نی و قابلیت های آن (IX)

استاد حسن كسايي و قرار دادن ني در سمت چپ دهان
استاد حسن كسايي و قرار دادن ني در سمت چپ دهان
در قسمت قبل به معرفی انواع نی در موسیقی نواحی و مناطق مختلف ایران پرداختیم که به طور کلی به سه دسته تقسیم می شدند:


۱- نی کوتاه و انواع نی لبک
۲- نی بلند که در برخی مناطق معروف به نی چوپانی است
۳- نی هفت بند که جزو ساز های ملی ایران محسوب می شود
همانطور که ذکر شد نی هفت بند دارای ۵ سوراخ در روی ساز و یک سوراخ در پشت ساز است و به دو شیوۀ لبی و دندانی نواخته می شود.

در روش دندانی سر نی را که معمولا از جنس فلز است در دهان و بین دندان ها می گذارند و هوا را بدون هیچ واسطه ای به درون لولۀ ساز می دمند.

برخی نوازندگان برای سری نی به جای فلز از تلق استفاده می کنند.

برای دمیدن در نی از نفس اندوخته شده در ششها استفاده می شود، در روش دندانی به دو روش سر نی را در میان دندان ها قرار می دهند، در حالت اول سر نی را در وسط دندان پیشین قرار می دهند و در حالت دوم سر نی را میان دندان نیش و پیشین می گذارند. حالت اول اصولی تر بوده و صدای حاصله از ساز نیز شفاف تر خواهد بود.

هنگام دمیدن هوا به طور مستقیم وارد نی می شود و زبان باید روی نی قرار بگیرد.

برخی نوازندگان در حین نواختن نی را در سمت راست دهان می گذارند و برخی در سمت چپ.

اگر نی متمایل به سمت راست باشد، باید سمت راست دهان روی نی باشد و سمت چپ آزاد و بالعکس.

همانطور که ذکر شد هوای درون ششها باید به طور مستقیم و بی هیچ واسطه ای به درون ساز دمیده شود.

Hassan Nahid
استاد حسن ناهید و
قرار گرفتن ساز در سمت چپ دهان
درآوردن صدای نی در ابتدا و برای هنرجویان مبتدی کاری است دشوار و برای رسیدن به صدایی مطلوب نیازمند مدت ها تمرین و ممارست است.

پس از رسیدن به صدایی شفاف و مطلوب نوبت به تغییر اصوات و رسیدن به فواصل مختلف است.

برای به دست آوردن اصوات مختلف در یک محدودۀ صوتی از انگشت گذاری روی سوراخ ها استفاده می شود، به طوری که با گذاشتن و برداشتن انگشت ها از پایین ساز به بالا طول لولۀ ساز تغییر کرده و در اثر آن ارتفاع صوت تغییر می کند. هر چه طول مفید لوله بلند تر باشد صدا بم تر و هر چه طول لوله کوتاه تر شود، صدای زیر تری خواهیم داشت.

همانطور که قبلا نیز ذکر شد، دست راست در پایین ساز و دست چپ بالای ساز قرار می گیرد، بنابر این شماره گذاری انگشتان از پایین یعنی دست راست به این ترتیب خواهد بود:


استاد محمدعلی کیانی نژاد و
قرار گرفتن ساز در سمت راست دهان
انگشت اول دست راست نقشی در نوازندگی ندارد و آزاد می باشد
انگشت دوم دست راست روی سوراخ اول
انگشت سوم دست راست بین سوراخ اول و دوم قرار می گیرد و حکم تکیه گاه را دارد
انگشت چهارم دست راست روی سوراخ دوم قرار می گیرد
انگشت پنجم دست راست (شست) در پشت نی قرار گرفته و حکم تکیه گاه دارد
انگشت اول دست چپ آزاد است
انگشت دوم دست چپ روی سوراخ سوم قرار می گیرد
انگشت سوم دست چپ روی سوراخ چهارم قرار می گیرد
انگشت چهارم دست چپ روی سوراخ پنجم قرار می گیرد
انگشت پنجم دست چپ (شست) روی سوراخ ششم نی در پشت نی قرار می گیرد


عکس وضعیت انگشتان دو دست در حین نواختن نی


برخی نوازندگان نی بر حسب عادت محل دست راست و چپ را برعکس می گیرند و به عبارتی در حین نوازندگی دست چپ را در پایین و دست راست را در بالای نی قرار می دهند.

نی هفت بند دارای چهار محدودۀ صوتی است که هر یک دارای رنگ و جنس و ویژگی متفاوت است:

Audio File در این فیلم به محدودۀ صدا های اصلی نی در چند بخش توجه نمایید.


نوازندگی نی به شیوه لبی

۱- صدای بم که خود دو نوع می باشد – بم قوی که دارای صدایی گیرا و دلنشین است و برای نواختن آن نیاز به نفس بیشتر است. دومین حالت صدای بم، بم نرم می باشد که صدایی ملایم و محزون دارد.
برای نواختن بم قوی نوازنده لازم است ساز را با زاویۀ باز تری نسبت به بدن خود قرار دهد و در هنگام اجرای بم نرم زاویه ساز نسبت به بدن بسته تر شده و شدت دمیدن کمتر می باشد.

۲- صدای اوج: در اصل یک اکتاو بالا تر از صدای بم بوده و در اصل می توان صدای اوج را ادامۀ منطقی صدای بم نرم در روند توالی اصوات در ساز نی دانست.
۳- صدای غیث: صدای آن تیز تر و شفاف تر از اوج بوده و در اصل محدودۀ زیر صدای نی می باشد.
۴- صدای پس غیث: صدای آن زیر تر از غیث بوده و در اصل زیر ترین محدودۀ صوتی نی می باشد.

استاد محمد موسوی و
قرار گرفتن ساز در سمت راست دهان
audio file بشنوید اجرایی را از محدوده های مختلف نی را با نی استاد محمد علی کیانی نژاد

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم و اوج را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم و بم نرم را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای اوج، غیث را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از صدای بم نرم را با نی استاد محمدعلی کیانی نژاد

audio file بشنوید اجرایی را از صدای اوج، غیث و پس غیث را با نی استاد حسن کسایی

audio file بشنوید اجرایی را از موسیقی محلی بختیاری را با نی استاد علی حافظی با شیوه دندانی

audio file بشنوید اجرایی را از نی نوازی به شیوه لبی با اجرای استاد حسن ناهید

در قسمت بعد به بررسی حالت های مختلف انگشت گذاری در محدوده های صوتی نی می پردازیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VI)

نمونه اولین چکامه در منظومه درخت آسوریک آمده که تا زمان ما حفظ شده است. باربد را بزرگترین شخصیت ناقل فهلویات به شمار آورده اند. یکی از شکلهای معمول شعری و موسیقی زمان باربد پتواژه بوده است. پتواژه از دو واژه پت و واژه یعنی سخن بزرگ تشکیل شده متن آن از اشعار ستایشی و وصفی ترکیب یافته، بیشتر به قصیده های منبعده ی اسلامی شباهت داشت.

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.

از روزهای گذشته…

آرشین مال آلان

آرشین مال آلان

“آرشین مال آلان” از جمله جذاب ترین داستان های فرهنگ آذربایجانی است که در سال ۱۹۱۰ میلادی توسط اوزیر حاج بایف (Uzeyir Hajibeyov) موسیقیدان شهیر آذری بصورت اپرای کوچک (Operetta) تهیه شد. این اپرا آنقدر مورد توجه علاقمندان به فرهنگ و هنر آذربایجان قرار گرفت که امروزه نیز به مناسبت های مختلف کماکان شاهد اجراهای مختلف از آن هستیم.
میشا مایسکی

میشا مایسکی

میشا مایسکی (Mischa Maisky) متولد ۱۹۴۸ در Riga، Latvia است؛ موسیقی را برای اولین بار وقتی به Children’s Music School و هنرستان هنرهای زیبا رفت آغاز کرد. در سال ۱۹۶۲ وارد هنرستان Leningrad شد. در سال ۱۹۶۵ نام مستعار Rostropovich of the Future برای خود انتخاب کرد و همکاری با Leningrad Philharmonic را شروع کرد. یک سال بعد او برنده جایزه مسابقه بین المللی چایکوفسکی در مسکو شد و تحصیلات خود را تحت نظر Rostropovich در هنرستان هنرهای زیبای مسکو شروع کرد.
ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (III)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (III)

آیا می‌توانیم مانند خارج از حوزه ایدئولوژی، با وسعتی به موسیقی بیندیشیم که غیر شفاهی باشد؟ (این قدری یادآورموضوعی است که «دلاوُلپه» (Della Volpe) را در نقدش با عنوان ” نقد ذوق” متاثر کرده بود). مشکلی که با پساساختارگرایی به طور کلی و با ساختارشکنی بخصوص وجود دارد، گرایش آنها به این است که ایدئولوژی را طوری ببینند که در اصل به وسیله زبان – نمادین- مقید شده است، بجای اینکه عموما حالات احساسی را سازمان دهد
موسیقی و ریاضیات (II)

موسیقی و ریاضیات (II)

در یونان باستان موسیقی و ریاضیات (حساب و هندسه) در کنار نجوم تشکیل علوم چهارگانه را می دادند، درواقع یونانیان قدیم به این چهار شاخه از علوم به دیده ریاضیات نگاه می کردند. در آن دوران از تمدن بشری موسیقی بعنوان علمی مطرح بود که توسط آن روابط و نسبت های ریاضی به عمل تجربه می شد و به موسیقی در مدارس به اندازه حساب، هندسه و نجوم بها داده شده، دانش آموزان مجبور بودند در موسیقی نیز به انداز سه علم دیگر کسب معلومات کنند.
یک نظریه ی تاریخی

یک نظریه ی تاریخی

الگو ها در آن سو (اروپا و آمریکا) طی نیم قرن اخیر، ما را به سوی زوال غربی سوق داده اند و این در حالی است که ما در عین تقلید مداوم از غرب همیشه هم از آن عقب مانده ایم. ما دو سه قرن پس از دورانی که نهضت کرامولی قرن هفده پشت سر گذاشته می شد، تقلید پیش پا افتاده و ناچیزی از آن کردیم؛ و حالا که غربی ها از خود به بیزاری رسیده اند و فرهنگ غرب عملاً راه زوال و نیستی را در پی گرفته است و تمدنش، با انواع مختلف سلاح ها تجهیز شده، تا از این طریق بتواند خود و دنیا را در یک آن نابود کند، عده ای از ما پشت سر غربی ها راه افتاده اند و مدام پیشرفت ها، بزک ها و تفاوت آنجا را به رخ ایرانیان می کشند درحالی که می توانند مانند هند فرهنگ ایران را به جهان عرضه کنند و در راه شناساندن این فرهنگ کوشا باشند.
دورژاک، آهنگسازی از چک (II)

دورژاک، آهنگسازی از چک (II)

خانه دورژاک در نیویورک نزدیک به ساختمان پرلمان (Perlman Place) بود و با آنکه رئیس جمهور چک؛ والکالف هاول (Václav Havel) از دولت آمریکا خواست تا از آنجا به عنوان مکانی تاریخی محافظت شود اما دولت آمریکا این خواسته را نپذیرفت و آنجا را برای ساخت مرکز درمانی برای بیماران دارای ایدز تخریب کرد. اگرچه برای گرامی داشت و حفظ نام دورژاک مجسمه وی را در میدانی نزدیک بیمارستان برافراشتند.
چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

چگونه فرزند خود را به تمرین موسیقی ترغیب کنیم؟

درمیان چالش‌های متعددی که والدین در برقرای درس‌های موسیقی کودکان خود با آن دست به گریبانند (انتخاب ساز، یافتن معلم خوب و غیره)، سوق دادن کودکان به تمرین دشوارترین آن‌هاست. شدت مساله و اهمیت تمرین، باورپذیری کمبود مقالات در این زمینه را سخت می‌کند. افزون بر این، والدین و معلمان بیشتر به سراغ تدابیری که از دوران کودکی خود به یاد دارند می‌روند که تلاش‌هایی منجر به شکست در ترغیب کودکان به تمرین هستند.
آپوکالیپتیکا؛ یک دهه فعالیت و بدعت در نوازندگی ویولن سل

آپوکالیپتیکا؛ یک دهه فعالیت و بدعت در نوازندگی ویولن سل

آپوکالیپتیکا (Apocalyptica) یک گروه موسیقی فنلاندی متشکل از سه نوازنده کلاسیک ویولن سل است که از سال ۲۰۰۳ یک درامر نیز به جمع آنان پیوسته است. هر چند تخصص اصلی آپوکالیپتیکا اجرای موسیقی متال با ویولن سل است، اما قطعات کلاسیک نیز می نوازند. افراد گروه همگی از دانشجویان آکادمی “Sibelius” بزرگترین مرکز آموزش موسیقی در فنلاند و یکی از برجسته ترین هنرستان های موسیقی اروپا، واقع در شهر “Helsinki” پایتخت فنلاند هستند.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (IV)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (IV)

بدین‌ترتیب، می‌توان دانگ‌های ماهور را ادامه داد و دانگ سومی را نیز برای آن متصور بود و بسیاری از گوشه‌های ماهور با تأکید بر این دانگ سوم شکل گرفته است. در این میان، برخی این دانگ را دانگ دوم و دانگ سل‌ـ دو روی سیم زرد تار و سه‌تار را پیش‌دانگ می‌دانند (توکلی ۱۳۸۸: ۲۸). نکته‌ای که در این میان مغفول مانده این است که پیش‌دانگِ تعریف‌شده‌ی وی برای ماهور به‌هیچ‌وجه، از نظر نقش و کاربرد، همچون پیش‌دانگ دستگاهی چون همایون نیست، بلکه خود دانگ سلـ دوِ سیم زرد، با تمامی نت‌هایش، در عمل نیز نقش نسبتاً پررنگتری در مقایسه با پیشدانگ دستگاههای دیگر دارد.
یوسفی: جای خالی تفکر را در موزیسین ها میبینم

یوسفی: جای خالی تفکر را در موزیسین ها میبینم

چهار سال پیش خبری مبنی بر چاپ سالشمار موسیقی زنان توسط نیکو یوسفی در خبرگزاری ها قرار گرفت ولی به دلایل مختلفی این اتفاق به تاخیر افتاد تا اینکه قرار شد، اطلاعاتی مربوط به موسیقی زنان در سایتی خصوصی به مدیریت نیکو یوسفی به انتشار برسد. با او به گفتگو نشسته ایم درباره شکل جدید این پروژه و فعالیتش.