انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

مهرداد فلاح زاده
مهرداد فلاح زاده
به تازگی، دانشگاه اوپسالا در سوئد، کتابی با عنوان «نوشته های پارسی موسیقی: از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی» منتشر ساخته است. این کتاب در واقع پایان نامه دکترای مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس ایرانی مقیم سوئد است که با ارائه آن موفق به دریافت دکترای اتنوموزیکولوژی از دانشگاه مذکور شده است.

در این اثر ۲۶۸ صفحه ای که به زبان انگلیسی به چاپ رسیده کوشش شده شکل گیری نوشته های موسیقی ایران (در زمینه های گوناگون) از آغاز سده یازدهم تا پایان سده پانزدهم میلادی مدون و بررسی شود؛ دوره ای که می توان آنرا دوره کلاسیک نوشته های پارسی در زمینه موسیقی نامید. پیدایش ادبیات موسیقی ایرانی به عنوان بخشی از ادبیات روشنفکری ایران در این دوره، نتیجه تمرکز زدایی فرهنگی و سیاسی از مرکز خلافت عباسیان بود.

به گفته مولف، «مهمترین نتیجه بدست آمده از این پژوهش، روشن شدن دو نگرش در نوشته های پارسی موسیقی است»؛ نگرش مذهبی و غیر مذهبی. دوره زمانی مورد بحث را می توان به پنج بخش تقسیم کرد. ۱- دوره آغازین (از حدود سال ۱۰۰۰ تا ۱۱۱۰میلادی)، ۲- نخستین میان پرده (از حدود ۱۱۱۰ تا ۱۱۷۵)، ۳- دوره تثبیت (از حدود ۱۱۷۵ تا ۱۲۹۹)، ۴- نخستین دوره طلایی (از حدود ۱۳۰۰ تا ۱۴۵۵) و ۵- دومین میان پرده (از حدود ۱۴۳۵ تا ۱۵۰۰).

کتاب با سپاسنامه، توضیحاتی درباره شیوه نگارش نام های پارسی و عربی به کاربرد شده در متن با الفبای انگلیسی، اختصارات و پیشگفتاری نسبتا مفصل که در آن از زمینه تاریخی، شیوه و اهداف کار سخن گفته شده آغاز می شود. نویسنده در بخشی از پیشگفتار یادآوری می کند که گرچه در چهل سال گذشته شماری از دانشگاهیان مانند محمد تقی دانش پژوه، تقی بینش، محمد تقی مسعودیه و منزوی برای توجه جلب کردن به این میراث ادبی-موسیقایی کوشیده اند ولی هنوز بر کسی روشن نیست که چه تعداد رساله مفقود شده یا اگر موجود است در کدام مجموعه خصوصی از نظر دور مانده است.

در کتاب، پنجاه اثر درزمینه موسیقی اعم از رساله و مقاله مورد بررسی قرار گرفته است؛ چه آنها که مستقلا به موسیقی اختصاص دارند و چه آنها که بخشی از کتاب یا رساله ای دیگر هستند. کاتالوگ های متعددی که توسط کتابخانه های مختلف انتشار یافته برای منعکس ساختن رساله های پارسی موسیقی در این کتاب بررسی شده که از میان آنها اثر محمد تقی مسعودیه – جامع ترین اثر در این زمینه – که در سال ۱۹۹۶ در مونیخ به زبان فرانسوی به چاپ رسیده و آثار منزوی (چاپ ۱۳۵۱-۱۳۴۸) و محمد تقی دانش پژوه (چاپ ۱۳۴۹) جایگاه ویژه ای دارند.

فعالیت های پژوهشی در این حوزه بیشتر از سوی موسیقی دانان و چهره های دانشگاهی ایران صورت پذیرفته است. تنها چهره غیر ایرانی که در این زمینه اقداماتی جالب توجه کرده، ستوری (Storey) است. وی در کتابی که در سال ۱۹۷۷/۱۳۵۶ درباره ادبیات پارسی به چاپ رسانده، چهل و هفت نوشته پارسی موسیقی را به کوتاهی معرفی کرده است.

در نخستین گفتار از کتاب «نوشته های پارسی موسیقی» از مهرداد فلاح زاده، ریشه های احتمالی نوشته های پارسی در دنیای باستان بررسی شده است. گفتارهای دوم تا ششم هر یک به دو بخش تقسیم شده اند؛ در بخش نخست، وضعیت فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، اقتصادی و سیاسی که طبعا به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر آثار ادبی و فرهنگی آن دورره تاثیر داشته مورد بررسی قرار گرفته و در بخش دوم، زندگینامه نویسنده هر اثر و ویژگی های آثار وی شرح داده شده است. بحث عمیق و آنالیز دقیق آثار، در واپسین گفتار (گفتار هفتم) کتاب صورت گرفته است.

Persian Writing on Music
Persian Writing on Music
پایان بخش مطالب کتاب، پنج پیوست، نام نامه و کتابشناسی است.

مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس و مولف این اثر، در سال ۱۳۴۰ در تهران بدنیا آمد و از ده سالگی در هنرستان عالی موسیقی نزد فریده بهبود و سپس اقدس پورتراب به فراگیری پیانو پرداخت. با شروع دوره متوسطه رشته آهنگسازی را را نزد مصطفی پورتراب آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ موفق به دریافت دیپلم موسیقی از هنرستان عالی موسیقی شدم. دوره دانشگاهی را نیز مدتی در همان رشته نزد کریم گوگردچی ادامه داد.

فلاح زاده در سالهای نخست پس از انقلاب و با تعطیل شدن هنرستان، مدتی با کانون موسیقی چنگ و نوا همکاری داشت. چندی بعد ایران را ترک گفت و از سال ۱۳۶۷ / ۱۹۸۸ در سوئد اقامت گزید. ابتدا در شهر گوته بورگ (Göteborg)و سپس در اوپسالا(Uppsala) به تحصیل در رشته موسیقی شناسی (Musicology) و Musicanthropology پرداخت. در سال ۱۳۷۶ / ۱۹۹۷ با نوشتن پایان نامه ای با عنوان « تاثیر موسیقی اروپایی در نیمه دوم سده نوزدهم و ربع اول سده بیستم» موفق به دریافت فوق لیسانس شد.

در سال۱۳۷۹/ ۲۰۰۰ به رشته ایران شناسی دانشگاه اوپسالا راه یافت و زیر نظر پروفسور بو اوتاس (Bo Utas) ادبیات موسیقی ایران را به عنوان موضوع آخرین پایان نامه خود برگزید و با ارائه آن به اخذ مدرک دکترا از دانشگاه اوپسالا نایل آمد.

یک دیدگاه

  • elnaz kia
    ارسال شده در شهریور ۲۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۱۶ ب.ظ

    hi,I,m elnaz kia.I’m 23 and I’ve got my B.s in computer software.I’m going to go to swed to get my M.S.I’ve played santur for about 8 years.now my master is ARDAVAN KAMKR.I’m worried about my music in swed.I want to know what can I do there?H’m going to get my music teaching licence ;is it useful for me?
    thanks
    elnaz

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فضای اجرای موسیقی ایرانی باید صمیمی باشد (I)

نگار بوبان، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد پیوستۀ معماری از پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و نوازنده و آهنگساز. ساز تخصّصی او عود است و یکی از بهترین نوازندگان عود ایران به شمار می‌رود. خانوم بوبان، در میان مشغله و گیرو‌دارِ اجراهایشان با حسین علیزاده و گروه هم‌آوایان در دی‌ماه، به سؤالات مکتوب ما پاسخ دادند.

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (VI)

خانه ای که آنها یافتند، کلبه ای در ساسکس و نزدیک فیتلوورت بود. این مکان مناظر زیبا و جنگل های خوش منظره ای در اطراف خود داشت که الگار می توانست در آنها قدم بزند. این خانه “برینکولز” نام گرفت و الگار عاشق آن شد.

از روزهای گذشته…

صبا ، رپرتوار موسیقی (I)

صبا ، رپرتوار موسیقی (I)

در موسیقی ایرانی بسیاری از آهنگسازان معاصر در سوابق هنری خود سعی کرده‌اند برخی قطعات گذشته را بازسازی نمایند تا ضمن کمک در حفظ و ماندگاری آهنگ، به نوعی آن را با حالتی جدید که مطلوب سلیقه معاصر باشد، اجرا کنند. از جمله آهنگسازانی که آثارش توسط آهنگسازان معاصر به کرات بازسازی شده، ابوالحسن صبا می‌باشد. در موسیقی ایرانی بسیاری از آهنگسازان معاصر در سوابق هنری خود سعی کرده‌اند برخی قطعات گذشته را بازسازی نمایند تا ضمن کمک در حفظ و ماندگاری آهنگ، به نوعی آن را با حالتی جدید که مطلوب سلیقه معاصر باشد، اجرا کنند. از جمله آهنگسازانی که آثارش توسط آهنگسازان معاصر به کرات بازسازی شده، ابوالحسن صبا می‌باشد.
جسور و ایرانی (III)

جسور و ایرانی (III)

بعد از چند بار تکرار این الگو، جمله ای ملودیک با سرعتی بالا در تضاد با آنچه تا آن لحظه نواخته می شد شنیده می شود، مانند اتفاقی بزرگ میان تکرار روزمرگی ها. بعد از آن دوباره همان پایه با همراهی تنبک نواخته می شود که این بار تپش و ضربان تداعی می شود. اما با پیش رفتن قطعه، احساسی که ممکن است هنگام شنیدن این قطعه به شنونده دست دهد نه احساس تکرار که بیشتر احساس بی قراری و حرکت رو به مقصدی سرنوشت ساز است، شاید حاصل از اتفاقی بزرگ که در میان آن ”ضربان خسته ی تکرار” رخ داده باشد، بماند که ناشر در جلد سی دی داستان دیگری برای این قطعه دارد.
دلاور سهند (IV)

دلاور سهند (IV)

پیشاپیش باید گفت که موضوعی قهرمانی را به این شکل گزاف، «سانتی مانتالیزه» کردن و در پیچ‌ و خم کلیشه‌های تآتری گردانیدن نوعی‌ نقض غرض است. پرداختن بخش اعظم لیبرتو به عشق پنهان بابک به رخسانه، به حسد زنانه‌ی آذر به رخسانه، به هوس شهوی ماهیار به رخسانه و بالاخره‌ به انتقام خصوصی ماهیار از بابک، دیگر مجالی برای برجسته ساختن نقش‌ انقلابی و مبارزاتی بابک -که در چنین ایرانی باید هدف اصلی باشد- بجای‌ نمیگذارد و از همین جا است که روابط غیرمنطقی میان پرسوناژها جان‌ میگیرد.
طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

در موسیقی سیستمی وجود دارد که میتوان بر آن اساس جنسهای مختلف صدا (زنان و مردان) را در موسیقی کلاسیک و خوانندگی در اپرا طبقه بندی نمود و همچنین بر آن اساس شیوه های خواندن در سالنهای اپرا و تالارهای اجرا، رنگ و حجم صدا (آنهم بدون استفاده از ابزار مصنوعی و تقویت کننده) را طبقه بندی کرد.
نمایش مستند «هزارداستان امیرجاهد» و نقد «پیمان عشق» در خانه هنرمندان

نمایش مستند «هزارداستان امیرجاهد» و نقد «پیمان عشق» در خانه هنرمندان

فردا (پنجشنبه ۲۶ شهریور ماه) در خانه هنرمندان ساعت ۱۵ تا ۱۷، مستند «هزارداستان امیرجاهد» ساخته منوچهر مشیری به نمایش در می آید و نیز آلبوم موسیقی «پیمان عشق» کاری از سجاد پورقناد با صدای رامین بحیرایی با حضور محمود توسلیان، پیمان سلطانی، سعید یعقوبیان و کامیار صلواتی رونمایی و نقد می‌شود.
تصویر تنال (II)

تصویر تنال (II)

همانطور که گفته شد(در اینجا) موسیقی تجربی، موسیقی است که طی دوران زندگی فراگرفته می شود و درک آن برای کسی که روی این موسیقی شناختی ندارد، ممکن نیست. همین مسئله باعث می شود که کودکان به بعضی از انواع موسیقی علاقه نشان ندهند.
راک اند رول در بریتانیا (II)

راک اند رول در بریتانیا (II)

بسیاری از موفقیتهای بزرگ اخیر هنرمندان موسیقی راک و پاپ، در بریتانیای کبیر (انگلستان-ایرلند شمالی-اسکاتلند- والس) به وجود آمده است. ستارگان سالهای ۱۹۶۰ و ۷۰ همچون اریک کلاپتون (Eric Clapton) و پیتر گابریل (Peter Gabriel) از گروههای راک به تک اجرا کنندگان بسیار موفقی تبدیل شدند. در اوایل دهه ۸۰ سینتث پاپ (synth pop) از سبکهای نیو وییو، نمونه ای از موسیقی راک بریتانیا می باشد.
تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (III)

تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (III)

توزیع نیز از طریق هر نوع کپی‌برداری ممکن بود؛ هر اثر می‌توانست تنها به کمک یک یا چند رایانه‌ی شخصی توسط افرادی که ممکن بود با یکدیگر بی‌ارتباط نیز باشند تکثیر شود و در اختیار مصرف‌کننده قرار گیرد.
روش سوزوکی (قسمت چهلم)

روش سوزوکی (قسمت چهلم)

پرنس توکوگاوا از طرز فکر پدر من خیلی خشنود شده بود. احتمالاً پدرم به او گفته بوده که من بسیار خوشحالم که پسر مرا می خواهید با خود همراه کنید و حتما هم او را در آلمان بگذارید تا با باقیمانده پول هایش تحصیل کند. اما آدمی‌ هرگز نمی‌تواند بفهمد که سرنوشت او را به کجا می‌کشاند، من در آغاز سال از ورود به آکادمی‌ موسیقی اونو ناامید بودم، در پاییز با کشتی بخار لوکس‌ هاکونه مارو (Hakone Maru) به سمت مارسل (Marseille) می‌رفتم و به پیشنهاد پدرم به یک سفر دور دنیا می‌رفتم ولی در واقع راه من مرا بطرف آلمان برای تحصیل می‌برد.
ادیت در ویولن (X)

ادیت در ویولن (X)

پیش از ادامه مبحث، لازم به یادآوری می دانم که ویولنیست بزرگ یواخیم (J.Joachim) در نسخه ادیت شده سال ۱۸۷۹ انتشارات “Simrock” شیوه ی انگشت گذاری همانند کلینگر را در اولین جمله پیشنهاد می دهد و نحوه اجرای دومین جمله را مسکوت می گذارد.