یادبودی برای فرزانه نوایی

فرزانه نوايي
فرزانه نوايي
بانوی چنگ نواز ایران در چنگال سرطان فشرده شد…
فرزانه نوایی، برجسته ترین چنگ نواز ایرانی که سال ها در اتریش اقامت داشت چند روز پیش بر اثر بیماری سرطان، در سن چهل و هشت سالگی در یکی از بیمارستان های شهر برگنز درگذشت.

این یادداشت، یادبودی است کوتاه برای او و همدردی کوچکی با همسر و خواهر هنرمندش؛ فیروزه نوایی و خسرو سلطانی.

چند ماه پیش که فرزانه با شدت گرفتن بیماری اش برای چندمین بار در بیمارستان بستری شد، نه من، نه خسرو، نه فیروزه و نه هیچیک از دوستان و بستگان به خود اجازه ندادیم که حتی چنین فکری به ذهن مان خطور کند.

فرزانه تا آخرین لحظه با چنان روحیه، با چنان امید و با چنان عشقی به زندگی با ما مواجه شد که گویی این اوست که باید ما را در برابر ناملایمات زندگی تسلی دهد.

امروز برای نخستین بار از قلم خود متنفر شدم. اما ظاهرا چاره ای نبود؛ از او تا کنون هیچ مقاله یا مصاحبه ای در نشریات پارسی زبان به چاپ نرسیده و من نیز از انگشت شمار کسانی بودم که از ایران با او و خانواده اش دورادور ارتباطی داشتم…. پس، از او خواهم گفت. از او و هنر والایش.

فرزانه نوایی در خرداد ۱۳۳۵ متولد شد. از سال ۱۳۴۶ در هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) به فراگیری چنگ (هارپ) پرداخت و پس از دریافت دیپلم هنرستان، با دریافت بورس رهسپار اتریش شد.

در آکادمی موسیقی و هنرهای نمایشی وین تحصیلات خود را به مدت چهار سال در این رشته پی گرفت و سپس در کنسرواتوار ملی پاریس به آموخته های خود افزود. فرزانه به موازات تحصیل در فرانسه، در شهریور ۱۳۵۷ به عنوان تکنواز چنگ، برنامه هایی با ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون ملی ایران (به رهبری ایرج صهبایی) در تئاتر شهر تهران اجرا نمود و در سال ۱۳۵۸ به کشور بازگشت.

یک سال را با تدریس چنگ در هنرستان و نوازندگی در ارکستر سمفونیک تهران گذراند ولی اقامتش در ایران به دلایلی دیری نپایید و چندی بعد پس از ازدواج با خسرو سلطانی به اتریش بازگشت. اجرای موسیقی نمایش “لوبیای سحرآمیز” که در نوروز ۱۳۵۹ در تهران به صحنه رفت از جمله برنامه های مشترک او و همسرش در ایران بود.

آن دو پس از مهاجرت به اروپا، چند سالی به ادامه فعالیت در وین مشغول شدند و در سال ۱۳۶۲/۱۹۸۳ با عزیمت به ایالت فورآرلبرگ در غرب اتریش به تدریس در چند مدرسه موسیقی مشغول شدند.

فرزانه در این سال ها ضمن تدریس، رسیتال ها و کنسرت های بیشماری را با سایر نوازندگان ایرانی که در این منطقه و کشورهای همجوار ساکن شده بودند (همچون فیروزه نوایی، مهدی جامعی، حسین سمیعیان، سعید تقدسی و …) به اجرا درآورد.

او بارها درصدد برآمد تا با تشویق آهنگسازان معاصر ایران، مجموعه ای را از قطعات ایرانی برای هارپ منتشر سازد ولی این پروژه هیچگاه عملی نشد. در یکی از آخرین نامه ها برایم نوشت: “نخستین بار بیست و پنج سال پیش این پیشنهاد را به چند آهنگساز ایرانی دادم. تا حالا تقریبا به همه گفته ام ولی یا حرکتی نشده یا اگر شده ناتمام مانده است. متاسفانه ما ایرانی ها ملت بدون پشتکاری هستیم…”

در سال ۱۳۷۹/۲۰۰۰ از فرزانه نوایی دو سی.دی. در اروپا انتشار یافت که در آنها علاوه بر همراهی با سعید تقدسی (فلوت) و خسرو سلطانی (پان فلوت) – برای اجرای قطعات کلاسیک – دو اثر از مارسل گرانجانی و کامیل سن سانس (برای هارپ سلو) را با مهارت اجرا کرده است.

آخرین نواخته های وی در آخرین سی.دی. همسرش خسرو سلطانی که اخیرا با نام “ماهور کبیر” در اروپا انتشار یافت به گوش می رسد. فرزانه در این اثر برای نخستین بار کوشید روی هارپ (که در ادبیات پارسی، چنگ نامیده می شود) شیوه ایرانی پدید آورد. وی در نخستین سال های پس از انقلاب که هوشنگ ظریف در اتریش اقامت گزیده بود نزد وی به فراگیری تار پرداخت و در این اثر کوشید آموخته های خود از موسیقی ایرانی و موسیقی کلاسیک را در هم آمیزد.

از فرزانه دو فرزند هنرمند به نام های کیان و سارا به یادگار مانده است. یادش گرامی.


IN MEMORY OF FARZANEH NAVAI – in English
“Greatest Persian Harpist Passes Away In Austria”


5 دیدگاه

  • ارسال شده در مهر ۱۷, ۱۳۸۵ در ۴:۱۸ ب.ظ

    روحش شاد

  • bestpianist_60
    ارسال شده در بهمن ۱۲, ۱۳۸۵ در ۶:۵۷ ب.ظ

    ruh zamani shad ast ke azad bashad.marge yek honarmand hamishe azadie ruhe ou ra be hamrah darad. pas dar shadie ruhe ou shaki nist . anche ma bayad arezu konim in ast ke asare honarie in honarmandan ruhe ma ra ham azadi bakhshad ta betavanim dar asemani shad parvaze ruhe khod ra shahed bashim.

  • amir
    ارسال شده در بهمن ۱۴, ۱۳۸۵ در ۲:۰۵ ق.ظ

    salam.besiar motasef shodam ke khabare fot kardane khanume navaee ro shenidam,man khodam musighi kar mikonam,va besiar narahatam az inke hamchin bozorgani ro dar musighi irani darim vali nemishnasim.albate in bahs siasi mishe va man varede siasat nemisham.jaye honarmandan besiar geramist hata dar oon donya,va fekr konam hadeaghal kari ke mitunim dar moghabele zahmataye ye honarmande arzeshmand mesle khanume farzaneh navaee bekonim ine ke dar rahi ke ishun doost dashte ghadam bardarim,yani tavajohe bishtar be chang va ahangsazi ba chang.omidvaram khahare geramishun ghasde edameye rahe oon bozorgvar ro dashte bashand,kesani hastan ke poshtibani mikonand,

  • هيراد
    ارسال شده در خرداد ۳۱, ۱۳۸۶ در ۸:۵۷ ق.ظ

    فرزانه هم مرد.
    مثل حس کمال طلبی ما که قرنها پیش مرد.
    مثل توان عاشق هنر بودن که سالیانی پیش مرد.
    مثل حس لذت از زیبایی که سالها پیش مرد.
    و اکنون چه داریم؟ اسمی از یک نوازنده ی برجسته که مرد.
    باز هم به انتظار مرگی دگر می نشینم تا حسرت زیبایی ای که گذشت رابخورم.

  • arash senamiri
    ارسال شده در بهمن ۲۷, ۱۳۹۳ در ۱۰:۱۲ ب.ظ

    dorod bar shoma
    man chandin sal hast ke asheghe harp haastam ama to iran in saz vojod nadare
    man majbor shodam biyam armanestan ke injaham ontor ke fekr mikardam nist
    va hichkas ham hemayat nemikone
    sepas gozaram

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر «کنسرت کوارتت کلنکه» سی و سومین جشنواره‌ی موسیقی فجر

از همان هنگام که لا-ر، دو نت کشیده‌ی سوژه‌ی اصلی مجموعه‌ی «هنر فوگ» باخ را ویلن نواخت مشخص بود که قرار است «کوارتت کلنکه» چه ردای متفاوتی (نسبت به اجرای مشهورتر کوارتت‌های اِمِرسون، جولیارد و کِلِر) بر تن این فوگ‌های به‌غایت هنرمندانه‌ی در معما رهاشده بپوشاند، و از آن بیشتر تا چه اندازه قرار است موسیقی با همان سوژه‌ی گشاینده همچون نوشدارو به یک کرشمه دیگر اجراهای جشنواره را (چهار اجرا که پیش از آن دیده بودم) از خاطر بزداید و به رویدادی در دل فرهنگسرای نیاوران تبدیل شود.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (X)

فرض کنید از این ۴۰۹۶ مجموعه در طی تقریبا چهارصد سال گذشته هر سال تنها از ۲۰ مجموعه مختلف استفاده شده است. این می‌شود ۸۰۰۰ مجموعه (۴۰۰*۲۰)؛ یعنی ۴۰۰۰ تا بالاتر از گنجایش سیستم. حال به‌طور فرضی سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هر سال ۱۵ مجموعه مختلف استفاده شده. این می‌شود ۶۰۰۰ مجموعه یعنی ۲۰۰۰ مجموعه بالا تر از گنجایش سیستم. باز سقف مصرف سیستم را پایین بیاوریم و فرض کنیم در هرسال از ۱۴ مجموعه مختلف استفاده شده. این می شود ۵۶۰۰ مجموعه.

از روزهای گذشته…

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (VII)

اِدیت پیاف، گنجشککِ آواز فرانسه (VII)

سال ۱۹۶۱ به درخواست برونو کوکَتریس (Bruno Coquatrix)، ادیت پیاف در اُلمپیایِ پاریس (Olympia de Paris) که به خاطر مشکلات مالی در حال ورشکستگی بود، یک سری کنسرت برگزار کرد که جزِ, به یادماندنی ترین و متأثر کننده ترین کنسرت هایش بود. ادیت با اجرای این برنامه ها، اُلمپیا را از ورشکستگی نجات داد اما وضعیت جسمی خودش بسیار وخیم بود و بیماریِ آرتریت او را از کاراُفتاده کرده بود و تنها با تزریق مقدار زیادی مورفین می توانست به خواندن ادامه دهد و خود را بر روی صحنه سر پا نگه دارد.
هنگامی که لیست پیانو می نواخت

هنگامی که لیست پیانو می نواخت

وقتی لیست پیانو می نواخت خانم ها به جای دسته ها یا شاخه های گل جواهرات خود را روی صحنه پرتاب میکردند، در سرمستی فرو میرفتند و گاهی هم غش میکردند.
سینتی سایزهای ماجولار

سینتی سایزهای ماجولار

با وجود آنکه ممکن است اینگونه بنظر برسد که با پیشرفت تکنولوژیها ساخت سینتی سایزهای دیجیتال، استفاده از سینتی سایزهای سنتی ماجولار اشتباه است، اما کماکان بسیاری از گروه های موسیقی و آهنگسازان برای تهیه موسیقی خود تنها از این سینتی سایزرهای آنالوگ (Modular Synthesizers) استفاده می کنند؛ در این نوشته نگاهی داریم به چگونگی عملکرد آنها.
مردان حرفه ای آواز (VI)

مردان حرفه ای آواز (VI)

بازخوانی همه جانبه ی فرهنگ، در رودرروییِ با اوضاعِ پیچیده ی فرهنگِ جهانی، اگر قرار باشد به از دست رفتنِ هویت بیانجامد، ما باید از نو تمامیِ پندار، گفتار و رفتارمان را به صورتِ انتقادی بازخوانی کرده و به آن شکلی نهادی بدهیم. چرا که با درک همین محدودیت ها و مقدورات می توان از عارضه های بازدارنده فاصله گرفت. این که چگونه یک آوازخوانِ امروزی می تواند به بازخوانیِ فرهنگِ گذشته و دوره ی خود بپردازد، تنها با عریان شدن، فاصله گرفتن از خود و مستقر شدن در ذاتِ فرهنگی و تاریخی خویش و سرزمینش خواهد بود.
موسیقی فلیپ گلس

موسیقی فلیپ گلس

فیلیپ گلس را میتوان یکی از مشهورترین آهنگسازان زنده جهان دانست. او به عنوان یکی از بنیان گذاران مینی مالیسم (Minimalism) با سبک روان و نافذ خود موفق شده است تا تقریبا در تمام جنبه ها و نمودهای موسیقی مدرن از آهنگسازی علمی گرفته تا موسیقی تبلیغاتی برای تلویزیون وارد شود.
کوارتت های فلوت موتسارت

کوارتت های فلوت موتسارت

موتزارت در زمستان سال ۱۷۷۷- ۱۷۷۸ ، یعنی هنگامی که در مانهایم (Mannheim) بسر می برد با یکی از ثروتمندان آلمانی بنام De Jean آشنا شد. او نوازنده مبتدی فلوت بود و به موتزارت پیشنهاد ساخت سه کنسرتو کوتاه و ساده و دو کوارتت برای فلوت داد. موتزارت این پیشنهاد را پذیرفت و آنها بر سر قیمت کار به توافق رسیدند، اما به هنگام تسویه حساب آقای De Jean تنها حدود نیمی از بهای توافق اولیه را به موتزارت پرداخت.
رندی نیومن و هنر طعنه آمیز (II)

رندی نیومن و هنر طعنه آمیز (II)

گروه “تیکیز” شش آهنگ نیومن را در سالهای ۱۹۶۷ و ۶۹ اجرا نمودند. دراین دوره بود که نیومن رابطه بلند مدت و حرفه ای خود را با لنی وارونکر (Lenny Waronker) آغاز نمود. وارونکر مسئول بستن قراداد برای گروههای مختلف با شرکت ضبط آتمن بود و در عوض او نیومن، لئون راسل و وان دیک پارکز (Van Dyke Parks) را برای اجرا و ضبط در این گروهها معرفی کرد. در اواخر ۱۹۶۶ وارونکر به عنوان برنامه ریز شرکت ضبط A&R توسط وارنر بروس (Warner Bros) انتخاب شد.
نگاهی به یک دهه فعالیت مجید یحیی نژاد

نگاهی به یک دهه فعالیت مجید یحیی نژاد

بیشتر از ده سال پیش بود که در فضای مجازی کلوب های یاهو با نام مجید یحیی نژاد آشنا شدم؛ آن زمان او نوازنده ای تازه کار ولی پیگیر و فعال در زمینه پژوهشی عود بود. در آن زمان بیش از دو یا سه نوازنده در محیط گروه های یاهو، به صورت جدی نوازندگی نمی کردند. او در روز اول مرداد سال ۱۳۸۱ گروهی به نام “بربط” تاسیس کرد و نتیجه پژوهشها و گرد آوری های خود را در زمینه عود نوازی ایران و جهان در آن فضا ارائه داد.
مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (II)

مقدمه‌ای بر تجربۀ شنیداری معماری (II)

فردی که در اتاقی نشسته و سر‌و‌صدای اتاق مجاور خود را می‌شنود، می‌تواند بدون حضور در آن اتاق، به نحوی در تجربۀ فضایی آنجا شریک باشد. از طرفی دیگر، جذب وسیع صدا می‌تواند عرصۀ شنوایی چندگانه‌ای تولید کند. با توضیح این مطالب، روشن می‌شود که خاصیت صدا و نحوۀ انتشار آن در فضا تجربه‌ای شنیداری پدید می‌آورد که هم‌تراز با تجربۀ دیداری نیستو هرکدام از آن‌ها منجر به درکی بدیع از فضا می‌شوند.
معرفی کتاب «تئوری کمپوزیسیون معاصر»

معرفی کتاب «تئوری کمپوزیسیون معاصر»

نوشته ای که پیش رو دارید توسط رضا شایگان درباره کتاب «تئوری کمپوزسیون معاصر» تهیه شده است. این کتاب ترجمه مسعود ابراهیمی است که پیشتر از وی آثاری چون: بیایید آهنگ بسازیم-پودوالا، تمرین های هارمونی با پیانو، هارمونی – دوبووسکی و…، فرم – ای. و. اسپاسبین، پلی فونی-گریگوریف و مبانی آهنگسازی-مسنر از زبان روسی ترجمه شده است. از مسعود ابراهیمی دو کتاب نیز به نامهای: «نگاه» و «قطعاتی برای پیانو» منتشر شده است.