موزیکولوژی

Theodor  Adorno , 1903 – 1969 <br/>
فیلسوف و موزیکولوژیست آلمانی
Theodor Adorno , 1903 – 1969
فیلسوف و موزیکولوژیست آلمانی
Musicology شاخه ای از هنر موسیقی – یا شاید بهتر آن باشد که بگوییم شاخه ای از علم – است که در آن به بررسی منطقی و استدلالی مباحث موسیقی پرداخته می شود.

در مباحث موزیکولوژی کلیه تحقیقات و بررسی ها از طریق روشهای سیستماتیک بصورت تجربه ها، مشاهدات علمی و آزمایشگاهی و … صورت می گیرد و از نتایج آنها واقعیت ها استخراج می شود.

بر اساس این تعریف ملاحظه می کنید که دامنه موضوعاتی که این شاخته علمی – هنری می تواند تحت پوشش خود قرار دهد تا چه حد می تواند وسیع باشد؛ از بررسی موسیقی ملل گرفته تا تئوری های پیچیده موسیقی … و مسائل تخصصی مربوط به سازها و ….

اولین بحثی که عمومآ در موزیکولوژی مطرح می شود یافتن پاسخی برای این سئوال است که : “موسیقی چیست؟”

تقسیم بندی های معمول انجام شده نشان می دهد در سه زمینه به این سئوال پاسخ می دهد :

اول زمینه تاریخی
•  کدام ساختار از ترکیب صداها در طول تاریخ موسیقی نامیده شده اند؟
•  چگونه ایده های موسیقی، نحوه تولید و نوازندگی موسیقی در فرهنگ های مختلف متفاوت شده است؟
•  چه فرمهایی از موسیقی بعنوان ریشه های اصلی شناخته شده اند و چرا؟
•  علت اینکه برخی قطعات موسیقی اینگونه جاودانه مانده اند چیست؟
•  و …

دوم زمینه تئوری
•  عوامل درگیر در تولید موسیقی کدامها هستند؟
•  ارتباط میان عوامل تولید کننده موسیقی چیست که به آن چنین کیفیتی می دهد؟
•  چگونه می توان موسیقی را تحلیل منطقی کرد؟
•  مدلها و سیستمهایی که باعث می شوند دوره های مختلف در تاریخ موسیقی یا فرهنگهای مختلف شکل بگیرد کدام است؟
•  و …

سوم زمینه فرهنگی و تربیتی
•  موسیقی چه ارتباط با دنیای انسانی دارد و چگونه آنرا تحت تاثیر قرار می دهد؟
•  چرا انسان باید از موسیقی در زندگی خود استفاده کند؟
•  چرا انسان به فراگیری موسیقی علاقه نشان می دهد؟
•  و … که به این بخش از تحقیقات موزیکولوژی، آنتروپولوژی (anthropology) موسیقی و یا انسان شناسی موسیقی نیز گفته می شود.

اگر به سئوالات نمونه ای که در بالا مطرح شد دقت کنید مشاهده خواهید کرد که با وجود سادگی ارائه پاسخ منطقی و استدلالی به آنها کاری بسیار دشوار است بگونه ای که عمومآ یک موزیکولوژیست معتبر از لحاظ تحصیلات علمی باید حداقل دارای مدرک دکترا باشد و سالها تجربه مطالعه و تحقیق در این زمینه ها را داشته باشد.

کار اصلی یک موزیکولوژیست چیست؟
فعالیت یک موزیکولوژیست بیشتر در دانشگاه ها و مدارس موسیقی بعنوان استاد در آموزش و تحقیق در زمینه های مختلف مانند تدریس تاریخ موسیقی، استاد راهنما برای تحقیقات موسیقی، تهیه و چاپ مقاله های علمی موسیقی و … صورت می پذیرد.

برخی از موزیکولوژیست ها متخصص در خواندن، ترجمه و حتی اجرای نوشته های بسیار قدیمی موسیقی هستند، برخی در زمینه موسیقی شرق به درجه تخصص می رسند، برخی در زمینه های فلسفی موسیقی به درجه های بالای تخصص می رسند و … خلاصه هریک از آنها ممکن است در یکی از بی نهایت زمینه موجود تحقیقی در موسیقی کسب تخصص نمایند.

البته نباید فراموش کرد که همه موزیکولوژیست ها در دانشگاه ها کار نمی کنند، بسیاری از حرفه ای ترین آنها بعنوان نویسنده با معتبرترین مجله های موسیقی همکاری کرده به انتشار مقالات و نقدهای علمی در آنها می پردازند.

همکاری با موزه های تاریخی، فعالیت های باستان شناسی و … از دیگر کارهایی است که یک موزیکولوژیست می تواند درگیر آن باشد.

چه نیازی به این شاخه علمی است؟
برای بسیاری از علاقمندان به موسیقی عمومآ این سئوال مطرح می شود که با وجود این همه مشکلات و نیازهای علمی در جهان، چه نیازی به این است که یک نفر وقت خود را صرف تحصیل در این رشته نماید؟

پاسخ بسیار ساده است، همانقدر که نیاز به تحقیقات بسیار تخصصی در زمینه علوم پزشکی وجود دارد در زمینه موسیقی نیز به چنین تحقیقات تخصصی و علمی نیاز است. چرا که در طول دوران زندگی بشر بر روی کره زمین از زمان انسانهای اولیه تا به امروز، همواره موسیقی به عنوان ابزاری برای رسیدن به آرامش، شادی و سلامت روحی انسان کاربرد داشته و همانقدر که سلامت جسمی انسان اهمیت دارد سلامت روحی نیز حائز اهمیت است و موزیکولوژی می تواند کمک های بسیاری در این زمینه انجام دهد.

هرگز فراموش نکنیم که
موسیقی تنها یک پدیده زیبا برای گوش دادن نیست، موسیقی طی قرن ها همواره بعنوان یک پدیده در کنار بشر زندگی کرده و با او به تکامل رسیده است. در واقع نباید به موسیقی بعنوان یک پدیده جدا نگریست بلکه باید بعنوان پدیده ای نگاه کرد که در کنار انسان معنی می گیرد و بنابراین باید آنرا بهتر و دقیقتر شناخت. آیا غیر از این است که :

“موسیقی پدیده ای است که ما آنرا می سازیم و ما از آن ساخته شدیم، چرا که ما آنرا می سازیم.”

The Journal of Musicology , 2005: Vol. 20

10 دیدگاه

  • سعيد
    ارسال شده در اسفند ۱۴, ۱۳۸۴ در ۱۰:۰۵ ب.ظ

    سلام، سایت نو مبارک. مطلب خوبی هم بود، فقط مسئله استدلال رو نفهمیدم جریانش چیه؟ چه استدلالی میشه راجع به موسیقی کرد؟

  • saeed1922
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۴ در ۷:۴۹ ق.ظ

    سلام! من هم تبریک میگم. مثل همیشه مطلب جالبی بود. فقط امیدوارم که این بحث رو ادامه بدبن مخصوصا پاسخ به اون سئوالها!

  • کاوه
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۴ در ۱۱:۰۰ ق.ظ

    دوست عزیز و گرامی، سعید ۱۹۲۲، علاقه بسیار زیاد شما به موسیقی قابل تحسین است و امیدواریم در آینده نزدیک شاهد مقالات شما در سایت گفتگوی هارمونیک باشیم. هرچند بسیار دشوار است اما سعی می کنیم جوابهایی برای این پاسخها بیابیم.

  • سیما کلانی
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۴ در ۱۱:۳۶ ق.ظ

    من که متوجه نمیشم موسیقی به فلسفه چه ربطی داره؟ مگه موسیقی رو با پزشکی مقایسه نکردید؟ پزشکی رابطه اشت با فلسفه چیه؟ اگر میشه توضیح دهید؟

  • کاوه
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۴ در ۱۲:۴۶ ب.ظ

    بدیهی است در اغلب موارد منظور استدلال های تخصصی ریاضی نیست، هرچند در ارتباط با مسائل تئوری و هارمونی این استدلالها می توانند جایگاه خود را داشته باشند. بیشتر مباحث فلسفی و استدلالهایی در این زمینه مطرح است. اما در ارتباط با فلسفه باید گفته هر پدیده ای فلسفه ای دارد که معمولآ برخی علاقه به بررسی فلسفه پدیده ها دارند و موزیکولوژی هم به همین دلیل بوجود آمده است. ساده نگاه کنیم فلسفه ساده بوجود آمدن علمی بنام پزشکی آن است که انسان سالم زندگی کند و موسیقی نیز به نوبه خود می تواند فلسفه های مختلفی از جمله ایجاد تغییرات در وضعیت روحی انسان داشته باشد.

  • siamak
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۴ در ۱۱:۰۲ ب.ظ

    با تشکر فکر میکنین در مکتب ماتریالیسم چه نگاهی به موسیقی دارند؟ با توجه به اینکه ماتریالیست ها اعتقادی به وجود روح ندارند و افرادی به شدت مادی گرا هستند نگرش اونها راجع به موسیقی چگونه است؟

  • hamed
    ارسال شده در اسفند ۱۶, ۱۳۸۴ در ۱:۰۴ ب.ظ

    موسیقی را از عهد یونان باستان غذای روح و شفای روان بشر
    می دانستند و حتی خدای (ایزد) پزشکی و موسیقی نزد یونانیان
    یکی بوده است (آپولو).

  • فاطمه
    ارسال شده در دی ۷, ۱۳۸۸ در ۱۲:۲۶ ب.ظ

    سلام
    من بسیار علاقمند به این رشته مخصوصا فلسفه موسیقی هستم ولی مقطع دکترا در ایران که احتمالا وجود ندارد.
    اگر کارشناسی ارشد در رشته غیر مرتبط داشته باشم آیا امکان ادامه تحصیل در این گرایش را دارم؟
    چگونه؟

  • mohsen
    ارسال شده در بهمن ۲۸, ۱۳۹۰ در ۱۲:۴۷ ب.ظ

    mamnon az etelaati ke ghrar dadid aya to iran in reshte hast?

  • آروین صداقت کیش
    ارسال شده در بهمن ۲۹, ۱۳۹۰ در ۹:۰۱ ب.ظ

    محسن عزیز،
    متاسفانه امکان تحصیل در رشته ی موسیقی شناسی (موزیکولوژی) در ایران وجود ندارد.
    در سال های اخیر یکی دو بار برنامه ی تدریس رشته ی قوم-موسیقی شناسی (یا همان اتنوموزیکولوژی) در مقطع کارشناسی ارشد در وزارت علوم مطرح شد و تا تصویب کامل هم پیش رفت اما آن رشته هم عملا راه اندازی نشد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VI)

در پی تظاهرات های ضد دولتی ماه های اخیر که به کشته شدن یکی از نوازندگان اِل سیستما به نام آرماندو کانیزالس (Armando Cañizales) نیز منجر شد، گوستاوو “خشونت و سرکوب” را شدیدا محکوم کرد و از رییس جمهور، نیکلاس مادورو درخواست کرد که “به صدای مردم گوش فرادهد”.

بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (II)

نکته‌ی دیگر اینکه ردیف به رغم انجماد در دهه‌های اخیر و تبدیل شدن از یک کارگان مدل به یک کارگان ثابت، کماکان به عنوان تنها مجموعه‌ی منسجمی که بخش اعظمی از محتوای مدال موسیقی کلاسیک ایران را در خود جای داده، کارکرد آموزشی نیز یافته است و در مسیر آموزش آن مطلوب است هنرجویان، به طور عینی منطق فرمال آن را درک کنند. منطقی که به زعم نگارنده و به اعتبار مواجهه‌ی ‌متعدد با این مسأله در کلاس‌های مختلف موسیقی، در ردیف‌های سازی دستگاه مهمی چون شور شفاف نیست و در خصوص آن، ساختار منسجمی در ذهن هنرجویان شکل نمی‌گیرد. نوشته‌ی حاضر سعی بر حل این مسأله دارد.

از روزهای گذشته…

تکنیکهای گیتار (I)

تکنیکهای گیتار (I)

در طی چند مطلب به بررسی برخی از مهمترین تکنیکهای گیتار در سبکهای مختلف خواهیم پرداخت؛ مسلما در ابتدا بایستی توضیح داده شود، تکنیک مورد نظر در این مقاله تکنیک فیزیکال یعنی توانایی های دست چپ و راست در نوازندگی گیتار میباشد.
“من خجالتی نیستم” (II)

“من خجالتی نیستم” (II)

پیر بولز در سال ۱۹۲۵ در مونتبریسون در فاصله ۶۰ مایلی لیون (Lyon) به دنیا آمد. وی در همان سنین پائین استعداد و علاقه خود به موسیقی و ریاضی را نشان داد، اولین رویارویی وی با موسیقی مدرن در سن ۱۳ سالگی بود زمانی که استاد پیانو از او خواست قطعات راول و دبوسی را بنوازد.
مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (VI)

مجید کیانی و “طبیعت در هنر موسیقی” (VI)

همچنانکه ذکر شد تفکر افلاکی موسیقی دارای قدمتی طولانی در تاریخ است و امروزه کاربردی متافیزیکی دارد . شاید در آینده این قضیه اثبات علمی گردد. از طرفی تاثیرات طبیعی و فوق طبیعی موسیقی در ایجاد حالات روحی و روانی خاص غیر قابل انکار است . ناحیه موسیقی در مغز در لب گیجگاهی ٬ مرکز فعالیت های گفتاری – دیدگانی و حافظه انسانی قرار دارد و در سمت راست این لب شیار سیلوین مشاهده می شود که با تحریک الکتریکی آن احساس مرگ موقت رخ می دهد. جراح مغز معروف, Wilder Penfield در این مورد تحقیقات ارزشمندی انجام داده است. بنابراین نزدیکی مرکز موسیقی به شیار سیلوین می تواند تاثیرات متافیزیکی موسیقی را توجیه نماید.
وداع با آقای فاگوت

وداع با آقای فاگوت

۴۰ روز پیش بهمن پورقناد نوازنده فاگوت و مدیر سابق ارکستر سمفونیک تهران و اپرای تهران پس از یک دوره دراز مدت بیماری درگذشت.
دیلان‌ به‌ روایت‌ هندریکس‌ – ۲

دیلان‌ به‌ روایت‌ هندریکس‌ – ۲

تونالیته‌ آهنگ‌ و آکوردهای‌ نواخته‌ شده‌ در آن‌ همانهایی‌ است‌ که‌ دیلان‌ نوشته‌ بود و هندریکس‌توالی‌ آکوردها را به‌ همان صورت‌ که بود حفظ‌ کرد. تنها در یک‌ جا (همراه‌ کلمه‌ joke) به‌ جای‌ آکورد A ازآکورد #F مینور نسبی‌ استفاده‌ کرد.
از گربه ها گفتید از شیرها هم بگوئید (I)

از گربه ها گفتید از شیرها هم بگوئید (I)

در میان فیلم هایی که طی چند سال اخیر با نگاهی منتقدانه به وضعیت برخی از انواع موسیقی های رایج در کشور پرداخته اند، فیلم “کسی از گربه های ایرانی خبر ندارد” ساخته ی “بهمن قبادی” را به جرات می توان بهترین فیلم سینمایی ایرانی که نگاهی جدی به مشکلات موسیقی زیرزمینی در ایران دارد، قلمداد کرد. این فیلم که در مراسم افتتاحیه ی جشنواره شصت و دوم “کن” به نمایش در آمد، توانست جایزه ی ویژه ی بخش “نگاهی دیگر” و همینطور جایزه ی ” فرانسوا شاله ” ی جشنواره را به خود اختصاص دهد. فیلم، جدای از ساختار پر کشش فیلمنامه، کارگردانی تاثیر گذار و بازی های قابل قبول بازیگرانش که آن را به فیلمی خوب تبدیل کرده اند، بررسی جامعه شناسانه ای بر مشکلات عدیده موزیسین های زیرزمینی ایران دارد.
جواهری: بعد از چاووش کاربرد بمتار عوض شد

جواهری: بعد از چاووش کاربرد بمتار عوض شد

بعد از کارهای استاد پایور با ارکسترفرهنگ و هنر، کارهای دیگر بصورت متفرقه انجام می شد و کارها مدون و منسجمی نبود، مثلا” یک تک کار بود که مثلا” آقای محمد حیدری اجرا می کرد یک تک کار دیگر بود که ساخته می شد خانم اطرایی اجرا می کرد یک کنسرتینو بود که مثلا آقای مجید وفادار ساختند و خانم ارفع اطرائی اجرا کردند.
برنده جایزه پیانوی باربد در شهر لندن نواخت

برنده جایزه پیانوی باربد در شهر لندن نواخت

پنجشنبه ششم آپریل، ۱۶ فروردین در شهر لندن کشور سویس اشکان لایق، پیانیست جوان و برگزیده جشنواره پیانوی باربد قطعاتی را برای پیانوی سولو و دونوازی به همراه ویولونسلیست انگلیسی، توماس ایساک اجرا کرد.
روش سوزوکی (قسمت سی سوم)

روش سوزوکی (قسمت سی سوم)

در دوران مدرسه به اندازه ‌ای به تکالیفم می‌رسیدم که در امتحان‌ هایم مردود نشوم اما در عوض در صدد انجام کارهایی بودم که به وسیله آنها در جستجوی اهداف زندگیم موفق شوم و کتاب‌ هایی درباره بوجود آمدن فلسفه غرب مطالعه کنم. شاید همه این ها با آشنایی با تولستوی در من شروع شد. من خودم را بطور کامل و با کوشش و تلاش فراوان به او و همچنین به گفته ‌های اخلاقی و پند و اندرزهای کشیش دوگن (Dogen) با عنوان شوشوگی (Shushogi) که به شرح زیر شروع می شدند، اختصاص داده بودم:
چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (II)

چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (II)

این مساله از آنجایی ضروری ست که این اظهارات به شکل غریب و بیمارگونه ای در حال گسترش است، بی آنکه منطقی پشت آنها وجود داشته باشد. به نظر می رسد بی توجهی و بی پاسخ گذاشتن اظهاراتی از قماش فرمایشات آقای احمدی، موجب اپیدمی و تبدیل شدن این اظهارات به نوعی «ژست» شده است که در اکثر آنها، با اهداف مختلف و گاه صرفاَ به دلیل کم دانشی و کم فهمی نسبت به گونه ای از موسیقی، یک نوع موسیقی خاص (به خصوص موسیقی دستگاهی) را با استدلال ها و دلایلی مخدوش و غیرمنطقی هدف قرار می دهد.