیقی ای که میشنوید قسمتی از این مجموعه به نام “عزیز جون” است که با نگاهی به ترانه فولکلور ایرانی ساخته شده. audio.gif “عزیز جون”

در همین مجموعه تنظیم دیگری از کارمن، ساخته بیزه را می شنوید( که پیش از این هم به صورتهای مختلفی برای ویولون، ترومپت و … توسط نامدارانی مانند سارازات و وکسمن تنظیم شده است) در این تنظیم نیز روایت زیبای داوید را می شنوید:

audio.gif بشنوید قسمتی از کارمن با تنظیم کریستین داوید

لازم به ذکر است که رهبری این اثری که شنیدید را فرزند مرحوم روبیک گریگوریان، لئون گریگوریان رهبر نامدار ایرانی به عهده داشته است.

در ادامه این مطلب، بیشتر با خانواده داوید آشنا میشوید؛ همچنین در روزهای آتی در مورد این دو هنرمند اثر گذار موسیقی (کریستین داوید و منصوره قصری) بیشتر خواهیم نوشت؛ شایان ذکر است که سه ماه پیش همسر کریستین داوید منصوره (بهجت) قصری در وین چشم از جهان فروبست.

یوهان نپوماک داوید
Johann Nepomuk David
یوهان نپوماک داوید
یوهان نپوماک داوید (۱۹۷۷-۱۸۹۵) موسیقی دان و آهنگساز اطریشی است که آثار موسیقی او شامل ۸ سمفونی، چند کنسرتو شامل یک کنسرتو ارگ و دو کنسرتو ویولن، آثار متعددی برای ارگ، و تعداد زیادی موسیقی کورال است. سبک کلی آثار یوهان نپوماک داوید (Johann Nepomuk David) از گرایش به موسیقی مودال در کارهای اولیه اش به سبک نسبتا خشن و تلخ تونال تبدیل شده است. نکات شاخص زندگی این آهنگساز به طور خلاصه از این قرارند:

۳۰ نوامبر ۱۸۹۵ در افردینگ (Eferding) متولد شد.
در سالهای ۱۹۰۶ تا ۱۹۰۹ یکی از خوانندگان گروه کر آگوستینر (Augustiner) کلیسای سنت فلورین (St. Florian) بود.
۱۹۱۰ تا ۱۹۱۵ تدریس و کار با ارکستر دانش آموزی، آغاز کار آهنگسازی.
۲۲-۱۹۲۱ فرصت مطالعاتی برای تحصیل آکادمی موسیقی و دانشکده وین.
۲۴-۱۹۲۲ کارگردان و رهبر برنامه موزیکال “Art place Linz”.
۳۴-۱۹۲۴ کار تدریس، نوازنده ارگ و رهبر گروه کر در کلیسای اوانجلیست کرایست (Evangelist Christ church) در ولس (wels). اولین انتشار نتهایش (قطعاتی برای ارگ)
۱۹۲۵ تولد پسرش توماس کریستین (Thomas Christian) و تشکیل گروه کر ولس.
۱۹۳۴ تولد پسر دومش لوکاس فلوریان (Lukas Florian). انتصاب در کنسرواتوار سالزبورگ به عنوان مدرس آهنگسازی و کارگردان/رهبر گروه کر کانتوری (Kantorei).
۱۹۴۲ انتصاب به مدیریت کالج موسیقی.
۱۹۴۵ بازگشت به اطریش
۶۳-۱۹۴۸ تدریس تئوری موسیقی و آهنگسازی در کالج موسیقی اشتوتگارت.
۵۲-۱۹۴۹ رهبر گروه کر بروکنر اشتوتگارت (Stuttgart Bruckner choir)
۱۹۷۰ دریافت دکترای افتخاری از دانشکده الهیات دانشگاه یوهان گوتنبرگ (Johannes Gutenberg)
۱۹۷۷ در اشتوتگارت درگذشت.

توماس کریستین داوید
Christian & Lukas David
توماس کریستین داوید و برادرش لوکاس
توماس کریستین داوید متولد ۱۹۲۵ در اطریش، اولین درسهای موسیقی را از پدرش فرا گرفت و پس از آن در سال ۱۹۳۶ به مدرسه توماس در لایپزیک رفت و عضو گروه کر (Thomanerchor) شد. در ۱۹۴۳ به آموزش پیانو، فلوت و آهنگسازی در “Mozarteum” لایپزیک پرداخت. در سال تحصیلی ۴۷-۱۹۴۶ تحصیل خود را در زمینه موسیقی با ادامه کار بر روی سازهای مختلف، آهنگسازی و کارگردانی ادامه میدهد و در سال ۴۸ به تحصیل موسیقی علمی در دانشگاه “Tübingen” میپردازد.

فعالیتها:
در طی تحصیل خود در دانشکده “Mozarteum” سالزبورگ، به رهبری گروه کر موزار می پرداخت و از سال ۱۹۵۲ رهبری گروه کر مادریگال اشتوتگارت (که قبلا به نام گروه کر بروکنر شهرت داشت) را بر عهده گرفت.

در سالهای ۱۹۶۳ تا ۷۳ به دانشگاه تهران آمد تا در دانشکده موسیقی آن به تدریس بپردازد.در سالهای ۶۸ تا ۷۳ نیز رهبر اصلی ارکستر تلویزیون بود.

در سال ۱۹۷۳ به وین بازگشت و به تدریس و آهنگسازی پرداخت. از ۹۵-۱۹۸۰ به عنوان رهبر اول با ارکستر سمفونیک برلین همکار بود و در طی سالهای ۸۶ تا ۸۸ رییس OEKB و در سال ۹۲ به کارگردانی هنری اپرای قاهره منصوب شد.

از سال ۱۹۹۴ ارکسترهای متعددی را در تهران رهبری کرد و در این سالها در چندین ارکستر به نواختن فلوت، چمبالو و پیانو پرداخت، او به رهبری گروه کر و آهنگسازی نیز میپرداخت.

کریستین داوید میگوید:
از نظر من موسیقی برانگیخته شدن روح و احساسات است. موسیقی فاصله بین شنونده و نویسنده موسیقی را پر می کند و پل ارتباطی آن دو است، زیرا بدون آن (اجرای شدن موسیقی نوشته شده) نتها مانند دانه ای هستند که بر زمینی خشک فرود آمده باشد.

متاسفانه در قرن ما، مسایل سیاسی از همه طرف بر موسیقی فشار می آورد. سیاست همواره وجود داشته است و موسیقی هرگز از آن دور نبوده، قضیه مانند فلفل در غذا است، فلفل به غذا طعم میدهد اما هیچ کس یک کپه از آنرا روی غذایش نمیریزد.

لوکاس داوید (Lukas David)
Lukas David
Lukas David
لوکاس داوید، متولد ۱۹۳۴ در اطریش و فرزند موسیقی دان برجسته یوهان داوید است.

او در کنسرواتوار لایپزیک و موسسه “Mozarteum” سالزبورگ و زیر نظر استادانی چون ناتان میلشتین (Nathan Milstein) ویولونیست یهودی-روس تبعه آمریکا و از شاخصترین نوازندگان و معلمان این ساز و تیبور وارگا (Tibor Varga) ویولونیست برجسته مجار به تحصیل پرداخت.

در ۱۹۵۹، او به تدریس ویولون در مدرسه موسیقی وین پرداخت. در سال ۱۹۶۶ نیز استاد موسیقی آکادمی موسیقی دتمولد (Detmold) در آلمان غربی پرداخت.

او از سال ۱۹۵۶ به شدت درگیر کار اجرای برنامه های سولو، موسیقی مجلسی و رهبری ارکستر بود و برنامه هایی در سراسر اروپا، آمریکا، آمریکای جنوبی، آفریقای جنوبی و کشورهای خاور نزدیک داشت.

آثار او توسط کمپانیهای معظم دویچه گرامافون دویچ گرامافون (Deutsche Grammophon)، الکترولا (Elektrola) و سوپرافون (Supraphon) ضبط و پخش شده اند.

لوکاس داوید به موسیقی معاصر بسیار علاقه مند است. او اولین اجرا کننده جهانی آثار جدیدی بوده است که به او تقدیم شده اند و همچنین توانسته است تقریبا تمام قطعات (مشهور) کلاسیک، رمانتیک و معاصری را که برای ویولون تنظیم شده اند را مجددا اجرا نماید. دختر وی آنیا داوید (Anja David) نیز از نوازندگان موفق پیانو و از همنوازان اوست.

* مزار خانواده داوید در آرامستان مرکزی وین نزدیک به مزار بزرگان موسیقی جهان: شوبرت، برامس و بتهوون است.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (IX)

در کرمان مشابه همین مراسم در ماه رمضان و با نام «الله رمضونی» و «کلید زنی» برگزار می شود. «الله رمضونی» بیشتر توسط کودکان و «کلید زنی» توسط زنان و دختران انجام می شود که در آیین دوم فردی که این مراسم را انجام می دهد نباید شناخته شود. کلید زنی در شب های ماه رمضان برگزار می شود. زنی در حالی که صورت خود را با چادر پوشانده و یک سینی (در سیرجان به جای سینی از الک استفاده می شود که به آن کمو می گویند) در دست دارد که درون آن آیینه، سرمه دان و یک جلد قرآن قرار دارد، به خانه اهل محل می رود و با کلید به سینی (یا در خانه) می زند. صاحب خانه پس از گشودن در آینه داخل سینی را بر می دارد و چهره خود را می نگرد، سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می دهد. در کرمان همچنین از شب سوم تا پایان ماه رمضان مراسمی با عنوان «الله رمضونی» برگزار می شود که در آن گروهی از کودکان و نوجوانان به در خانه اهل محل رفته و این سرود را می خوانند و پس از اتمام سرودخوانی صاحب خانه پولی به سرپرست گروه می دهد:

رهبری: از سرنوشت آثار ضبط شده آهنگسازان ایرانی در بنیاد رودکی خبری نیست!

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با علی رهبری، رهبر ارکستر و آهنگسازی نام آشنای موسیقی ایران، این گفتگو در برنامه رادیویی نیستان (شبکه فرهنگ) انجام شده است. به تازگی اثری از علی رهبری به نام «نوحه خوان» با همکاری انتشارات ناکسوس به انتشار رسیده است. علی رهبری با اینکه تا به حال رهبری بیش از ۲۵۰ اثر را با انتشارات ناکسوس به عهده داشته است، این اولین بار است که یک اثر آهنگسازی شده از او به انتشار می رسد. درباره این آلبوم با او گفتگویی داشته ایم:

از روزهای گذشته…

گزارشی از یک ضبط میدانی (III)

گزارشی از یک ضبط میدانی (III)

به محض رسیدن به شهر کارص با رابطم، آقای سینان اُپاک، که قرار ملاقات با «عاشیق یِل‏دیز» را برای من هماهنگ کرده بود، تماس گرفته و به دیدارش رفتم. پس از تماس تلفنی قرار بر ملاقات در صبح روز بعد گذاشته شد. روز بعد پس از ملاقاتی یک ساعته با عاشیق یِل‏دیز قرار برای ظهر روز بعد جهت ضبط و مصاحبه گذاشتم. نکته‏ی جالب توجه اینکه عاشیق یِل‏دیز که بسیار با تجربه، حرفه‏ای و در کار خود مسلط است تا زمانی که رابطم من را به عنوان یک نوازنده معرفی نکرده بود برخوردی جدی با من نداشت اما پس از آنکه او متوجه شد من شخصاً نوازنده هستم برخوردش تغییر کرد و بسیار جدی‏تر با من صحبت کرد. به طور مثال در ابتدا پاسخ‏هایش کوتاه بود ولی پس از معرفی با تفصیل بیشتر سوالات را پاسخ می‏داد. باری ظهر روز بعد قبل از ساعت مقرر، جمعه دوازده ظهر، به محل قرار که «مرکز فرهنگی عاشیق شَنلیک» است رفتم و منتظر آمدنِ عاشیق یِل‏دیز شدم. «مرکز فرهنگی عاشیق شَنلیک» که به نوعی نیمه دولتی است بازمانده‏ی «خانه‏های فرهنگِ مردمی» است که پس از تأسیس جمهوری در ترکیه ایجاد شدند (Atlı ۲۰۱۳).
گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

به عنوان مثالی از گفتاورد در زمان تعریف، نوشتارهایی از «محسن حجاریان» و «فرهاد فخرالدینی» معرفی شد اما با توجه به این که محتوای فنی این نقدها و ضد نقدها مبتنی بر رسالات عبدالقادر مراغی و … است، در جلسه‌ی این هفته گفتاوردی از لحاظ تکنیکی آسان‌تر (و البته مشهورتر) خوانده شد. این گفتاورد گزیده‌ای است از مقاله‌ی «لغزش از کجا شروع شد؟» نوشته‌ی «محمدرضا لطفی» در کتاب سال شیدا شماره‌ی اول و «نقدی بر مقاله لغزش از کجا شروع شد؟» نوشته‌ی «کیوان ساکت» در ماهنامه‌ی هنر موسیقی شماره‌های ۲۲، ۲۳ و ۲۴ که به ترتیب در زیر آمده است:
گفتگو با پولینی (V)

گفتگو با پولینی (V)

پلینی هنوز هم چپی است و از اینکه برلوسکنی این چنین قدرت را در دست گفته است اظهار تأسف می کند. «اوضاع الآن با اوضاع دهه شصت فرق کرده است اما هنوز هم وحشتناک است. برلوسکنی دارد با تصویب قانون هایی که در مغایرت با دموکراسی هستند قدم به قدم به سوی دیکتاتور شدن پیش می رود. آنچه دارد رخ می دهد نمایش خنده دار و کاملا مضحک، شرم آور و همچنین خطرناک است و به نظر می رسد که حزب چپ هم ضعیف تر از آن است که مخالفتی کند. به عبارت هنری، اوضاع بسیار اسفناک است. درست است که با یک بحران مالی روبرو هستیم اما دولت نیز با فرهنگ مخالف است. قطع بودجه سازمان های موسیقیایی توسط دولت، ادامه فعالیت را برای آن ها تقریبا غیر ممکن ساخته است که این امر فاجعه ایست که نباید رخ می داد.»
معیار چیست؟ معیار کجاست؟ (II)

معیار چیست؟ معیار کجاست؟ (II)

دیدیم که سلیقه و درستی معیارهای خوبی برای ارزشیابی نبودند. اگر کمی بیشتر بگردیم راه دیگری برای پیدا کردن ارزش یا اهمیت چیزها به ذهنمان می‌رسد. ما اغلب برای پیدا کردن اهمیت چیزها با چیزهای مشابه مقایسه‌شان می‌کنیم. ذهن آدم‌ها این‌طور است. برای این که بفهمیم این ماشین خوبی است یا نه آن را با یک یا چند ماشین دیگر مقایسه می‌کنیم و می‌پرسیم؛ سرعتش از آنها بیشتر است؟ پایداری سطحی‌اش چطور؟ مصرف سوخت چطور؟ و بعد روی‌هم از مقایسه‌ی این عوامل نتیجه می‌گیریم.
قول و غزل یا قول و غزل (IV)

قول و غزل یا قول و غزل (IV)

به نظر می رسد تا همین جا نیز این چند قطعه، قابل تأمل و گوش دادنی(!) باشند و اثر، در داشتن داعیه ای بیش از این، قابل دفاع نخواهد بود. نه به این دلیل که توضیحی در خصوص جنبه های احتمالی دیگر داده نشده بلکه تنها به این دلیل صریح که خود اثر، توضیحی بیش از این ارائه نمی دهد. از این رو، رهاشدن از بند چیدمان دستگاهی همانگونه که صاحب اثر نیز بر آن تأکید نموده، گام موثری در ورود به فضاهای مدال جدید خواهد بود.
ریتم و ترادیسی (V)

ریتم و ترادیسی (V)

آنْکو استدلال می کند که موسیقی آفریقایی در قالب روش چرخه ای (به جای خطی) ادراک می شود که باعث مناسب شدن به خصوصِ نت نویسی چرخه ای می شود (Anko 2000). اجراها، شاملِ یک اُستیناتوِ پی در پی است که یک طبل مسلّط، بر ضدِّ آن، مجموعه ای از دست کاری های ریتمی را اجرا می کند. اُستیناتو، به عنوان پس-زمینه ی ریتم های چرخه ای هم مرکز هر یک با جهت گیری خاص خود، مدخل های لنگ را که علیهِ (یا در امتدادِ) ضرب منظم به صدا در می آیند نشان می دهد. استاد طبل نواز با انتخاب الگوها از مجموعه ای از فرازهای ریتمی معمولاً همراه با یک سبک موسیقایی خاص «بداهه پردازی» می کند. «در این دست کاری های ساختاری پیچیده است (در ضدیت با پس زمینه ای از یک اُستیناتوِ مرجع پی در پی) که آفریقا بهترین کیفیت های ریتمی خود را پیدا می کند» (Anko 2000).
نی و قابلیت های آن (III)

نی و قابلیت های آن (III)

در ادامۀ مطالب قبلی در مورد ساز نی و سازهای هم خانوادۀ آن به معرفی و بررسی چند ساز بادی محلی در موسیقی مناطق مختلف ایران می پردازیم. سورنا یا سُرنا به معنی بوق و با لغت “Horn” در انگلیسی از یک ریشه می‌باشند. در اصل در میان اقوامی که زبان هند و اروپایی اولیه را صحبت می‌کردند این ساز به علت اینکه از شاخ حیوانات ساخته می‌شد به این اسم نامیده شده است.

دیلان‌ به‌ روایت‌ هندریکس‌ -۳

هندریکس‌ این‌ آهنگ‌ را ابتدا در استودیوی‌ Olympic لندن‌ و به‌ صورت‌ چهار track با دوستانش ‌Brian Jones (پیانو) و Dave Mason (گیتار Bass و آکوستیک‌) ضبط‌ کرد. Mitch Mitchel هم مسئولیت نواختن درامز را برعهده گرفت. چهار ماه‌ بعد در استودیوی‌ Record Plant نوار مستر را بر روی‌ یک‌ نوار دوازده track منتقل‌ کرد و بعد از حذف‌ پیانو و گیتار Bass قبلی‌ خودش‌ گیتار Bass را نواخت‌ و به‌ نسخه‌ منتشر شده‌ اضافه‌کرد.
سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (IV)

سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (IV)

از آنچه فارابی در مورد تنبور بغدادی عنوان نموده است ٬ مشخص می شود که با سیستم فواصل با قدمتی پیش از اسلام مواجه گشته ایم. علی رغم نقش تمدنهای بین النهرین درشکل گیری ساختار تئوریک موسیقی یونان باستان ٬ به جرات می توان گفت که یونانیان اولین کسانی بودند که استفاده عملی از سیستم فواصل تقسیم مساوی طول را نشان دادند.
ارکستر فیلارمونیک لندن (I)

ارکستر فیلارمونیک لندن (I)

ارکستر فیلارمونیک لندن (LPO) یکی از شاخص ترین ارکسترهای انگلستان می باشد که در تالار جشنواره سلطنتی قرار دارد، به علاوه LPO اصلیترین ارکستر جشنواره اپرای Glyndebourne می باشد. همچنین ارکستر LPO در Congress Theatre، East Bourne و Brighton Dome کنسرت داده است. این ارکستر در سال ۱۹۳۲ توسط سر توماس بیکام (Sir Thomas Beecham) شکل گرفت و اولین کنسرت آن در ۷ اکتبر ۱۹۳۲ در تالار ملکه لندن بود. رهبر بنیانگذار آن مالکوم سرجنت (Malcolm Sargent) بوده، در سالهای ابتدایی، ارکستر توسط پال بیرد (Paul Beard) و دیوید مک کالوم (David McCallum) رهبری می شد، همچنین از جمله نوازندگانی که ارکستر را مدیریت می کردند، آنتونی پینی (Anthony Pini)، رینالد کل (Reginald Kell)، لئون گُسنس (Léon Goossens)، گیون بروک (Gwydion Brooke)، جفری گیلبرت (Geoffrey Gilbert)، برند والتون (Bernard Walton) و جیمز برادشو (James Bradshaw) بودند.