به بهانه برنامه چنگ نوازی شاند ویلیامز در تهران

در روزهای شانزدهم و هفدهم آذر، شاند ویلیامز ، چنگ نواز اركستر سمفونیك بی.بی.سی. در فرهنگسرای نیاوران به اجرای یك برنامه تكنوازی پرداخت. وی در این رسیتال، ضمن اجرای "ساراباند" اثر جورج فردریك هندل (۱۷۵۹-۱۶۸۵)، "سونات در دو مینور" از ژان لادیسلاو دوسك (۱۸۱۲-۱۷۱۲)، "ستارگان دیگر نمی درخشند" از مایكل استیمسون ( متولد ۱۹۴۸)، "رقص شرقی" ساخته آرام خاچاطوریان (۱۹۷۸-۱۹۰۳)، "امپرمپتو" از گابریل فوره (۱۹۲۴-۱۸۴۵)، "سه قطعه كوتاه" اثر فرنی فاركاس (۲۰۰۰-۱۹۰۵)، "امپرمپتو" از له فن دلدن (۱۹۸۸-۱۹۱۹)، "له سور پرمیر آمپرومپتو" از جان توماس (۱۹۱۳-۱۸۲۶)، قطعه ای نیز به نام "فانتزی ایرانی" ساخته امیر مهیار تفرشی پور (آهنگساز جوان ایرانی مقیم لندن) اجرا نمود.

شاند ویلیامز در سال ۱۹۵۳ در ولز (انگلستان) متولد شده و در كالج موسیقی ولز و آكادمی سلطنتی موسیقی تحصیلات خود را به پایان رسانده است. وی تا كنون با بسیاری از معروف ترین آهنگسازان و رهبران اركستر در كشورهای مختلف همكاری داشته و از سال ۱۹۹۰ تا كنون نوازنده ثابت چنگ (هارپ) در اركستر سمفونیك بی.بی.سی. در لندن است.

امیر مهیار تفرشی پور، آهنگساز جوانی كه یكی از ساخته هایش توسط شاند ویلیامز در این برنامه به اجرا درآمد، در سال ۱۳۵۳ در تهران متولد شد و پس از فراگیری مقدمات موسیقی، در نوجوانی به دانمارك مهاجرت نمود. وی پس از دریافت لیسانس در رشته اجرا و آموزش پیانو از كنسرواتوار وستیسك، به لندن عزیمت نمود و در سال ۱۳۸۲ با دریافت مدال نقره، لیسانس آهنگسازی خود را از كالج ترینیتی در لندن دریافت نمود. وی اخیرا جایزه نخست دوسالانه موسیقی نو در تهران را نیز به خود اختصاص داد.

پس از اجرای رسیتال، فرصت كوتاهی برای گفتگو با این دو هنرمند پدید آمد كه در آن، شاند ویلیامز، ابتدا از چگونگی انجام این سفر به ایران سخن گفت:

- من به طور اتفاقی در یكی از كالج های موسیقی لندن با یك آهنگساز با ذوق و جوان ایرانی به نام امیر مهیار تفرشی پور آشنا شدم. او قطعه ای برای چنگ نوشته بود و بسیار علاقه مند بود كه برای اجرای آن برنامه ای در فرهنگسرای نیاوران ترتیب دهد. من هم با توجه به ایرانی بودن همسرم و علاقه ای كه به ایران دارم، همچنین جذابیت خود قطعه تمایل پیدا كردم كه با همكاری آقای تفرشی پور برای اجرا به تهران سفر كنم.


- ظاهرا شما پیش از سفر اصلا تصور نمی كردید كه در تهران تالاری برای اجرای موسیقی وجود داشته باشد و مردم برای چنین برنامه هایی علاقه نشان دهند.
- نه به این حد ولی كلا تصویری كه در غرب از ایران ارائه می شود مملكتی است بسته و بدون هیچگونه امكانات و بدون شور و شوقی برای موسیقی. اخباری كه از ایران به آنجا می رسد هیچگاه درباره هنر نیست و من هم به عنوان یك فرد غربی تحت تاثیر همین افكار بودم كه از تبلیغات منفی رسانه ها درباره ایران نشات می گیرد. حتی به خاطر دارم كه پانزده سال پیش، زمانی كه علی (همسر ایرانی ام) را به عنوان همسر آینده به خانواده و دوستانم معرفی كردم همه وحشت زده شدند و به من می گفتند او یك مسلمان است و تو را در خانه محبوس خواهد كرد!

- - آیا پوشش اسلامی كه شما به آن عادت ندارید مشكلی برای نوازندگی تان در این برنامه پدید نیاورد؟
- چرا ! پوشیدن این لباس برای من مشكل بزرگی بود زیرا نوازندگی با فیزیك بدن ارتباط تنگاتنگی دارد. من جسما كوچك هستم و ساز من بسیار بزرگ ! و این جدا برایم دشوار بود كه در حین اجرا هم به ساز و دشواری های تكنیكی ساز توجه داشته باشم و همه به سر و گردن.

- شنوندگان را چگونه یافتید؟
- فوق العاده ! در طول برنامه بسیار ساكت بودند (حتی كودكان) و با دقت به تمام قطعات كه از سبك های گوناگون انتخاب شده بودند گوش می كردند. این برای من بسیار مهم و جالب بود زیرا در اروپا هم به ندرت می توان چنین شنوندگانی پیدا كرد. من جدا تحت تاثیر قرار گرفتم. به ویژه كه آثار اجرا شده، بسیار جدی بودند.

- درباره قطعه ایرانی كه برای نخستین بار آنرا به اجرا درآوردید چه نظری دارید؟
- بسیار به آن علاقه مند شده ام و در بازگشت به انگلستان باز هم آنرا در برنامه هایم معرفی خواهم كرد. فكر می كنم آهنگساز از ساختار هارپ و تكنیك های نوازندگی این ساز بسیار آگاه بوده است. نوشتن قطعه برای هارپ اساسا بسیار دشوار است. برای مثال شما می توانید دوهزار نوع پوزیسیون برای پدال استفاده كنید. لذا اكثر آهنگسازان، حتی اگر آهنگساز واقعا خوبی هم باشد دلیل بر این نمی شود كه بتواند كار خوبی برای این ساز بنویسند.

تنها راهی كه بتواند قطعه خوبی برای هارپ بنویسد این است كه كه با یك نوازنده خوب همفكری كند. تفرشی پور نیز با توجه به این مسئله با یكی از شاگردان من در كالج ترینیتی همفكری كرد و كار در نهایت بسیار خوب از آب درآمد. قطعه از لحاظ تكنیكی بسیار دشوار شده ولی در عین حال بسیار زیبا و با احساس و آن حسی كه آهنگساز برای تجسم فضای امپراطوری پارس در ذهن داشته به من نیز منتقل شده است. من معتقدم این آهنگساز در آینده آهنگساز موفقی خواهد بود.

- آگاهی های خود شما از فرهنگ ایران در چه حد است؟
- من در ولز متولد شده ام. سرزمینی بسیار قدیمی كه در زمینه موسیقی و ادبیات دارای پیشینه ای غنی است و در عین حال به سایر فرهنگ های كهن توجه و علاقه وجود دارد. پیش از ازدواج با همسرم كه همانطور كه اشاره كردم ایرانی است، آشنایی اندكی با نویسندگان و شاعران ایرانی داشتم ولی پس از ازدواج هم علاقه و هم میزان آشنایی من با فرهنگ و ادبیات ایران بیشتر شد. می دانم كه باید وقت بیشتری به مطالعه در این زمینه اختصاص دهم ولی برنامه فشرده كاری من تا كنون این اجازه را به من نداده است.

- علیرغم برخی تفاوت ها و مشكلات برای اجرای برنامه در ایران (در مقایسه با اروپا) آیا تمایلی به اجرای برنامه های دیگر در تهران دارید؟
- قطعا ! مشكلات جدی برای كار وجود دارد، به ویژه برای من كه همیشه به سهیم كردن دیگران در جاذبه های موسیقی علاقه مند هستم. مخصوصا كه به واسط همسرم و خانواده اش كه از مشهد برای این برنامه به تهران آمده بودند با این كشور ارتباط عاطفی دارم. من در تمام دنیا برنامه اجرا كرده ام. برای مثال در كارنگی هال (در نیویورك) كه هر نوازنده ای دوست دارد در آنجا برنامه ای داشته باشد ولی من تفاوتی میان كارنگی هال و تالار فرهنگسرای نیاوران نمی بینم. مهم ارتباطی است كه بین نوازنده و شنوندگان برقرار می شود.

***

در ادامه، امیر مهیار تفرشی پور نیز درباره "فانتزی ایرانی" (برای چنگ) كه آخرین اثرش است توضیحاتی ارائه نمود:

- در زمستان پارسال، پس از ملاقات با شما و فرزانه نوایی (چنگ نواز ایرانی مقیم اتریش) و پیشنهادی كه در زمینه ساخت آهنگی برای چنگ نمودید ساخت این قطعه آغاز شد. با توجه به اندیشه ای كه زیربنای این كار بوده، قطعه كاملا ایرانی صدا می دهد. قصد من این بود كه شنونده (چه ایرانی، چه غیر ایرانی)، بتواند حال و هوای این قطعه را با ایران باستان مرتبط سازد. متاسفانه دانسته های ما از موسیقی ایران باستان نزدیك به صفر است ولی فكر می كنم با توجه به غنای فرهنگ و تمدن آن دوره، موسیقی پیچیده ای بوده است. این احساس من است زیرا حتی ایرانیان آن دوره با ایرانیان سده های اخیر متفاوت بوده اند. برای ساخت "فانتزی ایرانی" باید خود را در فضای دوهزار و پانصد سال پیش قرار می دادم.