آب زنید راه را…

اركستر سمفونيك تهران به رهبري نادر مرتضي پور با آواز مهرداد كاظمي
اركستر سمفونيك تهران به رهبري نادر مرتضي پور با آواز مهرداد كاظمي
در سی سالگی تصنیف این اثر ارکسترال، چه برای کسانی که پخش آن از تلویزیون دوشبکه ای صدا و سیمای دهه شصت را خوب به یاد دارند و شنیدن مجدد آن بیشتر جنبه های نوستالژیک برایشان دارد، و چه برای آنها که شاید حتی یک بار هم آن را نشنیده باشند! شنیدن آن خالی از لطف نخواهد بود. همچون بسیاری از دیگر آثار، یافتن نسخه ای با کیفیت از اجرای این اثر توسط ارکستر سمفونیک تهران (البته اگر وجود داشته باشد) بسیار دشوار است. با این حال همین نسخه ای که موجود است نیز با تمام بی کیفیتی اش تا حدود زیادی عظمت اثر را باز می نمایاند.

این قطعه ی کوتاه سه دقیقه ای، اولین قطعه از آلبومی بنام «بوی بهار» است که توسط حسن ریاحی (آهنگساز سرود ملی فعلی) و به سفارش صدا و سیما ساخته شده بود. شاید صفت شکوهمند برای این قطعه عنوان مناسبی باشد که برای دست یافتن به این شکوه از تمام قابلیت های ارکستر به خوبی استفاده شده است؛ به وی‍ژه از سازهای کوبه ای و سازهای بادی برنجی.

در شکل کلی، قطعه دارای سه بخش است: اول مقدمه، دوم بخشی که مرحوم علیقلی به عنوان سولیست، کلام را اجرا نموده و بخش آخر که با شعر «ای خدا این وصل را هجران مکن» و با صدای مهرداد کاظمی اجرا شده است. قطعه در فضایی نزدیک به مد «نوا» و با مقدمه ای چهارضربی آغاز می شود که هارمونی دلنشین و مطبوع آن، شروع بخش آوازی پرتنش و کوبنده ی بعد را غافلگیرکننده تر ساخته است.

audio file این تصنیف را بشنوید

این بخش کوتاه مقدمه گون، با نوای کنترباس ها و ضربان طبل کوچک پایان می یابد و با غرش ناگهانی تیمپانی، بخش آوازی قطعه آغاز می شود. صدای استوار مرحوم علیقلی گویی با تمام ارکستر هم وزن است و همچون دو کفه ی ترازو در تعادل صدایی ارکستر نقش بسزایی داشته است. شفافیت ادای مخارج حروف و تسلط کامل در مناطق صوتی مختلف،‌ در اجرای دقیق علیقلی مثال زدنی ست.

از سوی دیگر کر عظیم بکار گرفته شده نیز که پس از اجرای سولیست، کلام را تکرار می کند،‌ در شکوهمندی این اثر موثر افتاده است. دیگر اینکه به فراست، بخش اعظم ارکستر، هنگام اجرای علیقلی خاموش است و سه تار در پس زمینه خواننده را همراهی می کند. با این توضیح که سه تاری که مرحوم سهیل ایوانی نواخته با تکنیک دست دوتار اجرا شده است.

از خلاقیتهای شایان توجه دیگر این بخش، مدولاسیون بدیع و گذرای آن به ماهور در جمله های «چاک شده ست آسمان…» و «باغ سلام می کند…» است که اولی با بازگشت به ملودی اصلی (رونق باغ می رسد…) و دومی با شروع شعر «ای خدا این وصل را هجران مکن» (بخش سوم قطعه) مجدداً به فضای نوا باز می گردند. جالب است که این تغییر مد با گذشت سه دهه هنوز شنیدنی ست. شاید علت این امر توجه ناکافی آهنگسازان به تغییرات مدال و محصور بودن آن ها در تغییر مدهای پیش بینی شده در ردیف موسیقی کلاسیک ایران باشد که در طول دهه های گذشته، بارها و بارها تکرار شده و تجربه های معدودی توانسته اند که این حصار دست و پاگیر را بشکنند.

در ادامه، بخشی که مهرداد کاظمی به عنوان سولیست اجرا نموده، هم به لحاظ شکست ریتمیک و هم به لحاظ تفاوت رنگ و حجم صدای سولیست ها، کنتراست زیبایی خلق کرده است. بدین معنی که آنچه علیقلی با صدای شارپ و حجیم خود می خواند استکاتو و کوبنده است و آنچه مهرداد کاظمی با صدای لطیف و فانتزی خود می خواند سنگین و لگاتو. تفاوت دیگر در بخش سوم، همزمانی اجرای سولیست و کر است که البته با رنگ آمیزی بادی های برنجی شکوه و صلابت این بخش دوچندان شده است.

قطعه هیچ زیاده و کمی ندارد. راسخ و پر توان آغاز می شود،‌ اوج می گیرد، شنونده را لحظه به لحظه با تنش و آرامش خود همراه می کند و بی هیچ زیاده گویی و اضافاتی،‌ متین و پرغرور به انجام می رسد.

مروات

4 دیدگاه

  • گیتی خسروی
    ارسال شده در خرداد ۳۱, ۱۳۹۴ در ۷:۰۳ ب.ظ

    بعد از دیدن ومطالعه وبعد شنیدنن این مطلب که اشکهایم را سرازیر کردند بسیار تحت تاثیر قرار گرفتم ممنون از این تلاشها.

  • گيتى خسروى
    ارسال شده در مرداد ۱۰, ۱۳۹۶ در ۶:۴۷ ب.ظ

    در راه نتوانستم اثر را بشنوم اما حتما بعدا خواهم شنید و حتم احترام ام بیشتر و بیشتر خواهد شد به زنده یاد علیقلى به دکتر ریاحى فوق العاده و پر احترم به نادر مرتضى پور که به من همیشه کارهایم ارزش نهاده اند ولطف داشته اند به همکاران عزیزم در ارکستر سمفونیک و گروه کرآقاى کاظمى وشما سجاد پورقناد خوب و عزیز که همیشه شمع را روشن نگه داشته اید و همه و همه.

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۱۰, ۱۳۹۶ در ۶:۵۰ ب.ظ

    به امید آنکه بدست تان برسد از راه هاى دور🌻🌹🌷💐🌺🌻🌷🌹

  • مریم
    ارسال شده در آذر ۲۶, ۱۳۹۷ در ۱۰:۵۱ ق.ظ

    چقدر عالی نوشتید. با مرور خاطرات اشکم سرازیر شد. پاینده باشید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIX)

تنها درویش خان تا حدودی با وزیری تفاهم داشت و برای شنیدن کنسرت ها و خطابه های او به مدرسه خصوصی اش می رفت. اما قبل از این که این رابطه و تفاهم ثمری به بار آورد – و قبل از ریاست اول وزیری در مدرسه موزیک (۱۳۰۷)، درویش خان فوت شد (۱۳۰۵). بعد از فوت او تجدد طلبی به کشمکش بین وزیری و مین باشیان ها یا «موسیقی نوین و علمی ایرانی» با «موسیقی بین المللی و علمی» محدود ماند.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

از روزهای گذشته…

یک قطعه آرامش دهنده

یک قطعه آرامش دهنده

حتی اگر سازی نمیزنید یا مطالعه در موسیقی ندارید چند دقیقه وقت بگذارید و به این قطعه آرامش دهنده گوش کنید :
دورژاک، آهنگسازی از چک (II)

دورژاک، آهنگسازی از چک (II)

خانه دورژاک در نیویورک نزدیک به ساختمان پرلمان (Perlman Place) بود و با آنکه رئیس جمهور چک؛ والکالف هاول (Václav Havel) از دولت آمریکا خواست تا از آنجا به عنوان مکانی تاریخی محافظت شود اما دولت آمریکا این خواسته را نپذیرفت و آنجا را برای ساخت مرکز درمانی برای بیماران دارای ایدز تخریب کرد. اگرچه برای گرامی داشت و حفظ نام دورژاک مجسمه وی را در میدانی نزدیک بیمارستان برافراشتند.
کنسرتو ویولن برامس

کنسرتو ویولن برامس

نسیم آغازین و وسوسه انگیز بادی ها در ابتدای نخستین موومان، به آهستگی ارکستر را چون دریایی خروشان می سازد که در تموجش اثری از سازگاری و آرامش نیست و تکنواز به ناگاه و بسیار زود هنگام همانند ذره ای کوچک به میان این طوفان می افتد. کوشش آغازین تکنواز برای رهایی از این تلاطم راه به جایی نمی برد و سر انجام او در میان موجهای سرگردان این دریا، غوطه ور می شود.
یادداشتی بر آلبوم «نواخته‌های نورعلی برومند»

یادداشتی بر آلبوم «نواخته‌های نورعلی برومند»

سه خاطره نورعلی برومند را نه در مقام یک نوازنده بلکه آموزگار ردیف می‌شناسیم. کمتر نوازنده‌ی تار و سه‌تاریست که گذرش به اجرای برومند از ردیف میرزاعبدالله نیافتاده باشد. محتوای اجرای او از حیث روایت بااهمیت است اما در عملِ نوازندگی، نه تنها راهی برنگشوده بلکه تأثیر مخربی بر هنرجویان دارد؛ به ویژه اگر با…
ادامهٔ مطلب »
انتشار بیانیه صاحبان آثار موسیقائی

انتشار بیانیه صاحبان آثار موسیقائی

چند سالی از افتتاح رادیو آوا می گذرد، این رادیو تنها به پخش موسیقی آوازی در سه سبک موسیقی دستگاهی ایرانی (موسیقی کلاسیک ایرانی)، موسیقی محلی و موسیقی پاپ می پردازد. این برنامه مانند تمام برنامه های پخش شده از صدا و سیما بدون اجازه ای از صاحب اثر و بدون پرداخت هزینه ای برای پخش آثار به صاحبان آن از طرف این سازمان، به انتشار آثار منتخب خود می پردازد. گویا رادیو آوا دلیل اکتفا کردن به ذکر نام خواننده هر اثر را کمبود وقت عنوان می کند (که البته این ادعا کاملا غیر منطقی است، چراکه می توان موسیقی های کمتری در روز پخش کرد ولی با معرفی کامل) در حالی که در انتها و ابتدای هر اثر یکبار نام خواننده ذکر می شود که همین اتفاق نشاندهنده قصد صدا و سیما در معرفی بیش از حد خوانندگان و پنهان نگاه داشتن نام دیگر عوامل تولید یک اثر مخصوصا آهنگساز است. لازم به ذکر است، جمعیت بزرگی از خوانندگان موسیقی کلاسیک ایرانی، با این رویه به شدت مخالف اند و ادامه این روند را به فاصله افتادن میان عوامل اجرایی یک اثر موسیقایی با خواننده اثر می دانند.
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XI)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XI)

بعداً آقای امیرحسین پورجوادی دوباره از آقای دکتر صفوت گرفته بودند و بخش نوازندگان تار و سه‌تار این کتاب را در فصلنامۀ موسیقی ماهور، شمارۀ سی، منتشر کردیم که در آن جملات جالبی دارد. من دو سه جمله را که آقای مشحون دربارۀ نوازندگی مهدی صلحی می‌گوید بازگو می‌کنم. می‌گوید مهدی صلحی (منتظم‌الحکما) در تار از شاگردان میرزاحسینقلی و میرزاعبدالله بوده و در سه‌تار بیشتر شاگرد میرزاعبدالله بوده و بیشتر سه‌تار را ادامه داده است اگرچه خودش هم شاگرد تار داشته و هم شاگرد سه‌تار و در هر دو زمینه ماهر بوده است ولی می‌گوید سه‌تار را در نهایت استادی می‌نواخت.
بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

بررسی ساختار دستگاه شور در ردیف میرزاعبدالله» (V)

برونو نتل و کارول بابی راکی نیز در مقاله‌ی ارزشمند خود با عنوان «روابط درونی میان اجزای دستگاه شور»، گوشه‌های اصلی این دستگاه را در سه بلوک گنجانده‌اند که این بلوک‌بندی بر اساس نحوه‌ی توزیع گوشه‌های اصلی مشترک در ردیف‌ها (هجده نمونه ردیف مورد استفاده در این پژوهش) بنیان نهاده شده‌است.
تعزیه خوانی (II)

تعزیه خوانی (II)

از ابتدای شکل گیری هنر تعزیه در قالب نمایش موزیکال، چارچوب اصلی موسیقی آن متکی به اصلی ترین الحان شناخته شده موسیقی ردیفی ایران یا موسیقی به اصطلاح دستگاهی بوده است. گردهمآیی شاخص ترین هنرمندان و خوانندگان در پایتخت به منظور سامان بخشی و کلاسه نمودن موسیقی ایران و هم زمانی این مهم با رشد، تکامل و عمومیت تعزیه، دلیل موجهی در سود جستن هنرمندان تعزیه از این نوع موسیقی است.
فلورنس فاستر جنکینز (I)

فلورنس فاستر جنکینز (I)

در پاییز سال ۱۹۴۴، اعلام شد که فلورنس فاستر جنکینز Florence Foster Jenkins قصد دارد آواز خود را در تالار ارزشمند و “مقدس” کارنگی هال Carnegie Hall نیویورک سر دهد. جهان موسیقی بلافاصله از هیجانی نادر پر شد. بلیطهای کنسرت تا چندین هفته متوالی پیش فروش شد و قیمت آنها تا ۲۰ دلار برای هر بلیط (در سال۱۹۴۴!) افزایش یافت.
بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (III)

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (III)

یکی از این روش ها “حرف زدن با سازدهنی” یا اصطلاحا “Talking Harmonica Style” است که به مفهوم ادای کلمات و جملات ساده به وسیله هارمونیکا است. بسیاری از نوازندگان قطعاتی به این شیوه ضبط کرده اند ولی شاخص ترین آهنگ موجود در این زمینه آهنگی است به نام I Love My Mama که توسط Saltey Holmes دردهه ۱۹۳۰ و با سازدهنی دیاتونیک گام Bb اجرا شده است. به بخشی از این آهنگ توجه کنید: