نی و قابلیت های آن (IX)

استاد حسن كسايي و قرار دادن ني در سمت چپ دهان
استاد حسن كسايي و قرار دادن ني در سمت چپ دهان
در قسمت قبل به معرفی انواع نی در موسیقی نواحی و مناطق مختلف ایران پرداختیم که به طور کلی به سه دسته تقسیم می شدند:


۱- نی کوتاه و انواع نی لبک
۲- نی بلند که در برخی مناطق معروف به نی چوپانی است
۳- نی هفت بند که جزو ساز های ملی ایران محسوب می شود
همانطور که ذکر شد نی هفت بند دارای ۵ سوراخ در روی ساز و یک سوراخ در پشت ساز است و به دو شیوۀ لبی و دندانی نواخته می شود.

در روش دندانی سر نی را که معمولا از جنس فلز است در دهان و بین دندان ها می گذارند و هوا را بدون هیچ واسطه ای به درون لولۀ ساز می دمند.

برخی نوازندگان برای سری نی به جای فلز از تلق استفاده می کنند.

برای دمیدن در نی از نفس اندوخته شده در ششها استفاده می شود، در روش دندانی به دو روش سر نی را در میان دندان ها قرار می دهند، در حالت اول سر نی را در وسط دندان پیشین قرار می دهند و در حالت دوم سر نی را میان دندان نیش و پیشین می گذارند. حالت اول اصولی تر بوده و صدای حاصله از ساز نیز شفاف تر خواهد بود.

هنگام دمیدن هوا به طور مستقیم وارد نی می شود و زبان باید روی نی قرار بگیرد.

برخی نوازندگان در حین نواختن نی را در سمت راست دهان می گذارند و برخی در سمت چپ.

اگر نی متمایل به سمت راست باشد، باید سمت راست دهان روی نی باشد و سمت چپ آزاد و بالعکس.

همانطور که ذکر شد هوای درون ششها باید به طور مستقیم و بی هیچ واسطه ای به درون ساز دمیده شود.

Hassan Nahid
استاد حسن ناهید و
قرار گرفتن ساز در سمت چپ دهان
درآوردن صدای نی در ابتدا و برای هنرجویان مبتدی کاری است دشوار و برای رسیدن به صدایی مطلوب نیازمند مدت ها تمرین و ممارست است.

پس از رسیدن به صدایی شفاف و مطلوب نوبت به تغییر اصوات و رسیدن به فواصل مختلف است.

برای به دست آوردن اصوات مختلف در یک محدودۀ صوتی از انگشت گذاری روی سوراخ ها استفاده می شود، به طوری که با گذاشتن و برداشتن انگشت ها از پایین ساز به بالا طول لولۀ ساز تغییر کرده و در اثر آن ارتفاع صوت تغییر می کند. هر چه طول مفید لوله بلند تر باشد صدا بم تر و هر چه طول لوله کوتاه تر شود، صدای زیر تری خواهیم داشت.

همانطور که قبلا نیز ذکر شد، دست راست در پایین ساز و دست چپ بالای ساز قرار می گیرد، بنابر این شماره گذاری انگشتان از پایین یعنی دست راست به این ترتیب خواهد بود:


استاد محمدعلی کیانی نژاد و
قرار گرفتن ساز در سمت راست دهان
انگشت اول دست راست نقشی در نوازندگی ندارد و آزاد می باشد
انگشت دوم دست راست روی سوراخ اول
انگشت سوم دست راست بین سوراخ اول و دوم قرار می گیرد و حکم تکیه گاه را دارد
انگشت چهارم دست راست روی سوراخ دوم قرار می گیرد
انگشت پنجم دست راست (شست) در پشت نی قرار گرفته و حکم تکیه گاه دارد
انگشت اول دست چپ آزاد است
انگشت دوم دست چپ روی سوراخ سوم قرار می گیرد
انگشت سوم دست چپ روی سوراخ چهارم قرار می گیرد
انگشت چهارم دست چپ روی سوراخ پنجم قرار می گیرد
انگشت پنجم دست چپ (شست) روی سوراخ ششم نی در پشت نی قرار می گیرد


عکس وضعیت انگشتان دو دست در حین نواختن نی


برخی نوازندگان نی بر حسب عادت محل دست راست و چپ را برعکس می گیرند و به عبارتی در حین نوازندگی دست چپ را در پایین و دست راست را در بالای نی قرار می دهند.

نی هفت بند دارای چهار محدودۀ صوتی است که هر یک دارای رنگ و جنس و ویژگی متفاوت است:

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.


نوازندگی نی به شیوه لبی

۱- صدای بم که خود دو نوع می باشد – بم قوی که دارای صدایی گیرا و دلنشین است و برای نواختن آن نیاز به نفس بیشتر است. دومین حالت صدای بم، بم نرم می باشد که صدایی ملایم و محزون دارد.
برای نواختن بم قوی نوازنده لازم است ساز را با زاویۀ باز تری نسبت به بدن خود قرار دهد و در هنگام اجرای بم نرم زاویه ساز نسبت به بدن بسته تر شده و شدت دمیدن کمتر می باشد.

۲- صدای اوج: در اصل یک اکتاو بالا تر از صدای بم بوده و در اصل می توان صدای اوج را ادامۀ منطقی صدای بم نرم در روند توالی اصوات در ساز نی دانست.
۳- صدای غیث: صدای آن تیز تر و شفاف تر از اوج بوده و در اصل محدودۀ زیر صدای نی می باشد.
۴- صدای پس غیث: صدای آن زیر تر از غیث بوده و در اصل زیر ترین محدودۀ صوتی نی می باشد.

استاد محمد موسوی و
قرار گرفتن ساز در سمت راست دهان
audio file بشنوید اجرایی را از محدوده های مختلف نی را با نی استاد محمد علی کیانی نژاد

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم و اوج را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم و بم نرم را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای اوج، غیث را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم نرم را با نی استاد محمدعلی کیانی نژاد

audio file بشنوید اجرایی را از صدای اوج، غیث و پس غیث را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی بختیاری را با نی استاد علی حافظی با شیوه دندانی

audio file بشنوید اجرایی را از نی نوازی به شیوه لبی با اجرای استاد حسن ناهید

در قسمت بعد به بررسی حالت های مختلف انگشت گذاری در محدوده های صوتی نی می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پنج مورد مهم برای موفقیت یک نوازنده

نوازندگی همچون سایر مهارتها ترکیبی از توانمندی های گوناگون است که با پرورش همه جانبه آنها میسر خواهد شد. اهمیت بیش از حد به تمرین و استعداد نتیجه ای کوتاه مدت در بر خواهد داشت و مثمر ثمر نخواهد بود. برای ماندگاری آن باید توانایی های مختلف رشد یابد تا نوازندگی به هنر بدل شود. مقاله ی پیش روبه طور خلاصه به این موضوع پرداخته است. (زهرا نصیری*)

آوازخوان معلم اخلاق (I)

در سال ۱۲۸۲ خداوند به شیخ اسماعیل واعظ اصفهانی، معروف به تاج الواعظین فرزندی عطا کرد که نامش را جلال گذاشتند. شیخ اسماعیل از خوشخوان های اهل منبر بود و مسلط به ردیف آوازی؛ جلال را به مدرسه علیه واقع در بازارچه رحیم نزدیک مسجد رحیم خان گذاشتند که فاصله چندانی با منزلش نداشت. ۸ ساله بود که مختصر زمزمه ای می کرد؛ پدرش مشوق او شد و جلال را به سید رحیم سپرد تا تعلیم آواز ببیند. بعدها نزد نایب اسدالله و سپس نزد میرزا حسین خضوعی ساعت ساز رفت و به تکمیل اطلاعات خود پرداخت تا این که مراحل ترقی را طی کرد و نامش به عنوان خوانند های برجسته بر سر زبانها افتاد.

از روزهای گذشته…

سهیلی: تهیه کننده باید به کارشناس مراجعه کند

سهیلی: تهیه کننده باید به کارشناس مراجعه کند

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با محسن سهیلی، تهیه‌کننده موسیقی و سرمایه گذار کنسرت «بگو کجایی» که قرار است ۹ شهریور ماه سال جاری در برج میلاد به روی صحنه برود؛ این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.
بهروزی نیا: استیل نوازندگی اعراب با نوازندگی ما تفاوت دارد

بهروزی نیا: استیل نوازندگی اعراب با نوازندگی ما تفاوت دارد

این مشکل به شیوه ی گرفتن مضراب بر می‌گردد، در دنیا شیوه های مختلفی را برای گرفتن مضراب عود به کار می‌برند و چون در ایران عود هم استفاده می‌شود نا خودآگاه از گرفتن مضراب دیگر کشور ها هم تاثیر گرفته ایم. اتفاقا هنرجویانی که در همین کلاس های آموزشی من شرکت می‌کنند، همه نوازندگان خوبی هستند ولی غریب به اتفاق با مشکل گرفتن مضراب و حتی گرفتن ساز، دست و پنجه نرم می‌کنند. اگر یک نوازنده یک شیوه اشتباه را بیاموزد بعد ها به سختی می‌تواند این اشتباه را کنار بگذارد و شیوه ی جدید را جای گزین آن کند.
نگاهی به سوئیت برگاماسک دبوسی

نگاهی به سوئیت برگاماسک دبوسی

سوئیت برگاماسک (Suite Bergamasque) از جمله مشهورترین مجموعه کارهای پیانویی است که توسط کلاود دبوسی (Claude Debussy) موسیقیدان سبک رمانتیک – امپرسیونیسم فرانسوی تصنیف شده است.
رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

این حرف بسیار دروغ و کذبی بوده که زده اند… من زمانی یک هدیه از مادرم دریافت کردم که او آنرا از یک دست فروش کنار خیابان خریده بود که یک نماد مصری است به نام قدرت که در ایران هم وجود دارد، شاید از دور شبیه به صلیب به نظر برسد. این سمبل قدرت است که روی آن یک سنگ سیاه وجود دارد و من بیشتر از بیست و چند سال است که این نماد را دارم و مخصوصا پس از درگذشت مادرم همیشه آنرا بیرون نگه داشته ام ولی در این سالها تا حالا کسی در خارج از کشور فکر نکرده که من مسیحی شده ام!
دو نمود از یک تفکر (I)

دو نمود از یک تفکر (I)

موسیقی و معماری سنتی ایرانی، دو هنر پرسابقه و ارزشمند در تاریخ ایران هستند. در این نوشتار، ابتدا خصوصیات کلی این دو هنر ذکر می شود و سپس به صورت موردی مفاهیم تقارن، مدول و تکرار، تزیین و ریتم با ذکر نمونه هایی مورد بررسی قرار می گیرد. هم چنین به ذکر برخی خصوصیات مانند عوامل تنوع بخش و چگونگی ادراک این دو هنر پرداخته می شود.
سان را و فلسفه کیهانی (V)

سان را و فلسفه کیهانی (V)

بلاونتِ افسرده در ژانویه ۱۹۴۳ از زندان آلاباما در واکر کانتی، جاسپر نامه ای به United States Marshals Service نوشت که در آن از ضعف عصبی ناشی از فشارهای زندان، تمایل به خودکشی و ترس مدام خودا ز مورد تجاوز قرار گرفتن نوشته بود. سرانجام با مورد او موافقت شد و در ژانویه ۱۹۴۳ تا پنسیلوانیا اسکورت شد.
وضعیت ویژه (I)

وضعیت ویژه (I)

سالهاست اصطلاح “فیلم جشنواره پسند” را می شنویم؛ فیلمهایی که تحت تاثیر علایق داوران ساخته شده و هدفی جز خودنمایی در جشنواره ها ندارد. اصولأ رقابت سنگین و دقت بالای داوران در انتخاب فیلمهای برتر باید موجب رشد کمی و کیفی فیلمها شود اما در مورد فیلمهای ایرانی اوضاع متفاوت است.
بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (I)

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (I)

سازدهنی (Harmonica) با وجود کوچکی و سادگی قابلیت های اجرایی فراوان و جذابی دارد و به همین خاطر جزو رایج ترین و محبوب ترین سازهای موسیقی در جهان به شمار می آید. در کشور ما هم چند سالی است که با اقبال بیشتر هنرجویان و گروه های موسیقی مواجه شده و به تازگی می توانیم صدای سازدهنی را در تبلیغات تجاری پخش شده از شبکه های داخلی رادیو و تلویزیون نیز بشنویم. خوشبختانه در زمینه آموزش سازدهنی (انواع ترمولو و کروماتیک) چندین کتاب به زبان فارسی منتشر شده است که در این سری مطالب به بررسی آنها می پردازیم.
نشست مطبوعاتی هفتمین جشنواره نوشتارها و سایت های موسیقی در اینترنت برگزار شد

نشست مطبوعاتی هفتمین جشنواره نوشتارها و سایت های موسیقی در اینترنت برگزار شد

نشست مطبوعاتی هفتمین جشنواره نوشتارها و سایت های موسیقی در اینترنت با حضور پوریا رمضانیان دبیر جشنواره، آروین صداقت کیش نماینده هیات امنا و کیوان فرزین نماینده هیات داوران و حسن چوبین نماینده گروه ژی در موسسه فرهنگی هنری «ژی» برگزار شد. لازم به ذکر است، اختتامیه هفتمین جشنواره نوشتارها و سایت های موسیقی در اینترنت، پس فردا جمعه ۲۴ اسفند ماه ساعت ۱۹ در فرهنگسرای ارسباران با اجرای گروه های مختلف موسیقی، برگزار می شود. در ادامه گفتگوی علی ثانی را با عوامل اجرایی این جشنواره می خوانید:
لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۳

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۳

دیلان به دنبال از میان برداشتن هر آنچیزیست که آن را رقابت غیر انسانی، بهره کشی، و طبقه بندی و محدود سازی اجتماعی میداند. و بر اساس باور عمیقش به پایان جهان و رستاخیز، انقلاب و دگرگونی را پیش بینی را میکند که خود به خود و بدون علت و سببی ظاهری و مادی و تنها به یاری قدرتی ماورائی و خدایی انجام و جهان را زیر و رو خواهد کرد.