یادبودی برای فرزانه نوایی

فرزانه نوايي
فرزانه نوايي
بانوی چنگ نواز ایران در چنگال سرطان فشرده شد…
فرزانه نوایی، برجسته ترین چنگ نواز ایرانی که سال ها در اتریش اقامت داشت چند روز پیش بر اثر بیماری سرطان، در سن چهل و هشت سالگی در یکی از بیمارستان های شهر برگنز درگذشت.

این یادداشت، یادبودی است کوتاه برای او و همدردی کوچکی با همسر و خواهر هنرمندش؛ فیروزه نوایی و خسرو سلطانی.

چند ماه پیش که فرزانه با شدت گرفتن بیماری اش برای چندمین بار در بیمارستان بستری شد، نه من، نه خسرو، نه فیروزه و نه هیچیک از دوستان و بستگان به خود اجازه ندادیم که حتی چنین فکری به ذهن مان خطور کند.

فرزانه تا آخرین لحظه با چنان روحیه، با چنان امید و با چنان عشقی به زندگی با ما مواجه شد که گویی این اوست که باید ما را در برابر ناملایمات زندگی تسلی دهد.

امروز برای نخستین بار از قلم خود متنفر شدم. اما ظاهرا چاره ای نبود؛ از او تا کنون هیچ مقاله یا مصاحبه ای در نشریات پارسی زبان به چاپ نرسیده و من نیز از انگشت شمار کسانی بودم که از ایران با او و خانواده اش دورادور ارتباطی داشتم…. پس، از او خواهم گفت. از او و هنر والایش.

فرزانه نوایی در خرداد ۱۳۳۵ متولد شد. از سال ۱۳۴۶ در هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) به فراگیری چنگ (هارپ) پرداخت و پس از دریافت دیپلم هنرستان، با دریافت بورس رهسپار اتریش شد.

در آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی وین تحصیلات خود را به مدت چهار سال در این رشته پی گرفت و سپس در کنسرواتوار ملی پاریس به آموخته های خود افزود. فرزانه به موازات تحصیل در فرانسه، در شهریور ۱۳۵۷ به عنوان تکنواز چنگ، برنامه هایی با ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون ملی ایران (به رهبری ایرج صهبایی) در تئاتر شهر تهران اجرا نمود و در سال ۱۳۵۸ به کشور بازگشت.

یک سال را با تدریس چنگ در هنرستان و نوازندگی در ارکستر سمفونیک تهران گذراند ولی اقامتش در ایران به دلایلی دیری نپایید و چندی بعد پس از ازدواج با خسرو سلطانی به اتریش بازگشت. اجرای موسیقی نمایش “لوبیای سحرآمیز” که در نوروز ۱۳۵۹ در تهران به صحنه رفت از جمله برنامه های مشترک او و همسرش در ایران بود.

آن دو پس از مهاجرت به اروپا، چند سالی به ادامه فعالیت در وین مشغول شدند و در سال ۱۳۶۲/۱۹۸۳ با عزیمت به ایالت فورآرلبرگ در غرب اتریش به تدریس در چند مدرسه موسیقی مشغول شدند.

فرزانه در این سال ها ضمن تدریس، رسیتال ها و کنسرت های بیشماری را با سایر نوازندگان ایرانی که در این منطقه و کشورهای همجوار ساکن شده بودند (همچون فیروزه نوایی، مهدی جامعی، حسین سمیعیان، سعید تقدسی و …) به اجرا درآورد.

او بارها درصدد برآمد تا با تشویق آهنگسازان معاصر ایران، مجموعه ای را از قطعات ایرانی برای هارپ منتشر سازد ولی این پروژه هیچگاه عملی نشد. در یکی از آخرین نامه ها برایم نوشت: “نخستین بار بیست و پنج سال پیش این پیشنهاد را به چند آهنگساز ایرانی دادم. تا حالا تقریبا به همه گفته ام ولی یا حرکتی نشده یا اگر شده ناتمام مانده است. متاسفانه ما ایرانی ها ملت بدون پشتکاری هستیم…”

در سال ۱۳۷۹/۲۰۰۰ از فرزانه نوایی دو سی.دی. در اروپا انتشار یافت که در آنها علاوه بر همراهی با سعید تقدسی (فلوت) و خسرو سلطانی (پان فلوت) – برای اجرای قطعات کلاسیک – دو اثر از مارسل گرانجانی و کامیل سن سانس (برای هارپ سلو) را با مهارت اجرا کرده است.

آخرین نواخته های وی در آخرین سی.دی. همسرش خسرو سلطانی که اخیرا با نام “ماهور کبیر” در اروپا انتشار یافت به گوش می رسد. فرزانه در این اثر برای نخستین بار کوشید روی هارپ (که در ادبیات پارسی، چنگ نامیده می شود) شیوه ایرانی پدید آورد. وی در نخستین سال های پس از انقلاب که هوشنگ ظریف در اتریش اقامت گزیده بود نزد وی به فراگیری تار پرداخت و در این اثر کوشید آموخته های خود از موسیقی ایرانی و موسیقی کلاسیک را در هم آمیزد.

از فرزانه دو فرزند هنرمند به نام های کیان و سارا به یادگار مانده است. یادش گرامی.


IN MEMORY OF FARZANEH NAVAI – in English
“Greatest Persian Harpist Passes Away In Austria”


5 دیدگاه

  • ارسال شده در مهر ۱۷, ۱۳۸۵ در ۴:۱۸ ب.ظ

    روحش شاد

  • bestpianist_60
    ارسال شده در بهمن ۱۲, ۱۳۸۵ در ۶:۵۷ ب.ظ

    ruh zamani shad ast ke azad bashad.marge yek honarmand hamishe azadie ruhe ou ra be hamrah darad. pas dar shadie ruhe ou shaki nist . anche ma bayad arezu konim in ast ke asare honarie in honarmandan ruhe ma ra ham azadi bakhshad ta betavanim dar asemani shad parvaze ruhe khod ra shahed bashim.

  • amir
    ارسال شده در بهمن ۱۴, ۱۳۸۵ در ۲:۰۵ ق.ظ

    salam.besiar motasef shodam ke khabare fot kardane khanume navaee ro shenidam,man khodam musighi kar mikonam,va besiar narahatam az inke hamchin bozorgani ro dar musighi irani darim vali nemishnasim.albate in bahs siasi mishe va man varede siasat nemisham.jaye honarmandan besiar geramist hata dar oon donya,va fekr konam hadeaghal kari ke mitunim dar moghabele zahmataye ye honarmande arzeshmand mesle khanume farzaneh navaee bekonim ine ke dar rahi ke ishun doost dashte ghadam bardarim,yani tavajohe bishtar be chang va ahangsazi ba chang.omidvaram khahare geramishun ghasde edameye rahe oon bozorgvar ro dashte bashand,kesani hastan ke poshtibani mikonand,

  • هيراد
    ارسال شده در خرداد ۳۱, ۱۳۸۶ در ۸:۵۷ ق.ظ

    فرزانه هم مرد.
    مثل حس کمال طلبی ما که قرنها پیش مرد.
    مثل توان عاشق هنر بودن که سالیانی پیش مرد.
    مثل حس لذت از زیبایی که سالها پیش مرد.
    و اکنون چه داریم؟ اسمی از یک نوازنده ی برجسته که مرد.
    باز هم به انتظار مرگی دگر می نشینم تا حسرت زیبایی ای که گذشت رابخورم.

  • arash senamiri
    ارسال شده در بهمن ۲۷, ۱۳۹۳ در ۱۰:۱۲ ب.ظ

    dorod bar shoma
    man chandin sal hast ke asheghe harp haastam ama to iran in saz vojod nadare
    man majbor shodam biyam armanestan ke injaham ontor ke fekr mikardam nist
    va hichkas ham hemayat nemikone
    sepas gozaram

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیرگلو: نسبت به گذشته افت داشتیم

در آن زمان من هم ماندم و به هر حال یک سری مسائل خانوادگی هم بود، برادرم فوت شده بود و دختراشان را باید نگه می داشتم، مادرم هم که سرطان گرفته بودند و فوت کردند، این شد که فعلا دیگر ماندگار شدم.

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (VI)

این گواه کوتاه نشان می‌دهد پیش از تولد دولت-ملت مدرن هم تصوری از یک فرهنگ موسیقایی که بتوان آن را «موسیقی ایرانی» خواند در مراکز اصلی شهری، یعنی تجمع‌گاه‌های قدرت و ثروت، وجود داشت. با یک جستجوی سردستی نیز دست‌کم تا میانه‌ی دوره‌ی قاجار می‌توان پیشینه‌ی چنین مفهومی را عقب برد. برخلاف نمونه‌های اروپایی در ایران این زبان موسیقایی نه تنها ممنوع (۲۵) یا گمشده نبود بلکه حمایت‌شده و رسمی هم بود. موسیقی دستگاهی افزون بر تمایز بسیار روشن از موسیقی اروپایی، به قدر کافی از همتایانش، یعنی حوزه‌های موسیقایی عربی و ترکی نیز فاصله گرفته بود.

از روزهای گذشته…

«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

وجود دارد ولی تا حد بسیار کمتری… به همین خاطر است که کسانی که آهنگسازی می خوانند تقریبا سلیقه ای که قبل از خواندن آهنگسازی دارند حفظ می شود ولی کسانی که نوازندگی می آموزند سلیقه شان تا حدی تغییر می کند. به همین دلیل است که اکثر افراد تشخیص می دهند که قدرت ملودی پردازی مشکاتیان از بسیاری از آهنگسازان متوسط بالاتر است ولی کمتر می توانند تشخیص بدهند تفاوت تکنیکی تار نوازی جلیل شهناز را از لطف الله مجد؛ اصلا ممکن است این دو را با هم اشتباه بگیرند در حالی که همانطور که گفتم، با درصد پایین تری از خطا می توانند تفاوت قدرت ملودی پردازی یک آهنگساز را تخمین بزنند.
انتخاب نوع همراهی و رنگ آمیزی بیشتر

انتخاب نوع همراهی و رنگ آمیزی بیشتر

در دو مطلب قبل یعنی “تشخیص تونالیته و انتخاب آکورد” و “نوشتن همراهی برای یک ملودی” بطور خلاصه راجع به تهیه یک ملودی، نوشتن آن، تشخیص تونالیته و بالاخره انتخاب آکورد صحبت کردیم در این قسمت راجع به چند روش ساده که میتوانیم برای آن همراهی بنویسیم صحبت میکنیم.
جاش گروبن (III)

جاش گروبن (III)

گروبن در ادامه فعالیتهایش به کشورهای فیلیپین و استرالیا به همراه لانی میسلائوچا (Lani Misalucha) در اکتبر ۲۰۰۷ سفر کرد. در همان سال وی دوئتی را به همراه باربارا استریسند (Barbra Streisand) “تمام آنچه را که راجع به عشق می دانم” و دوئتی دیگر را با میرلی ماتیو (Mireille Mathieu) “در امتداد رنگین کمان” اجرا کرد. گروبن علاقه داشت تا یک روز در مرکز تئاتر برودوی نیویورک اجرا کند. آلبوم نوئل که در ۹ اکتبر ۲۰۰۷ عرضه شد موفقیت فراوانی در آمریکا به دست آورد و رکورد فروش بهترین آلبوم سال ۲۰۰۷ را داشت و این در حالی بود که تنها ۱۰ روز پس از عرضه آن می گذشت!
افسانه آدمکهای چوبی در معبد

افسانه آدمکهای چوبی در معبد

معبد ، و آدمک ها به دور آن در رقص ، و معبد بر زمین استوار و سر به فلک کشیده ، و زمین که معبد بر آن بنا شده است (۱). که حضور معبد آشکارش ساخته است . که از زمین های دیگر متمایزش کند و از فراموشی نجاتش بخشد . آدمک ، آدمک ، به شادیانه این حضور و آشکارگی در وجد وسماع آمده اند . در این میان بوی دود ، دود عود است که به مشام ، نه ، که به گوش میرسد ، بوی قربان که در فضا میپیچد . بوی گوشت و گیاه سوخته که راه خود را میجوید تا گوشها . چرا که در این افسانه همه چیز برای نیوشیدن است . مگر نه آنکه همه افسانه ها چنین اند .
نگاهی به آلبوم “طغیان” (III)

نگاهی به آلبوم “طغیان” (III)

“شیدایی” در زمان خود بسیار مورد استقبال اهالی هنر قرار گرفت و نو آوری مشکاتیان در ارائه ریتم ۱۴ ضربی تحسین بسیاری را برانگیخت؛ همنشینی ریتم و تم این قطعه به حدی بود که حتی اشکالاتی که این تصنیف در پیوند شعر و موسیقی داشت (۲) را از دید شنونده اهل موسیقی دور نگه داشت و آنها تا به امروز آنرا یکی بهترین تصانیف موسیقی ایرانی می دانند.
خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت اول

خلق موسیقی موفق برای انیمیشن – قسمت اول

مطلب زیر گفته های چهار آهنگساز پرکار درباره درگیریهای خلاقانه ای است که یک آهنگساز در رابطه با خلق موسیقی انیمیشن با آن روبرو است. این چهار هنرمند دنیس م. هنیگان Denis M. Hannigan، دان گریدی Don Grady، جودی گری Jody Gray و جیمز ل. ونابل James L. Venable توصیه ها و تجربیات خود را در اختیار آهنگسازان، طراحان، کارگردانان و تهیه کنندگان قرار داده اند.
علیرضا جواهری

علیرضا جواهری

متولد ۱۳۵۳ مشهد آهنگساز و نوازنده سنتور لیسانس موسیقی [email protected]
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (IX)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (IX)

دوم آن که استفاده از نگارش و اجرای از روی آن، برای به خاطر آوردنِ خطوط کلی آثار موسیقی ایرانی است. چنانچه کارگان (رپرتوار) موسیقی ایرانی را منحصر به ردیف خاصی ندانیم و کلیه چهار مضرابها، پیش درآمدها، تصانیف، رِنگها و سایر قطعات معتبر ساخته شده توسط اساتید مسلم موسیقی ایرانی را همراه با ردیف، جزو کارگان موسیقی ایرانی بدانیم، متوجه خواهیم شد که حجم بسیار بالایی از گوشه و قطعه را در اختیار داریم و هیچ کس نمی تواند این حجم مطلب موسیقیایی پیچیده را کامل و بدون نقص از بر داشته باشد. راه حل سریع و آسانِ به خاطر آوردن قسمتهای مختلف کارگان، استفاده از نتِ نگارش یافته آن مطالب است که مسلما نگارش دقیق تر و کامل تر، کارآمدتر هم هست. لازم به ذکر است که در این مورد میتوان از اجرای مواد کارگان، موجود بر روی حاملهای صوتی، هم استفاده کرد.
کارگاه نوازندگی پیانو توسط نیسان روحانی برگزار می شود

کارگاه نوازندگی پیانو توسط نیسان روحانی برگزار می شود

موسسه نوای چنگ فرزانه برگزار می‌کند؛ کارگاه نوازندگی پیانو توسط نیسان روحانی از ۲۲ مرداد ماه در آکادمی کوشا برگزار خواهد شد. نیسان روحانی نوازنده پیانو و فارغ التحصیل کالج ترینتی، در کنسرتها و تک نوازی های متعددی در اروپا و ایالات متحده شرکت کرده است. او همچنین به عنوان سولیست با ارکسترهای مختلفی از جمله ارکستر سمفونیک انجل، ارکستر مجلسی گراتس، ارکستر سمفونیک پازاردجیک و ارکستر فیلارمونیک روسه به روی صحنه رفته است.
کارگاه اصول پایه آموزش موسیقی و اجرای صحنه ای

کارگاه اصول پایه آموزش موسیقی و اجرای صحنه ای

آموزشگاه موسیقی آریا که تابستان امسال با مدیریت آریا عظیمی نژاد و با شعار تجربه ای تازه افتتاح گردیده است، اقدام به برگزاری اولین کارگاه اصول آموزش موسیقی و اجرای صحنه ای نموده است. این کارگاه در ۱۵ جلسه و از آبان ماه سال جاری برگزار گردیده و موارد زیر در طول این دوره مورد بررسی قرار خواهد گرفت: