کتابی برای آموزش تحلیل دانشورانه‌ اثر موسیقایی (I)

نقد و معرفی: مفاهیم شنکر در آنالیز موسیقی تونال، نوشته‌ی آلن کدوالادر و دیوید گانیه، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: انتشارات دانشگاه هنر. ۵۴۰ ص. ۹۰۰۰۰ ریال.
تجزیه و تحلیل موسیقی یا همان آنالیز از آن دسته فنون است که کاربردی دوگانه دارد. در سنت موسیقی کلاسیک دو گروه از افراد هستند که مایلند اطلاعاتی دقیق از ارتباطات دقیق درون یک اثر موسیقایی به دست بیاورند؛ آهنگسازان و موسیقی‌شناسان. شناخت آثار برای این دو گروه که گاه به یکدیگر یاری نیز می‌رسانند، اهمیتی حیاتی دارد. برای گروه نخست اهمیت این فنون در این است که امکان یادگیری از پیشینیان را فراهم می‌سازد.

آنها اغلب مایلند روش آهنگسازان گذشته را بکاوند و از آن نکته‌هایی عملی بیاموزند تا در تکامل کار امروزی‌شان به کار بندند. اما گروه دوم سرشت رشته‌شان شناخت آثار موسیقی است. (۱) پس به اعتبار همین سرشت، تجزیه و تحلیل موسیقی، چه روش‌مند و صاحب سبک (مانند روش مشهور شنکری) و چه تنها به عنوان تصور کلی و عام از فعالیت تحلیلی، بخش اصلی روش‌شناسی علمی آنها را تشکیل می‌دهد.

متنی که اکنون برگردان فارسی‌اش در اختیار جامعه‌ی موسیقی فارسی‌زبان قرار گرفته است، یکی از سه متن تاثیرگذار درسی است (۲) که در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ در آمریکا تدوین شده و آنها را باید به عنوان پی‌آمد چند دهه بحث و بررسی میراث مهاجرِ هاینریش شنکر در محیط‌های دانشگاهی آمریکا به شمار آورد که از سال‌های پایانی جنگ جهانی دوم تا دهه‌های پایانی قرن گذشته در گفتمان دانشورانه‌ی موسیقی‌شناسی و نظریه‌ی موسیقی حضور داشت (و هنوز نیز دارد).

این متن‌ها همگی در زمان انتشارشان بر آن بوده‌اند که نیاز دانشجویان موسیقی و نوآموزان تجزیه و تحلیل موسیقی را به در اختیار داشتن یک متن معتبر و آموزشی در زمینه‌ی روش‌های شنکری برطرف سازند و هر یک از آنها نمودی است از تکامل تجربه‌ی تدریس تجزیه و تحلیل موسیقی به این روش و تلاش در منطبق شدن بر احتیاجات دانشجویان رشته‌ی موسیقی.

از همین رو است که تمامی نقد و معرفی‌های نوشته شده در مورد این کتاب‌ها اشاره‌ای دارند به فقدان یا کمبود متن درسی قابل اعتماد در زمان نوشته شدن آنها، و این که هر یک از این کتاب‌ها گوشه‌ای از نیاز جامعه‌ی دانشگاهی را برآورده می‌ساختند. (۳)

اما امروز کتابی به فارسی در دست ما است، که جدا شده از این روند در اختیار جامعه‌ی دانشگاهی و موسیقی‌دانان فارسی‌زبان قرار گرفته است. بر همین اساس می‌توان ابتدا مساله‌ی کیفیت برگردان یا ترجمه یا به عبارت دقیق‌تر ویژگی‌های خاص نسخه‌ی فارسی را مورد بررسی قرار داد؛ سپس کارکردهای چنین کتابی را در ایران بررسی می‌کنیم و در نهایت به خود متن به عنوان یک مرجع درسی تجزیه و تحلیل موسیقی می‌پردازیم و ویژگی‌های آن را مطالعه خواهیم کرد. (۴)

پی نوشت
۱- گروه دیگری هم هستند که از این فنون استفاده می‌کنند؛ منتقدان. این گونه منتقدان را که بیشتر در حوزه‌ی نقد دانشورانه یا دانشگاهی موسیقی فعالیت می‌کنند، به دلیل نزدیکی بیش از حد حوزه‌های کارشان با موسیقی‌شناسی به عمد در اینجا از یکدیگر جدا نکردم.
این سه کتاب به ترتیب تقدم تاریخ انتشار عبارتند از:
۱- Introduction to Schenkerian Analysis, Allen Forte and Steven E. Gilbert, New York: W.W. Norton & Co., Inc., 1982.
۲- A Guide to Schenkerian Analysis, David Neumeyer and Susan Tepping, Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall, 1992.
۳- Analysis of Tonal Music: A Schenkerian Approach, Allen Cadwallader and David Gagne, New York: Oxford Univ. Press, 1998.
۲- همان طور که مشاهده می‌شود سومین مرجع درسی -که تاریخ انتشارش از بقیه به امروز نزدیک‌تر است- در ایران ترجمه شده است. ۳- برای دنبال کردن بخشی از این مباحثات رک. (Biringer 1995) و (Kamien 1984) و (Laskowski 1984) و (Samaratto 1993).
۴- در این بخش نیز شرایط خاص خوانندگان فارسی زبان در نظر گرفته شده است. به همین علت خوانندگانی که مایلند تنها در مورد خود کتاب و آن هم نسخه‌ی اصلی، نقد و معرفی بخوانند می‌توانند به (Neumeyer & Hook 1997) و (Tepping 2001) و (Vaughan 2000) رجوع کنند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختلالات صدای خوانندگان (V)

از میان مواردی که بررسی شده اند، به نظر می رسد تدریس جزء مواردی باشد که بالاترین خطر ابتلا به اختلالات صدا را داراست. اینکه اختلالات صدا چگونه بر کیفیت زندگی فرد تأثیر می گذارد، به همت اسمیت و دیگران بررسی شده است. آنها ۱۷۴ معلم مبتلا به اختلالات صدا را با ۱۷۳ فرد بزرگسال سالم مقایسه کردند و به این نتیجه رسیدند که، ۷۵ درصد معلمها و ۱۱ درصد غیرمعلم ها بر این باورند که بر اثر مشکلات در صدا، تعاملات اجتماعی شان به طور نامطلوبی دستخوش اختلال شده است. نتایج در پژوهش دیگر منفی بود. در این پژوهش، ۲۳۷ آموزگار زنی که از آنها پرسش شده بود، اغلب گزارش کردند که مشکلات صدایشان تأثیر تدریس آنها را محدود کرده و منشأ دائمی فشار روانی یا ناکامی آنها بوده است (ساپیر، کیدر و ماترز – اشمیت، ۱۹۹۳، ص ۱۷۷).

«به یاد بهاری: تک‌نوازی کمانچه» آیدین نورمحمدی رونمایی می‌شود

آلبوم به‌یاد بهاری شامل تک‌نوازی کمانچۀ آیدین نورمحمدی براساس شیوۀ کمانچه‌نوازی استاد علی‌اصغر بهاری در آوازهای ابوعطا و اصفهان است و قطعات ضربی مندرج در آن براساس شیوۀ آهنگسازی قدیم توسط ساختۀ آیدین نورمحمدی ساخته شده‌اند. این آلبوم که به‌تازگی توسط مؤسسۀ فرهنگی هنری آوای خنیاگر پارسی منتشر شده است به‌اهتمام فرهنگسرای سرو در روز پنجشنبه، سوم بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۱۵ الی ۱۷ رونمایی می‌شود. در این برنامه سیّدعلیرضا میرعلینقی (پژوهشگر موسیقی دستگاهی)، مازیار کربلایی (سازندۀ کمانچه)، آیدین نورمحمدی (مؤلف) و شهاب مِنا (ناشر) به‌عنوان سخنران حضور خواهند داشت و به معرفی ویژگی‌های این آلبوم، کمانچه و کمانچه‌نوازی استاد علی‌اصغر بهاری می‌پردازند و در پایان آیدین نورمحمدی به تک‌نوازی قسمت‌هایی از آلبوم خواهد پرداخت.

از روزهای گذشته…

گوستاو هولست، آهنگساز سرشناس انگلیسی (III)

گوستاو هولست، آهنگساز سرشناس انگلیسی (III)

هولست و نیز ون ویلیامز در جریان فعالیت خود در جهت ناسیونالیسمی بسیار اصیل تر از ناسیونالیسم الگار و دلیوس، از دستاوردهای دو موسیقیدان فاضل و معاصر خود، سیسیل شارپ (۱۹۲۴-۱۸۵۹) و آرنولد دولمتش (۱۹۴۰-۱۸۵۸) به خوبی کمک گرفته اند. شارپ نخستین جمع آوری کننده بزرگ فولکلورهای انگلیسی، موسس انجمن رقص عامیانه و شخصی است که روح ملی آهنگسازان انگلیسی را بازسازی کرده است. شارپ غنی ترین گنجینه مصالح مورد نیاز خود را در روستایی در ارتفاعات کوه های آپالاش در ایالات متحده یافته بود. دولمتش در سالهای ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۸ از این روستا دیدن کرده بود.
مروری بر آلبوم «انگاره»

مروری بر آلبوم «انگاره»

روزی که جایزه‌ی رضا کروریان بنیاد گذاشته شد کم‌تر کسی می‌توانست پیش‌بینی کند که تهران این‌گونه مملو از رویدادهای موسیقی الکترونیک شود که اکنون شده است. بی‌گمان خود این جایزه هم بازتاب‌دهنده‌ی بخشی از این اقبال فزاینده بود و هم شاید تداوم‌دهنده‌ی بخشی از آن، چنان‌که اغلب جایزه‌ها و فستیوال‌های قابل تامل در تاریخ موسیقی معاصر نیز تاثیری مشابه بر حوزه‌ی کار خویش گذاشته‌اند. آلبوم انگاره نمودی از برآیند همین کارکرد اولیه‌ی جایزه است و نیز در حکم معرفی چهره‌هایی تازه به دنیای موسیقی در ایران که بعضی‌شان بی‌نیاز از آن، در فاصله‌ی میان برگزاری دوره‌ی نخست و انتشار آلبوم آثار برگزیدگانش، شهرتی به‌سزا پیدا کرده‌اند.
در باب متافیزیک موسیقی (IV)

در باب متافیزیک موسیقی (IV)

از سوی دیگر، اگر این رابطه رابطه ای غیر منطقی یا رابطه ای باشد که تنها با اعداد بزرگ قابل بیان است، هیچگونه تطابق عقلانی در ارتعاشات رخ نمی دهد، بلکه “این ها دائما بر سر هم فریاد می زنند” و به این ترتیب در برابر اینکه همراه با هم وارد درک ما شوند مقاومت می کنند و از این رو دیسونانس به حساب می آیند. در نتیجه این نظریه، موسیقی وسیله عقلانی ساختن نسبت های گویا (یا منطقی) و اصم (یا غیر منطقی) عددی است، البته نه به شیوه ریاضی و با کمک مفهوم، بلکه با در آوردن آنها به هیئت شناختی که کاملا مستقیم است و همزمان حواس را تحت تاثیر قرار می دهد.
هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (II)

هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (II)

مندلسون از موتسارت تاثیر پذیرفته و ما نیز بعضی از آثار موتسارت را به طور منظم هر جمعه اجرا می کنیم. موتسارت خود یک ویلنیست بزرگ بوده که در نامه ای پدرش به او گفته: ”تو می توانی یکی از بزرگترین ویلنیست های اروپا باشی” و گمان می کنم او به حقیقت اینطور بود… اما نوازنندگی ویلن را رها کرد. من عاشق نواختن آثار وی هستم اگرچه عقیده دارم نوازنده هر سازی احتمال می رود عقیده داشته باشد که موتسارت بهترین قطعه را برای آن ساز نوشته است. چیزی که درباره آهنگسازی موتسارت برای من حیرت آور است؛ گویی قطعه را برای خوانندگی نوشته است، تمام آثار وی برای ویلن بسیار عالی تنظیم شده اند، محدودیتهای این ساز هیچ مانعی برای آهنگساز نداشته است.
«ماندالای درون» منتشر شد

«ماندالای درون» منتشر شد

آلبوم «ماندالای درون» شامل مجموعه قطعاتی برای پیانو با آهنگسازی و اجرای سام اصفهانی توسط انتشارات ماهور به بازار آمده است. این اولین آلبوم مستقل سام اصفهانی به عنوان نوازنده و آهنگساز است که منتشر شده است.
از موسیقی شناسی زیستی تا آواز میکروتونال پرندگان (I)

از موسیقی شناسی زیستی تا آواز میکروتونال پرندگان (I)

موسیقی شناسی زیستی یا Biomusicology مطالعه موسیقی است با دیدگاهی زیست شناسانه. از آنجائیکه موسیقی نماد رفتار موجودات زنده مانند انسان است پس می توان بین زیست شناسی و موسیقی پلی زد که این پل همان موسیقی شناسی زیستی است. یک موسیقی شناس زیستی باید احاطه کامل بر زیست شناسی و موسیقی داشته باشد تا بتواند دریکی از چند گرایش آن فعالیت کند:
اکول در سنتور نوازی (III)

اکول در سنتور نوازی (III)

نوازنده نمی بایست به صورت کامل بر روی صندلی قرار گیرد، بلکه به صورتی بر روی صندلی قرار گیرد که بر روی نیمه ابتدایی صندلی نشسته باشد و در صورتی که ستون فقرات بدن انحنا نداشته باشد و شیبی روبه جلو وجود داشته باشد. معمولا پاها کمی به سمت زیر میز و یکی از پاها به سمت جلوتر قرار می گیرد. این حالت امکان حرکت حمایتی بدن نوازنده را تسهیل می کند.
بیانِ جنسیت در موسیقی

بیانِ جنسیت در موسیقی

در مورد تولید یا خلق اثری موسیقایی با روحیات و خصوصیات زنانه چه نشانه هایی می تواند مخاطب را از بحران و سردرگمی در این باره که زنانگی در اثر هنری صرفا یک داده ی محض نیست، برهاند. آیا در این مورد می توان به فهم “شهودی” اتکا کرد؟ آیا می توان با متغیرها و توهم متغیرهای معنایی و عوامل ناشی از هویت “بیان زنانه” کنار آمد؟ به این معنا که روابط درونی و بیرونی مقوله ی زنانگیِ موسیقایی را کاوید؟
گفتگو با سارا چانگ (II)

گفتگو با سارا چانگ (II)

روش تمرینم در طی سالها تغییر کرده است. فکر می کنم در حال حاضر بیشتر از قبل توجه ام روی پایه است، البته هیچ گاه هم آن اصول پایه ای را نادیده نگرفتم. اینگونه به من درس داده شد که هیچ وقت فرم اولیه، تمرینهای ویبره، تمرین گام و آرپژ و درسهایم را از یاد نبرم، همچنان به انجامشان ادامه می دهم، به خصوص در حال حاضر، این روزها وقتی شما تک نوازی بعد از تک نوازی و گروه نوازی بعد از گروه نوازی را دارید، احتیاج زیادی به دقیق شدن در اصول پایه ای خودتان پیدا می کنید، بنابراین سعی می کنم که این تمرینها را حداقل ۱ یا ۲ ساعت در هر روز انجام بدهم.
موسیقی شناسی فمنیستی (VIII)

موسیقی شناسی فمنیستی (VIII)

البته یونگ درباره ی وجود کهن الگوهای مشترک در می ان انسانها نیز استدلال هایی می آورد. این کهن الگوها، نشان دهنده ی یکی شدن و توافق ناخودآگاه جمعی هستند و بیرون از ناخودآگاه، در حالت رؤیاها، که آگاهی یا هوشیاری تقلیل پیدا کرده است، دوباره ظاهر می شوند. بر اساس استدلال او آن چه را که او ذهن ابتدایی می نامد، همواره در حالتی وارد عمل می شود که سطح آگاهی پایین آمده باشد و در این حالت، کهن الگوها ساده تر خود را نشان می دهند. به خاطر وجود همین سطح تقلیل یافته ی آگاهی در انسان های ابتدایی، اسطوره ها به وجود آمده اند. اسطوره ها بازتاب کهن الگوها هستند؛ کهن الگوهایی که در انسان های «برتر» که کنترل بهتری از آگاهی و هوشیاری خود دارند، با موفقیت بیشتری سرکوب و متوقف شده اند. مشکلات تحلیل فولکلور تقریبا مشابه مسائلی است که در مطالعه ی موسیقی با آن مواجه می شویم.