انواع گیتار ۱- گیتارهای آکوستیک

گیتار از جمله سازهایی است که امروزه به طور وسیعی در انواع موسیقی – از کلاسیک گرفته تا جز و راک- به کار می رود. انواع این ساز، با طنین صداهای منحصر به خود، طیف وسیعی از علاقمندان سبکهای موسیقی را ارضا می نماید که این موضوع گیتار را پر طرفدارترین ساز معاصر نموده است.

به همین جهت قبل از انتخاب یک ساز مناسب، اولین قدم شناخت و انتخاب نوع ساز مورد علاقه فرد است.

کسانی که برای اولین بار تصمیم به خرید یک گیتار دارند همواره با این سؤال روبرو هستند که چه نوع گیتاری انتخاب کنند. بنا بر این اگر تصمیم دارید برای اولین بار، گیتار را به عنوان یکی از سازهای خود انتخاب کنید بسیار مهم است که در وهله اول بدانید علاقمند به فراگیری چه سبکی از نوازندگی هستید و باید چه نوع سازی انتخاب کنید. این آگاهی شما را در فراگیری موسیقی علاقمند تر و هدفمند تر می سازد .

انواع گیتار


Classic guitar
گیتار کلاسیک (Nylon string acoustic guitar) یا (Classic guitar) این ساز، شناخته شده ترین و مرسوم ترین نوع گیتار در ایران است.

ساختار گیتار کلاسیک از سه سیم نایلونی و سه سیم ابریشمی که با سیم پیچ فلزی پیچیده شده است تشکیل گردیده است. به همین دلیل طنین صدای آن نسبت به انواع دیگر نرم تر و لطیف تر بوده و به خاطر نوع سیمهای آن نوازندگی با آن و انگشت گذاری روی فرتها، نسبتاً راحت تر است. هر چند دسته (neck) گیتار کلاسیک از انواع دیگر پهن تر است و تکنیکهایی مثل باره گرفتن روی دسته آن نیاز به تمرین بیشتری دارد. دسته این ساز معمولاً (نه همیشه) دارای ۱۲ فرت تا بدنه و ۱۸ فرت تا سوراخ صدا است (۳/۴).


Cutaway guitar
طنین صدای این ساز (بسته به جنس بدنه و سیم ها) مناسب برای موسیقی کلاسیک، فلامنکو و بعضاً موسیقی پاپ است. بنابر این اگر علاقمند به نوازندگی به سبک کلاسیک یا فلامنکو هستید یا تصمیم دارید برای اولین بار گیتار یاد بگیرید، این نوع گیتار برای شما مناسب تر است. جنس صدای گیتار فلامنکو خشن تر و تیز تر است در حالیکه صدای گیتار کلاسیک آرام، شفاف و لطیف تر است. تفاوت صدای این دو گیتار (با وجود ظاهر و ساختار یکسان) در جنس چوب و سیم به کار رفته است. بدنه گیتار فلامنکو معمولاً از چوب اقاقیای کانادایی (Rosewood) و رویه آنها از چوب صنوبر (Spruce) است که باعث ایجاد صدایی کاملاً خشک و منحصر به فلامنکو می شود.

در نوعی از گیتارها موسوم به Cutaway بدنه دارای انحنائی در یک طرف است که به نوازنده اجازه می دهد تا از فرت های پایین برای اجرای ملودی استفاده نماید. این نوع گیتار کلاسیک در موسیقی پاپ و برخی اجراهای موسیقی جز به کار می رود و معمولاً دارای پیکاپ است.
audio file صدای گیتارClassic را بشنوید
audio file صدای گیتارFlamenco را بشنوید


Acoustic guitar
گیتار آکوستیک (Acoustic guitar) ظاهر این ساز شبیه به گیتار کلاسیک است. سیمهای این گیتار فلزی است و کاسه صدای آن بزرگتر می باشد. به همین دلیل صدای گیتار آکوستیک دارای یک زنگ خاص است و به دلیل همین طنین زنگدار بیشتر در آهنگهای بلوز، کانتری، فولک و راک به کار می رود (و شاید به همین دلیل این نوع گیتار در ایران طرفداران چندانی ندارد). اما اگر از طرفداران موسیقی بلوز، کانتری یا فولک هستید بهتر است این نوع گیتار را انتخاب کنید.

دسته گیتار آکوستیک نسبت به گیتار کلاسیک باریکتر است و سیمها به یکدیگر نزدیک ترند. لذا تکنیکهایی مثل باره گرفتن روی این ساز راحت تر است و حتی بعضاً تکنیکهایی روی این ساز قابل اجرا است که با گیتار کلاسیک امکان پذیر نیستند. مثلاً بعضی از نوازندگان آکوستیک، از انگشت شست دست چپ خود برای گرفتن سیمهای بالاتر استفاده می کنند. البته اجرای صحیح و شفاف نتها با این ساز قدرت بیشتری لازم دارد. چرا که سیمهای این ساز فلزی هستند و حتی در سازهای با اکشن پایین، نسبتاً به نیروی بیشتری برای نواختن نت یا بند کردن (Bending) احتیاج دارند.

جنس این نوع ساز، در انواع مرغوب از جنس Rosewood یا چوب افرا Maple است و دسته آن معمولاً دارای ۱۴ فرت تا لبه بدنه و ۲۰ فرت تا سوراخ صدا است. انواع پیکاپ دار این ساز نیز در بازار وجود دارد.
audio file صدای گیتارAcoustic را بشنوید


۱۲ String Acoustic guitar
گیتار آکوستیک ۱۲ سیم (۱۲ String Acoustic guitar) این نوع گیتار کاملاً شبیه به گیتار آکوستیک است. با این تفاوت که دارای ۱۲ سیم بوده، اما هر ۲ سیم دارای یک کوک می باشند و با هم نواخته می شوند، لذا حجم صدای تولید شده آن بالاتر از آکوستیک است و به همین دلیل مناسب اجرای ریتم در موسیقی هستند و از آنها برای نواختن سولو استفاده نمی کنند. نواختن این نوع گیتار نیاز به قدرت زیاد و تمرین فراوان دارد. (بهتر است هرگز این ساز را به عنوان ساز اول خود انتخاب نکنید).
audio file صدای گیتار۱۲ String Acoustic را بشنوید


Ovation Guitar
گیتار آوِیشن (Ovation Guitar) گیتار آوِیشن نسل جدیدی از گیتارآکوستیک است که کاسه صدای آن از جنس PVC می باشد و اولین بار در دهه ۵۰ مدلهای نخست آن تولید شدند. گیتار آویشن دارای یک پیکاپ “پیزو” است (لینک به مطلب پیکاپها) و صدایی بین گیتار الکتریک و آکوستیک تولید می کند. اما صدای بدون پیکاپ آنها مشابه گیتار آکوستیک است. برخی از انواع آویشن ها به دلیل تغییراتی که در سوراخ صدای آنها ایجاد شده است، دارای ظاهر بسیار زیبا و منحصر به فردی هستند.

این ساز بیشتر مناسب نوازندگان آکوستیکی است که در کنسرتهایشان با مشکل فیدبک (Feed Back) در صداهای بالای آمپلی فایر دست و پنجه نرم می کنند.
audio file صدای گیتار Ovationرا بشنوید


Dobro Resonator Guitar
دوبرو یا گیتار رزوناتور (Dobro- Resonator Guitar) در اواخر دهه ۲۰ میلادی که گیتار به عنوان یکی از سازهای اصلی موسیقی بلوز مطرح شده بود، طیف جدیدی از درخواستها از سازندگان گیتار در آمریکا، مبنی بر ساخت نوعی از گیتار که صدای بلندتر و پر طنین تری داشته باشد و برای ضبط در استودیو های ابتدایی آن زمان مناسب باشد، آغاز شد.

برای اولین بار در سال ۱۹۲۰ گیتارهایی با بدنه آلومینیوم، با طراحی خاص سوراخهای صدا، ساخته و عرضه گردید که مورد توجه نوازندگان بلوز قرار گرفت. این گیتارها به “دوبرو” موسوم هستند و صدایی به اصطلاح “تودماغی” دارند. این ساز معمولاً با اسلاید (یک لوله فلزی یا شیشه ای که در یکی از انگشتان دست چپ نوازنده قرار می گیرد و نوازنده آن را روی سیم می لغزاند) نواخته می شود. این نوع گیتار تنها در برخی قطعات بلوز (به خصوص سبک دلتا بلوز) و بلوگرس (Blue grass) به کار می رود و در ایران بسیار بسیار به ندرت یافت می شوند.
audio file صدای گیتار Dobro- Resonator را بشنوید

در آینده در مورد انواع گیتار الکتریک نیز به تفصیل خواهیم نوشت.

18 دیدگاه

  • سعید
    ارسال شده در مرداد ۱, ۱۳۸۵ در ۶:۵۱ ب.ظ

    فقط می تونم بگم کامل و عالی بود، از آقای خوب بخت متشکرم و منتظر قسمت الکتریک هستیم.

  • امیر
    ارسال شده در مرداد ۱, ۱۳۸۵ در ۸:۴۹ ب.ظ

    با تشکر لطفا درمورد Bass Guitar هم توضیح دهید.

  • حمیدرضا
    ارسال شده در مرداد ۱, ۱۳۸۵ در ۱۰:۲۶ ب.ظ

    درمورد اینکه با ناخن یا مضراب می زنن هم توضحیی بدید، افراد مختلفی رو دیدم که حتی با یک تکه کاغذ گلاسه چند لا شده هم ساز می زنند!

  • saman
    ارسال شده در مرداد ۲, ۱۳۸۵ در ۱:۲۸ ق.ظ

    با گیتار اویشن حال میکنم
    گیتار کاوه یغمایی هم اویشن هست که اون شش سیم و سفید هستش … قیمت گیتار کاوه الان بخوای بیاری ۹ میلیون تومان با گمرکی میشه که کاوه چند سال پیش اون رو حدود ۶-۵ میلیون خرید

  • sheyda
    ارسال شده در مرداد ۲, ۱۳۸۵ در ۷:۰۰ ق.ظ

    مقاله بسیار ارزشمندو زیبایی نوشتید.ممنون.

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۲, ۱۳۸۵ در ۱۱:۱۷ ق.ظ

    از بهترین نوازندگان گیتار رزوناتور باید به Son House اشاره کرد که گیتار National Steel می نواخت . در حال حاضر Jerry Douglas از نوازندگان برجسته Dobro به شمار می رود.

  • ارسال شده در مرداد ۲, ۱۳۸۵ در ۱:۰۲ ب.ظ

    khobe bod mikham yek gozaresh darbare enke amoozesh chand ta acored va ahaneg baraykasani ke avalin mikhan guitar yad begirand plz khahesh mikonam mer30 az site ba hale shoma

  • ارسال شده در مرداد ۳, ۱۳۸۵ در ۹:۰۵ ق.ظ

    با تشکر از زحمات مسئولین سایت
    البته گیتارهای سیم فلزی که در این مقاله با عنوان آکوستیک معرفی گردیده در بسیاری از منابع بعنوان گیتار فولک شناخته میشود چونکه گیتار های کلاسیک هم از نظر سیستم تولید صدا آکوستیک میباشند.

  • masoud
    ارسال شده در مرداد ۵, ۱۳۸۵ در ۱۰:۵۹ ق.ظ

    man faghat mitoonam begam ke khali zahmat keshided. man shakhsan az shoma be khatere in zahamate faravani ke keshided az shoma moteshakeram va arezooye movafaghiyat baraye shama daram …khodahafez

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۵, ۱۳۸۵ در ۹:۳۶ ب.ظ

    ((در حال حاضر گیتار پر طرفدارترین ساز معاصر است))
    به کار بردن چنین جمله ای در سایت وزین گفتگوی هارمونیک شرم آور است.اگر در ایران عده ای راحت طلب و به زبان خودمانی قرتی به دلیل راحت بودن این ساز سراغ آن میروند دلیل نمیشود این ساز را پرطرفدار ترین ساز معاصر نامید.در کشوری که فقر فرهنگی و هنری بیداد میکند باید هم چنین جمله هایی نوشت…این که ما سازها را مقایسه کنیم وبگوییم این یکی از آن یکی پرطرفدار است وآن یکی چنان است و چنون و فلان ساز بهترین سازها جز مهمل گویی و یکجانبه گرایی نیست.

  • شهاب دوانی
    ارسال شده در مرداد ۷, ۱۳۸۵ در ۸:۳۸ ق.ظ

    جناب ناشناس. چکار کنیم تا نظرات بی ادبانه و بی سوادانه تو رو همه جا نبینیم. مجبور که نیستی روزی چند بار خودت رو ضایع کنی. به نظر من اول یه کلاس زبان برو. بعد که انگلیسی یاد گرفتی برو سایت ویکی پدیا و اونجا لغت guitar رو با همین دیکته (ننویسی gitar ها) جستجو کن. میفهمی که گیتار به دلیل کاربردش در موسیقی پاپ گسترده ترین و پر طرفدارترین سازه. باشه عمو جون؟ توقع نداشتی که بنویسن سه تار یا تنبور پر طرفدار ترین سازه ها؟ میدونم از این چیزا هیچی نمی فهمی اما برات یه جمله از “نیکوس کازانتزاکیس” میگم:
    ((نادان را از کثرت گفتار و تعدد رفتار بشناسید. هر جه بیشتر از نادانسته هایت دم بزنی جهالتت بیشتر بر ملا خواهد شد.)) قشنگ گفته نه؟

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۷, ۱۳۸۵ در ۱۱:۳۳ ق.ظ

    جناب دوانی من نه بی ادبی کرده ام نه به کسی توهین کرده ام و نه بی سواد هستم بلکه سالهاست موسیقی را دنبال میکنم و میدانم و میشناسم گیتار و گیتاریست را
    شاید شما منظور من را اینگونه برداشت کرده اید که گیتار به طور کلی ساز مزخرفی است اما من به خود چنین اجازه ای نخواهم داد که به هیچ سازی توهین کنم بلکه منظور من اینست مقایسه ی سازها و انتخاب صفت ترین برای انها کاری بی توجیه است.به قول برنارد شاو اگر کسی نداند و بکند احمق است و اگر کسی بداند و بکند جنایتکار است.به قول نیچه انسانهای فرهیخته و استثنایی دنبال چیزهای استثنایی هستند ولی افسوس که در کشور ما اکثر مردم دنبال چیزهایی هستند که دیگران به دنبال انند و مصداق بارز آن را در گیتار پاپ میتوان دید و دیگر آنکه ((ذهن انسان احمق همچون مردمک چشم است و هر چه نور بیشتری به آن بتابانی تنگ تر میشود)) و با این اوصاف من انتظار ندارم حرفهایم در تو که یک عامه هستی اثر بگذارد بلکه روی صحبتهایم با همان انسانهای فرهیخته هست.

  • ارسال شده در مرداد ۱۶, ۱۳۸۵ در ۳:۰۹ ب.ظ

    ضمن عرض تشکرازآقای خوبخت
    به نظرم درتقسیم بندی انواع گیتار ایراداتی وجود دارد که در ذیل به آن اشاره میکنم.
    بر اساس چگونگی تشدید صدا گیتارها به دودسته بزرگ تقسیم میشوند:
    ۱- اکوستیک ها ۲-الکتریک ها
    در دسته اول صدای تولید شده توسط جعبه رزونانس (کوزه گیتار)تشدید میشود .بنابر این تمام گیتار های کوزه دار اعم از کلاسیک،فلامنکو،سیم فلزی وغیره آکوستیک محسوب میشوند.برای تقسیم بندی آکوستیک ها بهتر است آنها را به دو دسته کنیم.
    ۱-سیم نایلونیها ۲- سیم فلزیها
    گیتارهای کلاسیک و فلامنکو جزء گروه اول وتمامی سیم فلزیهای کوزه دار متعلق به گروه دوم هستند(چشم بسته غیب گفتم؟؟)بعضی هاهم مثل Hollowed Body ها متعلق به هر دو گروه.

  • آرش محمدی
    ارسال شده در شهریور ۷, ۱۳۸۵ در ۱:۴۵ ب.ظ

    با عرض پوزش باید عرض کنم که گیتار فلامینکو رامعمولا با rosewood درست نمیکنند.به ندرت میشه فلامینکو با چوب رزوود پیدا کرد که به آن(به معنی سیاه negro)میگویند.
    Paco De Luciaمعمولا نگرو مینوازد.
    گیتاره فلامینکو معمولا برنگ زرد روشن یا شکری است.

  • ارسال شده در شهریور ۱۸, ۱۳۸۵ در ۴:۰۰ ق.ظ

    سلامی گرم به مدیر این سایت و تشکر به خاطر نوشتن این مطالب جالب و خوب .
    من سالار هستم و تصمیم داشتم یک گیتار تهیه کنم اما چون تازه اول راه بودم و هنوز از گیتار چیزی سر در نمی آوردم این نوشته های شما خیلی به دردم خورد از شما کمال تشکر را دارم .
    در ضمن از شما می خواهم که خودتان را به خاطر برخی از نظرات افرادی که هنوز موسیقی را نمی شناسند ناراحت نکنید . قربانت سالار
    SnStar2006Site@Yahoo.Com
    http://www.SnStar2006Site.tk

  • ناشناس
    ارسال شده در شهریور ۲۶, ۱۳۸۵ در ۵:۵۷ ب.ظ

    من هر چی گشتم یک دوبرو ا کنم نشد .اگر می دونین بگین.

  • ارسال شده در شهریور ۲۹, ۱۳۸۵ در ۵:۵۴ ب.ظ

    عالی عالی هر چی بگم کم گفتم ایشالا موفق باشی

  • ehsan
    ارسال شده در مهر ۲, ۱۳۸۵ در ۵:۴۵ ب.ظ

    خیلی خوب گیتار رو معرفی کردین.
    اگه میشه نمونه های بیشتری از صدای گیتار رو رو سایت بزارین

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

در چهار دهه‌ی گذشته علاوه بر این که شرایط هنری موسیقی تغییرات زیادی را از سر گذراند، هنجارها و کانون‌های توجه کار پژوهشی موسیقی نیز تغییر کرد و همین امر کار را برای همراهی نسل‌های گذشته دشوار می‌نمود. اما سپنتا به دلیل زندگی حرفه‌ای دانشگاهی‌اش با این تغییرات همراه بود و بدون این که لازم باشد زیرساخت زیباشناختی یا مکتب فکری‌اش را عوض کند با هنجارهای جدید همگام شد. افزون بر این یکی از معدود کسانی است که در دوره‌ی خاموشی ده‌ساله‌ی موسیقی بعد از انقلاب نیز چراغ موسیقی نویسی را در مجلات ادبی-هنری روشن نگاه داشت تا آن هنگام که دوباره نشریات موسیقی امکان انتشار یافتند.

بد فهمی از گفتار وزیری (III)

این جریان تا سالهای پایانی دهه چهل شمسی ادامه داشت، همزمان با تاسیس «مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ملی ایران»! رادیو در اواخر دهه چهل، پر شده بود از موسیقی های عامیانه و سطحی که البته بعضی از شاگردان وزیری هم جزو پدیدآورندگان آن بودند.

از روزهای گذشته…

Big Band – ارکستر و سازها

Big Band – ارکستر و سازها

با وجود اینکه آهنگسازان و تنظیم کنندگان بیگ بند از ترکیبات متنوع سازی استفاده میکردند اما از دهه 30 نوعی سازبندی قراردادی به وجود آمد که شامل بخش ریتم شامل درامز، بیس، پیانو و گاهی گیتار و بخش سازهای بادی – ترومپت، ساکسوفون و ترومبون – بود.
مرادی: روی گویش های مناطق مختلف ایران کار میکنم

مرادی: روی گویش های مناطق مختلف ایران کار میکنم

بله تا حدی همینطور است، شاید چون این کار تجربه نویی به حساب می آمد و ما نمی توانستیم پیش بینی دقیقی از بازخورد این آثار داشته باشیم. ما با طیف گسترده ای از مخاطبان مواجه بودیم. موسیقیدانهایی مثل آقای دکتر ریاحی؛ آقای دکتر عمران و آقای درویشی به عنوان یک اتنوموزیکولوگ تا افرادی که در آرشیو شنیداری آنها؛ موسیقی محلی جایی نداشت. به همین دلیل چیزی که شما می گویید کاملا درست است.
گروه ریمونز (VII)

گروه ریمونز (VII)

وگا از طرحهایی که به حمایت از انتخابات رئیس جمهوری، در جهت عقربه های ساعت دور طرح عقاب شعارهایی نوشته بودند استفاده کرد و به جای آن، نامهای مستعار چهار عضو اصلی گروه را قرار داد: جانی، دی دی، جوی و تومی. در طی سالها، نامهای اعضای گروه روی تی شرت ها تغییر یافت.
استفاده از تیونر برای کوک سنتور (IV)

استفاده از تیونر برای کوک سنتور (IV)

سنتور را به حالت مایل بچرخانید بطوریکه گوشیهای سنتور درست مقابل دست راست شما قرار گیرند تا به آنها کاملاً مسلط باشید.
Deutsche Grammophon (قسمت دوم)

Deutsche Grammophon (قسمت دوم)

در 1941 سهام Deutsche Grammophon توسط کمپانی بزرگ Siemens & Halske خریداری شد. در آن زمان مدیر عامل زیمنس٬Ernst von Siemens ٬ بدلیل دانش موسیقایی و علاقه وافرش به موسیقی کلاسیک مشهور بود و همین علاقه شخصی باعث شد تا توجه وی جلب این کمپانی شود.
اصول نوازندگی ویولن (VII)

اصول نوازندگی ویولن (VII)

3/1/3/4 : با توجه به بزرگی فاصله طولی و دور بودن نامتعارف انگشتان اول و چهارم، انگشت اول می تواند در هنگام اجرای دوبل های فاصله نهم و دهم ، به شکل شکسته در ناحیه ناکل در آید و نکته اشاره شده مربوط به شیوه نشستن انگشت اول در بند شماره 5/2/1/3 مبنی بر هم امتدادی بند اول این انگشت در پشت دست، با امتداد ساعد و دست چپ برقرار نیست.
پژوهش هایی درباره ی وضعیت بانوان رهبر معاصر (I)

پژوهش هایی درباره ی وضعیت بانوان رهبر معاصر (I)

در ادامه ی مقاله ی وضعیت بانوان رهبر معاصر چاپ شده در شماره ی دی ماه زنان موسیقی، مقاله ی زیر را می خوانیم که گزارشی است از پژوهشی که در حدود یک سال پیش درباره ی واکنش ها به آثار رهبری شده توسط زنان و مردان می پردازد.
گفتگو با هانس زیمر آهنگساز کال آف دیوتی (II)

گفتگو با هانس زیمر آهنگساز کال آف دیوتی (II)

این بازی شما را به مکان های عجیب و غریب فراوانی هدایت می کند. نکته بسیار جالب این بازی این است که نقطه های تاریک احساسی را در خود دارد. به عنوان مثال، من اصلا فکر نمی کنم که افراد در بازی الآن دست به کاری بزنند اما در کمال ناباوری می بینم که آنها این کار را می کنند. این بازی پر از لحظه هایی است که اتفاقاتی که می افتند فراتر از تصورات ما هستند. در نتیجه من فکر می کنم این بازی بیشتر یک سفر احساسیت تا جغرافیایی.
ساز دهنی (I)

ساز دهنی (I)

سازدهنی‌ها، همه جا هستـنـد؛ در فیلم‌هایی از جنــگ جهانـی دوم 1 در فیلم‌هایی از جنگ‌های داخلی آمریکا 2 در فیلم‌هایی راجع به افسردگی و ماتم 3 و به همین ترتیـب شمـا می ‌توانیـد سازدهنی‌ هـا را درکـارخانـه ‌هـای ماشین ‌سازی، در دسته گانگسترها و در جیب گاوچران‌ های آوازخوان، پیدا کنید.
نشر سوپرمارکتی، آری یا خیر؟

نشر سوپرمارکتی، آری یا خیر؟

چندیست انتشار سوپرمارکتی آثار موسیقی مورد بحث محافل موسیقی قرار گرفته است. این نوع پخش موافقان و مخالفان زیادی دارد و تا به حال نظر سنجی گسترده ای در این زمینه صورت نگرفته است. در سال گذشته، پیوستن هنرمندان نامداری چون محمدرضا شجریان و حسام الدین سراج به این جریان باعث شد، بحث در این زمینه ابعاد جدی تری پیدا کند. امروز در نامه ای که محمد معتمدی در گفتگوی هارمونیک منتشر کرده است، نظر این خواننده جوان در مورد نشر سوپرمارکتی اعلام شده است و او نظر خوانندگان را برای آمار گیری جویا شده. نامه او را می خوانیم: