انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

مهرداد فلاح زاده
مهرداد فلاح زاده
به تازگی، دانشگاه اوپسالا در سوئد، کتابی با عنوان «نوشته های پارسی موسیقی: از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی» منتشر ساخته است. این کتاب در واقع پایان نامه دکترای مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس ایرانی مقیم سوئد است که با ارائه آن موفق به دریافت دکترای اتنوموزیکولوژی از دانشگاه مذکور شده است.

در این اثر ۲۶۸ صفحه ای که به زبان انگلیسی به چاپ رسیده کوشش شده شکل گیری نوشته های موسیقی ایران (در زمینه های گوناگون) از آغاز سده یازدهم تا پایان سده پانزدهم میلادی مدون و بررسی شود؛ دوره ای که می توان آنرا دوره کلاسیک نوشته های پارسی در زمینه موسیقی نامید. پیدایش ادبیات موسیقی ایرانی به عنوان بخشی از ادبیات روشنفکری ایران در این دوره، نتیجه تمرکز زدایی فرهنگی و سیاسی از مرکز خلافت عباسیان بود.

به گفته مولف، «مهمترین نتیجه بدست آمده از این پژوهش، روشن شدن دو نگرش در نوشته های پارسی موسیقی است»؛ نگرش مذهبی و غیر مذهبی. دوره زمانی مورد بحث را می توان به پنج بخش تقسیم کرد. ۱- دوره آغازین (از حدود سال ۱۰۰۰ تا ۱۱۱۰میلادی)، ۲- نخستین میان پرده (از حدود ۱۱۱۰ تا ۱۱۷۵)، ۳- دوره تثبیت (از حدود ۱۱۷۵ تا ۱۲۹۹)، ۴- نخستین دوره طلایی (از حدود ۱۳۰۰ تا ۱۴۵۵) و ۵- دومین میان پرده (از حدود ۱۴۳۵ تا ۱۵۰۰).

کتاب با سپاسنامه، توضیحاتی درباره شیوه نگارش نام های پارسی و عربی به کاربرد شده در متن با الفبای انگلیسی، اختصارات و پیشگفتاری نسبتا مفصل که در آن از زمینه تاریخی، شیوه و اهداف کار سخن گفته شده آغاز می شود. نویسنده در بخشی از پیشگفتار یادآوری می کند که گرچه در چهل سال گذشته شماری از دانشگاهیان مانند محمد تقی دانش پژوه، تقی بینش، محمد تقی مسعودیه و منزوی برای توجه جلب کردن به این میراث ادبی-موسیقایی کوشیده اند ولی هنوز بر کسی روشن نیست که چه تعداد رساله مفقود شده یا اگر موجود است در کدام مجموعه خصوصی از نظر دور مانده است.

در کتاب، پنجاه اثر درزمینه موسیقی اعم از رساله و مقاله مورد بررسی قرار گرفته است؛ چه آنها که مستقلا به موسیقی اختصاص دارند و چه آنها که بخشی از کتاب یا رساله ای دیگر هستند. کاتالوگ های متعددی که توسط کتابخانه های مختلف انتشار یافته برای منعکس ساختن رساله های پارسی موسیقی در این کتاب بررسی شده که از میان آنها اثر محمد تقی مسعودیه – جامع ترین اثر در این زمینه – که در سال ۱۹۹۶ در مونیخ به زبان فرانسوی به چاپ رسیده و آثار منزوی (چاپ ۱۳۵۱-۱۳۴۸) و محمد تقی دانش پژوه (چاپ ۱۳۴۹) جایگاه ویژه ای دارند.

فعالیت های پژوهشی در این حوزه بیشتر از سوی موسیقی دانان و چهره های دانشگاهی ایران صورت پذیرفته است. تنها چهره غیر ایرانی که در این زمینه اقداماتی جالب توجه کرده، ستوری (Storey) است. وی در کتابی که در سال ۱۹۷۷/۱۳۵۶ درباره ادبیات پارسی به چاپ رسانده، چهل و هفت نوشته پارسی موسیقی را به کوتاهی معرفی کرده است.

در نخستین گفتار از کتاب «نوشته های پارسی موسیقی» از مهرداد فلاح زاده، ریشه های احتمالی نوشته های پارسی در دنیای باستان بررسی شده است. گفتارهای دوم تا ششم هر یک به دو بخش تقسیم شده اند؛ در بخش نخست، وضعیت فرهنگی، اجتماعی، مذهبی، اقتصادی و سیاسی که طبعا به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر آثار ادبی و فرهنگی آن دورره تاثیر داشته مورد بررسی قرار گرفته و در بخش دوم، زندگینامه نویسنده هر اثر و ویژگی های آثار وی شرح داده شده است. بحث عمیق و آنالیز دقیق آثار، در واپسین گفتار (گفتار هفتم) کتاب صورت گرفته است.

Persian Writing on Music
Persian Writing on Music
پایان بخش مطالب کتاب، پنج پیوست، نام نامه و کتابشناسی است.

مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس و مولف این اثر، در سال ۱۳۴۰ در تهران بدنیا آمد و از ده سالگی در هنرستان عالی موسیقی نزد فریده بهبود و سپس اقدس پورتراب به فراگیری پیانو پرداخت. با شروع دوره متوسطه رشته آهنگسازی را را نزد مصطفی پورتراب آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ موفق به دریافت دیپلم موسیقی از هنرستان عالی موسیقی شدم. دوره دانشگاهی را نیز مدتی در همان رشته نزد کریم گوگردچی ادامه داد.

فلاح زاده در سالهای نخست پس از انقلاب و با تعطیل شدن هنرستان، مدتی با کانون موسیقی چنگ و نوا همکاری داشت. چندی بعد ایران را ترک گفت و از سال ۱۳۶۷ / ۱۹۸۸ در سوئد اقامت گزید. ابتدا در شهر گوته بورگ (Göteborg)و سپس در اوپسالا(Uppsala) به تحصیل در رشته موسیقی شناسی (Musicology) و Musicanthropology پرداخت. در سال ۱۳۷۶ / ۱۹۹۷ با نوشتن پایان نامه ای با عنوان « تاثیر موسیقی اروپایی در نیمه دوم سده نوزدهم و ربع اول سده بیستم» موفق به دریافت فوق لیسانس شد.

در سال۱۳۷۹/ ۲۰۰۰ به رشته ایران شناسی دانشگاه اوپسالا راه یافت و زیر نظر پروفسور بو اوتاس (Bo Utas) ادبیات موسیقی ایران را به عنوان موضوع آخرین پایان نامه خود برگزید و با ارائه آن به اخذ مدرک دکترا از دانشگاه اوپسالا نایل آمد.

یک دیدگاه

  • elnaz kia
    ارسال شده در شهریور ۲۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۱۶ ب.ظ

    hi,I,m elnaz kia.I’m 23 and I’ve got my B.s in computer software.I’m going to go to swed to get my M.S.I’ve played santur for about 8 years.now my master is ARDAVAN KAMKR.I’m worried about my music in swed.I want to know what can I do there?H’m going to get my music teaching licence ;is it useful for me?
    thanks
    elnaz

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VII)

نخچیرگان به مجموع الحان سی گانه ی باربد شامل می شد. باربد آفریننده ترانه های نوروزی نیز به شمار می رود. از این ترانه ها می توان به فرخ روز، سروستان، ارغنون، لبینا اشاره کرد. آثار باربد را موسیقیدانان قرون بعدی چون شعبه، جنس، آوازه، و شاخه های مهم مقام ها توضیح و توصیف کرده اند، عبدالقادر مراغه ای در مقاصد الالحان ماهیت تاریخی و موسیقی لحن و آثار باربد را خاطرنشان نموده و آن را زمینه دوره اول تشکیل مقام ها شمرده است.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

از روزهای گذشته…

مقام هنرمند در آثار شلینگ (II)

مقام هنرمند در آثار شلینگ (II)

در آفرینش اثر من هنرمند نابغه، آزاد است. چیزی را می آزماید که در زندگی هر روزه اش از او دریغ شده است، چیزی که فارغ از بایدها و نبایدهاست. اما این آزادی از چه چیز خبر می آورد؟ از یکی شدن جهان راستین با دنیای آرمانی و مثالی. نکته اینجاست که در هیچ شاخه ای از تعقل و علم انسانی نمی توانیم این “یکی شدن” را تجربه کنیم. ما همواره در مقابل فاصله دنیایی که بر ما ظاهر می شود و دنیای درونی «جهانی که منطق نهایی و نهانی ماست» قرار می گیریم.
سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و آبراهام همچنین لیبل مستقلی را در اواسط دهه ۵۰ راه اندازی کردند که در ابتدا نامش El Saturn Records بود اما مانند آرکسترا، این لیبل نیز چند بار تغییر نام داد. تمرکز این لیبل در آغاز سینگل های ۴۵ rpm سان را و دیگر آشنایان هنرمند او بود اما سپس در دهه ۵۰ دو آلبوم کامل به نام های Super-Sonic Jazz را در سال ۱۹۵۷ و Jazz In Silhouette را در سال ۱۹۵۹ منتشر کرد.
کنی جی، معرف جهانی ساکسیفون سوپرانو

کنی جی، معرف جهانی ساکسیفون سوپرانو

Kenneth Gorelick ( متولد ۵ جون ۱۹۵۶)، که با اسم صحنه خود،Kenny G ، شناخته شده تر است، یک نوازنده ساکسیفون آمریکاییست که آلبوم چهارمش ، Duotone ، در سال ۱۹۸۶ برای او موفقیت چشم گیری به ارمغان آورد.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (II)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (II)

با وجود آوردن عنوان و تقسیم‌بندی موضوعی، خواننده‌ی پژوهش‌گر گاه نیازمند است بیشتر بداند، چرا که بسیاری از اوقات عنوان، گویای تمامی بار اطلاعات یک مقاله یا کتاب نیست. همچنین تقسیم‌بندی موضوعی هر چقدر هم دقیق باشد نمی‌تواند خواننده را کاملا راهنمایی کند که در مقاله چه چیزی خواهد یافت. به همین دلیل توصیف و چکیده‌نویسی یا به عبارت دیگر کتاب‌شناسی توصیفی ضرورت می‌یابد. اولین مسئله‌ای که کتاب‌شناسی‌های توصیفی را از یکدیگر متمایز می‌کند روش چکیده‌نویسی است؛ زیرا یک چکیده‌ی خوب می‌تواند ضمن فشرده بودن، اطلاعات زیادی را منتقل کند. از این دیدگاه هر چه اطلاعات منتقل شده نسبت به طول چکیده‌ی نوشته شده (تعداد کلمات) بیشتر باشد کارآیی بیشتر است.
مروری بر «کنسرت گوتلیب والیش»

مروری بر «کنسرت گوتلیب والیش»

روزگاری ایران رسیتال نوازندگان پیانوی بزرگی را به خود می‌دید. اجرای نام‌های افسانه‌ای سده‌ی بیستم همچون «آرتور روبنشتاین» ناممکن نمی‌نمود. این جهانی دیگر بود و موسیقی کلاسیک غربی حمایت دولتی داشت و … . امروز اما دستِ تنها و درعین‌حال توانای جامعه‌ی مدنی در کار است تا به نیروی خویش برنامه‌ای مانند رسیتال «گوتلیب والیش»، نوازنده‌ای از همان تبار (گرچه هنوز کم‌تر افسانه‌ای) را برای بار چندم ممکن کند و این حتا پیش از خود موسیقی جلب توجه می‌کند اگر دیده‌ی تیزبینی باشد.
حرکتهای کروماتیک در ملودی

حرکتهای کروماتیک در ملودی

در جواب یکی از دوستان بسیار خوب سایت می خواهیم بطور مختصر راجع به حرکت های کروماتیک در ملودی صحبت کنیم، اینکه آیا این حرکتها می توانند باعث شوند تا از محوریت تونالیته موسیقی کاسته شود یا خیر و … برای شروع بحث به میزان اول از این شکل توجه کنید که یک ملودی ساده را نمایش می دهد، ساده ترین آکوردی را که می توان برای آن انتخاب کرد CMaj7 می باشد.
داوودیان: وارد جریان حرفه ای تری خواهم شد

داوودیان: وارد جریان حرفه ای تری خواهم شد

سی اردیبهشت برابر با ۱۹ می، آنجل گیل اردونز (Angel Gil-Ordóñez) با آهنگسازی کاظم داوودیان، کنسرتی را به اجرا گذاشت که مورد استقبال ایرانیان مقیم آمریکا قرار گرفت. در این باره با کاظم داوودیان به گفتگو می پردازیم تا نظرات او را در مورد برنامه های جدیدش با این رهبر برحجسته بشنویم.
ماهور ملک (قسمت دوم)

ماهور ملک (قسمت دوم)

تنبک هایی که توسط جهانگیر ملک بکار گرفته میشد، همگی از دهانه های بزرگی برخوردار بودند و غیر از این، کشیدگی کمتر پوست ساز (نسبت به پوست هایی که معمولا امروز روی این ساز کشیده میشود) دیگر خصوصیت تنبکهای مورد استفاده ایشان بود.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه سوم (II)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه سوم (II)

پیش از آن‌که اصطلاح اتنوموزیکولوژی توسط یاپ کونست (۱۰) طرح شود، شیوۀ کار موسیقی‌شناسانِ تطبیقی حدود پنجاه سال بود که تغییر کرده و از «تطبیقی» چیزی بیش‌تر از یک نام نمانده بود. از اوایل ۱۹۰۰ رویکردِ نگاه مقایسه‌ای و صدور تئوری‌های عمومی در مورد موسیقی ملل تا حدود زیادی کم‌رنگ شد. این امر موجب شد مطالعات روی یک حوزۀ فرهنگی خاص، به ویژه فرهنگ‌های پیش‌رفتۀ آسیایی که بررسی موسیقی آن‌ها نیازمند کار تمام عمر یک محقق بود، متمرکز و عمیق‌تر گردد و نیز این واقعیت مهم را نمایان کرد ‌که اگرچه بسیاری از عوامل متشکله موسیقیِ ملل قابلیت بررسی تطبیقی را دارد، شمار زیادی از اتفاقات موسیقایی نیز در هر فرهنگ وجود دارد که امکان مقایسۀ آن‌ها نیست.
آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (II)

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (II)

از جمله با وزیر فرهنگ و هنر وقت آقای پهلبد، با رئیس سازمان رادیو تلویزیون آقای قطبی و همچنین با رئیس دانشگاه تهران آقای دکتر عالیخانی آشنا شدم که ایشان، عالیخانی، گویا از سوابق دانشگاهی من اطلاعاتی کسب کرده بود و با من راجع به دپارتمان موسیقی که اخیراً در دانشگاه تهران تأسیس‌شده بود صحبت کردند. به گفته او این دپارتمان بی‌سروسامان بود و برنامه خیلی مشخصی نداشت و به‌علاوه کادر آموزشی افرادی بودند که به‌صورت حق‌التدریسی می‌آمدند، درس می‌دادند و می‌رفتند و تماس با دانشجو، به جز سر کلاس، خیلی کم بود. این‌که کار دانشگاهی محسوب نمی‌شود، چراکه کار دانشگاهی فقط درس دادن و رفتن نیست. باید شخصا استاد درصحنه دانشگاه حضورداشته باشد تا به نیاز دانشجویان توجه کند و در برنامه‌های تحقیقاتی که دارند آنها را کمک نماید یعنی فقط رفتن سر کلاس نیست. به‌هرحال، آقای عالیخانی راجع به این‌که این دپارتمانی است که وضع هنوز مشخصی نیافته توضیح دادند بعلاوه کسی که بانی احداثش بود آقای دکتر مهدی برکشلی، یک موسیقیدان حرفه‌ای نبود.