کتابی برای آموزش تحلیل دانشورانه‌ اثر موسیقایی (I)

نقد و معرفی: مفاهیم شنکر در آنالیز موسیقی تونال، نوشته‌ی آلن کدوالادر و دیوید گانیه، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: انتشارات دانشگاه هنر. ۵۴۰ ص. ۹۰۰۰۰ ریال.
تجزیه و تحلیل موسیقی یا همان آنالیز از آن دسته فنون است که کاربردی دوگانه دارد. در سنت موسیقی کلاسیک دو گروه از افراد هستند که مایلند اطلاعاتی دقیق از ارتباطات دقیق درون یک اثر موسیقایی به دست بیاورند؛ آهنگسازان و موسیقی‌شناسان. شناخت آثار برای این دو گروه که گاه به یکدیگر یاری نیز می‌رسانند، اهمیتی حیاتی دارد. برای گروه نخست اهمیت این فنون در این است که امکان یادگیری از پیشینیان را فراهم می‌سازد.

آنها اغلب مایلند روش آهنگسازان گذشته را بکاوند و از آن نکته‌هایی عملی بیاموزند تا در تکامل کار امروزی‌شان به کار بندند. اما گروه دوم سرشت رشته‌شان شناخت آثار موسیقی است. (۱) پس به اعتبار همین سرشت، تجزیه و تحلیل موسیقی، چه روش‌مند و صاحب سبک (مانند روش مشهور شنکری) و چه تنها به عنوان تصور کلی و عام از فعالیت تحلیلی، بخش اصلی روش‌شناسی علمی آنها را تشکیل می‌دهد.

متنی که اکنون برگردان فارسی‌اش در اختیار جامعه‌ی موسیقی فارسی‌زبان قرار گرفته است، یکی از سه متن تاثیرگذار درسی است (۲) که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ در آمریکا تدوین شده و آنها را باید به عنوان پی‌آمد چند دهه بحث و بررسی میراث مهاجرِ هاینریش شنکر در محیط‌های دانشگاهی آمریکا به شمار آورد که از سال‌های پایانی جنگ جهانی دوم تا دهه‌های پایانی قرن گذشته در گفتمان دانشورانه‌ی موسیقی‌شناسی و نظریه‌ی موسیقی حضور داشت (و هنوز نیز دارد).

این متن‌ها همگی در زمان انتشارشان بر آن بوده‌اند که نیاز دانشجویان موسیقی و نوآموزان تجزیه و تحلیل موسیقی را به در اختیار داشتن یک متن معتبر و آموزشی در زمینه‌ی روش‌های شنکری برطرف سازند و هر یک از آنها نمودی است از تکامل تجربه‌ی تدریس تجزیه و تحلیل موسیقی به این روش و تلاش در منطبق شدن بر احتیاجات دانشجویان رشته‌ی موسیقی.

از همین رو است که تمامی نقد و معرفی‌های نوشته شده در مورد این کتاب‌ها اشاره‌ای دارند به فقدان یا کمبود متن درسی قابل اعتماد در زمان نوشته شدن آنها، و این که هر یک از این کتاب‌ها گوشه‌ای از نیاز جامعه‌ی دانشگاهی را برآورده می‌ساختند. (۳)

اما امروز کتابی به فارسی در دست ما است، که جدا شده از این روند در اختیار جامعه‌ی دانشگاهی و موسیقی‌دانان فارسی‌زبان قرار گرفته است. بر همین اساس می‌توان ابتدا مساله‌ی کیفیت برگردان یا ترجمه یا به عبارت دقیق‌تر ویژگی‌های خاص نسخه‌ی فارسی را مورد بررسی قرار داد؛ سپس کارکردهای چنین کتابی را در ایران بررسی می‌کنیم و در نهایت به خود متن به عنوان یک مرجع درسی تجزیه و تحلیل موسیقی می‌پردازیم و ویژگی‌های آن را مطالعه خواهیم کرد. (۴)

پی نوشت
۱- گروه دیگری هم هستند که از این فنون استفاده می‌کنند؛ منتقدان. این گونه منتقدان را که بیشتر در حوزه‌ی نقد دانشورانه یا دانشگاهی موسیقی فعالیت می‌کنند، به دلیل نزدیکی بیش از حد حوزه‌های کارشان با موسیقی‌شناسی به عمد در اینجا از یکدیگر جدا نکردم.
این سه کتاب به ترتیب تقدم تاریخ انتشار عبارتند از:
۱- Introduction to Schenkerian Analysis, Allen Forte and Steven E. Gilbert, New York: W.W. Norton & Co., Inc., 1982.
۲- A Guide to Schenkerian Analysis, David Neumeyer and Susan Tepping, Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall, 1992.
۳- Analysis of Tonal Music: A Schenkerian Approach, Allen Cadwallader and David Gagne, New York: Oxford Univ. Press, 1998.
۲- همان طور که مشاهده می‌شود سومین مرجع درسی -که تاریخ انتشارش از بقیه به امروز نزدیک‌تر است- در ایران ترجمه شده است. ۳- برای دنبال کردن بخشی از این مباحثات رک. (Biringer 1995) و (Kamien 1984) و (Laskowski 1984) و (Samaratto 1993).
۴- در این بخش نیز شرایط خاص خوانندگان فارسی زبان در نظر گرفته شده است. به همین علت خوانندگانی که مایلند تنها در مورد خود کتاب و آن هم نسخه‌ی اصلی، نقد و معرفی بخوانند می‌توانند به (Neumeyer & Hook 1997) و (Tepping 2001) و (Vaughan 2000) رجوع کنند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «اپرای رستم و سهراب»

رستم و سهراب، این تراژیک‌ترین قله‌ی حماسه‌های فارسی را لوریس چکناوریان به هیات اپرایی درآورده و برای دومین بار منتشر کرده است. اجرای پیشین (ضبط سال ۲۰۰۰) را انتشارات هرمس سالی پس از ضبط منتشر کرده بود. این اجرای تازه با تکخوان‌هایی متفاوت (و به همین دلیل با لهجه‌ی برآمده از آواخوانی و تاکید متفاوت) و البته همان ارکستر و کر و احتمالا رهبری خود آهنگساز، گویا نسبت به اجرای پیشین نسخه‌ای دگرگون شده است (۱).

تاریخ ادبیات عالمانه در موسیقی (II)

در نوشته‌های فارسی امروزی وقتی حرف از ادبیات و موسیقی به میان می‌آید عادت کرده‌ایم دنبال تحقیقاتی برویم که عمدتاً در پی رد پای اصطلاحات موسیقایی در آثار ادبی به مفهوم هنری آن هستند اما این کتاب از آن نوع نیست. در مقام مقایسه کتاب فلاح‌زاده کم و بیش رویکردی معکوس در پیش می‌گیرد و دگرگونی‌های ادبی متن‌های تخصصی موسیقی را در کانون توجه می‌آورد و تطور زبان آنها را بررسی می‌کند.

از روزهای گذشته…

دو نمود از یک تفکر (V)

دو نمود از یک تفکر (V)

تقارن، یکی از بنیادی ترین و طبیعی ترین شیوه های دست یابی به نظم و انسجام در یک اثر هنری است، ضمن این که در معماری و ساخت و ساز، تقارن موجب ایستایی و پایداری بیشتر بنا می گردد. در معماری ایرانی، تقارن نیز به مانند پیمون یا مدول، تنها در حد حفظ ساختار سازه ای ایفای نقش نمی کند و نتایجی فراتر از آن را با خود در بر دارد.
طهرانیان: فضای گیتار کلاسیک ایران مجازی است!

طهرانیان: فضای گیتار کلاسیک ایران مجازی است!

فرزین طهرانیان – گیتاریست، پداگوگ و استاد دانشگاه- متولد سال ۱۳۵۶ در تهران است و از سال ۱۳۷۵ به فراگیری موسیقی پرداخته است. وی موسیقی را با نوازندگی گیتار کلاسیک نزد علیرضا تفقدی شروع کرده و در ادامه از کلاسهای گیتار فلامنکو شاهین علوی نیز بهره برده است. در سال ۱۳۸۱ به آکادمی ملی موسیقی اوکراین راه پیدا کرده در کلاس پروفسور میخایلنکو به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۸۷ با مدرک کارشناسی ارشد در رشته نوازندگی گیتار کلاسیک از این آکادمی فارغ التحصیل گردید. در این مدت به صورت فعال در مسترکلاسهای: آنیلو دیزدریو، هاپکینسون اسمیت و نیکیتا کوشکین شرکت کرده است. همچنین دوره کارگاه گیتار جز استاد مالاتکوو از اوکراین را به پایان برده است. وی دو دوره در فستیوال موتیوهای اسپانیایی در شهر کی یف شرکت داشته و به اجرای موسیقی پرداخته است.
کارایان و سمفونی های موتسارت (I)

کارایان و سمفونی های موتسارت (I)

اولین کار ضبط شده هربرت فون کارایان متعلق به موتسارت بود: اورتور فلوت سحرآمیز که با شرکت اشتاتسکاپل برلین (Staatskapelle Berlin) در سال ۱۹۳۸ ضبط شد (و اخیرا نیز دویچه گرامافون دوباره آن را منتشر نموده است). کارایان سپس سمفونی های سل مینور هافنر و ژوپیتر را در سال ۱۹۴۲ با ارکستر رادیویی تورین ضبط کرد. یکی از اولین اثر های ضبط شده او پس از جنگ جهانی اول یکی دیگر از سمفونی های موتسارت یعنی سمفونی شماره ۳۳ k 319 در سی بمل بود که با ارکستر فیلارمونیک وین و در سال ۱۹۴۶ ضبط شد.
فخرالدینی: تا صبا زنده بود، شاگردش بودم

فخرالدینی: تا صبا زنده بود، شاگردش بودم

بیشتر از دو سال از به روی صحنه رفتن ارکستر ملی به رهبری فخرالدینی میگذرد و امروز او پس از مدتها سکوت و رکود، عزم خود را جزم کرده تا باز با ارکستری دیگر و ترکیبی دگرگونه روی صحنه برود و موسیقی مورد علاقه خود را که بهره مند از همراهی و همدلی بسیاری از مردمان این سرزمین است را به اجرا بگذارد. فخرالدینی بدون شک یکی از فعال ترین موسیقیدانان ۴۰ سال گذشته موسیقی ایران است، کسی که از ویولون نوازی به سبک ایرانی شروع کرد و به آهنگسازی موسیقی سمفونیک رسید؛ ولی همیشه هر دو فرهنگ را به همراه داشته و دارد. فخرالدینی با اینکه مردی است، گریزان از حواشی معمول نام آوران عرصه موسیقی، ولی همیشه حواشی او را همراهی کرده است، شاید به این خاطر که مدت زیادی از فعالیت های هنری اش را در سطوح حساس هنری گذرانده است.
گفتگو با حسین علیشاپور (IV)

گفتگو با حسین علیشاپور (IV)

چنین اتفاقی تا حد زیادی در مورد ساز، مثلا سبک های سه تار و تار نوازی رخ داده. به طور مثال تاری که استاد علیزاده می نوازد با تاری که میرزاعبدلله می نوازد بسیار تفاوت دارد. اما این اتفاق در مورد آواز چندان رخ نداده.‌ در مورد آواز خیلی ها هستند که ردیف را شناخته اند و از آن عبور کرده اند. منتهی ما در هیچ حوزه ای از موسیقی ایرانی شخصیت کاریزماتیکی مثل آقای شجریان نداریم.
وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

در این بخش ، سعی شده است مدل وزن خوانی یادیاری دیگری ارائه گردد. این مدل دارای خصوصیاتی متفاوت است ، گرچه شباهت هایی با سیستم ارشد طهماسبی نشان می دهد :
کارگاه ویژه آواز وحید تاج در اصفهان

کارگاه ویژه آواز وحید تاج در اصفهان

وحید تاج با توجه به نگرش متفاوتش نسبت به مقوله آموزش آواز، علاوه بر مستر کلاسهای خود در تهران که با استقبال بسیاری از هنرجویان همراه است، بخشی از وقت خود را نیز مصروف علاقه مندان و هنرجویان عرصه آواز در شهرستانها کرده است که شهر اصفهان مدتی است در زمره ی این شهرها است و پیشرفت هنرجویان در طول این مدت قابل توجه بوده است.
کریمی: هر نوازنده، حال و هوای شخصی خود را دارد

کریمی: هر نوازنده، حال و هوای شخصی خود را دارد

فروغ کریمی استاد فلوت و کین زیولوژی دانشگاه موسیقی وین، از سال ۲۰۰۴ سمت داوری در مسابقات موسیقی جوانان (در رشته فلوت) در اطریش را به عهده داشته است، همچنین او به مستر کلاسهای فلوت در دانشگاه موسیقی لهستان دعوت شده تا متد جدید خود در فراگیری موسیقی و نحوه پیدا کردن آرامش هنگام آمدن به روی صحنه، در مدت کوتاه، را آموزش بدهد. او در سالهای اخیر دعوت به برگزاری سمینارهای بیشماری برای سازهای مختلف مثل ابوا، فاگوت و سازهای دیگری مثل هارپ در سراسر شهرهای اطریش شده است.
بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (I)

بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (I)

جنبش احیا یا بازگشت به موسیقی سنتی (دستگاهی) ایران که در سال‌های دهه‌ی ۴۰ شمسی آغاز شد، به نوعی تابعی از انواع بازگشت به هنرهای سنتی و فرهنگ قدیم بود، که در آن زمان به عنوان یک جریان روشنفکری و در تقابل نسبی با سلیقه‌ی هنر رسمی قرار داشت (هر چند، گاهی نیروهای درون حاکمیت وقت نیز، به دلایل مختلف از آن حمایت می‌کردند). این پدیده پس از آن که در دهه‌ی ۵۰ به اوج قدرت خود رسید و به بار نشست، تقریبا تمامی فعالیت‌های موسیقی را در ایران تحت تاثیر قرار داد و آن چنان فراگیر شد که حتا حوزه‌هایی را هم که به طور مستقیم با موسیقی دستگاهی رابطه نداشتند، در برگرفت. درست به همین دلایل پژوهش درباره‌ی این برهه از تاریخ موسیقی ایران و جریان‌های مربوط به آن یکی از حوزه‌های مهم پژوهش در موسیقی را تشکیل می‌دهد.
نامه ای از عباس خوشدل به بهانه جشنواره سایت ها و وبلاگهای موسیقی

نامه ای از عباس خوشدل به بهانه جشنواره سایت ها و وبلاگهای موسیقی

نوشته ای را که می خوانید، نامه ای است از هنرمند قدیمی، عباس خوشدل که به بهانه برگزاری جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی، منتشر شده است. این آهنگساز و نوازنده پیش کسوت، مدتی است که اقدام به تاسیس وبلاگی کرده است و در محیط مجازی از آثار گذشته و وقایع موسیقی پیش از انقلاب می نویسد و این اقدام را تنها وسیله موجود در برابر وضعیت تاسف انگیز موسیقی در عضر حاضر می داند.