نگاهی به اپرای مولوی (XVIII)

پرده یازدهم
این پرده که دیدار نام دارد و با همان ملودی «پرده ششم» (که به عنوان موسیقی آرم این اپرا هم در دی وی دی آن در نظر گرفته شده)‌ آغاز می شود ولی اینبار کر بدون کلام نمی خواند و به اجرای مثنوی مشهور مولوی که با نام نی نامه مشهور است می پردازند: « بشنو از نِی چُون حکایت می‌کند، از جُدایی‌ها شکایت می‌کند…» فرشتگان با شمعی به دست رقصان این بخش را اجرا می کنند و شمس و مولوی را در حال سماع می بینیم.

مولوی به شمس میرسد و در نوا می خواند: «کرایی تو کرایی تو کرایی؟» و باز گفتگوی مرید و مراد در می گیرد. غریب پور در این صحنه، با استفاده از فضای خلوت بوجود آمده، شدت نور را چند ثانیه کم کرده و با این روش دکور جدید را جایگزین می کند و کم کم صحنه قبلی به صحنه ای از خانه مولانا بدل می شود و متوجه می شویم این صحنه ها در خیال مولانا گذشته و او در خانه بوده است و تنها در خیالش با شمس سخن می گفته.

گفتگوی شمس و مولانا در نوا ادامه پیدا کرده و گوشه های مختلف نوا مانند،‌ نیشابورک و نهفت خوانده می شوند و . در این بخش نیز خوانندگان تنها در انتخاب تحریر ها آزاد بوده اند ولی در ادامه با ایست روی درجه دوم نوا، مولوی آواز خود را به دشتی مدلاسیون می کند: «زین واقعه مدهوشم، باهوشم و بی هوشم…»

شمس در پاسخ مولوی باز به نوا برگشت می کند و مولوی در جوابش یک بخش کوتاه متریک در نوا می خواند: «در خانه آب و گل بی توست خراب این دل، یا خانه درآ جانا یا خانه بپردازم…» این بخش به حدی تیز بینانه ساخته شده است که گویی این ملودی بر کلام مولانا بداهه وار سروده می شود.

اینجا شمس با لحنی تند در نهفت نوا به مولوی می گوید: «یا عاشق شیدا شو، یا از بر ما وا شو، در پرده میا با خود، تا پرده بگردانم…»

در ادامه صدایی آشنا و رعب آور را از ارکستر می شنویم، همان پاساژهای شیطانی که در پرده های پیشین از پیکولو شنیدیم… ناگهان همسر مولانا با نگرانی داخل می شود… مولانا می پرسد: «از سوی میدان چه بانگ است و غریو، کز نهیبش می رمد، جنی و دیو؟» همسرش می گوید: «همچو اصحاب عزا آوازشان، بد گرفته از فغان و سازشان، ریش و مو برکنده رو بدریدگان، خاک بر سر کرده خون پر دیدگان»*

در اینجا همسر مولانا حضور شمس را احساس می کند و به سوی او بر می گردد و بر خلاف سنت نهفت که در اوج خوانده می شود، یک هنگام پایین تر می گوید: «ای دریغا عرصه افهام خلق…» این بیت را قبلا او در هنگام تمسخر همسرش (مولانا) در کوچه و خیابان برای او در سه گاه خوانده بود.

مولانا تنها یک جمله پاسخ می دهد: «آه از علم گدایان ترس چیست؟!» در این لحظه مریدان سابق مولوی وارد خانه او می شوند و پیرمرد جاهل می خواند: «این چه مقصود است نقشی ساختن واندرو تخم فساد انداختن…» تمام این بخشها در گوشه نهفت خوانده می شود تا اینکه آهنگساز برای پاسخ طعنه آمیز شمس، به درآمد فرود می رود: «گفت پیغمبر عداوت از خرد بهتر از مهری که از جاهل رسد!»

پی نوشت
* استفاده از این بیت در لیبرتو، طبق دیگر بخشهای این اپرا با تغییر مضمون اصلی شعر به شکل داستانی جدید انجام شده است ولی تنها اشتباهی که در این بخش روی داده،‌ حذف نشدن «خون پر دیدگان» است که کاملا عزادار بودن را می رساند نه وحشی گری را.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (I)

موضوع اصلی در فرآیندهای زایندگی و خلاقیت اتصالی است که این روند میان میراث های گذشتگان با خواسته ها و آرزوهای آیندگان (و حتی گذشتگان) برقرار می کند. در این شرایط به همان اندازه که میراث ها قادرند برای خود حریمی از تکرار و فرومردگی در خود را پدید آورند خواسته ها و آرزوها نیز از نیروی تحمیل توهم به خودآگاه فرد راهی شده بهره مندند.

مروری بر آلبوم «آواز دوره پهلوی اول، به روایتی دیگر» – بخش دوم و پایانی

در این مجموعه سه نمونه آواز شور وجود دارد که به ویژه ترَک سوم (و نه آنگونه که بارها در دفترچه آمده تراک) می‌تواند بهانه‌ای برای بازاندیشی به موضوعِ اختلاف ردیف‌های آوازی و سازیِ دستگاه شور باشد. (۱)

از روزهای گذشته…

پرده بندی سازهای زهی

پرده بندی سازهای زهی

یکی از مهمترین کاربردهای نسبتهای طولی سیم در ساز٬ استفاده جهت پرده بندی دسته سازهای زهی است. در این مورد می توان مثالهایی را ذکرنمود : اگر طول اولیه سیم نصف شود یا به عبارتی طول بخش مرتعش و فعال سیم نصف طول اولیه گردد٬ فاصله حاصله ۱/۲ یا اکتاو کوک سیم خواهد بود…
سفری با کلید های سیاه وسفید

سفری با کلید های سیاه وسفید

” موسیقی برای پیانو” سفریست چونان سفر نوع بشر. سفریست به خویش. سفریست به فرهنگ خویش. اگر پیوسته بنگری کوره راهی(۲) است چون “باریکه راه مزرعه”(۳) که به نگاه اول به تسخیر در نمی‌آید و بهای خویش را نمی‌نماید. چندان راهی کوچک که اگر نیک بنگریش بزرگ و بی‌همتایش خواهی یافت. کوره راهی از خویش تا خویش. و تو حاصل سفر (۴)”فریماه قوام صدری” را از این باریکه راه می‌شنوی که تو را نیز به سفر می‌خواند حتا اگردر شنیدار.
موسیقی پنهان در هندسه (II)

موسیقی پنهان در هندسه (II)

گفته شد که نسبت طولی، می تواند مبنایی برای ایده های موسیقایی باشد. اما چگونه؟ نسبت های طولی رابطه مستقیمی با اندازه فواصل موسیقایی دارند. فرض کنیم پنج ضلعی زیر را از یک راس باز کرده و به خط مستقیمی تبدیل کنیم: بعد از باز شدن چند ضلعی، می توان چنین تصور کرد که خط حاصله، یک سیم مرتعش بوده که مانند مونوکورد بر روی ۲ خرک قرار گرفته ورئوس آن جایگاه فواصل موسیقی است.
نشست بررسی هارمونی در موسیقی ایران برگزار می شود

نشست بررسی هارمونی در موسیقی ایران برگزار می شود

بیست و نهمین برنامه نشست نقد نغمه به بررسی هارمونی در موسیقی ایران اختصاص دارد. در این برنامه امیرآهنگ هاشمی به عنوان کارشناس برنامه و سجاد پورقناد به عنوان کارشناس مجری حضور دارند و سه میهمان برنامه، شاهین مهاجری، شهرام توکلی و علی قمصری در مورد سبک های مختلف هارمونی در موسیقی ایران صحبت می کنند.
موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (V)

موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (V)

در سال ۱۹۲۰ رئیس جمهور فرانسه مدال افتخار ل‍ژیون را به وی اهدا نمود اما راول آن را نپذیرفت. سال بعد به نواحی دور فرانسه رفت و به نوشتن موسیقی ادامه داد اگرچه نه آنچنان پربار اما می توانست در محیطی آرامتر هنرش را دنبال کند. وی به طور مرتب به پاریس باز می گشت برای اجرا و ادامه روابط اجتماعیش و همچنین کنسرتهای خارج از کشور خود را گسترش میداد.
هایدن و مراسمی برای سالگردش (V)

هایدن و مراسمی برای سالگردش (V)

هایدن بعضی از اپراهای خود را به سمفونی بدل کرده که به او کمک کرد حرفه خود را به عنوان آهنگساز سمفونی در دوران پر فشار ادامه دهد. در سال ۱۷۷۹ تغییر مهمی که در قرارداد کاری او شکل گرفت به او اجازه داد تا آهنگهای خود را بدون نیاز به هیچ گونه اجازه از کارفرمای خویش به چاپ رساند.
قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

قاسمی: یک خواننده خوب، لزوما” در کار کرموفق نیست

یکسری آمدند و یکسری همانجا دارند کار میکنند، یکسری هم از شاگردان دانشگاه هستند که خودم آوردم. در واقع گروهی که الان هست میتوانیم بگوییم، دو سوم از دوستان قدیم قدیم هستند که از سال ۱۳۸۷ با ما بودند و یک سوم هم بچه دانشگاه هستند.
دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

دومین دوره‌ی کارگاه‌های موسیقی دعوت به شنیدن

این کارگاه‌ها که در آخرین جمعه‌ی هر ماه برگزار می‌شود با دو هدف کلیِ ایجاد مخاطب فعال برای آثار موسیقی تولید شده و کنسرت‌‌های کشور و و بالا بردن سطح علمی دست‌اندرکاران موسیقی بنیان گذاشته شده است. تمام کسانی که به موسیقی به عنوان امری جدی و نه فقط سرگرمی نگاه می‌کنند و به دنبال درک بهتر و عمیق‌تر و به دنبال آن لذت بیشتر از موسیقی هستند، با هر سطح شناخت از موسیقی، می‌توانند از این کارگاه‌ها استفاده کنند.
معیار چیست؟ معیار کجاست؟ (I)

معیار چیست؟ معیار کجاست؟ (I)

تا حالا از خودمان پرسیده‌ایم چطور درباره‌ی ارزش چیزها قضاوت می‌کنیم؟ عجیب نیست اگر نپرسیده باشیم چون آنقدر این کار را طبیعی انجام می‌دهیم که لازم نمی‌بینیم بپرسیم چطور. حالا بیایید دوباره همین سوال را در مورد آثار موسیقی بپرسیم. چطور می‌فهمیم اثری که شنیده‌ایم ارزش دارد؟ لابد از آنجا که از آن خوشمان آمده یا لذت برده‌ایم. خوب این یکی از جواب‌هاست. اما وقتی نامناسب بودنش را می‌فهمیم که از بعضی آثار مهم تاریخ موسیقی خوشمان نیاید یا لذت نبریم. آیا آن وقت باید بگوییم این اثر «بی‌ارزش» است؟ خیلی کار راحتی نیست. ما را مقابل اعتبار تاریخ‌دان‌ها و موسیقی‌شناس‌های عالیرتبه قرار می‎دهد.
سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (I)

سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، حاوی اطلاعاتی تاریخی درباره شکل گیری و فعالیت های ارکستر سمفونیک تهران است و تمامی وقایع این نوشته بر پایه نوشته های مرتضی حنانه هنرآموز هنرستان عالی موسیقی و دیده های او می باشد و همینطور از جراید و مطبوعات آن سالها بهره برده شده است.