آب زنید راه را…

اركستر سمفونيك تهران به رهبري نادر مرتضي پور با آواز مهرداد كاظمي
اركستر سمفونيك تهران به رهبري نادر مرتضي پور با آواز مهرداد كاظمي
در سی سالگی تصنیف این اثر ارکسترال، چه برای کسانی که پخش آن از تلویزیون دوشبکه ای صدا و سیمای دهه شصت را خوب به یاد دارند و شنیدن مجدد آن بیشتر جنبه های نوستالژیک برایشان دارد، و چه برای آنها که شاید حتی یک بار هم آن را نشنیده باشند! شنیدن آن خالی از لطف نخواهد بود. همچون بسیاری از دیگر آثار، یافتن نسخه ای با کیفیت از اجرای این اثر توسط ارکستر سمفونیک تهران (البته اگر وجود داشته باشد) بسیار دشوار است. با این حال همین نسخه ای که موجود است نیز با تمام بی کیفیتی اش تا حدود زیادی عظمت اثر را باز می نمایاند.

این قطعه ی کوتاه سه دقیقه ای، اولین قطعه از آلبومی بنام «بوی بهار» است که توسط حسن ریاحی (آهنگساز سرود ملی فعلی) و به سفارش صدا و سیما ساخته شده بود. شاید صفت شکوهمند برای این قطعه عنوان مناسبی باشد که برای دست یافتن به این شکوه از تمام قابلیت های ارکستر به خوبی استفاده شده است؛ به وی‍ژه از سازهای کوبه ای و سازهای بادی برنجی.

در شکل کلی، قطعه دارای سه بخش است: اول مقدمه، دوم بخشی که مرحوم علیقلی به عنوان سولیست، کلام را اجرا نموده و بخش آخر که با شعر «ای خدا این وصل را هجران مکن» و با صدای مهرداد کاظمی اجرا شده است. قطعه در فضایی نزدیک به مد «نوا» و با مقدمه ای چهارضربی آغاز می شود که هارمونی دلنشین و مطبوع آن، شروع بخش آوازی پرتنش و کوبنده ی بعد را غافلگیرکننده تر ساخته است.

audio file این تصنیف را بشنوید

این بخش کوتاه مقدمه گون، با نوای کنترباس ها و ضربان طبل کوچک پایان می یابد و با غرش ناگهانی تیمپانی، بخش آوازی قطعه آغاز می شود. صدای استوار مرحوم علیقلی گویی با تمام ارکستر هم وزن است و همچون دو کفه ی ترازو در تعادل صدایی ارکستر نقش بسزایی داشته است. شفافیت ادای مخارج حروف و تسلط کامل در مناطق صوتی مختلف،‌ در اجرای دقیق علیقلی مثال زدنی ست.

از سوی دیگر کر عظیم بکار گرفته شده نیز که پس از اجرای سولیست، کلام را تکرار می کند،‌ در شکوهمندی این اثر موثر افتاده است. دیگر اینکه به فراست، بخش اعظم ارکستر، هنگام اجرای علیقلی خاموش است و سه تار در پس زمینه خواننده را همراهی می کند. با این توضیح که سه تاری که مرحوم سهیل ایوانی نواخته با تکنیک دست دوتار اجرا شده است.

از خلاقیتهای شایان توجه دیگر این بخش، مدولاسیون بدیع و گذرای آن به ماهور در جمله های «چاک شده ست آسمان…» و «باغ سلام می کند…» است که اولی با بازگشت به ملودی اصلی (رونق باغ می رسد…) و دومی با شروع شعر «ای خدا این وصل را هجران مکن» (بخش سوم قطعه) مجدداً به فضای نوا باز می گردند. جالب است که این تغییر مد با گذشت سه دهه هنوز شنیدنی ست. شاید علت این امر توجه ناکافی آهنگسازان به تغییرات مدال و محصور بودن آن ها در تغییر مدهای پیش بینی شده در ردیف موسیقی کلاسیک ایران باشد که در طول دهه های گذشته، بارها و بارها تکرار شده و تجربه های معدودی توانسته اند که این حصار دست و پاگیر را بشکنند.

در ادامه، بخشی که مهرداد کاظمی به عنوان سولیست اجرا نموده، هم به لحاظ شکست ریتمیک و هم به لحاظ تفاوت رنگ و حجم صدای سولیست ها، کنتراست زیبایی خلق کرده است. بدین معنی که آنچه علیقلی با صدای شارپ و حجیم خود می خواند استکاتو و کوبنده است و آنچه مهرداد کاظمی با صدای لطیف و فانتزی خود می خواند سنگین و لگاتو. تفاوت دیگر در بخش سوم، همزمانی اجرای سولیست و کر است که البته با رنگ آمیزی بادی های برنجی شکوه و صلابت این بخش دوچندان شده است.

قطعه هیچ زیاده و کمی ندارد. راسخ و پر توان آغاز می شود،‌ اوج می گیرد، شنونده را لحظه به لحظه با تنش و آرامش خود همراه می کند و بی هیچ زیاده گویی و اضافاتی،‌ متین و پرغرور به انجام می رسد.

مروات

4 دیدگاه

  • گیتی خسروی
    ارسال شده در خرداد ۳۱, ۱۳۹۴ در ۷:۰۳ ب.ظ

    بعد از دیدن ومطالعه وبعد شنیدنن این مطلب که اشکهایم را سرازیر کردند بسیار تحت تاثیر قرار گرفتم ممنون از این تلاشها.

  • گيتى خسروى
    ارسال شده در مرداد ۱۰, ۱۳۹۶ در ۶:۴۷ ب.ظ

    در راه نتوانستم اثر را بشنوم اما حتما بعدا خواهم شنید و حتم احترام ام بیشتر و بیشتر خواهد شد به زنده یاد علیقلى به دکتر ریاحى فوق العاده و پر احترم به نادر مرتضى پور که به من همیشه کارهایم ارزش نهاده اند ولطف داشته اند به همکاران عزیزم در ارکستر سمفونیک و گروه کرآقاى کاظمى وشما سجاد پورقناد خوب و عزیز که همیشه شمع را روشن نگه داشته اید و همه و همه.

  • ناشناس
    ارسال شده در مرداد ۱۰, ۱۳۹۶ در ۶:۵۰ ب.ظ

    به امید آنکه بدست تان برسد از راه هاى دور🌻🌹🌷💐🌺🌻🌷🌹

  • مریم
    ارسال شده در آذر ۲۶, ۱۳۹۷ در ۱۰:۵۱ ق.ظ

    چقدر عالی نوشتید. با مرور خاطرات اشکم سرازیر شد. پاینده باشید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نظر من، نظر شما، نظر او

خیلی پیش می‌آید که در واکنش به یک نقد بشنویم؛ «این نظر نویسنده است». آیا تا به‌حال دقیقاً فکر کرده‌ایم که چنین جمله‌ای یعنی چه؟ کسی که این جمله را می‌گوید درواقع دارد اعتبار حکم‌های درون نقد را زیر سؤال می‌برد. می‌گوید آنها از جنس «نظر شخصی» هستند. اولین مفهومی که از نظر شخصی به ذهنمان می‌آید چیزی است مثل این جمله «قورمه‌سبزی خیلی خوب است». این «نظر» گوینده است درباره‌ی یک غذا. آنجا «شخصی» بودنش معلوم می‌شود که یک نفر دیگر پیدا می‌شود و درست برعکسش را می‌گوید و ما هم راهی پیدا نمی‌کنیم که بگوییم کدام درست گفته. فقط می‌توانیم بگوییم با اولی موافقیم یا با دومی. یعنی وابسته به «شخص» گوینده یا شنونده است.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (III)

محمدالله مستوفی گوید: در زمان بهرام کار مطربان بالا گرفت چنانکه مطربی روزی بصد درم قانع نمیشد بهرام گوراز هندوستان دوازده هزار لولی آورد که نوادگان ایشان هنوز در ایران مطربی می کنند.

از روزهای گذشته…

برگزاری دومین جلسه اهدای خون هنرمندان موسیقی

برگزاری دومین جلسه اهدای خون هنرمندان موسیقی

دومین جلسه گردهمایی اهالی موسیقی برای اهدای نمونه خون برای کمک به بانک سلولهای بنیادی، امروز صبح در بیمارستان شریعتی برگزار شد. با توجه به این واقعیت که اکثر موسیقیدانان شناخته شده ایران بیشتر از ۵۵ سال سن دارند و اهدای نمونه خون هم تنها برای سنین ۱۸ تا ۵۵ سال امکان پذیر بود، در برنامه پنجشنبه ۲۹ آبان، از هنرمندان جوانی که در ارکسترها و کرهای مختلف به فعالیت می پردازند نیز دعوت به شرکت در این حرکت خیریه شد و این اتفاق موجب حضور قابل توجه این جوانان خیر شد.
بررسی و نقدِ «مبانی نظری موسیقی ایرانی» (IV)

بررسی و نقدِ «مبانی نظری موسیقی ایرانی» (IV)

تعریف «نغمه» به عنوان «صدایی که دارای بسامد مشخص و ثابت باشد» روشن نیست. از مورد استفاده این واژه چنین برمی آید که منظور «صدای موسیقایی» است. برای تمیز دادن صدای موسیقایی همیشه یک فاصله موسیقایی (یا بقول قدما بعد) لازم است. هر صدایی به تنهایی یک بسامد مشخصی دارد اما به این واسطه موسیقایی نیست. از طرف دیگر بسامد صداهای موسیقایی هم ثابت نیستند. مالش و ویبراتر باعث تغییر بسامد می شود. به عبارت دیگر صداهای موسیقایی از نسبت بسامد ها تعریف می شوند اما در مورد فاصله ها توضیحات خوب و جامعی داده شده است.
محمودی: نیاز به لیدرهای فرهنگی داریم

محمودی: نیاز به لیدرهای فرهنگی داریم

اول در هنرستان موسیقی سوره وارد شدم و بعد دوره لیسانس را در هنرستان عالی صدا و سیما کار کردم. افتخار دارم که همکلاس بودم با هنرمندان جوان و با استعدادی مثل سهراب پورناظری، امیر پورخلجی، هومن مهدوی که از نوازندگان خوب تار و سه تار است، خوشبختانه در دوره ما هنرمندان خوبی تربیت شدند و بنده هم به عنوان ضعیف ترین هنرجو توانستم در کنارشان باشم.
موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

موسیقی نواحی، تحول آری یا خیر؟ (II)

گفتیم که انتخاب حوزه کاری و عنوان مناسب به چه میزانی اهمیت دارد؛ حالا سئوال اینجاست که آیا یک نوازنده دوتار حق ندارد وارد حیطه موسیقی کلاسیک شده و دست به نوآوری هایی بزند؟
نگاهی به اپرای عاشورا (IV)

نگاهی به اپرای عاشورا (IV)

این پرده با تم معروف حر آغاز میشود که تنها پرده این اپرا است که عبدی در آن از تمی غیر از ساخته های خودش استفاده کرده است. اکثرا در تعزیه هایی که در جای جای کشور ما اجرا میشود، ملودی های مختلفی به کار گرفته میشود و به ندرت چند تعزیه کاملا یکسان میتوان یافت، مگر قسمت حر که در اکثر تعزیه ها همین تم در مایه دشتی استفاده میشود؛ در این اپرا هم عبدی از همین سنت پیروی کرده است.
درباره کتاب «شورانگیز» (II)

درباره کتاب «شورانگیز» (II)

به‌منظور سهولت در نت‌نوازی و ارتباط‌برقرارکردن بیشتر مخاطبْ تمام محتوای کتاب در لوح فشردۀ همراه کتاب به‌طور آموزشی توسط نگارنده نواخته‌‌ شده است. ضربی‌ها برای جلوۀ بیشتر با تنبک همنوازی شده‌اند و علاوه‌بر‌این هر ضربی با تنبک و صدای آهستۀ سنتور نیز درج شده است تا هنرجو پس از تسلطْ هر قطعه را با همراهی تنبک نیز تمرین‌کند. در تصنیف‌ها از نوشتن هجا به هجای اشعار زیر نت‌ها صرف‌نظر، و به‌جای آن در لوح فشردۀ همراه کتاب یکایک تصنیف‌هابه‌صورت باکلام اجرا شده تا نحوۀ تطابق شعر و موسیقی برای هنرجو گویا شود و علاوه‌بر‌این هر تصنیف به‌صورت بی‌کلام (با سنتور و تنبک) نیز همنوازی شده است.
کتابی در اقتصاد موسیقی (IX)

کتابی در اقتصاد موسیقی (IX)

بنابراین در محیطی چون ایران، وضعیت اقتصاد موسیقی، موجب تولید انبوه تنها چند نوع موسیقی خواهد شد که تمامی آنها را می توان زیر لوای موسیقی مردم پسند جمع کرد و این مسأله موجب می شود تا موسیقی هنری و جدی، روز به روز منزوی‌تر شده و امکان عرض اندام در بازار موسیقی نداشته باشد. چگونه می‌شود توصیه‌های کتاب را برای موسیقی ای بکار بست که اساساً امکان بازاریابی و ایجاد تقاضا ندارد. ازین رو در شرایط نابرابر، توصیه ها برای انواع مختلف موسیقی که هر یک حضوری متفاوت در بازار موسیقی دارند، می بایست متفاوت باشد.
جونی آلیده، سلطان راک فرانسه (II)

جونی آلیده، سلطان راک فرانسه (II)

در ابتدای کارش، جونی قدرت آوازی که به آن شناخته می شود را نداشت. آن چیزی که در اولین آلبوم هایش می شنویم صدایی بی ثبات است که به روشنی تحت تاثیر ستاره راک آمریکایی اِلویس پریسلی (Elvis Presley) قرار دارد. همانند سلطان راک، جونیِ جوان انتهای حرف های صدادار را به سمت زیر می سُراند و از نام آوا ها (onomatopée) خیلی استفاده می کرد (مثل yeah yeah معروف). او کلمات را بالا و پایین می برد همان طور که پایش را برای دعوت به رقص به زمین می کوبید.
«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست»، جدیدترین اثر علی قمصری، فردا در تالار وحدت رونمایی می شود؛ این اثر با همکاری بنیاد رودکی تهیه شده است. «سخنی نیست» اثری با کلام است که با اشعار سایه و احمد شاملو تهیه شده است که در آن چهار بانو همخوانی می کنند.
گفتگو با دو تن از برندگان مسابقه ویولون تهران

گفتگو با دو تن از برندگان مسابقه ویولون تهران

به احتمال قوی اولین مسابقه ویولون تهران (مسابقه غیر دولتی) مسابقه ای است که به همت کیوان میرهادی و داوری او به همراه مازیار ظهیرالدینی نوازنده چیره دست ویولون در آخرین روزهای سال گذشته یعنی هفته سوم اسفند ۸۸ برگزار شده است. از نظر اطلاع رسانی این مسابقه از شرایط ویژه ای برخوردار بود که در حوزه موسیقی اتفاق قابل توجهی است؛ این مسابقه از طریق تلویزیون (شبکه چهار) هم به صورت زیر نویس معرفی میشد. در روزهای پایانی سال به صورت بسیار فشرده کیوان میرهادی برگزاری این مسابقه را صورت داد (در حالی که مادر ایشان روزهای آخر زندگی را سپری میکرد و این مشکل هم به مشکلات بیشمار برگزاری چنین برنامه هایی افزوده شده بود)