محمد حسینی باغسنگانی
د) ردّ انتساب ترانه مشهور «کاروان» به فراق مریم فیروز
یکی از قویترین مستندات در ردّ شایعهٔ عشق رهی و مریم، شرح خود رهی معیری دربارهی انگیزه سرودن ترانه ماندگار «کاروان» (همهشب نالم چون نی) است که غالباً به فراق مریم منتسب میشود.
این ادعا نه تنها اهانت مستقیم به نبوغ استاد است، بلکه با صدای ضبطشدهٔ خود ایشان در تناقض کامل قرار دارد:
- ۱. گواه رهی معیری: رهی معیری در مصاحبههای ضبطشدهٔ خود، از جمله در برنامهٔ قدیمی «قصه شمع» (دههٔ ۱۳۲۰) با تقی روحانی و در حضور مرتضی خان محجوبی، و همچنین در مصاحبههای رادیویی دیگر، بهطور قاطع تأکید کرده است که ترانه «کاروان» در رثای مرحوم رضا محجوبی (برادر بزرگتر مرتضی محجوبی، آهنگساز) ساخته شده است.
- ۲. تاریخ ساخت: رهی معیری صراحتاً اعلام میکند که این ترانه را دو سال قبل از آن تاریخ (حدود ۱۳۱۹ ش.) و به تقاضای مرتضی محجوبی ساخته است. این تاریخگذاری، قبل از اوجگیری آشنایی رهی و مریم فیروز در دههٔ ۱۳۲۰ است و پیوند عاطفی این ترانه به فراق مریم فیروز را از اساس باطل میکند.
- ۳. تأیید بنان: مرحوم غلامحسین بنان، که خود خوانندهٔ این اثر جاودانه است، نیز در مصاحبهای تأیید کرده است که این ترانه «رسماً در عزای و در فقدان مرحوم رضاخان محجوبی» سروده شده است و هیچ دخل و تصرفی از خانم مریم فیروز در آن نبوده است.
در نتیجه، یکی از اصلیترین ستونهای این افسانه، یعنی انتساب ترانهٔ «کاروان» به فراق مریم، با تکیه بر اسناد صوتی خود رهی و بنان، فرومیریزد.
ه) تحریف غزل «نه دل مفتون دلبندی» و سفر به شوروی
غزل خاموش: یکی دیگر از شایعات مکرر، منسوب کردن غزل معروف «نه دل مفتون دلبندی» به دوران غم و آوارگی پس از جدایی از مریم فیروز است. این ادعا نیز یک تحریف آشکار است. این غزل در حقیقت یکی از آخرین ساختههای زندهیاد استاد روحالله خالقی است که نام آن «خاموش» میباشد و داستانی تأییدشده دارد که در آن خالقی از رهی معیری میخواهد برای این اثر شعری بگذارد. انتساب این اثر با مرجع مشخص به ناکامی عشق مریم، نشان از بیدقتی یا غرضورزی شایعهپردازان دارد.
سفر به شوروی (سال ۱۳۳۷): شایعاتی مبنی بر اینکه سفر رهی معیری به اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۳۳۷ برای ملاقات با مریم فیروز صورت گرفته، کاملاً بیاساس است. رهی معیری در آن سال همراه هیئت بزرگ ادبی ایران، شامل مرحوم فروزانفر، به شوروی رفت. طبق مستندات تاریخی، خانم مریم فیروز در آن ایام در شوروی حضور نداشته و درگیر زندگی سیاسی خود و ساکن آلمان شرقی بوده است.
۱ نظر